نزول قرآن و رؤياى هفت حرف

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

شيخ محمد حسن نجفى

فقيه عاليقدر شيعه، مرحوم شيخ محمد حسن نجفى، (م 1266 ه.ق) صاحب كتاب جواهر الكلام فى شرح شرائع الاسلام، معتقد است:

تواتر (قراآت) را نمى‏پذيريم ... بلكه معلوم نزد ما (شيعه) خلاف آن است(عدم تواتر قراآت) زيرا شهرت مذهب ما (شيعه) بر آن است كه قرآن‏بر حرف واحد و بر نبى واحد نازل شده است، و اختلاف در آن (قراآت) از ناحيه روات است. كما اين كه غير واحدى از بزرگان بر آن معترف هستند.(37)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

علامه كبير فقيه همدانى

مرحوم علامه حاج آقا رضا همدانى، (م 1322ه.ق) در كتاب الصلاة، قراآت و صحت آنها را مورد بررسى قرار داده است و معتقد است كه قرآن واحد و داراى نص واحد است و انتساب قراآت متعدد به پيامبر(ص) صحيح نيست و حديث سبعة احرف، نمى‏تواند در مورد الفاظ قرآن صحيح باشد. اگر پيامبر(ص) چنين روايتى را فرموده باشد، مربوط به محتوا و معانى قرآن است و محرّفان آن را تحريف نموده و حمل بر الفاظ قرآن نموده‏اند. از نظر ايشان، چه‏بسا تكذيب امام صادق(ع) مبنى بر تحريف آن باشد؛ يعنى آنان حديث سبعة احرف را پس از تحريف در مورد الفاظ قرآن، رونق داده‏اند كه زمينه تعدد قراآت را فراهم آورده و امام(ع)، حمل بر الفاظ و تحريف آنها را تكذيب نموده است.(38) لذا از نظر ايشان تعدد قراآت ناشى از اجتهاد و رأى قرّا بوده‏است. او مى‏گويد:

حق آن است كه ثابت نشده است كه پيامبر(ص) چيزى از قرآن را با چند شكل (قرائت) خوانده باشد، بلكه عكس آن ثابت شده است.... زيرا قرآن واحد و از نزد واحد است؛ آن چنان كه اخبار معتبره مروى از اهل‏بيت وحى و تنزيل بر آن حكايت دارد، مانند روايت ثقةالاسلام كلينى.(39)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

محدث نورى

ايشان نيز معتقد است كه نزول قرآن واحد بوده و كلمات و الفاظ آن متعدد نيستند و اختلاف قراآت ناشى از سوء حفظ قرّا و مصاحف عثمانى است و مى‏گويد:

مهم اثبات نزول قرآن بر نسق و نظم واحد است و ابطال نزول بر وجوه عديده(سبعة) در تلاوت است و منشأ اين اختلافات (يعنى اختلاف در قراآت) سوءِ حفظ و كم توجهى و ... به‏دلايل ذيل مى‏باشد ... دومين دليل: اخبار فراوانى است كه از آنها روشن مى‏شود كه اختلافات منسوب به پيامبر(ص) نيست، بلكه برخى از آنها منسوب بر آراى قرا و اجتهاد و اهل عربيت است....(40)
ايشان در مورد روايت صدوق در خصال در همراهى با ادعاى اهل سنت مبنى بر قرائت سبعة قرآن، معتقد است، روايت مذكور، مجعول و دست‏ساز است ومى‏گويد:

اگر بگويى كه معناى روايت صدوق در خصال چيست ... كه خداوند تو را امر مى‏كند كه قرآن را بر هفت حرف بخوانى؟ پاسخ آن است كه: ظاهر روايت مذكور، قابل عمل نيست و ... و از دست سازهاى دشمنان خداست.(41)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

عالم مجاهد، شيخ محمد جواد بلاغى

ايشان نيز معتقد است كه قرآن بر حرف واحد است و حديث سبعة احرف بى‏اعتبار است و مى‏گويد:

پنجمين (دليل) كه فصل الخطاب هم هست، روايتِ از طرق شيعه در كافى است ... كه قرآن واحد و از نزد واحد است.(42)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

فقيه معاصر سيد محسن طباطبايى حكيم

ايشان هم تواتر قراآت را مخدوش مى‏داند و معتقد است كه قرآن بر حرف واحد و داراى قرائت واحد است و بيان مى‏دارد:

ادعاى مذكور (تواتر قراآت) مورد انكار جمعى از بزرگان است. لذا از شيخ (طوسى) در تبيان گزارش شده است: معروف ... آن است كه قرآن بر حرف واحد و بر نبى واحد نازل شده است ... و در صحيحه فضيل: ... لكن قرآن بر حرف واحد و از نزد واحد نازل شده و از اين سبب برخى از نصوصى كه متضمن نزول قرآن بر هفت حرف است، بايد بر وجه ديگرى حمل شود كه منافات با آن (روايت فضيل) نداشته باشد.(43)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

آية اللَّه ميرزا ابوالحسن شعرانى

عالم بزرگوار شيعه، كه از معاصران است، در مقدمه تفسير منهج الصادقين، تأليف ملا فتح اللَّه كاشانى، مى‏گويد: <حديث (سبعة احرف) از اخبار آحاد است و راجع به قرآن حجّيت ندارد.»(44)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

علامه طباطبايى

مفسر عاليقدر شيعه علامه محمد حسين طباطبايى نيز در ذيل آيه شريفه هفت، سوره آل عمران در بحث محكم و متشابه قرآن و اين كه قرآن داراى مراتبى از معانى است، به حديث سبعة احرف اشاره مى‏نمايد و معتقد است كه حديث مذكور با توجه به ذيل آن مربوط به اقسام خطاب و انواع بيان است؛ يعنى ربطى به الفاظ قرآن و قراآت آن ندارد. ايشان مى‏فرمايد:

در حديث مروى از طريقين از پيامبر آمده است كه حضرت(ص) فرمود: قرآن بر هفت حرف نازل شده است. در اين‏جا بايد گفت: حديث مذكور گرچه با اختلاف الفاظ، نقل شده است، ليكن معناى آن در همه يك‏سان است .... و آن‏چه امر را آسان مى‏نمايد آن است كه در متن آن روايات، تفسير سبعة احرف آمده است و بايد بر آن اعتماد نمود... و از حضرت‏على(ع) نقل شده كه فرمود: خداوند قرآن را بر هفت قسم نازل نموده است، و همه آنها شافى و كافى است، و آن امر و زجر و ترغيب و ترهيب و جدل و مثل و قصص است و متعين، حمل سبعة احرف بر اقسام خطاب و انواع بيان است.(45)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

آية اللَّه خوئى

اين عالم بزرگوار شيعه (م 1405 ه.ق) اعتقادى به حديث سبعة احرف نداشته آن را حديثى مجعول مى‏داند. در كتاب الصلاة از مستند العروة از ايشان نقل شده است:

تواتر قراآت از قرّا، ثابت نشده است، چه برسد به پيامبر(ص)، بلكه به طرق آحاد حكايت شده است .... و برخى از ناآگاهان گمان برده‏اند كه مقصود از روايت پيامبر(ص) همان قراآت است؛ ... يعنى قرآن بر هفت حرف نازل شد، در حالى كه آن اشتباه روشنى است. به‏درستى كه اصل روايت ثابت نشده و فقط از طريق عامه روايت شده است، در حالى كه روايتى ضعيف و مجعول است. هم‏چنان كه امام صادق(ع) آن را تكذيب نموده‏اند.(46)

ايشان در البيان هم مى‏گويد: <روايت نزول قرآن بر هفت حرف، به معناى صحيحى بر نمى‏گردد و بايد طرد شود.»(47)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

حجة الاسلام و المسلمين دكتر حجّتى

از فضلاى حوزه و مدرسان بزرگوار علوم قرآن در دانشگاه. در كتاب تاريخ قرآن مى‏نويسند:

روايت نزول قرآن بر هفت حرف با بيش از چهل تفسيرى كه درباره آن بيان شده ... به هيچ وجه از نظر شيعه قابل استناد و قبول نيست ... به خصوص كه با روايت صحيحه امام صادق(ع) كه مى‏فرمايد: نزل القرآن على حرف واحد من عند الواحد، هم منافات دارد.(48)

[رعنا ریاحی*خادمه قرآن*]

آية اللَّه مير محمدى

آية اللَّه مير محمدى نيز در بحث سبعة احرف در كتاب تاريخ و علوم قرآن، معتقداست:

مراد از هفت حرف، معانى متعددى است كه در كلمات و آيات قرآنى است؛ ولى مردم جز اندكى از آنها را، درك نمى‏كنند.(49)