بر مدار خطبه غدیر

[ملکوت* گامی تارهایی *]

منافق سه نشانه دارد: زبانش با دلش، و گفتارش با کردارش، و درونش با نمودش یکسان نیست (2).

سپاسگذاری مؤمن در عملش نمایان می گردد و شکر منافق از زبانش نمی گذرد (3).

امام صادق لا نفاق را اساس تکلف می داند (4).

رسول خدا و تملق و غیبت را از نشانه های متکلف می شمارد . حضرت امام علی ان وافقت فراوان را نشانه نفاق می داند.

یکی دیگر از نشانه های نفاق غیبت کردن است به طوری که تا پیش رو تعریف و پشت سر غیبت می کند.

خیانت ، حق کشی ، ظاهر سازی ، ذکر اندک ، خصومت از نشانه های دیگر نفاق است.

[ملکوت* گامی تارهایی *]

زیانهای نفاق به این شرح است:

1. تباهی ایمان : ایمان و نفاق گرد هم نمی آید و هر یک دیگری را

ص: 86

1- نهج البلاغه، خطبه 179.
2- تنبیه الخواطر، ج 2، ص 117.
3- غرر الحکم، 159.
4- غرر الحکم، ج 4، ص 587.
کنار میکند و مؤمن از نفاق مبراست (1).

2. نپذیرفتن حکمت: حکمت به معنی مقدمات علمی و عملی و روحی برای نیل به هدف والای انسانیت. حکمت فقط در دل مؤمنان محبوب خدا جای می گیرد. سخن حکیمانه در پی جایگاه اصلی اش آنقدر در سینه منافق بالا و پایین می رود تا آخر به زبان آورد و مؤمن بشنود که وی شایسته آن و بدان سزاوار است (2)

٣. بی آبروئی : امام علی عال می فرماید : دو رو پیش خدا آبرو ندارد . 4. بی اعتمادی : آنکه نفاقش فراوان گردد وفاقش معلوم نشود (3).

درمان نفاق تنها در قرآن است و خواندن آیاتی در ابتدای صبح مایه ایمنی قلب از نفاق می باشد (4).

امیر مؤمنان می فرماید: درمان بزرگترین درد ما یعنی کفر و نفاق و گمراهی در قرآن است (5).

خدایا ، یاریمان کن آتش فتنه را خاموش سازیم و تفرقه امت را جمع و اختلاف بین مسلمین را اصلاح گردانیم .

ص: 87

1- نهج البلاغه، خطبه 179.
2- امالی، ص 95.
3- غرر الحکم، ج 2، ص 306.
4- بحار الانوار، ج 15، ص 287 .
5- نهج البلاغه، خطبه 179.
پرهیز از استهزاء

حیل المستهزئین ؛ کر مسخره کنندگان .

یکی از موجبات غفلت از یاد خدا، استهزاء مؤمنان است؛ زیرا بندگان مؤمن مظاهر دین اند و بی اعتنایی به منزلت آنان موجب تاریکی دل می شود و با دوزخیان همنشین می گردد.

إن الله تبارک وتعالی أخفی أربعه فی أربعه .. وأخفی ولیه فی عباده فلا تتضغر عبد من عبید الله ما یکون ولیه وأنت لا تعلم (1).

خدای تبارک و تعالی چهار چیز را در چهار چیز مخفی نموده است ..... ولی خود را در میان بندگان خویش، پس هیچ بندهای از بندگان خدا را با چشم حقارت نگاه مکن شاید همان ولی خدا باشد و تو ندانی

در احادیث اسلامی آمده که احترام به مؤمن همان احترام به خداست و تحقیر و اهانت او اهانت به ذات اقدس الهی است و موجب

ص: 88

1- خصال صدوق، ج 1، ص 198.
89

خشم خدای سبحان می شود.

(إِنَّ الَّذِینَ أَجْرَمُوا کَانُوا مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا یَضْحَکُونَ) (1).

مجرمان همیشه در دنیا به مؤمنان می خندند. پیامبر که می فرمایند: روز قیامت کسانی را که در دنیا مردم را مسخره می کردند می آورند و دری از بهشت به آنها می گشایند و به آنها می گویند: بیائید، آنها با همه سختی به پیش می آیند، همین که نزدیک می شوند در به روی آنها بسته می شود و این عمل تکرار می شود . مؤمنان که ساکنان بهشت اند به آنها نظاره کرده و به آنها می خندند (2).

استهزاء شیوه ستمگران کوته بین است. کسانی که به گناه اصرار می ورزند نهایت به مسخره کردن خدا می رسند.

در حقیقت شخص مسخره کننده خود را نزد ملائکه و پیامبران خوار کرده و باید از اعمال زشتی که به سوی آنها می رود شرم کند.

خدایا ، ما را مایه استهزاء خلق و مورد تمسخر درگاه قرار مده .

ص: 89

1- سوره مطففین، آیه 29.
2- احیاء العلوم، ج3، ص 41.
صدق

لا حق إلا معه ؛ صدق و راستی نزد اوست.

یؤم المؤمنین؛ مؤمنین را راستگو و صدیق می انگارد .

فهو الذی یؤدی إلی الحق ویعمل به ؛ او شما را به صدق و راستی و حق خوانده و خود به آن عمل می کند.

خدا جهان را بر اساس صدق و راستی و حقیقت و درستی بنا نهاده :

(وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ) (1).

انسان ظلوم حق را با باطل آمیخته و آن را وارونه جلوه می دهد (2).

کلام خدا از روی راستی به حد کمال است که هیچ کس نمی تواند آن را تغییر دهد.

- (وَتَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ صِدْقًا وَعَدْلًا ۚ لَا مُبَدِّلَ لِکَلِمَاتِهِ) (3) .

- (وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِیثًا) (4)

ص: 90

1- سوره انعام، آیه 73.
2- نهج البلاغه، خطبه 50.
3- سوره انعام، آیه 115.
4- سوره نساء، آیه 87.
چون خدا راستگوست فقط راستی را از بندگانش می پذیرد.

- (هَٰذَا یَوْمُ یَنْفَعُ الصَّادِقِینَ صِدْقُهُمْ) (1).

روز قیامت راستگویان از صداقت خود سود می برند .

_(کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ) (2).

ای کسانی که ایمان آورده اید با راستگویان باشید . صدق به اخلاص نزدیک است و آدمی تا از خود دنیا نگذرد بنده حق نمی شود و کسی که ایمان کامل دارد صادق است. کمال صدق را صدیق گویند که خداوند او را ثنا کرده است.

صدق دارای شش مرحله است :

مرحله اول صدق در گفتار است یعنی هیچ دروغی نگوید؛ زیرا دل از زبان اثر می گیرد که اگر زبان دروغ گوید دل کژ می شود. حتی به کنایه هم نگوید که باعث فهم اشتباه شود. در جائی که دروغ از درجه صدق کم نمی کند اصلاح بین مردم و زن و شوهر و جنگ است.

مرحله دوم صدق در نیت است و آن همان اخلاص است که در همه چیز تقرب به خدا را خواهد.

مرحله سوم صدق در عزم است که او را صدیق خوانند و اینکه عزم به خیرات دارد.

مرحله چهارم صدق در وفای به عهد است و اینکه به عزم خود وفا

ص: 91

1- سوره مائده، آیه 119.
2- سوره توبه، آیه 119.
کند حتی اگر بمیرد.

مرحله پنجم صدق در عمل و باطن است و اینکه ظاهر و باطن یکی باشد.

مرحله ششم صدق در حقیقت و دین است و اینکه احوالات ایمان کامل را داشته باشد مثل زهد، شوق، توکل، محبت و ...

راستی دری از درهای بهشت است و زمینه ایجاد سلامت و سعادت .

خدایا نور صدق و صفای عمل خالص را بر قلبهامان بتابان .

ص: 92

عفو و اغماض

ولکنی - والله - فی أمورهم قد تکرمت ؛ در کارشان کرامت نموده و الب فرو بستم .

وقد أمرت بالطفح عنهم؛ به پرده پوشی کارشان مأمورم .

فقد غفر الله له و لمن سمع منه وأطاع له؛ خدا او و هرکس از او حرف شنوی داشته و پیروش باشد آمرزیده.

ادامه حیات اجتماعی مبنی بر عفو و گذشت است .

_(خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ ) (1).

با آنها مدارا کن و عفو را شیوه خود قرار ده، به نیکی دعوت کن و از جاهلان روی گردان.

- (و وإن تعفوا وتفوا وغفروا إن الله غفور رحیم ) (2) .

اگر عفو کنید و صرف نظر کنید و ببخشید خدا هم شما را می بخشد چرا که او بخشنده مهربان است.

صفح: علاوه بر گذشت، نادیده گرفتن گناه طرف را گویند .

ص: 93

1- سوره اعراف ، آیه 199.
2- سوره تغابن ، آیه 14.
1. عفو نشانه نیکوکاران

(وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ ۗ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ) (1).

پرهیزکاران کسانی اند که از خطاهای مردم می گذرند و خدا نیکوکاران را دوست دارد.

2. عفو خیر دنیا و آخرت

تصل من قطع وتعطی من محترم وتعفو عمن ظلمک .

بپیوند با کسی که با تو قطع رابطه نموده ، احسان کن به کسی که تو را محروم کرده و بگذر از کسی که به تو ظلم کرده .

٣. عفو و عترت آدمی

العفو لا یزید العبد إلا عزا.

هرگاه دوست تو عذرخواهی کرد او را سرزنش مکن و از او درگذر که عفو بدون ملامت خوی آزاد مردان است.

- العفو عند القدره من سنن المرسلین والمتقین .

عفو هنگام قدرت روش فرستادگان خدا و اهل تقواست.

- عایب أخاک بالإحسان إلیه واردد شه بالإنعام علیه .

برادرت را با برخورد خوب سرزنش کن و شر او را با بخشش کردن از خود دور ساز.

عفو کن ای میر بر سختی او

درنگر در درد و بدبختی او

ص: 94

1- سوره آل عمران، آیه 136 .
تا زجرمت هم خدا عفوی کند

ذلتت را مغفرت در آکند

ای خدایی که خلق را به واسطه بخشش و آمرزش نیکو به حمد و ثنای خود مشغول کرده ای ، عفومان کن و قلم عفو بر جرممان بکش .

ص: 95

اخلاص

ولا یؤمن به إلا مؤمن مخلص ؛ جز مؤمن با اخلاص به او ایمان نمی آورد.

ولم یلبسوا إیمانهم بظلم ؛ کسانی که باور خود را به شرک نیالودند .

أمرته عن الله أن ینام فی مضجعی، ففعل فادیا لی بنفسه ؛ در بستر من آرمید و پذیرفت که جان خود را فدای من کند.

اساس عبادت و روح عبودیت اخلاص است که از ایمان و یقین به معارف الهی حاصل می شود. اخلاص پاک کردن نیت از شرک و ریا و یک امر قلبی است.

- (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِیَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ) (1).

به آنها جز این دستور داده نشد که خدا را با اخلاص پرستش کنند .

-(إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِینَ)(2)

کسی می تواند در زمره مخلصین قرار گیرد که تمام اعمالش برای

ص: 96

1- سوره بینه، آیه 5.
2- سوره یوسف، آیه 26.
خدا باشد. اینها از حضور در درگاه الهی معافند و یکسره به بهشت می روند.

- العمل الخالص الذی لا ترید أن یحمدک علیه أحد إلا الله عزوجل (1)

عمل خالص آن است که جز از خدا انتظار ستایش نداشته باشی.

- ما أنعم الله علی عبیر أجل من أن لا یکون فی قلب مع الله غیره (2).

هیچ نعمتی بالاتر از این نیست که در دل بنده چیزی جز خدا نباشد.

- من أصعد إلی الله خالص عبادته أهبط الله عز وجل إلیه أفضل مصلحته (3).

هرکه عبادت خالص خود را به سوی خدا بالا برد خدا بالاترین مصلحت را برایش فرو فرستد .

نشانه های اخلاص

1. دلی پاک، عضوی سالم، خیری سرشار، و شرش ایمن :

ص: 97

1- کافی، ج 2، ص 16.
2- مستدرک الوسائل، ج 1، ص 1.
3- بحار الانوار، ج 17، ص 269.
یسلم قلبه و تسلم جوارحه، وبذل خیره وکف شره (1).

2. یکسانی گفتار و کردار و امانت داری :

من لم یختلف سره وعلانیته وفعله ومقالته فقد أدی الأمان و أخلص العباده (2)

3. پرهیز از گناهان :

تمام الإخلاص تجنب المعاصی . (3)

4. زهد:

الزهد سجیه المخلصین (4)

زهد شیوه مخلصان است .

5. امید به خدا و ترس از گناه :

لآ یرجفو الرجل إلا ربه ولا یخاف الا ذنبه (5).

6. قطع امید از غیر خدا :

یضنقطع عن الخلق کله (6).

7. بی نیاز از ستایش خلق :

ص: 98

1- تحف العقول، 16.
2- نهج البلاغه، نامه 29.
3- بحار الانوار، ج 7، ص213.
4- غرر الحکم، 169.
5- غرر الحکم، ص 299.
6- مستدرک الوسائل، ج 1، ص 1.
لا تربد أن یحمدک علیه أحد إلا الله عز وجل (1)

[ملکوت* گامی تارهایی *]

آثار اخلاص

1. نورانیت چشم بصیرت: «هر که 40 روز قدم در راه اخلاص نهاد چشمه های حکمت و معرفت بر زبانش جاری می شود» (2).

2. خضوع غیر خدا در برابر مخلص : «خدا ترس او را در دل همه چیز قرار می دهد» (3)

٣. کفایت امور: «اگر بنده خود را دوستدار اخلاص بیابم اداره امورش را شخصا به عهده می گیرم» (4)

4. سعادت : «اخلاص بالاترین کامیابی است» (5) .

5. قبولی اعمال : «خدا عملی را می پذیرد که برای او باشد» (6).

6. کمال عبادت : «بهترین عبادتها اخلاص است» (7) .

7. قبول ولایت ، طهارت، عاقبت به خیر شدن.

ص: 99

1- اصول کافی، ج 2، ص 16.
2- بحار الانوار، ج 17، ص 262.
3- بحار الانوار، ج 17، ص 268.
4- بحار الانوار، ج 82، ص136.
5- غرر الحکم، ص93.
6- تفسیر قرطبی، ج 5، ص 18.
7- بحار الانوار، ج 17، ص 269.
آفت اخلاص

[ملکوت* گامی تارهایی *]

هوای نفس و آرزوهای طولانی اخلاص را نابود می کند .

سختی انجا کاری با اخلاص به سختی بیرون آمدن شیر از خون است.

تنها خدا می تواند مقام مخلصین را توصیف کند.

خدایا ، شوق و رغبت در انجام عمل خالص برای خودت را نصیبمان گردان که ذخیرۂ آخرتمان شود.

ص: 100

حسن ظن

فمن شک فی ذلک فقد کفر کفر الجاهلیه ؛ هرکه درستی مرا باور نکند به کفر جاهلی در آمده است .

حسن ظن از ایمان و سلامت روح ناشی می شود. پیامبر اکرم (صله الله علیه و اله) می فرمودند: گمان خود را نسبت به برادران دینی خود خوب کنید که به وسیله آن به طهارت طبع می رسید (1).

-(اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ) (2).

از بسیاری از ظنون بپرهیزید مبادا گرفتار سوء ظن حرام شوید .

[ملکوت* گامی تارهایی *]

-ضع أمر أخیک علی أحسنه حتی یأتیک ما یغلبک منه ولا تظن بکلمه خرجت من أخیک سوداء و أنت تجد لها فی الخیر محملا (3).

اعمال برادرت را به بهترین وجه حمل کن مگر آنکه دلیلی برای تو پیدا شود که راه توجیه را بر تو ببندد. هرگز نسبت به سخنی که از

ص: 101

1- سوره حجرات، آیه 12.
2- سوره حجرات، آیه 12.
3- وسائل الشیعه، ج 8، ص 614.
برادر مسلمانت صادر شده بدگمان مباش در صورتی که میتوانی محمل نیکی برای آن بیابی.

- سوء الظن المحسن . الإثم وأقبح الظلم (1).

بد گمانی به انسان نیکوکار بدترین و زشت ترین گناه است .

- سوء الظن یفسد الأمور ویبعث علی الشرور (2).

بد گمانی کارها را در هم می ریزد و بدیها را بر می انگیزد و مرد را به زشتی وا می دارد.

- والعالم بزمانه لا تهجم علیه اللوابس (3).

کسی که از اوضاع زمان خود آگاه باشد امور شبهه ناک بر او هجوم نمی آورد.

هنگامی که عدالت بر ستم غالب باشد حرام است به کسی سوء ظن ببری مگر آنکه بدانی فلان کار زشت را انجام داده و زمانی که ستم بیش از عدل باشد کسی حق ندارد به دیگری گمان خوب برد مگر اینکه خوبی وی آشکار باشد (4)

[ملکوت* گامی تارهایی *]

خدایا ، با حسن ظن به درگاه رحمتت وارد می شویم چون هرچه تو احسان کنی همه صرف فضل و کرم توست .

ص: 102

1- غرر الحکم، ص227.
2- بحار الانوار، ج 72، ص 199.
3- تحف العقول، ص 266.
4- بحار الانوار، ج 72، ص 117.
خیر و بر

حبانی الله - عز وجل - بهذه الفضیله منا منه علی وإحسانا منه إلی ؛ خدا از روی احسان این برتری را به من داد.

إنه یسم کل ذی فضلی بفضله و کل ذی جهل بجهله ؛ به هر ارزشمندی به اندازه ارزش او و به هر نادانی به اندازه نادانی اش نیکی می کند .

فمن جاء بالحسنه أثیب علیها ؛ نیکی آورید و پاداش گیرید.

فمن اهتدی فلنفسه ؛ هرکه هدایت یافت به خیر خودش رفته .

انسان بنده احسان و نیکوکاری است؛ چرا خدا که انواع احسان بدون منت را به بنده عطا کرد شکر نمی گوئیم.

خیر در قرآن به معنای افعل التفضیل بکار می رود یعنی در موارد خدا و سعادت، و در معنی بهتر و پایدارتر معنی می شود. (خدا بهتر و پایدارتر است، آخرت بهتر و پایدارتر است).

[ملکوت* گامی تارهایی *]

خیر کاری است که در رسیدن به کمال نقش مثبت داشته و این تأثیر در پرتو نهایی و مطلوب ذاتی است. خیر به طور مطلق ارزش اخلاقی نیست بلکه با توجه به قید اخلاقی می شود.

پر عبارت است از : عام ترین مفهوم اخلاقی است و مخصوص

ص: 103

افعال نیک است و مخالف آن إثم است. بر به نتیجه عمل گفته می شود. (هرگاه نیکی به آنها رسد غمگین شوند و اگر حادثه بد به آنها رسد دلشاد شوند).

در نیکی و تقوا همدستی کنید ، بر و تقوا بر هم عطف می شوند یعنی مفهوم بر عام است و ما را در تعیین مصداق کمک نمی کند. اما تقوا غنی تر است و مصادیق زیادی را روشن می کند به طوری که تقوا شامل همه موار بر است.

یکی از مصادیق بر و نیکی آن است که به خدا و معاد و رسل و فرشتگان ایمان آورد و مال خود را به خویشان و یتیمان و از کارافتادگان انفاق کند.

خدایا ، به دستمان کارهای خیر برای مردم جاری ساز و آن کار خیر را به واسطه منت ضایع و نابود نگردان .

ص: 104

[ملکوت* گامی تارهایی *]

پرهیز از حسد

فلا تحسدوه فتحبط أعمالکم؛ به علی حسادت نورزید که کرده هایتان نابود می شود .

حسد آرزوی زوال نعمت از کسی است که سزاوار داشتن آن نعمت است.

(وَدَّ کَثِیرٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ لَوْ یَرُدُّونَکُمْ مِنْ بَعْدِ إِیمَانِکُمْ کُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ) (1).

بسیاری از اهل کتاب از روی حسد دوست دارند شما بعد از اسلام و ایکان به کفر بازگردید پس از آنکه حق برای آنها روشن شد .

[ملکوت* گامی تارهایی *]

مراتب حسد

1. حسد از ریشه کفر است:

أصول الکفر ثلاثه : الحسد، الحر ، الاستکبار (2) .

2. حسد ایمان را می خورد:

ص: 105

1- سوره بقره، آیه 109.
2- اصول کافی ، ج 2، ص 289.
الحسد یأکل الإیمان کما تأکل النار الحطب (1)

٣. حسود مورد خشم خداست :

إن الحاسد ساخط لنعمی، صاد لقسمی الذی قسمت بین عبادی، ومن یک کذلک فلست منه ولیس منی (2).

[ملکوت* گامی تارهایی *]

4. حسد نشانه نفاق است :

إن المؤمن یغبط ولا یحسد، والمنافق یحسد ولا یغبط (3) .

٥. حسد آفت دین است:

آفه الدین الحسد والعجب والفخر (4).

6. حسد و بیماری :

الحسود أبدا علیل (5).

هرگاه خدا اراده کند فضیلت مخفی را منتشر کند زبان حسود را می گشاید .

حسود دشمن خود و دوست کسی است که از او بدگویی کرده است .

حسد از تاریکی قلب و انکار نعمتهای خدا نسبت به افراد

ص: 106

1- اصول کافی ، ج 2، ص 309.
2- اصول کافی ، ج 2، ص 307.
3- اصول کافی ، ج 2، ص 307.
4- اصول کافی ، ج 2، ص 307.
5- مستدرک الوسائل، ج12، ص 21.