استعاذه (پناهندگى به خدا)

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

اگر شيرى دنبال تو گذاشت بايد به يك قلعه محكمى پناهنده شوى نه اين‏كه نزديكش شوى دست در دهانش كنى و به زبانت بگويى: واى‏واى! حقيقت استعاذه همان پناهنده شدن به قلعه محكم الهى است.

رؤياى صادقه و دام ابليس‏

از يكى از تلاميذ شيخ انصارى عليه‏الرحمه نقل شده: زمانى كه در نجف‏اشرف براى تحصيل مشرف بودم و در محضر ملائك منظر شيخ انصارى حاضر مى‏شدم، شبى در عالم واقعه ديدم شيطان را چند عدد افسار در دست گرفته بود. من از او سؤال كردم اينها را براى چه به دست گرفته‏اى؟
گفت: اينها را بر سر مردم مى‏زنم و ايشان را به سمت خود مى‏كشم. در روز گذشته يكى از اينها را بر سر شيخ مرتضى انصارى انداختم و از اتاقش تا بيرون كوچه‏اى كه بر در خانه اوست كشيدم، ولى در ميان كوچه از قيد رها شده مراجعت كرد.
وقتى كه بيدار شدم خدمت شيخ مشرف شدم و خواب خود را به ايشان عرض كردم. شيخ عليه الرحمه فرمود: شيطان راست گفته؛ زيرا آن ملعون ديروز مى‏خواست به لطايف‏الحيل مرا گول زند؛ زيرا من پول نداشتم و چيزى در منزل لازم شده بود، با خود گفتم: يك قران از مال امام (عليه السلام) كه در نزد من مى‏باشد و معطل مانده تا وقت لازم به مصرفش برسانم به عنوان قرض بر مى‏دارم سپس ادا مى‏كنم.
آن يك قران را برداشته و از منزل خارج شده تا به ميان كوچه هم آمدم. همين كه خواستم چيزى بخرم با خود خيال كردم كه چرا به اين چنين عملى اقدام نمايم؟ پس نادم و پشيمان شدم و به خانه مراجعت نموده يك قران را به جاى خود گذاشتم‏ ⁽⁴¹⁾.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

و بعضى هم اين داستان را اين‏طور نقل كرده‏اند كه: شيخى ديد شيطان طنابهاى بسيارى به دست داشته و در بين آنها طناب ضخيمى به دست داشته است. از او مى‏پرسد: اينها چيست؟ پاسخ داده بود كه به وسيله اينها بنى‏آدم را به سوى خود مى‏كشانم و آنها را وادار به معصيت مى‏نمايم.
از او مى‏پرسد: طناب ضخيم براى كيست؟
مى‏گويد: براى استادت شيخ انصارى كه ديروز او را تا بازار بردم؛ ولى آن را پاره كرد و برگشت. مى‏پرسد پس طناب من كدام است؟ پاسخ مى‏دهد: تو احتياج به طناب ندارى و حرف شنو هستى.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

جلسه پنجم: اركان اساسى استعاذه‏

ان الذين اتقوا اذا مسهم طئف من الشيطن تذكروا فاذا هم مبصرون‏ ⁽⁴²⁾.

لفظ بايد كاشف معنا باشد

استعاذه مقامى است از مقامات دينى و بر هركس لازم است و عرض شد كه بايد حقيقت داشته باشد نه صرف لفظ وگرنه لفظ تنها قراءت است، الفاظى را بر زبان جارى كرده است. قرآن مجيد كه مى‏فرمايد: ...فاستعذ بالله... ⁽⁴³⁾؛ به خدا پناهنده شو حقيقتش مراد است و دو چيز لازم دارد: يكى فرار از شيطان و ديگر پناهنده شدند به رحمان. اگر اين دو مطلب حاصل شد، آن‏وقت مى‏شود استعاذه، نه گفتن اعوذبالله تنها و خلاصه لفظ بايد كاشف از حال و معنا باشد.
پس از تأمل در حقيقت استعاذه و استفاده از قرآن مجيد، مى‏توان گفت: استعاذه پنج ركن اساسى دارد:
ركن نخستين كه فرار از شيطان است به تقوا منطبق مى‏شود. و اركان ديگرش: تذكر، توكل، اخلاص و تضرع است. مجموعا پس از حاصل شدن اين حالات، حقيقت استعاذه پيدا مى‏شود، در حالى كه مؤمن اين پنج ركن را داراست، لذا فرسنگها شيطان از او دور مى‏شود، چه به زبان بگويد: اعوذ بالله من الشيطان الرجيم يا نگويد. عمده حال و حقيقت است كه اگر شيطان به او نزديك شود، آدم زده مى‏شود، بسان آدم وقتى كه جن او را مس كند، جن زده مى‏شود؛ بنابراين، اصلا ابليس جرأت نزديك شدن به او را نخواهد داشت.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

پرهيز پرهيزكاران از شيطان‏

شواهدى براى اركان استعاذه از قرآن مجيد مختصرا يادآورى مى‏شود:
ان الذين اتقوا اذا مسهم طئف من الشيطن تذكروا فاذا هم مبصرون‏ ⁽⁴⁴⁾.
كسانى كه پرهيزگارى كردند، هنگامى كه طواف كننده‏اى از شيطان آنان را مس كرد، متذكر مى‏شوند، پس ايشان بينايانند.
پس شرط نخستين اين است كه اهل تقوا باشد. كسانى كه متقى شدند، هنگامى كه شياطين به دلشان حمله مى‏كنند چون متقى هستند به مجرد نزديك شدن شيطان به آنان، ياد خدا مى‏كنند. فورا روشن مى‏شوند و مى‏فهمند كه كار شيطان است. فرار مى‏كنند. به حق متمسك مى‏شوند؛ بنابراين، در اين آيه شريفه اشاره به تقوا و تذكر شده است.
در آيه شريفه مى‏فرمايد: فاذا قرأت القرءان فاستعذ بالله من الشيطن الرجيم * انه ليس له سلطن على الذين ءامنوا و على ربهم يتوكلون ⁽⁴⁵⁾.
هنگامى كه قرآن مى‏خوانى پناه ببر به خدا از شر ابليس رانده شده، به درستى كه او بر كسانى كه ايمان آوردند و بر پروردگارشان توكل مى‏كنند، حكومتى ندارد.
كسى‏كه توكل به خدا دارد، شيطان بر او سلطه‏اى ندارد. حكومت شيطان بر كسانى است كه به خدا تكيه ندارند. تكيه آنها اسباب ماديات و اوضاع دنيوى است؛ ولى اگر تكيه بر خدا شد، يقين بدانيد از شيطان كارى ساخته نيست.
اگر شخص از توكل بهره‏اى نداشت، تنها به زبان مى‏گويد پناه به خدا مى‏برم ليكن در حقيقت به عنوان و قوه و مقام و مال و عشيره‏اى كه دارد پناه مى‏برد، به مفهوم آيه شريفه، شيطان بر او مسلط است؛ چنانچه در آيه بعدى به اين مطلب تصريح مى‏فرمايد:
انما سلطنه على الذين يتولونه والذين هم به‏ى مشركون‏ ⁽⁴⁶⁾.
حكومت شيطان بر كسانى است كه او را دوست دارند و فرمانبر اويند و آنان كه به خدا شرك مى‏ورزند.
آن كسى‏كه مسبب الأسباب را فراموش كرده است با شيطان است، او را با استعاذه و فرار از ابليس چكار؟!

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

دورى شيطان از اهل اخلاص‏

ركن ديگر براى استعاذه، اخلاص است كه در قرآن مجيد از قول ابليس چنين مى‏فرمايد:
قال فبعزتك لأغوينهم أجمعين * الا عبادك منهم المخلصين ⁽⁴⁷⁾.
شيطان گفت: به عزت تو سوگند! همه آنان را مى‏فريبم جز بندگانت كه اهل اخلاص شده‏اند.
معناى اخلاص در قرآن مجيد در موارد متعدد بيان شده است و ما هم ضمن تفسير آيات، متعرض شده‏ايم و ديگر تكرار نكنيم.
خلاصه، استعاذه مخلصين درست است كه شيطان را با آنها راهى نيست؛ چون حقيقت فرار از شيطان در آنهاست.

تقوا، منشأ پرهيز از شيطان‏

پس از عمرى كه از ما گذشت، آيا بهره‏اى از مقامات دينى برده‏ايم؟ خدا كند لااقل در جهل مركب نمانيم.
عرض شد نخستين ركن استعاذه تقواست. كسى‏كه تقوا ندارد كى از شيطان فرار مى‏كند؟ چون تقوا؛ يعنى ترك فرمانبردارى شيطان است. زنى كه لخت در كوچه و خيابان مى‏آيد ⁽⁴⁸⁾، الآن همه چيزش شيطان است. نامردى كه همراه خود چنين زنى را مى‏آورد و نشان اين و آن مى‏دهد، كى از شيطان فرار مى‏كند؟!
خلاصه، هركس از حرام دورى نكرده از شيطان نيز فرار نكرده؛ يعنى استعاذه ننموده است هر چند به زبان هم هزار مرتبه بگويد: اعوذ بالله من الشيطان الرجيم.
يا مثلا در خانه غصبى نشسته است، تا بيرون نرود از شيطان فرار نكرده. تا عادت به فحش را ترك نكند، استعاذه نكرده است.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

حرامخوارى بزرگترين مانع استعاذه‏

به طور كلى تقوا و ترك محرمات در مسأله استعاذه مهم است به خصوص حرامخوارى. كسى‏كه خوراكش اكل حرام است، رگ و پوستش شيطانى و دائما متصل به ابليس است:
ان الشيطان يجرى من ابن آدم مجرى الدم‏ ⁽⁴⁹⁾.
شيطان مانند خون، در اجزاى بدنش جارى است.
همان زبانى كه به آن مى‏گويد: اعوذ بالله من الشيطان الرجيم زبان شيطان است؛ زيرا همان غذاى حرامى كه جزئى از آن، زبان شده و باعث حركت و نيروى آن گرديده، مى‏گويد: اعوذ بالله اين‏چه استعاذه‏اى است؟!

ما برون را ننگريم و قال را

ما درون را بنگريم و حال را (50)

شهيد ثانى در اسرار الصلوة از خاتم الأنبياء محمد (صلى الله عليه و آله وسلم) روايت كرده است كه: خدا دل شما را مى‏نگرد نه صورت شما ر ⁽⁵¹⁾.
اين‏جا حقيقت مى‏خرند. زبان بازى بدون حقيقت، به كار مخلوق مى‏خورد؛ اما نزد خدايى كه عالم السرو الخفيات است، پنهان و آشكار نزد او يكسان است، جز واقع چيزى به درد نمى‏خورد؛ چنانچه در مورد قربانيهايى كه مى‏كنيد، صريحا در قرآن مجيد مى‏فرمايد:
گوشت و خون آنها به خدا نمى‏رسد و ليكن تقواى شما به او مى‏رسد ⁽⁵²⁾.
تا لقمه حرام در بدن تو است، شيطانى هستى و فرار از شيطان دروغ است. تا آثارش از بين برود، آنگاه حالات فرار از ابليس در تو پيدا مى‏گردد وگرنه عبادتهايت هم ظاهرى است. به خصوص در اكل و شرب، روايات فراوانى از اهل‏بيت (عليه السلام) رسيده است. اينها به منزله بذر است، بذر را خراب نكنيد.
در قرآن مجيد مى‏فرمايد: از چيزهاى پاكيزه (حلال) بخوريد و پيروى از وساوس شيطان نكنيد ⁽⁵³⁾.
نمى‏گويد مرغ و پلونخور، بلى گوشت بخور؛ ولى حلال بخور. از خطوات شيطان پرهيز كن.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

لزوم ترك غذاى شبهه ‏ناك‏

دوم ترك لقمه شبهه است. از غذاى مشتبه هم بپرهيز. تا وقتى نفهمى حلال است، خوراك و لباس را مصرف نكن. حرام به قدرى اثر دارد كه كار به جايى مى‏رسد كه حق با كمال ظهورش، مورد وسوسه و شك حرامخوار يا شبهه‏خور مى‏شود. در خدا با اين ظهورى كه هست، شك مى‏كند. شيطان كجا بود؟ توى همين لقمه حرام و شبهه ناك.
از شيطان فرار نكرد، به چنين روزى افتاد؛ يعنى به دست خودش شيطان را در رگ و پوست و گوشت و خون خود جا داد.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

جلسه ششم: استعاذه لازمه تقوا

ان الذين اتقوا اذا مسهم طئف من الشيطن تذكروا فاذا هم مبصرون ⁽⁵⁴⁾.
خلاصه بحث شبهاى گذشته اين شد كه حقيقت استعاذه فرار از شيطان است و پناهندگى به رحمان؛ بنابراين، لازمه‏اش تقوا است. پرهيز از شيطان؛ يعنى سعى كند واجبى از او فوت نشود و حرامى از او سرنزند؛ بنابراين، اگر لاابالى باشد، حالت فرار ندارد، به عين مثل كسى است كه با درنده‏اى گلاويز باشد، آن‏وقت به زبانش بگويد من از اين درنده فرار مى‏كنم. اعوذ بالله؛ يعنى از شيطان فرار مى‏كنم و به خدا پناه مى‏برم، با اين بى‏بندوبارى، كى از شيطان حقيقتا فرار كرده‏اى؟!
ان الذين اتقوا... آنهايى كه در حال فرار از گناهند، اگر شياطين خواستند آنها را دريابند فورا ياد خدا مى‏كنند، پرده غفلت از جلو چشمشان به بركت ياد خدا عقب مى‏رود و بينا مى‏شوند، در دام نمى‏افتند. كى در دام نمى‏افتد؟ اهل تقوا وگرنه (انسان غافل) در دام مستقر و مستمر است.
گفتيم كه تقوا مخصوصا بايد در خوردنى و آشاميدنى رعايت شود؛ چون خوراك به منزله بذرى است براى بدن كه مركب نفس شيطانى يا رحمانى است. اگر بذر شيطانى شد، حاكم بر او هم شيطان است. اگر لقمه حرام از گلويى پايين رفت، حكومت به دست ابليس است، تا اثر اين لقمه در اين بدن موجود است، شيطان هم هست.
اين‏كه در روايات رسيده تا چهل روز نمازش پذيرفته نيست، كسى‏كه لقمه حرامى بخورد تا چهل روز دعايش مستجاب نمى‏شود؛ چون زبان زبان شيطانى است. قرآن هم بخواند شيطانى خوانده. اعوذ بالله هم بگويد با زبان خود شيطان گفته است.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

لقمه حرام كدام است؟

يك مرتبه حرمت اين است كه از راه حرام به دست آمده باشد؛ مثلا نانى كه به دستش آمده از پولى است در معامله‏اى كه تدليس كرده، غش نموده، معامله ربايى بوده، يا راههاى حرام ديگرى كه تصرفش بدون اجازه صاحبش و شرع مقدس بوده است.
مرتبه ديگر از حرمت، ميته است. آنچه مردار به آن گفته شود؛ خواه حيوان حلال گوشت، خودش بميرد يا تذكيه شرعى نشود؛ مثلا عمدا بسم‏الله را نگفته باشند.
خداوند مى‏فرمايد: و نخوريد از آنچه نام خدا بر آن برده نشده است‏ ⁽⁵⁵⁾.
يا مثلا مرغى را سر بريده‏اند در حالى كه عمدا بسم الله نگفته‏اند، اين مردار است و شيطانى، اگر از گلويت پايين رفت، بذر شيطان است.

[حدیث*خادمه مهدی فاطمه(س)*]

استفاده معناى عام از آيه‏

سيد بن طاووس عليه‏الرحمه آيه شريفه را تعميم داده است. هر چند مورد آيه گوشت است از حيوان حلال گوشت ليكن سيد معناى عامى از آن استفاده كرده كه اگر كسى رعايت كند بسيار خوب است. مى‏فرمايد: از هر خوراكى كه تدارك شود و نام خدا بر آن برده نشود من نمى‏خورم. نان كه نانوا هنگام پختن، اسم خدا را نبرده چطور مؤمن از آن بخورد؟!.

تنور نانوايى و نغمه شيطانى‏

عجب دوره‏اى بوده و چه دوره‏اى هست؟! سيد زنده شود و ببيند. سابق بنده يادم مى‏آيد كه نانواها كسى را مى‏آوردند نزد تنور، حديث كساء بخواند. دعا بخواند. براى بركت و... حالا هم بايد با موسيقى و لغو، نان پخته شود: ...انا لله انا اليه راجعون‏ ⁽⁵⁶⁾. نان را با ياد شيطان مى‏پزند و همين لقمه كذايى كه اثر وضعى‏اش را دارد، من و شما مى‏خوريم.