تحفه رجبیون

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

خوشه هایی از خرمن رجب

1. عاقبت به خیری، عاقبتی خوش و مختوم به سعادت، از دغدغه های اصلی اهل بیت علیهم السلام و بزرگان بوده است. گویند از استاد عرفا و مجتهدین، عالم ربانی، ملا حسینقلی همدانی رحمه الله پرسیدند: اگر شما در دنیا، تنها، یک دعای مستجاب داشته باشید، از خدا چه خواهید خواست؟ او در جواب فرمود: اینکه عاقبتم ختم به خیر شود. همانند چنین قصه ای از آیت اللّه العظمی گلپایگانی رحمه الله نیز نقل شده است. در تاریخ، اشخاصی بودند که با آنکه انسان هایی شایسته و صالح به شمار می رفته اند، ولی به سبب لغزش هایشان عاقبت خوشی نداشتند و نتوانستند عاقبت به خیر شوند. گویند فضیل بن عیاض که یکی از رجال طریقت است، شاگردی داشت که داناترین مرید به شمار می آمد. این شاگرد، روزی مریض شد و به حال احتضار افتاد. فضیل به بالین او آمد و نزد سر او نشست و شروع کرد به خواندن سوره یس. آن شاگرد محتضر گفت: مخوان این سوره را ای استاد. فضیل ساکت شد. به او گفت: بگو لا اِلهَ اِلاّ اللّه. گفت: نمی گویم آن را ؛ چون بیزارم از آن. پس به همین حال مرد. فضیل از مشاهده این حال، بسی درهم و غمگین شد و به منزل خود رفت و بیرون نیامد. چندی بعد او را در خواب دید که گرفتار عذاب است. فضیل از او پرسید که تو اعلم شاگردان من بودی، چه شد که خداوند معرفت را از تو گرفت و به عاقبتی بد از دنیا رفتی؟ گفت: برای معایبی که در من بود، مانند سخن چینی کردن و حسدبردن و... . به این سه چیز که در من بود، عاقبت من بد شد و به همان حال مُردم.(1)
چه شد جایگه، کعبه یا دیر شد
ص: 60
________________________________________
1- شیخ عباس قمی، منازل الاخره، ص 15.
خوش آن بنده کش عاقبت خیر شد!
بسا موبد زند بین کز کنشت
کشاندش به طوف حرم سرنوشت
بسا شیخ وارسته کز خانقاه
به دیرش درآورد بخت سیاه
آذر بیگدلی
در دعاهای ماه رجب از این موضوع مهم غفلت نشده و در فرازهایی از آن، از خداوند عاقبت به خیری خواسته شده است. چنان که در بخشی از دعای حضرت موسی بن جعفر علیه السلام که در ماه رجب و پس از فراغ از نماز شب در حال سجده می گفت، چنین آمده است:
اَللّهُمَّ اِنّی اَعُوذُ بِکَ مِنَ الْعَدیلَهِ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ مِنْ شَرِّ الْمَرْجِعِ فِی الْقُبُورِ. فَاَسْئَلُکَ اَنْ تُصَلِّی عَلی مُحَمَّدِ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اَنْ تَجْعَلَ عَیْشی عیشَهً تقِیَّهً وَ مَیْتَتی مَیْتَهً سَوِیَّهً وَ مُنْقَلَبی مُنْقَلَبا کَریما.
پروردگارا، پناه می برم به تو از عدول کردن از دین خود هنگام مرگ و از شر بازگشت کردن در قبر! از تو مسئلت می کنم که بر محمد و آل او صلوات فرستی؛ زندگانی مرا پاکیزه گردانی؛ مرگ مرا مرگی معتدل قرار دهی و مرا در جایگاهی با کرامت و با شرافت جای دهی!
هم چنین در یکی از دعاهای هر روزه ماه رجب، بنا به نقل سیدبن طاووس در اقبال، چنین درخواست می کنیم:
«وَاخْتِمْ لِی بِالسَّعادَهِ فیمَنْ خَتَمْتَ؛ خدایا، عاقبت مرا مانند عاقبت کسانی قرار ده که به سعادت و نیکی پایان پذیرفت».
در قرآن کریم نیز در قالب دعایی دلنشین، این گونه آمده است:
رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَهً إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهّابُ ... (آل عمران، 8)
ص: 61
پروردگارا، قلب های ما را پس از آنکه هدایت شده اند، از گمراهی نگه دار و ما را از نزد خودت رحمت عطا فرما! به درستی که تو بسیار بخشنده ای.
خدایا، چنان کن سرانجام کار
تو خشنود باشی و ما رستگار
نظامی

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

استغفار و توبه در ماه رجب

از جمله آداب ماه رجب چنان که در کتاب المراقبات آیت اللّه میرزا جواد ملکی تبریزی آمده است، گفتن این ذکر استغفار است:
اَسْتَغْفِرُ اللّه َ ذَالْجَلالِ وَ الْاِکْرامِ مِنْ جَمیعِ الذُّنُوبِ و الْآثام.
شیخ صدوق رحمه الله روایت کرده است: «اگر کسی این ذکر را در ماه رجب هزار بار بگوید، خداوند متعال می فرماید: اگر گناهان شما را نبخشم،به معنای انکار پروردگاری ام است.(1)
استغفار و طلب آمرزش از گناهان،از اهمیت به سزایی برخوردار است، تا آنجا که در قرآن کریم، خداوند تبارک و تعالی وقتی، وجود مبارک پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را سبب رهایی از عذاب گنه کاران می داند، در کنار آن، استغفار را نیز سبب رهایی از عذاب معرّفی می کند و می فرماید:
وَ ما کانَ اللّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فیهِمْ وَ ما کانَ اللّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ. (انفال: 33)
تا تو ای پیامبر ما، در میان آنانی، خداوند آنها را عذاب نخواهد کرد و نیز مادامی که آنان، اهل استغفار هستند، خداوند عذابشان نخواهد کرد.
حبّذا عمر گران مایه که در لغو برفت!
یا رب از هر چه خطا رفت، هزار استغفار
سعدی
ص: 63
________________________________________
1- المراقبات، ص 134.
قرآن در جای دیگر در مقام اهمیت استغفار چنین می فرماید:
وَ مَنْ یَعْمَلْ سوُءا اَوْ یَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ یَسْتَغْفِرِ اللّه َ یَجِدِ اللّه َ غَفُورا رَحیما؛ هر که کار بدی کند و یا به خویش ستم ورزد و سپس استغفار نماید، غفران و رحمت الهی را در خواهد یافت.
مناسب است که درباره اهمیت استغفار و آثار مثبت آن برای آدمی روایاتی نقل شود:
1. علی علیه السلام فرمود: «اَلْاِسْتِغْفارُ یَمْحُو الْاَوْزارَ؛(1) استغفار، گناهان را پاک می کند».
2. نیز فرمود: «عَجِبْتُ لِمَنْ یَقْنُطُ وَ مَعَهُ الْاِسْتِغْفارُ؛ در عجبم از کسی که نومید است، در حالی که او استغفار را دارد».(2)
3. همچنین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرموده است: «اِدْفَعُوا اَبْوابَ الْبَلایا بِالْاسْتِغْفارِ؛ درهای بلا را با استغفار ببندید».(3)
4. و نیز از آن حضرت این گونه روایت شده است:
اِنَّهُ لَیُغانُ عَلی قَلْبی وَ اِنّی لَاَسْتَغْفِرُ اللّه َ فی کُلِّ یَوْمٍ سَبْعینَ مَرَّه؛ گاهی قلبم را غباری می گیرد و من به همین سبب روزی هفتاد بار استغفار می کنم.(4)
امام خمینی رحمه الله در تبیین این روایت در تفسیر سوره حمد چنین می فرماید: «پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله در عین حالی که یک موجود الهی بود، به ایشان نسبت می دهند که فرمود: لَیُغانُ عَلی قَلبی و اِنّی لَاَستَغْفِرُ اللّه َ فی کُلِّ یَوْمٍ سَبْعینَ مَرَّهً. همین معاشرت کردن با افراد ناباب، همین موجب یک کدورتی می شود. این، باز می دارد او را به همان مقدار،
ص: 64
________________________________________
1- میزان الحکمه، ج 9، ص 4348.
2- نهج البلاغه، حکمت 87 .
3- مستدرک الوسائل، ج 5، ص 318.
4- میزان الحکمه، ج 9، ص 4356.
از آن مرتبه ای که می خواهد باشد. به همین سبب، هر روز هفتاد بار استغفار می نمود

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

ابیاتی از فقیه و عارف بزرگ، فیض کاشانی رحمه الله درباره اهمیت استغفار:

ز هر چه غیر یار، استغفراللّه
ز بود مستعار، استغفراللّه
دمی کان بگذرد بی یاد رویش
از آن دم بی شمار استغفراللّه
سر آمد عمر و یک ساعت ز غفلت
نگشتم هوشیار، استغفراللّه
نکردم یک سجودی در همه عمر
که آید آن به کار استغفراللّه
ز کردار بدم صد بار توبه
ز گفتارم هزار استغفراللّه
شدم دور از دیار یار ای فیض
من مهجور زار استغفراللّه

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

استغفار و روان درمانی
استعفار و توبه، از عوامل ایجاد آرامش در قلب آدمی است. برای رفع نگرانی و اضطراب حاصل از خطاها و لغزش ها، استغفار بسیار سودبخش است. احساس گناه، سبب احساس کمبود و اضطراب در انسان می شود و این احساس، به طور ناخودآگاه، می تواند به ایجاد و بروز عقده ها و بیماری های روانی بینجامد. اما روان درمانی استغفار، در چنین مواردی، می تواند سبب تغییر دیدگاه های بیمار درباره اعمال گذشته خود
ص: 65
________________________________________
1- امام خمینی، تفسیر سوره حمد، ص 65.
بشود که سبب پیدایش احساس گناه در او شده است و بدین گونه به برکت استغفار، او را از چنگال احساس گناه و از چنگ احساس کمبود و اضطراب حاصل از گناه رها نماید. در نتیجه، از عذاب و سرزنش وجدان، رها می شود و سرانجام، سایه های شوم اضطراب و عوارض بیماری روانی او از میان خواهد رفت. نکته دقیق اینکه، طبیعی است که وقتی، بنده به برکت استغفار، طعم شیرین رهایی از نگرانی را چشید و جام آرامش را سر کشید، دیگر راضی به تکرار آن وضع نابسامان نخواهد شد. به همین سبب، یک استغفار و توبه واقعی، غالبا انسان را به وادی اصلاح و خودسازی نیز می کشاند و به گونه ای به او شکل دهی شخصیتی می دهد که بار دیگر در دام خطا نیفتد. همین امر سبب افزایش اعتماد به نفس او و موجب تثبیت بیشتر و بیشتر احساس امنیت و آرامش روانی در او خواهد شد.
قُلْ یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعًا. (زمر: 53)
بگو: ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم روا داشته اید، از رحمت خدا نومید نشوید که خدا همه گناهان را می آمرزد. به درستی که خداوند آمرزنده و مهربان است

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

اهمیت زیارت امام رضا علیه السلام در ماه رجب

چنان که از اخبار بر می آید، با فضیلت ترین اعمال ماه رجب، زیارت ثامن الائمه امام رضا علیه السلام است، بلکه زیارت امام رضا علیه السلام در ماه رجب از زیارت تمام ائمه افضل است. راوی می گوید: از امام جواد علیه السلام پرسیدم: مردی حَجه الاسلام را به جا آورد و عمره تمتع را هم به جاآورد، و رفت به مدینه، قبر پیغمبر صلی الله علیه و آلهرا زیارت کرد. بعد آمد خدمت شما و شما را زیارت کرد، در حالی که عارف به حق شما بود و می دانست که تو حجت خدایی بر خلق او، و به کربلا رفت قبر حسین علیه السلام را زیارت کرد و نیز قبر موسی بن جعفر علیه السلام را هم زیارت کرد و برگشت به سوی سرزمین خود. سال بعد هم خداوند، حج را روزی او گردانید؛ یعنی می تواند به حج برود. آیا در این سال حج به جا آورد،یا برود به خراسان به زیارت قبر پدر بزرگوارت کدام افضل و برتر است؟ فرمود: زیارت پدرم امام رضا علیه السلام افضل و برتر است که البته باید در ماه رجب باشد.(1) نکته در اینجا این است که: افضل بودن زیارت امام رضا علیه السلام در ماه رجب از تمام اعمال مهم این ماه و از تمام خیرات و نیکی های آن، اشاره ای به این فراز از زیارت جامعه کبیره است که:
اِنْ ذُکِرَ الْخَیْرُ کُنْتُمْ اَوَّلَهُ وَ اَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ وَ مَعْدِنَهُ وَ مَأْویهُ وَ مُنْتَهاهُ؛ هر جا که خیری باشد و ذکر شود، شما اول و ریشه و فرع ومعدن و مأوی و منتهای آنید.
بنابراین، تمام خیرات (از جمله هر آنچه از خیر که در ماه رجب است، به برکت
ص: 67
________________________________________
1- بحارالانوار، ج 102، ص 37.
اهل بیت علیهم السلام به ما رسیده و ریشه و اصل همه خوبی و خیرها آنهایند و افضل بودن زیارت امام رضا علیه السلام از تمامی اعمال ماه رجب، اشاره به حقیقتی است که عنوان شده است.
در روایتی دیگر از امام باقر علیه السلام نقل شده است که:
شَرقا غَربا لَن تَجِدا عِلْما صحیحا اِلاّ شَیْئا یَخْرُجُ مِنْ عِنْدِنا اَهْلَ الْبَیْتِ(1)؛ چه به شرق و چه به غرب بروید، هر جا که علم صحیحی یافتید، از ما اهل بیت منتشر شده است.
ص: 68
________________________________________
1- 2 . همان، ج2، ص 92.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

اول رجب: ولادت امام باقر علیه السلام

امام باقر علیه السلام در سال 57 ه . ق، اول رجب در مدینه دیده به جهان گشود. گرچه تولد واقعی اهل بیت علیهم السلام را جز خدا کسی نمی داند. انوارشان خلق و متجلی شد، پیش از آنکه از جهان هستی اثری و نشانی باشد و ارواحشان تکوّن و تولد، در حالی که بنابر تعبیر عبدالرحمن جامی «نه از تاک، خبری بود و نه از تاک نشان».
بودم آن روز من از طایفه دُردکشان
که نه از تاک نشان بود و نه از تاک نشان
به قول مولانا، پیش از خلق آب و گل، عیش آنها در خرابات حقایق، معمور بود:
پیش از آن کاندر جهان، باغ و می و انگور بود
از شراب لایزالی جان ما مخمور بود
پیش از آن کاین نفس کل در آب و گل معمار شد
در خرابات حقایق، عیش ما معمور بود
ما به بغداد جهان لاف اناالحق می زدیم
پیش از آن کاین گیر و دار و نکته منصور بود
سلام بر تو ای پنجمین سفیر سپیدار عشق و پنجمین واسطه بین خداوند و بندگانش. روییدنی های سبز حاصل از بذر عشقی که تو پاشیدی، هنوز استمرار دارد و تشعشعات نوری که تو متجلی ساختی، هنوز تابان است.
ص: 69
احمد از بهر مژده جابر را
باقر علم گفت، باقر را
از حسین و حسن بود نسبش
و زحسین و حسن بود حسبش
علم او جوی سلسبیل بود
سلسبیلش همه سبیل بود

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

امام پنجم علیه السلام در علم، زهد، عظمت و فضیلت سرآمد همه بزرگان بنی هاشم به شمار می رفت و مقام بزرگ علمی و اخلاقی او مورد تصدیق دوست و دشمن بود. کتاب ها و آثار دانشمندان و مورخان اهل تسنن مانند: طبری، بلاذری، سلامی، خطیب بغدادی، ابونعیم اصفهانی و کتاب هایی مانند: سنن ابی داود، مسند ابی حنیفه، تفسیر زمخشری و ده ها کتاب مانند اینها که از مهم ترین کتاب های تسنن است، پر از سخنان پرمغز پیشوای پنجم است و همه جا جمله: «قال محمدبن علی» و یا «قال محمدالباقر» به چشم می خورد.(1) آوازه علوم و دانش های امام باقر علیه السلام ، چنان اقطار کشورهای اسلامی را پر کرده بود که لقب باقر العلوم؛ گشاینده دریچه های دانش و شکافنده مشکلات علم به خود گرفته بود. ابن حجر هیثمی می نویسد: «محمدباقر به اندازه ای گنج های پنهان معارف و دانش ها را آشکار ساخته و حقایق احکام و حکمت ها و لطایف دانش ها را بیان نموده که جز بر عناصر بی بصیرت و یا بدسیرت، پوشیده نیست و از همین جاست که وی را شکافنده و جامع علوم، و برافرازنده پرچم دانش خوانده اند.(2)
امام صادق علیه السلام فرمود که شب ها برای پدرم (امام باقر علیه السلام ) رختخواب را
ص: 70
________________________________________
1- ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج4، ص 195.
2- مهدی پیشوایی، سیره پیشوایان، صص 307 و 308.
می گستردم تا آن پیشوای بزرگ بخوابد، بعد می رفتم. شبی تشریف فرمایی حضرتش به طول انجامید. در طلب آن جناب به مسجد آمدم. مردم همه رفته بودند و کسی جز آن حضرت نبود. دیدم در سجده، به همراه گریه، چنین راز و نیاز می کند: «ای خدای من! بزرگ و رفیعی! و پروردگار منی. کردارم ضعیف و ناچیز است. تو آن را دو چندان کن! بارالها! مرا از عذابت باز دار و قبول فرما!»(1).
گر خلق، تکیه بر عمل خویش کرده اند
ما را بس است رحمت و فضل تو متّکا
چشم گناهکار بود بر خطای خویش
ما را ز غایت کرمت چشم در عطا
همواره از تو لطف و خداوندی آمدست
وز ما چنان که در خور ما، فعل ناسزا
سعدی

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

هرگاه امام باقر علیه السلام به کسی جایزه ای می داد، کمتر از پانصد و ششصد درهم نبود. هیچ وقت از بخشش و جود و کرم، خسته و دلتنگ نمی شد. هر وقت به سائلی چیزی می داد، می فرمود: خدا به تو و این وجه، برکت عنایت فرماید! سائلی از در خانه اش محروم نمی گشت و همواره از پشت در، چیزی را به آن سائل می بخشید و نمی گذاشت بفهمد که بخشنده کیست. هر کس وارد منزل آن حضرت می شد، به او غذا و لباس و انعام می داد و می فرمود: برادران ایمانی کسانی هستند که به درد دل یکدیگر برسند و آن قدر با هم اتحاد و یگانگی داشته باشند که اگر نیازی پیدا کردند و تهی دست شدند، دست در جیب یکدیگر کنند، به قدر احتیاج بردارند و بعد در جایش بگذارند و آن برادران از هم نپرسند چه کردید و چه مبلغی برداشتید و به جایش گذاشتید.(2)
ص: 71
________________________________________
1- حسین حماصیان، زندگانی چهارده معصوم علیهم السلام، صص 247و 250 و 251.
2- حسین حماصیان، زندگانی چهارده معصوم علیهم السلام، صص 247و 250 و 251.
از خواجه نصیرالدین طوسی در کتاب اوصاف الاشراف حکایت است که: روزی امام باقر علیه السلام به عیادت جابر بن عبداللّه انصاری رفت و از احوال او پرسید. گفت: در حالی هستم که پیری را بر جوانی و بیماری را بر تندرستی و مرگ را بر زندگانی ترجیح می دهم.امام باقر علیه السلام فرمود: اما من این گونه نیستم. من در میان تمامی این موارد، آنچه خدا می پسندد، می پسندم.(1)
یکی درد و یک درمان پسندد
یکی وصل و یکی هجران پسندد
من از درمان و درد و وصل و هجران
پسندم آن چه را جانان پسندد
باباطاهر

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

از سخنان امام باقر علیه السلام است: «1. تو را به پنج چیز سفارش می کنم: اگر بر تو ستمی شد، تو ستم مکن. اگر به تو خیانت شد، تو خیانت مکن. اگر دروغت گویند، تو دروغ مگو. اگرت مدح کنند، شاد مشو و اگرت نکوهش کنند، بی تابی مکن.(2)
2. نیز فرمود: تمام کمال در سه چیز است: فهم دین؛ صبر کردن بر ناگواری ها؛ رعایت اعتدال در مخارج زندگی.(3)
3. روزی مردی در نزد ایشان گفت: بار خدایا، ما را از همه خلقت، بی نیاز کن. امام باقر علیه السلام فرمود: چنین مگو؛ زیرا مؤمن از برادر مؤمن خود بی نیاز نتواند بود، بلکه بگو: بار خدایا! ما را از بدانِ خلقت بی نیاز کن».(4)
ص: 72
________________________________________
1- خواجه نصیرالدین طوسی، اوصاف الاشراف، ص 60.
2- تحف العقول، صص 292 و 301.
3- همان.
4- 8 . همان.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

سوم رجب: شهادت امام علی النقی علیه السلام

اشاره

نوربخش آسمانِ قلب و جان باشد نقی
فیض بخش عارفان و شیعیان باشد نقی
رازدار کعبه مقصود بود و شاه دین
قلزم جود و سخا، فیض نهان باشد نقی
با ولای آن ولی، دل متصل گردد به حق
رهبر راه یقین، نور عیان باشد نقی
پاک آمد در جهان و پاک از دنیا گذشت
عالم ایجاد را روح و روان باشد نقی
ص: 73
صابر کرمانی
سلام بر تو ای دهمین بهار!
سلام بر تو ای دهمین بهار!
سلام بر تو ای نسیم دلکشی که چون از وزش ایستادی، لذت رقص های عارفانه و عاشقانه را از شاخسارهای ظریف و لطیف گل ها و صنوبران خوش خرام و سروهای آزاد، ستاندی. شور پرواز را از کبوتران بی قرار و پرستوهای نغمه خوان سلب کردی. سلام بر تو ای سرشار از باده های آسمانی و ای ژرفنای زلال معرفت و اندیشه و ای عیار خوش ترین آمیزه دوست پرستی و مهرورزی. تو اثبات کردی که مردان آسمانی را نه مرگی است و نه گم شدنی در لابه لای هزار توی حوادث، گرچه حریف غداری چون متوکل با آنها پنجه در پنجه شود. به تو عشق می ورزیم ای دهمین شجره طوبی با تمام میوه های آویخته بر شاخه هایت، ای نقی، ای هادی، ای طیب، ای امین، ای ناصح، ای فتاح و ای مرتضی.آنها که شرف دیدار دهمین ستاره آسمان ولایت را یافتند، آن بزرگوار را این گونه ستودند: هر کس را که اندوه و غم و غصه ای بود، اندوهش از دیدار آن حضرت بر طرف می شد.
گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم
چه بگویم، که غم از دل برود چون تو بیایی
سعدی
جمال دل آرایش، آرام بخش روح و جان شیعیان بود. اما دشمنان، با دیدنش هراسان می شدند. پیوسته به ذکر خدا مشغول و لبان گهربارش متبسم و بشاش بود. در راه رفتن با وقار بود. روز و شب برای رفع حوایج خلق می کوشید. در واجبات، مراقبت بسیار و در نوافل،سعی زیاد داشت. صادق ترین افراد در گفتار و نیکوکارترین شان در کردار بود. پاک و منزه زیست و نقی و طاهر از دنیا رفت.(1)
ص: 74
________________________________________
1- صابر کرمانی، زندگانی چهارده معصوم علیهم السلام، صص 395 و 398.
امام هادی علیه السلام مانند جد بزرگوارش، امیرالمؤمنین علیه السلام روی ریگ ها و خاک می نشست و به بندگی حق می پرداخت. شبی که مأموران متوکل عباسی از دیوار خانه بالا رفتند و به منزل آن حضرت وارد شدند، دیدند که امام در وسط خانه روی حصیری نشسته و لباسی پشمینه در بر دارد و به راز و نیاز با خدایش پرداخته است، بدون آنکه چیزی، توجهش را به خود جلب کند.(1)