شفاعت در نهج البلاغه

[نصرالله عاشق خداومولا]

عواقب پیروی از اهل باطل:


نابودی: هَلَكَ مَنِ ادَّعَى وَ خابَ مَنِ افْتَرى‏- مَنْ أَبْدَى صَفْحَتَهُ لِلْحَقِّ هَلَك‏ (خطبه 16/8)
مى‏فرمايد: «آن كس كه به ناحق ادّعا (ى امامت و ولايت) كند، هلاك مى‏شود زيرا هم خودش گمراه است و هم ديگران را به گمراهى مى‏كشاند)» (هلك من ادّعى). «و آن كس كه با دروغ و افترا بر خدا و پيامبر (ص)، چنين مقامى را طلب كند، محروم مى‏گردد و به جايى نمى‏رسد» (و خاب من افترى). «و آن كس كه با ادّعاهاى باطل به مبارزه با حق برخيزد و در برابر آن قد علم كند، هلاك خواهد شد» (من ابدى صفحته للحقّ هلك).[58]
مشمول هدایت نشدن: حضرت در خطبه 104 به مبارزه پیامبر با اهل باطل اشاره می کنند و اینکه چه کسانی نجات پیدا کردند و چه کسانی هلاک شده و هدایت نمی شوند:
فَقَاتَلَ بِمَنْ أَطَاعَهُ مَنْ عَصَاهُ- يَسُوقُهُمْ إِلَى مَنْجَاتِهِمْ- وَ يُبَادِرُ بِهِمُ السَّاعَةَ أَنْ تَنْزِلَ بِهِمْ- يَحْسِرُ الْحَسِيرُ وَ يَقِفُ الْكَسِيرُ- فَيُقِيمُ عَلَيْهِ حَتَّى يُلْحِقَهُ غَايَتَهُ- إِلَّا هَالِكاً لَا خَيْرَ فِيه‏
پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با يارانش به مبارزه با مخالفان پرداخت تا آنان را به سر منزل نجات كشاند، و پيش از آن كه مرگشان فرا رسد آنان را به رستگارى رساند. با خستگان مدارا كرد، و شكسته حالان را زير بال گرفت تا همه را به راه راست هدايت فرمود، جز آنان كه راه گمراهى پيمودند. و در آنها خيرى نبود.

[نصرالله عاشق خداومولا]

معرفی شیطان و راه های تسلط او:


وَ حَذَّرَكُمْ عَدُوّاً نَفَذَ فِي الصُّدُورِ خَفِيّاً- وَ نَفَثَ فِي الْآذَانِ نَجِيّاً فَأَضَلَّ وَ أَرْدَى وَ وَعَدَ فَمَنَّى- وَ زَيَّنَ سَيِّئَاتِ الْجَرَائِمِ وَ هَوَّنَ مُوبِقَاتِ الْعَظَائِمِ- حَتَّى إِذَا اسْتَدْرَجَ قَرِينَتَهُ وَ اسْتَغْلَقَ رَهِينَتَهُ- أَنْكَرَ مَا زَيَّنَ وَ اسْتَعْظَمَ مَا هَوَّنَ وَ حَذَّرَ مَا أَمَّنَ .(خطبه 83/43)[59]
در اين بخش از خطبه، امام عليه السّلام به يكى ديگر از خطرات بسيار مهمّى كه سعادت انسان را تهديد مى‏كند، اشاره مى‏فرمايد و آن خطر، وسوسه‏هاى شيطان و توطئه‏هاى او است كه براى فريب آدمى از مؤثّرترين وسايل بهره مى‏گيرد. گر چه در اين جمله‏ها و جمله‏هاى آينده نام شيطان برده نشده است، ولى صفاتى كه در آن آمده به روشنى نشان مى‏دهد كه منظور شيطان است.
امّا دشمنى او از آغاز خلقت آدم عليه السّلام بر همه كس آشكار شده است، همان گونه كه قرآن مى‏گويد: خداوند به آدم عليه السّلام خطاب كرد و فرمود: إنّ هذا عدوّ لك و لزوجك فلا يخرجنّكما من الجنّة فتشقى، اين ابليس، دشمن تو و همسر تو است، مراقب باشيد شما را از بهشت بيرون نكنند كه بيچاره خواهد شد».«» و در جاى ديگر به طور عام مى‏فرمايد: أ لم أعهد إليكم يا بني آدم أن لا تعبدوا الشّيطان إنّه لكم عدوّ مبين آيا با شما عهد نكردم اى فرزندان آدم عليه السّلام كه شيطان را نپرستيد كه او براى شما دشمن آشكارى است.»«» البتّه براى مؤمنان بيدار و سالكان هوشيار، شيطان مى‏تواند وسيله‏اى براى تكامل و پيشرفت و پرورش باشد، چرا كه هر قدر در برابر وسوسه‏هاى او مقاومت كنند، قدرت معنوى و روحانى آنها افزوده مى‏شود و مقامشان در پيشگاه خدا بالاتر مى‏رود. در ادامه اين سخن، از طرق مختلف وسوسه‏هاى شيطان، پرده برمى‏دارد و به‏ سه نكته اشاره مى‏فرمايد و مى‏گويد: «او نويد مى‏دهد و انسان را به آرزوها (ى باطل و دور و دراز) سرگرم كند، و گناهان و جرايم را در نظرها زيبا جلوه مى‏دهد، و معاصى بزرگ را كم اهميّت مى‏شمرد» (و وعد فمنّى، و زيّن سيّئات الجرائم، و هوّن موبقات العظائم). در حقيقت اين سه، دام مهمّ شيطان و سه طريق خطرناك نفوذ وى در انسان است، نخست اينكه: انسان را گرفتار آرزوهاى طولانى مى‏كند و با مشتى خيالات و اوهامى كه مربوط به آينده است، آينده‏اى كه گاه هرگز به آن نمى‏رسد، او را سرگرم مى‏سازد و تمام وقت و فكر و نيروى او را به خود جذب مى‏كند و به اين طريق راه خودسازى و اطاعت پروردگار را به روى او مى‏بندد.
ديگر اينكه: گناهان زشت و تنفّرآميز را، كه انسان به فرمان وجدان از آن مى‏گريزد، در نظر او زيبا جلوه مى‏دهد، بى‏بندوبارى را آزادى مى‏داند، آلودگى را از شئون تمدّن مى‏شمرد و سازش با اهل گناه را همزيستى مسالمت‏آميز معرّفى مى‏كند و خلاصه براى هر كار زشتى، عنوان زيبايى مى‏تراشد و فرمان وجدان را خفه مى‏كند. از سوى سوم: گناهان بزرگ را كه به خاطر عظمتش انسان از آن مى‏گريزد، در نظر او ساده و سبك جلوه مى‏دهد و به عناوينى چون غفّاريت خداوند و اينكه هيچ كس معصوم نيست و هر كسى گرفتار اين لغزشها مى‏شود و: «آنجا كه برق عصيان بر آدم صفىّ زد
ما را چگونه زيبد، دعوى بى‏گناهى»
و اينكه راه توبه به هر حال باز است و شفاعت شافعان و پيامبر و امامان معصوم عليهم السّلام، براى همين قبيل امور، ذخيره شده، او را آلوده بدترين گناهان مى‏كند. حال ببينيم نتيجه اين وسوسه‏ها و نيرنگ‏ها و دام‏هاى شيطان به كجا مى‏رسد. امام عليه السّلام در ادامه سخن با تعبيرات زيبا و پرمعنايى نتيجه آن را بيان كرده است،
مى‏فرمايد: «(اين كار ادامه مى‏يابد) تا شيطان به تدريج پيروان خود را فريب داده، درهاى سعادت را به روى گروگان خود ببندد (ولى در سراى آخرت كه همگى در محضر عدل الهى حاضر مى‏شوند) شيطان آنچه را آراسته بود، انكار مى‏كند، و آنچه را سبك جلوه داده بود، بزرگ مى‏شمرد، و از آنچه فريب خوردگان را ايمن ساخته بود برحذر مى‏دارد (ولى افسوس كه زمان جبران سپرى شده است).» (حتّى إذا استدرج قرينته، و استغلق رهينته، أنكر ما زيّن، و استعظم ما هوّن، و حذّر ما أمّن). تعبير به «إستدرج» اشاره به اين نكته است كه وسوسه‏هاى شيطان معمولا به صورت گام به گام است، تا در افراد كارگر بيفتد، غالبا ناگهانى و دفعى نيست تا افرادى كه حتّى كمى تقوا در وجودشان است، مقاومت به خرج دهند و شايد تعبير به لا تتّبعوا خطوات الشّيطان (پيروى از گامهاى شيطان نكنيد) كه در آيات متعدّدى از قرآن مجيد آمده است«» نيز، اشاره به همين نكته باشد.

[نصرالله عاشق خداومولا]

تعبير به «قرينته» گويا از آيه شريفه و من يعش عن ذكر الرّحمن نقيّض له شيطانا فهو له قرين، هر كس از ياد خدا روى گردان شود، شيطانى را بر او مسلّط مى‏كنيم كه همواره قرين او باشد»«» گرفته شده، در واقع شيطان چنان به پيروان خود نزديك مى‏شود، كه زندگى آنها هرگز از او جدا نيست و قرين و مقارن اويند.
تعبير به «إستغلق رهينته» اشاره به اين است كه شيطان پيروان خود را به گروگان مى‏گيرد و راههاى بازگشت را به روى آنها مى‏بندد. درست همچون شياطين انس، كه وقتى افرادى را براى فساد به دام مى‏اندازند آنها را از جهات مختلف آلوده و وامدار مى‏كنند، به طورى كه نتوانند گامى جز در مسير اطاعت آنها بردارند. ولى در قيامت كه پرده‏هاى نيرنگ و فريب و غرور كنار مى‏رود و هر كس هر چه‏ دارد، ظاهر و آشكار مى‏شود، شيطان در مقام انكار برمى‏آيد و آنچه را كوچك شمرده بود، بزرگ مى‏شمرد و آنچه را امن و امان دانسته بود، خطرناك مى‏داند، ولى اين انكار نه براى او مفيد است و نه براى پيروانش، چرا كه دوران بازگشت از گناه و توبه و جبران «مافات» سپرى شده است. [60]
وَ مُجَالَسَةَ أَهْلِ الْهَوَى مَنْسَاةٌ لِلْإِيمَانِ وَ مَحْضَرَةٌ لِلشَّيْطَانِ- جَانِبُوا الْكَذِبَ فَإِنَّهُ مُجَانِبٌ لِلْإِيمَانِ-
مقصود امام (ع) از اهل «هوى» در عبارت فوق بدكارانى است كه تسليم خواسته‏هاى شيطانى و شهواتى كه بيرون از حدود شرعى است شده‏اند. نفرت داشتن از همنشينى با اهل هوى به لحاظ دو امر مى‏باشد:

[نصرالله عاشق خداومولا]

الف: مجالست با اهل باطل موجب به فراموشى سپردن ايمان مى‏شود. اين امر واضحى است، زيرا هوا پرستان همواره سرگرم لهو و لعب و غرق در كارهاى بيهوده و باطل و ضد حق مى‏باشند. بنا بر اين به احتمال قوى همنشينى با آنها از روى ميل و رغبت، موجب غفلت و بى خبرى از ياد خدا مى‏شود و انسان را از انجام اعمال شايسته باز مى‏دارد، و بتدريج به روش اهل باطل در مى‏آورد با اين كه اركان و قواعد ايمان انجام دادن كارهاى شايسته و اعمال صالح مى‏باشد، بخوبى روشن است كه غفلت منجر بفراموشى، و از بين رفتن ياد شيئى از لوح ذهن مى‏شود. چه بسا كه غفلت زياد سبب فراموشى اوقات عبادت و ياد خدا شود. اين كه امام (ع) فراموشى را به جاى علت فراموشى به كار برده‏اند از باب نامگذارى سبب به جاى مسبب مى‏باشد.

[نصرالله عاشق خداومولا]

ب: همنشينى با فاسقان و فاجران بدين لحاظ مذموم است كه محل آنها جايگاه حضور شياطين است. ما پيش از اين معنى شيطان را توضيح داده‏ايم. قاعده كلّى اين است، هر جائى كه معصيت و نافرمانى خداوند صورت گيرد، محلّ حضور شيطان و لانه اوست. [61]
آگاهی دادن و روشن سازی محیط پیرامون انسان(ایجاد نگرش و بیان روش زندگی):
مطالب زیر را تنها عنوان کرده ایم و به شرح آن نپرداخته ایم چون عنوانها گویا هستند.

[نصرالله عاشق خداومولا]

معرفی خداوند:


ستايش خداوندى را سزاست كه صفتى بر صفت ديگرش پيشى نگرفته تا بتوان گفت: پيش از آن كه آخر باشد اوّل است و قبل از آن كه باطن باشد ظاهر است. هر واحد و تنهايى جز او، اندك است، هر عزيزى جز او ذليل، و هر نيرومندى جز او ضعيف و ناتوان است، هر مالكى جز او بنده، و هر عالمى جز او دانش آموز است، هر قدرتمندى جز او، گاهى توانا و زمانى ناتوان است، هر شنونده‏اى جز خدا در شنيدن صداهاى ضعيف كر و برابر صداهاى قوى، ناتوان است و آوازهاى دور را نمى‏شنود.«» هر بيننده‏اى جز خدا، از مشاهده رنگ‏هاى ناپيدا و اجسام بسيار كوچك ناتوان است،«» هر ظاهرى غير از او پنهان، و هر پنهانى جز او آشكار است. مخلوقات را براى تقويت فرمانروايى، و يا براى ترس از آينده، يا يارى گرفتن در مبارزه با همتاى خود، و يا براى فخر و مباهات شريكان، و يا ستيزه جويى مخالفان نيافريده است. بلكه همه، آفريده‏هاى او هستند و در سايه پرورش او، بندگانى فروتن و فرمانبردارند. خدا در چيزى قرار نگرفته تا بتوان گفت در آن جاست، و دور از پديده‏ها نيست تا بتوان گفت از آنها جداست. آفرينش موجودات او را در آغاز ناتوان نساخته، و از تدبير پديده‏هاى آفريده شده باز نمانده است، نه به خاطر آنچه آفريده قدرتش پايان گرفته و نه در آنچه فرمان داد و مقدّر ساخت دچار ترديد شد. بلكه فرمانش استوار، و علم او مستحكم، و كارش بى تزلزل است. خدايى كه به هنگام بلا و سختى به او اميدوار، و در نعمت‏ها از او بيمناكند.

[نصرالله عاشق خداومولا]

ستايش خداوندى را سزاست، كه به قدرت، والا و برتر، و با عطا و بخشش نعمت‏ها به پديده‏ها نزديك است. اوست بخشنده تمام نعمت‏ها، و دفع كننده تمام بلاها و گرفتارى‏ها. او را مى‏ستايم در برابر مهربانى‏ها و نعمت‏هاى فراگيرش.(خطبه 83/1)
الهى، كه براى بيدارى شما مثل‏هاى پند آموز آورده، و سر آمد زندگانى شما را معيّن فرمود، و لباس‏هاى رنگارنگ بر شما پوشانده، و زندگى پر وسعت به شما بخشيده، و با حسابگرى دقيق خود، بر شما مسلّط است. در برابر كارهاى نيكو، به شما پاداش مى‏دهد، و با نعمت‏هاى گسترده و بخشش‏هاى بى‏حساب، شما را گرامى داشته است، و با اعزام پيامبران و دستورات روشن، از مخالفت با فرمانش شما را بر حذر داشته است. تعداد شما را مى‏داند، و چند روزى جهت آزمايش و عبرت براى شما مقرّر داشته، كه در اين دنيا آزمايش مى‏گرديد، و برابر اعمال خود محاسبه مى‏شويد. (خطبه 83/4-6)
قَدْ عَلِمَ اَلسَّرَائِرَ وَ خَبَرَ اَلضَّمَائِرَ لَهُ اَلْإِحَاطَةُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ اَلْغَلَبَةُ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ اَلْقُوَّةُ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ عظة الناس: به رازها داناست و بر درونها بيناست. بر هر چيز احاطه دارد و چيره است، و بر هر چيز تواناست.(خطبه86/1)[62]
سپاس خداوندى را، كه بى آن كه ديده شود شناخته شده، و بى آنكه انديشه‏اى به كار گيرد آفريننده است، خدايى كه هميشه بوده و تا ابد خواهد بود، آنجا كه نه از آسمان داراى برج‏هاى زيبا خبرى بود، و نه از پرده‏هاى فرو افتاده اثرى به چشم مى‏خورد، نه شبى تاريك و نه دريايى آرام، نه كوهى با راه‏هاى گشوده، نه درّه‏اى پر پيچ و خم، نه زمين گسترده، و نه آفريده‏هاى پراكنده وجود داشت. خدا پديد آورنده پديده‏ها و وارث همگان است، خداى آنان و روزى دهنده ايشان است، آفتاب و ماه به رضايت او مى‏گردند كه هر تازه‏اى را كهنه، و هر دورى را نزديك مى‏گردانند، خدا، روزى مخلوقات را تقسيم كرد، و كردار و رفتارشان را بر شمرد، از نفس‏ها كه مى‏زنند، و نگاه‏هاى دزديده كه دارند، و رازهايى كه در سينه‏ها پنهان كردند. و جايگاه پديده‏ها را در شكم مادران و پشت پدران تا روز تولد و سر آمد زندگى و مرگ، همه را مى‏داند. اوست خدايى كه با همه وسعتى كه رحمتش دارد، كيفرش بر دشمنان سخت است و با سختگيرى كه دارد، رحمتش همه دوستان را فرا گرفته است‏.(خطبه 90/1-5)

[نصرالله عاشق خداومولا]

معرفی پیامبر صلی الله علیه و آله و عترت ایشان:


پيامبرش را مدّتى در ميان شما قرار داد تا براى او و شما، دين را به اكمال رساند، و آنچه در قرآن نازل شد و مايه رضاى الهى است تحقّق بخشد. و با زبان پيامبرش، كارهاى خوشايند و ناخوشايند، بايدها و نبايدها را ابلاغ كرد، و اوامر و نواهى را آموزش داد، و راه عذر را بر شما بست و حجّت را تمام كرد. پيش از كيفر، شما را تهديد كرد، و از عذاب‏هاى سختى كه در پيش روى داريد ترساند.(خطبه 86/5-7)
مردم كجا مى‏رويد چرا از حق منحرف مى‏شويد پرچم‏هاى حق بر و نشانه‏هاى آن آشكار است، با اينكه چراغهاى هدايت روشنگر راهند، چون گمراهان به كجا مى‏رويد چرا سرگردانيد در حالى كه عترت پيامبر شما در ميان شماست، آنها زمامداران حق و يقينند، پيشوايان دين، و زبان‏هاى راستى و راستگويانند، پس بايد در بهترين منازل قرآن جايشان دهيد و همانند تشنگانى كه به سوى آب شتابانند، به سويشان هجوم ببريد. اى مردم اين حقيقت را از خاتم پيامبران بياموزيد كه فرمود: هر كه از ما مى‏ميرد، در حقيقت نمرده است و چيزى از ما كهنه نمى‏شود. پس آنچه نمى‏دانيد، نگوييد، زيرا بسيارى از حقايق در امورى است كه نا آگاهانه انكار مى‏كنيد(خطبه 87/14-17)
خدا پيامبر اسلام را هنگامى مبعوث فرمود كه از زمان بعثت پيامبران پيشين مدّت‏ها گذشته، و ملّت‏ها در خواب عميقى فرو خفته بودند. فتنه و فساد جهان را فرا گرفته و اعمال زشت رواج يافته بود. آتش جنگ همه جا زبانه مى‏كشيد و دنيا، بى‏نور و پر از مكر و فريب گشته بود. برگ‏هاى درخت زندگى به زردى گراييده و از ميوه آن خبرى نبود، آب حيات فروخشكيده و نشانه‏هاى هدايت كهنه و ويران شده بود. پرچم‏هاى هلاكت و گمراهى آشكار و دنيا با قيافه زشتى به مردم مى‏نگريست، و با چهره‏اى عبوس و غم آلود با اهل دنيا روبرو مى‏گشت. ميوه درخت دنيا در جاهليّت فتنه، و خوراكش مردار بود، در درونش وحشت و اضطراب، و بر بيرون شمشيرهاى ستم حكومت داشت.(خطبه 89/1-3)
تا اينكه كرامت اعزام نبوّت از طرف خداى سبحان به حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسيد. نهاد اصلى وجود او را از بهترين معادن استخراج كرد، و نهال وجود او را در اصيل‏ترين و عزيزترين سرزمين‏ها كاشت و آبيارى كرد، او را از همان درختى كه ديگر پيامبران و امينان خود را از آن آفريد به وجود آورد، كه عترت او بهترين عترت‏ها، و خاندانش بهترين خاندانها، و درخت وجودش از بهترين درختان است، در حرم أمن خدا روييد، و در آغوش خانواده كريمى بزرگ شد، شاخه‏هاى بلند آن سر به آسمان كشيده كه دست كسى به ميوه آن نمى‏رسيد.(خطبه 94/4-5)

[نصرالله عاشق خداومولا]

مرگ:


وَ إِنَّ عَلَيَّ مِنَ اَللَّهِ جُنَّةً حَصِينَةً فَإِذَا جَاءَ يَوْمِي اِنْفَرَجَتْ عَنِّي وَ أَسْلَمَتْنِي فَحِينَئِذٍ لاَ يَطِيشُ اَلسَّهْمُ وَ لاَ يَبْرَأُ اَلْكَلْمُ (خطبه 62)
پروردگار براى من پوششى استوار قرار داد كه مرا حفظ نمايد، هنگامى كه عمرم بسر آيد، از من دور شده و مرا تسليم مرگ مى‏كند، كه در آن روز نه تير خطا مى‏رود و نه زخم بهبود مى‏يابد. این موضع گيرى امام عليه السّلام برابر تهديد به ترور است.(خطبه 62)
خداى سبحان شما را بيهوده نيافريد، و به حال خود وا نگذاشت، ميان شما تا بهشت يا دوزخ، فاصله اندكى جز رسيدن مرگ نيست. زندگى كوتاهى كه گذشتن لحظه‏ها از آن مى‏كاهد، و مرگ آن را نابود مى‏كند، سزاوار است كه كوتاه مدّت باشد. زندگى كه شب و روز آن را به پيش مى‏راند به زودى پايان خواهد گرفت. مسافرى كه سعادت يا شقاوت همراه مى‏برد بايد بهترين توشه را با خود بردارد.(خطبه 64/2-4)
سر انجام دست مرگ گريبان آنها را گرفت و ميان آنها و آرزوهايشان جدايى افكند: آنها كه در روز سلامت چيزى براى خود ذخيره نكردند، و در روزگاران خوش زندگى عبرت نگرفتند. آيا خوشى‏هاى جوانى را جز ناتوانى پيرى در انتظار است و آيا سلامت و تندرستى را جز حوادث بلا و بيمارى در راه است و آيا آنان كه زنده‏اند جز فنا و نيستى را انتظار دارند با اينكه هنگام جدايى و تپش دل‏ها نزديك است كه سوزش درد را چشيده، و شربت غصّه را نوشيده، و فرياد يارى خواستن برداشته، و از فرزندان و خويشاوندان خود، در خواست كمك كرده است. آيا خويشاوندان مى‏توانند مرگ را از او دفع كنند و آيا گريه و زارى آنها نفعى براى او دارد.(خطبه 83/28-31)
او را در سرزمين مردگان مى‏گذارند، و در تنگناى قبر تنها خواهد ماند. حشرات درون زمين، پوستش را مى‏شكافند، و خشت و خاك گور بدن او را مى‏پوساند، تند بادهاى سخت آثار او را نابود مى‏كند، و گذشت شب و روز، نشانه‏هاى او را از ميان بر مى‏دارد، بدن‏ها پس از آن همه طراوت متلاشى مى‏گردند،و استخوان‏ها بعد از آن همه سختى و مقاومت، پوسيده مى‏شوند. و ارواح در گرو سنگينى بار گناهانند، و در آنجاست كه به اسرار پنهان يقين مى‏كنند، امّا نه بر اعمال درستشان چيزى اضافه مى‏شود و نه از اعمال زشت مى‏توانند توبه كنند. آيا شما فرزندان و پدران و خويشاوندان همان مردم نيستيد كه بر جاى پاى آنها قدم گذاشته‏ايد و از راهى كه رفتند مى‏رويد و روش آنها را دنبال مى‏كنيد امّا افسوس كه دلها سخت شده، پند نمى‏پذيرد، و از رشد و كمال باز مانده، و راهى كه نبايد برود مى‏رود، گويا آنها هدف پندها و اندرزها نيستند و نجات و رستگارى را در به دست آوردن دنيا مى‏دانند. بدانيد كه بايد از صراط عبور كنيد، گذرگاهى كه عبور كردن از آن خطرناك است، با لغزش‏هاى پرت كننده، و پرتگاه‏هاى وحشت‏زا، و ترس‏هاى پياپى. (خطبه 83/32-36)

[نصرالله عاشق خداومولا]

معرفی دنیا


آگاه باشيد دنيا خانه‏اى است كه كسى در آن ايمنى ندارد جز آنكه به جمع آورى توشه آخرت پردازد و از كارهاى دنيايى كسى نجات نمى‏يابد. مردم به وسيله دنيا آزمايش مى‏شوند، پس هر چيزى از دنيا را براى دنيا به دست آورند از كفشان بيرون مى‏رود، و بر آن محاسبه خواهند شد، و آنچه را در دنيا براى آخرت تهيّه كردند به آن خواهند رسيد، و با آن خواهند ماند، دنيا در نظر خردمندان چونان سايه‏اى است كه هنوز گسترش نيافته، كوتاه مى‏گردد، و هنوز فزونى نيافته كاهش مى‏يابد. (خطبه 63)[63]
چگونه خانه دنيا را توصيف كنم كه ابتداى آن سختى و مشقّت، و پايان آن نابودى است در حلال دنيا حساب، و در حرام آن عذاب است. كسى كه ثروتمند گردد فريب مى‏خورد، و آن كس كه نيازمند باشد اندوهناك است، و تلاش كننده دنيا به آن نرسد، و به رها كننده آن، روى آورد. كسى كه با چشم بصيرت به آن بنگرد او را آگاهى بخشد، و آن كس كه چشم به دنيا دوزد كور دلش مى‏كند.(خطبه 82)
آب دنياى حرام همواره تيره، و گل آلود است. منظره‏اى دل فريب و سر انجامى خطرناك دارد. فريبنده و زيباست اما دوامى ندارد. نورى است در حال غروب كردن، سايه‏اى است نابود شدنى، ستونى است در حال خراب شدن، آن هنگام كه نفرت دارندگان به آن دل بستند و بيگانگان به آن اطمينان كردند، چونان اسب چموش پاها را بلند كرده، سوار را بر زمين مى‏كوبد، و با دام‏هاى خود آنها را گرفتار مى‏كند، و تيرهاى خود را به سوى آنان، پرتاب مى‏نمايد، طناب مرگ به گردن انسان مى‏افكند، به سوى گور تنگ و جايگاه وحشتناك مى‏كشاند تا در قبر، محل زندگى خويش، بهشت يا دوزخ را بنگرد، و پاداش اعمال خود را مشاهده كند.و همچنان آيندگان به دنبال رفتگان خود گام مى‏نهند، نه مرگ از نابودى انسان دست مى‏كشد و نه مردم از گناه فاصله مى‏گيرند كه تا پايان زندگى و سر منزل فنا و نيستى آزادانه به پيش مى‏تازند. (خطبه 83/7-10)