پرتوی از عظمت امام حسین علیه السلام

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

پيشگويی از شهادت امام حسين(علیه السلام)


يكي از معجزات بزرگ و روشن و غيرقابل انكار پيغمبر(صلی الله علیه وآله) پيشگويي ها و خبرهايي است كه آن حضرت از حوادث آينده داده است كه معتبرترين اسناد و مدارك تاريخي، آن را حفظ كرده و هركس با تاريخ اسلام آشنا شود در آن شبهه و ترديد نمينمايد.
در زمان ما چون افكار مادّي بر مردم مسلط شده و آشنايي با عوالم غيب كم، و باورها نسبت به حقايق، ضعيف گشته، و همّتها بيشتر متوجّه تجمّل و آرايش ظاهر و بيشتر خوردن و پوشيدن شده، كمتر در اطراف اين حقايق فكر و تأمل مينمايند. آري، آنچه را اين بشر گمراه مادهپرست نصب العين قرار داده، مسئله خوردن، نوشيدن، پوشيدن، و التذاذ جنسي بردن است، و همين است كه برايش جنگ هاي عمومي و كشتارهاي دسته جمعي به راه مياندازد و هزاران مظالم و جنايات وحشتناك را براي رسيدن به آن مرتكب ميشود.
بشر زمان ما همه چيز را مقدّمه اين سه مسئله قرار داده، و اگر به دروغ و راست دم از آزادي، سياست، عدالت، قانون، تساوي حقوق، كشور، وطن، تعميم
ص: 67

---

1- . بعد از نوشتن اين فصل، مقالهاي از دانشمند فيزيكدان «رابرت موريس پيچ» تحت عنوان «يك آزمون نتيجه بخش» در كتاب اثبات خدا (ص25)؛ به نظر رسيد كه وجود خدا را براساس پيشگويي هاي پيامبران اثبات نموده است. اگر اين مرد دانشمند كه داراي سي وهفت اختراع ثبت شده و موفّق به دريافت جايزههاي باارزش علمي گرديده، از تاريخ اسلام و پيشگويي هاي پيغمبر و ائمه(علیهم السلام) آگاهي داشت، ايمانش به خدا استوارتر ميشد.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

علم و فرهنگ، تأسيس دانشكده و دانشگاه و كارخانه، صنعت، بد و خوب، ارتجاعو ترقّي ميزند؛ براي همين است كه در اين سه مرحله كاميابتر شود؛ و به همين جهت هم كامياب نميشود، و هر روز نگراني ها و نابساماني هايش زيادتر ميگردد.
خوردن و پوشيدن و لذّت جنسي بردن، قدر مشترك بين همه انسان ها و حيوان ها است ولي اين يك قدر مشترك و جامعي نيست كه همه انسان ها را دور خود جمع كند و از تجاوز آنها به يكديگر مانع شود و آتش حرص و آز و زياده خواهي و جاهطلبي بشر را فرو بنشاند، اين قدر مشترك هرگز نخواهد توانست كسي را از بيشتر بهره گرفتن به وسيلة دست درازي به حقوق ديگران جلوگيري كند.
ما اكنون در مقام بيان زيان تمدّن (منهاي انسانيّت) مادّي امروز، و اينكه با شأن و مقام انسان مناسب نيست، و عاجز از انتظام امور بشر و حلّ مشكلات زندگي اوست، نيستيم چون اين رشته سر دراز دارد.
غرض ما اين است كه بيان كنيم: بشر مادّي غرق در منجلاب مادّيت، و تلاش براي بهرهگيري، و تمتّع از حظوظ حيواني است، آن چنان در تاريكي ها سرگردان شده كه ديده بصيرت او انوار حقايق و خورشيدهاي عوالم پشت اين پردة مادّه را نميبيند، و اگر هم بعضي نور ضعيفي ببينند آن قدر سرگرم و مستغرق امور دنيا هستند كه به زودي جاي نور را گم ميكنند، و به سير در تاريكي ها ادامه ميدهند.
فهم و درك بشر معاصر عالي است، و لذا گاهي از همان انسان هاي مادّي كه افكار و آراي مادّي آنها را احاطه كرده و مظاهر مادّيات، چشمشان را خيره ساخته، حقايقي بلند تراوش ميكند؛ اما مادّيات و جلوات مادّه و وسايل طغيان قواي حيواني به قدري زياد شده كه تراوش آن حقايق اثر قاطع نميكند، و پردههاي ضخيمي را كه جلوي بصيرت ها كشيده شده پاره نميسازد. اگر اين پردههاي ضخيم در ميان نبود و اكثريت مردم امروز از ملكات عالي اخلاقي
ص: 68
بهرهمند بودند، و اگر راهنمايي هاي اخلاقي صحيحي به اين بشر ميشد حتماً باوسايل صناعي فعلي توأم با اخلاق و معنويّات خرد پسند، دنيا، در نهايت آرامي و امن و امان بود.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

براي اينكه بشر راهنمايي هاي انبيا را باور كند دلائل اطمينان بخش معقول بسياري است كه مطالعه و دقّت در تاريخ آنها ما را به آن دلائل محكم و استوار هدايت مينمايد. اگرچه جزئيّات تاريخ انبياي گذشته بلكه كليّات حالات بسياري از آنها مضبوط و محفوظ نمانده است و آنچه هم باقي مانده مورد اعتماد محقّقين نميباشد، اما تاريخ حيات پيغمبر اسلام و ائمه(علیهم السلام) و اوصياي آن حضرت و تربيت شدگان مكتب قرآن از همه جهت روشن، و با مدارك معتبر، محفوظ و ثابت مانده است و دانشمندان و اهل تحقيق به سهولت و آساني ميتوانند به حقايق بزرگ و ارزنده راجع به نبوّت و وحي و هدف انبيا از روي مدارك و مآخذ اسلامي دست يابند.
حالات و اخلاق پيغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) و چگونگي معاشرت، صلح و جنگ و ساير نواحي حيات آن حضرت، تاريخ زندگي پدر و مادر و اجداد و جدّات و خويشاوندان، قوم و قبيله و صحابه او همه محفوظ و معلوم است و قسمت هايي از آن در اعتبار، مافوق نقل يك تاريخ معتبر و مورد اعتماد است؛ زيرا يا با شواهد و قرائني توأم است كه براي انسان يقين حاصل ميشود مثل كسي كه آن زمان را درك كرده و در آن عصر زندگي كرده است و يا كثرت راويان و نقل كنندگان، آن را به حدّ تواتر رسانيده است، اين يك موضوعي است كه هرچه مطالعات تاريخي انسان بيشتر شود بيشتر صحّت آن را باور مينمايد، ازجمله اين قسمت ها كه با موضوع بحث ما ارتباط دارد خبرهاي غيبي آن حضرت است.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

بدون شك، پيغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) از حوادث آينده و امور غيبي خبر داده و همان طور هم كه خبر داده واقع شده است. براي هركس كه به تاريخ اسلام رجوع كند، جاي
ص: 69
ترديد باقي نميماند كه پيامبر(صلی الله علیه وآله) از غيب و وقايعي كه در حيات خود آن حضرت و بعد ازرحلتش اتّفاق افتاد خبر داد، نه در يك مورد و دو مورد و ده مورد؛ بلكه در بيش از دهها و صدها مورد و اين اخبار هم به شواهد و قرائن يقين آور، ثابت و مسلّم است، و هم به تواتر معلوم و محرز است. به طور نمونه، يكي از اين خبرها كه هيچ گونه احتمال اشتباه و دروغ در آن نميرود خبر پيغمبر(صلی الله علیه وآله) از قتل عمّار است.
هرچه آدمي شكّاك و ديرباور باشد، خبر پيغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) را از كشته شدن عمّار كه هم به تصريح ابن حجر و غير او متواتر(1) و هم شواهد و قرائن قطع آور با آن ضميمه است باور خواهد كرد.
كتاب هاي سيره و حديث و تراجم صحابه و كتب ديگر، همه نقل كرده اند كه پيغمبر(صلی الله علیه وآله) به عمّار فرمود:
«تَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ»؛
«تو را گروه ستمكار و منحرف از حقّ ميكشند».
اين جمله را پيغمبر(صلی الله علیه وآله)
در هنگام بناي مسجد مدينه، در وقت حفر خندق كه عمّار بيش از ديگران كار ميكرد، و در مواقع ديگر، مكرّر فرموده است، و در بعضي طرق به اين گونه روايت شده:
«تَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ تَدْعُوهُمْ إِلَی الْجَنَّةِ، وَتَدْعُوكَ اِلَی النَّارِ».(2)
و بعضي الفاظ ديگر آن، اين است كه:
«تَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، وَقَاتِلُكَ فِي النَّارِ».
ص: 70

---

1- . ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج3، ص1140؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه، ج4، ص474.
2- .[2] «تو را گروه ستمکار و منحرف از حقّ می کشند؛ تو آنها را به سوي بهشت دعوت مي کني و آنها تو را به سوي جهنّم مي خوانند».

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

و در بعضي طرق ديگر چنين است كه:
«تَقْتُلُ عَمَّارَاً الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ».(1)
اين خبر ميان تمام مسلمانان حتّي منافقين مشهور و معروف بود. وقتي عمّار در جنگ صفين در ركاب حضرت شاه ولايت علي(علیه السلام) به شهادت رسيد، عمروعاص ناراحت و بيمناك نزد معاويه آمد و گفت: عمّار كشته شد!
معاويه گفت: عمّار كشته شده، مگر چه شده؟
عمروعاص گفت: شنيدم پيغمبر(صلی الله علیه وآله) ميفرمود:
«تَقْتُلُ عَمَّارَاً الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ».
معاويه كه در بي آزرمي و نداشتن شرم و حيا بينظير بود بااينكه ميدانست عمروعاص جواب او را نميپذيرد، براي اينكه لشكرش را در گمراهي نگاه دارد گفت: عمّار را كسي كشت كه او را از خانهاش بيرون آورد. وقتي اين پاسخ به عرض علي(علیه السلام) رسيد فرمود: «پس به گفته معاويه، حمزه را رسول خدا كشته است، زيرا پيغمبر(صلی الله علیه وآله) او را به جهاد برد».(2)
وقتي عمّار كشته شد، خزيمة بن ثابت (ذوالشّهادتين) شمشير از غلاف كشيد، و در ركاب علي(علیه السلام) جهاد كرد تا كشته شد درحالي كه تا آن وقت بااينكه در
ص: 71

---

1- . حلبی، السيرة الحلبيه، ج2، ص101؛ ابن اثیر جزری، اسدالغابه، ج2، ص 114؛ ج4، ص 47؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه، ج2، ص240؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج2، ص448؛ سیوطی، الجامع الصغير، ج2، ص178؛ ابن ابي الحديد (شرح نهج البلاغه، ج8، ص17به بعد) از كتاب تاريخ صفين نصر بن مزاحم حكايتي نقل كرده كه از آوردن آن در اينجا - چون موجب تطويل است - معذوريم ولي خواننده عزيز را به مطالعه آن توصيه مينمایيم تا بدانند چگونه اين حديث، ثابت و معروف بوده و معاويه و اطرافيانش بااينكه بر خودشان ظاهر بود بر باطلند، با امام حقّ نبرد كردند.
2- . حلبی، السيرةالحلبیه، ج2، ص101.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

لشكرگاه علي(علیه السلام) بود دست به استعمال اسلحه نزده بود، و از جنگ خودداري ميكرد، وقتي عمّار كشته شد با كمال اطمينان خاطر و بصيرت تمام در ركاب علي(علیه السلام) شهادت را استقبال كرد، زيرا ميگفت: شنيدم از پيغمبر(صلی الله علیه وآله) كه فرمود:
«عَمَّارٌ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ».(1)
«ذوالكلاع» كه يكي از فرماندهان، و امراي سپاه معاويه بود، و بر چهارهزار نفر سوار امير بود يك روز به معاويه گفت: چگونه با علي(علیه السلام) و عمّار جنگ مي کنيد؟
گفت: عمّار به ما باز ميگردد و با ما كشته ميشود. اتّفاقاً ذوالكلاع پيش از عمّار كشته شد وقتي عمار شهيد شد معاويه گفت: اگر ذوالكلاع زنده بود اكنون نيمي از سپاه ما را به سوي علي ميبرد.(2)
ما وقتي به كتب تاريخ و حديث مراجعه ميكنيم، همچنان كه در اصل وجود عمّار و پدر و مادر او شك نمينماييم در اين خبري هم كه راجع به قتل عمّار است شك نمينمایيم، و همان طور كه يقين داريم عمّار در جنگ صفّين به دست سپاهيان معاويه كشته شد يقين هم داريم كه پيغمبر از شهادت او خبر داده و معاويه و عمروعاص به آن اعتراف و اقرار داشتهاند.(3)
ص: 72

---

1- . حلبی، السیرة الحلبیه، ج2، ص101؛ ابن اثیر جزری، اسدالغابه، ج2، ص114؛ ج4، ص47؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه، ج2، ص240 و اين شعر را هم از خزيمه نقل كرده: إِذَا نَحْنُ بَايَعْنَا عَلِيَاً فَحَسْبُنَا *** أَبُوحَسَنٍ مِمَّا نَخَافُ مِنَ الْفِتَنِ وَفِيهِ الَّذِي فِيهِمْ مِنَ الْخَيْرِ كُلِّهِ *** وَمَا فِيهِمْ بَعْضُ الَّذِي فِيهِ مِنْ حَسَنِ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج2، ص448.
2- . حلبی، السیرة الحلبیه، ج2، ص100.
3- . ابن عبدالبر قرطبي، در الاستيعاب (ج3، ص1140) ميگويد: از پيغمبر به طور متواتر نقل شده: «تَقْتُلُ عَمَّاراً الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ» و اين از صحيحترين احاديث و از خبرهاي غيبي و نشانه هاي پيامبري آن حضرت است.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

نظير اين خبر، اخبار غيبي ديگر نيز از پيغمبر(صلی الله علیه وآله) مشهور و مسلّم است، مثل خبر آن حضرت به اينكه اوّل كسي كه از اهلش به او ملحق ميشود فاطمه(علیها السلام) است، و مثل خبر از قيام عايشه، و نياح سگان حوئب بر او، و خبر از جهاد علي(علیه السلام) با ناكثين و قاسطين و مارقين، و خبر از شهادت علي(علیه السلام) و خبر از ارتداد جمعي از صحابه، و خبر از فتوحات مسلمين، و اخبار ديگر كه ما در اينجا به همين مقدار اكتفا ميكنيم و اضافه مينماييم كه اين، برهان و دليل استوار و پايداري است كه يك نفر بشر كه نزد كسي درس نخوانده خبرهايي از غيب بدهد كه بعد از سي، چهل و شصت سال بلكه هزار سال و كمتر و بيشتر آنچه خبر داده واقع شود.
اگر كسي اهل ايمان و باور باشد، همين يك موضوع كه در تاريخ حيات پيغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله) تجلّي دارد براي او كافي است، و همين اخبار غيبي برهان نبوّت آن حضرت و ساير انبيا و تضمين كننده صحّت اساس نبوّات است.
يكي از خبرهاي غيبي پيغمبر اكرم(صلی الله علیه وآله) خبرهايي است كه از شهادت سيدالشهدا(علیه السلام) دادهاند كه علاوه بر آن همه احاديثي كه از طرق متعدّد شيعه روايت شده در تواريخ و كتب حديث و تراجم اهل سنّت نيز روايات بسياري نقل شده كه هم قرائني يقيني بودن و صحّت آن اخبار را تأييد و ثابت ميسازد، و هم به حسب معنا و مضمون در حدّ تواتر بلكه مافوق تواترند.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

قسمتي از اين احاديث را پيش از اين در موارد ديگر يادآور شدهايم در اينجا نيز چند حديث ديگر از مصادر بسيار معتبر اهل سنّت نقل مينماييم:
1. ابن سعد(1) و طبراني(2) از عايشه روايت كرده اند كه پيغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:
ص: 73

---

1- .[1] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج10، ص425 - 427؛ ر.ک: متّقي هندي، کنزالعمّال، ج12، ص123.
2- . طبراني، المعجم الکبير، ج3، ص107.
«أَخْبَرَنِي جِبْرَئِیلَ أَنَّ ابْنِيَ الْحُسَيْنَ يُقْتَلُ بَعْدِي بِأَرْضِ الطَّفِّ، وَجَاءَنِي بِهَذِهِ التُرْبَةِ فَأَخْبَرِني أَنَّ فِيهَا مَضْجَعَهُ»؛
«جبرئيل به من خبر داد كه پسرم حسين بعد از من، در زمين طف، کشته مي شود و اين خاك را برايم آورد و خبر داد كه خوابگاه او در آن خاک است».
و اين حديث را مفصّلتر از اين ملّا، هم روايت كرده، و خليلي در ارشاد هم آن را از عايشه، و امّ سلمه به اين لفظ روايت كرده است:
«إِنَّ جِبْرَئِيلَ أَخْبَرَنِي أَنَّ ابْنِيَ الْحُسَيْنَ يُقْتَلُ وَهَذِهِ تُرْبَةُ تِلْكَ الْأَرْضِ».(1)
و در طريق ديگر از عايشه روايت است كه:
«إِنَّ جِبْرَئِيلَ أَرَانِيَ التُّرْبَةَ الَّتِي يُقْتَلُ عَلَيْهَا الْحُسَيْنُ فَاشْتَدَّ غَضَبُ اللهِ عَلَی مَنْ يَسْفِكُ دَمَهُ».(2)
2. ابوداوود، و حاكم از امّ الفضل دختر حارث روايت كرده اند كه، پيامبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:
«أَتَا جِبْرَئِيلُ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اُمَّتي سَتَقْتُلُ ابْنِي هَذَا، يَعنِي: الْحُسَيْنَ وَأَتَانِي تُرْبَةً مِنْ تُرْبَةٍ حَمْرَاءَ»؛(3)«جبرئيل نزد من آمد، و به من خبر داد كه امّت من پسرم (حسين) را ميكشند، و خاكي از خاك سرخ برايم آورد».
ص: 74

---

1- . متّقي هندي، کنزالعمّال، ج12، ص126. «جبرئيل به من خبر داد که فرزندم حسين کشته مي شود و اين خاک همان سرزمين است».
2- . ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج14، ص195؛ متّقی هندی، كنزالعمّال، ج12، ص127. «جبرئیل خاکی را که حسین(علیه السلام) بر آن کشته می شود به من نشان داد، پس غضب خدا بر کسی که خون او را خواهد ریخت زیاد شد».
3- . حاکم نیشابوری، المستدرک، ج3، ص177؛ خوارزمي، مقتل الحسین(علیه السلام)، ج1، ص156، فصل7؛ ابن حجر هیتمی، الصّواعق المحرقه، ص192.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

3. طبراني و ابويعلي از زينب بنت جحش از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) روايت كرده اند كه، فرمود:
«إِنَّ جِبْرَئِيلَ أَتَانِي وَأَخْبَرَنِي أَنَّ ابْنِي هَذَا تَقْتُلُهُ اُمَّتي فَقُلْتُ: فَأَرِنِي تُرْبَتَهُ فَأَتَانِي بِتُرْبَةٍ حَمْرَاءَ»؛(1)
«جبرئيل نزد من آمد و به من خبر داد كه اين پسرم يعني حسين را امّت من ميكشند. گفتم تربت او را به من نشان ده، پس تربت سرخي برايم آورد».
4. احمد بن حنبل روايت كرده كه پيغمبر(صلی الله علیه وآله) فرمود:
«لَقَدْ دَخَلَ عَلَيَّ الْبَيْتَ مَلَكٌ لَمْ يَدْخُلْ عَلَيَّ قَبْلَهَا فَقَالَ لِي: إِنَّ ابْنَكَ هَذَا حُسَيْناً مَقْتُولٌ، وَإِنْ شِئْتَ أَرَيْتُكَ مِنْ تُربَةِ الْأَرْضِ الَّتِي يُقْتَلُ بِهَا قَالَ: فَأَخْرَجَ تُرْبَةً حَمْرَاءَ»؛(2)
«فرشتهاي در همين خانه بر من وارد شد كه پيش از اين بر من وارد نشده بود، گفت: اين پسرت حسين کشته خواهد شد و اگر بخواهي تربت آن زميني را كه در آن كشته ميشود به تو نشان ميدهم، پس خاك سرخي را بيرون آورد».
5. ابن سعد از امّ سلمه روايت كرده كه رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود: «جبرئيل به من خبر داد فرزندم حسين را در زمين عراق ميكشند. گفتم خاك زميني را كه در آن كشته ميشود به من نشان بده. پس آورد و گفت: و اين است تربت او».(3)

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

و ابن عساكر از امّ سلمه به اين لفظ حديث دارد:
ص: 75

---

1- . متّقی هندی، كنزالعمّال، ج12، ص127.
2- . ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه، ص192.
3- . ابن سعد، الطبقات الکبری، ج10، ص423 - 424.
«إِنَّ جِبْرَئِيلَ أَخْبَرَنِي أَنَّ ابْنِي هَذَا يُقْتَلُ وَأَنَّهُ اشْتَدَّ غَضَبُ اللهِ عَلَی مَنْ يَقْتُلُهُ».(1)
6. ابن سعد از شعبي روايت كرده كه گفت:
آنگاه كه علي(علیه السلام) به صفين ميرفت گذرشان به كربلا افتاد، و به محاذي نينوا - كه دهي در كنار فرات است - رسيد، ايستاد و از نام آن زمين پرسيد گفته شد: كربلا است. پس گريست آن قدر كه زمين از اشك چشمش تر شد (و به روايت عبداللّه بن يحيي از پدرش كه در التزام ركاب علي(علیه السلام) بود، فرمود:
«صَبْراً يَا أَبَا عَبْدِ اللهِ، صَبْراً يَا أَبَا عبْدِ الله، صَبْراً يَا أَبَا عَبْدِ اللهِ بِشَاطِئِ الْفُرَاتِ».(2)
پس فرمود وارد شدم بر پيغمبر(صلی الله علیه وآله) درحالي كه آن حضرت گريه ميكرد، از سبب گريه پرسيدم فرمود:
«كَانَ عِنْدِي جِبْرَئِيلُ آنِفاً وَأَخْبَرَنِي أَنَّ وَلَدِيَ الْحُسَيْنَ يُقْتَلُ بِشَاطِئِ الْفُرَاتِ بِمَوْضِعٍ يُقَالُ لَهُ كَرْبَلَاءُ، ثُمَّ قَبَضَجِبْرَئِيلُ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ شَمَّنِي إِيَّاهُ فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَيَّ أَنْ فَاضَتَا»؛(3)
«جبرئيل کمي جلوتر نزد من بود، و به من خبر داد كه فرزندم حسين در کنار رود فرات كشته ميشود در موضعي كه به آن كربلا گفته ميشود. سپس جبرئيل يك مشت از خاكي گرفت، و به مشام من رسانيد پس نتوانستم خودداري کنم و ديدگانم را از ريختن اشك نگاه دارم».
ص: 76

---

1- . ابن عساکر، تاريخ مدينة دمشق، ج14، ص93؛ ر.ک: متّقی هندی، كنزالعمال، ج12، ص127.
2- . طبری، ذخائرالعقبی، ص148.
3- . ابن سعد، الطبقات الکبری، ج10، ص429؛ سبط ابن جوزي، تذكرة الخواص، ص225؛ ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه، ص193.