پندهای حکیمانه استاد علامه حسن زاده آملی

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

187- مستحق مشایعت فرشتگان گردیدن


از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که پیامبر بر جنازه سعد بن معاذ نماز خواند و فرمود: نود هزار فرشته که در میان شان جبرییل حاضر بود در نماز او شرکت جستند. از جبرییل پرسیدم: به چه علت استحقاق یافته است که شما بر او نماز گزارید.
گفت: او سوره قل هو الله را دایم، چه ایستاده و چه نشسته، و چه پیاده و چه سواره و در حال رفتن و آمدن می خواند. (195)

188- شخص زیرک


زیرک کسی است که خود را شناخت و کارهایش را خالص گردانید.(196)

189- مسافر تائب را بپذیر!


الهی! تو خود گواهی که در عصر سلخ شهر الله مبارک هزار و سیصد و نود، چنان حسرتی بر این بنده مستولی شد که گوشه های چشمم با ناودان بهاری برابری می کرد و آه های آتشینم جهنم سوز بود، که بیداران در این ماه رستگار شدند و این خفته زیانکار.
این حسرت یک ماه بود، با حسرت یک عمر چه باید کرد!؟ امشب که لیله چهارشنبه بیست و سوم شوال المکرم هزار و سیصد و نود است، از دل و جان توبه کرده ام و صمیمانه به سوی تو رخت بسته ام، یا الله یا الله یا الله یا الله یا الله یا الله یا الله یا الله یا الله یا الله، مسافر تائبت را بپذیر و توفیقش ده که که بر عهد استوار باشد و همواره محو دیدار باشد! (197)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

190- باز هم شکر!

در خواب سنگین بودم و دیر بیدار شدم، باز شکرت که بیدار شدم. (198)



191- عبادت محبانه

خوشا به حال کسی که عبادت محبانه دارند! (199)



192- بهترین سرمایه سالک

شیخ اجل پور سینا در مقامات عارفان اشارات، فکر لطیف و عشق عفیف را در ریاضت نفس قوی ترین سبب برای تلطیف سر، و اعداد به وصول عشقی حقیقی که بهترین سرمایه سالک در تقرب به حسن مطلق است دانسته است. (200)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

193- همتم بدرقه راه کن!

الهی! یک عمر امروز را به فردا بردم؛ توفیقم ده که حال فردا را به امروز آورم! (201)

194- خطاب به نفس مطمئنه

حق سبحانه می فرماید:
یا أیتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبادی وادخلی جنتی ؛ (202)
ای روح آرامش یافته! خشنود و پسندیده به سوی پروردگارت باز گرد و در زمره بندگان من داخل شو و به بهشت من درآی.

195- اگر دلش با خدا بود...!

روایت است که مردی در مسجد مدینه به نماز ایستاده بود و با ریشش بازی می کرد، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اگر دلش با خدایش باشد با ریشش بازی نمی کند. (203)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

196- احترام به مادر


امام زین العابدین علیه السلام، نسبت به مادرش بسیار نیکوکار بود؛ به طوری که به او گفتند: تو نسبت به مادر، از همه کس نیکوکارتری، ولی نمی بینیم که با او در یک ظرف غذا بخوری!
امام در جواب فرمود: چون ترسم که دستم را به سوی چیزی برم که مادرم قصد خوردن آن را داشته است و او را ناراحت کنم. (204)


197- قرب با فرایض


خداوند عزوجل فرموده است: بنده ام! با چیزی بهتر از آنچه که بر او واجب نموده ام، به من تقرب نجوید. او همواره به واسطه فرایض به من تقرب جوید؛ تا این که او را دوست بدارم و هنگامی که دوستش بدارم، او گوشم شود که با آن بشنوم و چشمم شود که با آن بینم و... (205)


198- تأثیر قرائت آیةالکرسی


دست بر بینندگان می گذاری و آیةالکرسی را برای حفظ نور چشم می خوانی، در این حال نفس ناطقه گوهر آن سویی از توجه به ملکوت نیرو می گیرد، و به تصور و تعمل و انشاء خود در قوی و محال آنها و در اعضاء و جوارح خود اثر می گذارد که توجهات و تصورات نفسانی را در بدن و قوی و احوال آن تأثیری بسزا است، فافهم. (206)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

199- بندگان خاص خدا

بندگان خاص خود چنین کسانی اند:
1- با تواضع در زمین حرکت می کنند؛
2- آن گاه که جاهلان اینان را به عتاب خطاب می کنند یا سلامت نفس و زبان خوش جواب می دهند؛
3- شب ها را به عشق خدا و برای رضایت او به سجده و قیام سپری می کنند؛
4- دایم با دعا و تضرع می گویند: پروردگارا! عذاب جهنم را از ما دور کن که بد عذابی است و جهنم بد منزل و بد سرانجامی است؛
5- در انفاق کردن اسراف نمی کنند و میانه روی را پیشه خود می سازند؛
6- برای خدا شریک قائل نمی شوید و فقط خدای را می خوانند؛
7- از قتل و جنایت که خدا آن را حرام کرده است، پرهیز کنند؛
8- هرگز گرد عمل زشت زنا نمی گردند که هر کس مرتکب این عمل زشت شود، کیفر جاودانه اش را خواهد دید و در قیامت عذابش دو چندان خواهد شد، مگر کسانی که توبه کنند و اعمال نیکی انجام دهند که در این صورت، خداوند گناهان آنان را به ثواب مبدل خواهد کرد و هر کس توبه کند؛ البته خداوند توبه اش را می پذیرد؛
9- به ناحق شهادت نمی دهند؛
10- هرگاه به کار بیهوده و زشتی از مردم هرزه بگذرند، بزرگوارانه از آن در گذرند؛
11- هرگاه متذکر آیات الهی شوند، همچون کوران و کران از کنار آن نمی گذرند؛ بلکه با دلی آگاه و چشمی بینا آن را مشاهده کرده و در آن تأمل می کنند تا به مقام معرفت و ایمان شان افزوده شود.
12- به هنگام دعا با خدای خود می گویند: پروردگارا! از همسران و فرزندان ما کسانی را قرار ده که مایه روشنی چشم ما شوند و ما را سر خیل پاکان جهان و پیشوای پرهیزگاران قرار بده! پاداش صبر چنین بندگانی قصرهای بهشتی خواهد بود که در آن جا با سلام و درود و شادمانی با یکدیگر ملاقات می کنند و در بهشت زیبای برای ابدیت و همیشه (جاودان) خواهند بود.
ای پیامبر! به امت بگو: اگر دعا و ناله و زاری تان نبود، خدا به شما هیچ توجه و اعتنایی نداشت؛ زیرا شما در گذشته آیات خدا و پیامبران الهی را تکذیب کرده اید و این تکذیب، دامان شما را خواهد گرفت و از شما جدا نخواهد شد (پس با دعا آن را جدا کنید. (207)



200- آنچه در عرفان عملی مهم است!

آن چه در عرفان عملی مهم است سه چیز است:
الف- طهارت و دوام آن
ب- همت
ج- استقامت (208)

201- استشاره و استخاره

امام محمد تقی علیه السلام از علی بن ابی طالب علیه السلام روایت می کند که حضرت فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله مرا به یمن فرستاد؛ پس به وصیت، مرا گفت: ای علی! هر کس استخاره کند ضرر نکند و هر کس استشاره کند پشیمان نشود. ای علی!... به نام استعاذه کن! چرا که خداوند متعال، بسم الله را بر امت من در صبحگاهان مبارک گردانید.
و می فرمود: هر کس در راه خدا برای خود دوستی برگزیند، خداوند در بهشت برای او خانه ای برگزیند. (209)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

202- والاترین خصلت مومن

خداوند در قرآن می فرماید:
کلوا واشربوا و لا تسرفوا انه لا یحب المسرفین ؛
بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید، به راستی خداوند اسراف کنندگان را دوست ندارد. (210)
ای دوست من! دان پرخوری بدون شک، قلب را می میراند و نفس را سرکش و طغیانگر بار می آورد، بدان که گرسنگی بالاترین خصلت مؤمن است.

203- وسیله ترک هوای نفس

یحیی بن معاذ چه زیبا گفته است: اگر ملایک هفت آسمان را شفیع قرار دهی و بیست و چهار هزار پیامبر و جانشینان آنها و همه کتاب های الهی را واسطه قرار دهی که نفست در ترک دنیا با تو همراهی کند و حکم حق را گردن نهد، نخواهد پذیرفت، اما اگر گرسنگی را وسیله قرار دهی و از راه گرسنگی وارد شوی، خواهد پذیرفت و مطیعت خواهد شد! (211)

204- زدودن زنگار از دل

وضو که از چشمه عشق گرفتار شود زنگار را می زداید.
از اینکه وضو به چهار عضو سر و رو دو دست و پا اختصاص یافت این است که ایزد تعالی چون نماز را واجب کرد نخواست که بندگان وی آلوده به خدمت آیند، ایشان را فرمود وضو کنند و با این چهار عضو مخصوص کرد زیرا که آدم اول روی به درخت گندم کرد و به پای برفت و به دست از درخت گندم باز کرد و بر سر نهاد و بر حوا آورد ایزد عز اسمه بفرمود این چهار عضو گناهکار را به خدمت بشستن و مسح کردن تطهیر کنند این داستان بیان حال آدم و آدمیزاد است و همانند آن در آیات و روایات بسیار است الحمدلله که مولای مکرم خود اهل اشارت است. (212)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

205- اصحاب حال و صاحب همت

بداند که کسانی که گاهی اصحاب حال می شوند، ارباب مکاشفه نمی گردند. مثلاً به پیشامد واقعه و حادثه ای چون به زیارت اهل قبور رفتن، و یا مرگ کسی را دیدن، و یا در مجلس وعظ و خطابه نشستن و یا به آفاتی که روی آورده اند، و از این قبیل امور ممکن است که شخص تا مدتی حالی و سوز و گدازی و التهاب و اضطرابی داشته باشد که کم کم چون بعد عهد منسی است آن حال از او گرفته شود، این چنین افراد به مکاشفات نمی گردند.
مکاشفات روزی کسانی می شود که صاحب همت اند و دوام و استقامت در طریقه دارند. (213)

206- بدترین و بهترین حالت حضور

حضرت امام صادق (ع) می فرمایند:
شکم در اثر پرخوری طغیان می کند و بهترین حالت بنده در حضور خدا، وقتی است که شکم او از غذا خالی باشد و بدترین حالت انسان در حضور خدا، با شکم پر است. (214)

207- اثر سجده طولانی

امیر مومنان فرمودند: من اصحاب محمد صلی الله علیه و آله و سلم را دیده ام و یکی از شما را نبینم که مانند ایشان باشد؛ زیرا آنان ژولیده مو و غبار آلود بودند و شب را بیدار به سجده و قیام می گذراندند، گاهی پیشانی و گاهی گونه های خود را به خاک می نهادند و از یاد بازگشت و مرگ و قیامت، مانند اخگر و آتش پاره سوزان می ایستادند و مضطرب و نگران بودند؛ پیشانی هایشان بر اثر طول سجده مانند زانوهای بز، پینه بسته بود. هر گاه ذکر خداوند سبحان به میان می آمد، از ترس و عذاب و کیفر، و امید به ثواب و پاداش، اشک از چشمان شان جاری می گشت، به طوری که گریبانشان تر می شد و می لرزیدند؛ مانند درخت که در روز وزیدن تند باد می لرزد. (215)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

208- پندی از ابلیس

امام صادق (ع) برای حفص بن غیاث حکایت فرمودند که:
روزی ابلیس بر حضرت یحیی (ع) ظاهر شد در حالی که ریسمان های فراوانی به گردنش آویخته بود؛ حضرت یحیی (ع) پرسید: این ریسمان ها چیست؟
ابلیس گفت: اینها شهوات و خواسته های نفسانی بنی آدم است که با آنها گرفتارشان می کنم.
حضرت یحیی (ع) پرسید: آیا چیزی از ریسمان ها هم برای من هست؟
ابلیس گفت: بعضی اوقات پرخوری کرده ای و تو را از نماز و یاد خدا غافل کرده ام.
حضرت یحیی (ع) فرمود: به خدا قسم، از این به بعد هیچ گاه شکمم را از غذا سیر نخواهم کرد.
ابلیس گفت: به خدا قسم، من هم از این به بعد هیچ مسلمان موحدی را نصیحت نمی کنم.
امام صادق (ع) در پایان این ماجرا فرمود:
ای حفص! به خدا قسم، بر جعفر و آل جعفر لازم است هیچ گاه شکم شان را از غذا پر نکنند.
به خدا قسم، بر جعفر و آل جعفر لازم است هیچ گاه برای دنیا کار نکنند!(216)



209- خدایی که نبینم نپرستم!

امیر مؤمنان در مسجد کوفه بالای منبر خطبه می خواند. مردی برخاست که به او ذعلب می گفتند، دارای زبانی بلیغ در خطبه و قلبی شجاع بود. گفت: ای امیر مؤمنان! آیا پروردگارت را دیده ای؟
حضرت فرمود: وای بر تو ای ذعلب! من خدایی را که نبینم، نمی پرستم.
پرسید: ای امیر مؤمنان! پس چگونه او را دیده ای؟
فرمود: وای بر تو ای ذعلب! دیدگان با مشاهده او را نمی بینند؛ ولی قلب ها با حقایق ایمان او را می بینند. وای بر تو ای ذعلب! خدای من چنان لطیف است که لطفش به وصف در نمی آید و چنان عظیم است که با عظمت وصف نمی گردد و چنان بزرگ کبریاست که با بزرگی وصف نمی شود. در جلالت چنان جلیل است که با غلظت وصف نمی شود. قبل از هر چیز است و نمی شود گفت: پیش از چیزی است. بعد از هر چیز است و نمی شود به او بعد گفت: اشیاء را خواسته، اما نه با همت. درک کرده است، اما نه با خدعه. در همه اشیاست، اما با آن ها مخلوط نیست و از آن ها هم جدا نیست. ظاهر است، نه به شکل مباشرت. متجلی است، نه با دیدن. دور است، نه با مسافت. قریب است، نه با نزدیک شدن. لطیف است، نه با جسم داشتن، موجود است، نه بعد از عدم. فاعل است، نه به اضطرار. صاحب تقدیر است، نه با حرکت زیاد می شود، نه با اضافه. شنواست، نه با آلتی بیناست، نه با أداتی. اماکن حاوی او نمی شوند و اوقات او را شامل نمی گردند، صفات او را محدود نمی کنند و خواب او را نمی گیرد. هستی او از اوقات سبقت جسته، وجودش از عدم و ازلش، از ابتدا پیشی گرفته است. با خلق مشاعر فهمیده می شود که کسی برای او مشاعر قرار نداده و با تجهیر جواهر فهمیده می شود که جوهر ندارد و با ضد قرار دادن میان اشیا فهمیده می شود که او ضد ندارد و با خلق تقارن میان اشیا فهمیده می شود که او قرین ندارد. نور را ضد ظلمت قرار نداده است و خشکی را ضد تری و زیری را ضد نرمی، و سردی را ضد گرمی، متباین ها را با هم جمع کرده و میان چیزهایی نزدیک، دوری افکنده است که با تفریق، بر مفرق و با تألیف، بر مؤلف دلالت می کند.
و این سخن خدای تعالی است و من کل شی ء خلقنا زوجین لعلکم تذکرون . (217)
میان قبل و بعد، فاصله انداخت تا معلوم شود که او قبل و بعدی ندارد و موجودات با غرایزشان گواه اند که آفریننده غریزه آن ها، غریزه ندارد و با موقت بودن شان اعلام می کنند که برای قرار دهنده وقت آن ها وقتی نیست. میان موجودات حجاب و مانع قرار داده تا معلوم شود میان او و خلقش حجابی نیست. پروردگار است، بدون این که خود پروردگاری داشته باشد و اله است، بدون این که خود الهی داشته باشد. عالم است، بدون این که معلوم باشد. سمیع است، بدون این که مسموع باشد. (218)



210- توبه مؤمن

محمد بن مسلم از ابو جعفر، امام باقر علیه السلام نقل کرده است:
ای محمد بن مسلم! گناهانی که مؤمن از آن توبه کند، بخشوده شود. پس باید برای زمان پس از توبه از نو شروع به عمل کند، و به خدا سوگند که این توبه تنها اهل ایمان راست.
عرض کردم: چنانچه توبه خویش را بشکند و گناه کند و سپس توبه کند، چه؟
فرمود: ای محمد بن مسلم! آیا توانی باور کنی که بنده ای مؤمن بر گناه خویش پشیمان شده و از خدا آمرزش خواسته و توبه کرده، ولی خداوند توبه اش را نپذیرفته است؟
گفتم: او بارها چنین کرده؛ گناه کرده و سپس توبه و استغفار!
فرمود: هر گاه که مؤمن به استغفار و توبه باز گردد، خداوند نیز بخشایش و آمرزش را به سویش باز گرداند، و خداوند، آمرزنده و مهربان است. توبه را می پذیرد و از بدی ها در می گذرد. پس مبادا مؤمنان را از رحمت خدایی دور نمایی! (219)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

211- جامعه بی عارفان

جامعه بی عرفان کالبد بی جان است. (220)



212- عظمت کلام الهی

خداوند سبحان می فرماید:
قل لو کان البحر مداداً ربک لنفد البحر قبل أن تنفد کلمات ربی ولو جئنا بمثله مدداً ؛ (221)
بگو اگر دریا برای نوشتن کلمات پروردگار من مرکب شود، دریا به پایان می رسد و کلمات پروردگار من به پایان نمی رسد، هر چند دریای دیگری به مدد آن بیاوریم. (222)

213- علت حرام بودن ربا

از امام باقر علیه السلام نقل گشته که امام فرمود:
خداوند عزوجل ربا را حرام فرمود تا معروف از میان نرود.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

214- صابر باش!

اگر به راستی تشنه شدی آب برایت می فرستند. صابر باش که اگر دیر شود مسلماً دروغ نخواهد شد، مجرب است. علاوه اینکه کسانی که دیرتر می گیرند بهتر و پخته تر می گیرند و وجه آن با تدبر معلوم می گردد. عارف رو می گوید:
حکمت حق در قضا و قدر - کرد ما را عاشقان یکدگر
تشنه می نالد که کو آب گوار - آب می نالد که کو آن آب خوار
آب کم جو تشنگی آور بدست - تا بجوشد آبت از بالا و پست(223)

215- فانی در باقی کن!

پیش تا صور در دهد آواز - خویشتن را بکش به تیغ نیاز
یعنی پیش از آن که دست مرگ به گریبانت رسد و نفخه صور آواز دهد، خویش را فانی در باقی کن! حدیث رسول الله است که موتوا قبل أن تموتوا.
پیشتر از مرگ خودای خواجه امیر - تا شوی از مرگ خود ای خواجه میر (224)

216- نگفتن اسرار

هیچ کس در عالم محروم نیست؛ چه هر کس به قدر قابلیتش دارد.
هرگاه از تو بپرسند کیستی و کجا هستی؟ اگر به راستی در پاسخ گویی نام و نشانی ندارم رستی.
کتاب هر کس صندوق اسرار اوست، نباید اسرار اشخاص را به بیگانگان وانمود. (225)