واجب فراموش شده در اثبات وجوب دعا براي فرج امام زمان ارواحنافداه

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

و بگو: اى سید و مولاى ما، من در اخبار دیده ام كه براى جدت محمد صلى الله علیه و آله و سلم دشمنى سرسخت بود به نام نضر بن حارث، و آن حضرت او را به قتل رسانید، و پس از قتل وى خواهر او این اشعار را خطاب به آن حضرت انشاد کرد:

امحمد و لانت نسل نجیبة من قومها

و الفحل فحل معرق

ان كان یمكن ان تمن و ربما

من الفتى و هو المغیظ المخنق

و العبد اقرب من وصلت قرابة

و أحقهم ان كان عتق یعتق

یعنى: «اى محمد همانا تو از نسل زنان نجیبه و مردان فحول و داراى اصل و نسب عالى هستى، اگر ممكن بود شایسته بود كه بر ما منت گذارى، و چه بسا جوانمردانى كه منت نهند در حالتى كه غیظ و غضب گلوگیر آنان باشد، و این بنده (نضر بن حارث) نزدیک تر كس است به صله نمودن از حیث خویشى و قرابت، و سزاوارترین شخص است به آزادى اگر بنده آزاد شود.»

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

و چون این اشعار به سمع مبارک آن حضرت رسید فرمود: اگر قبل از قتل او این اشعار به من رسیده بود هر آینه او را عفو نموده بودم، و تو اى سید و مولاى من، در تمام صفات حمیده و خصال پسندیده اهل اقتدا و تأسى به جد بزرگوار خود هستى.

ص: 158

و بگو: من در حدیث دیده ام كه چون حضرت موسى به قارون كه از خویشان او بود نفرین كرد، و زمین او را فرو برد، قارون فریاد برآورد: وا رحماه! خداوند جل جلاله به زمین امر فرمود كه دیگر او را فرو نبرد، و حق حرمت این استغاثه را رعایت فرمود، و من نیز عرضه می دارم: وا رحماه!

و غیر از اینها از آنچه خداوند جل جلاله به خاطر و قلب تو القاء فرماید و بر زبان تو جارى نماید به حضرتش عرضه بدار، و نیز عرضه بدار: كه پدرم به من خبر داده است كه مرا به تو سپرده است، و سفارش مرا به تو نموده است، و به اذن خداوند جل جلاله مرا بنده تو قرار داده است، كه جواب آن حضرت صلوات الله علیه به تو خواهد رسید.

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

در طریق وصول به جواب امام عصر علیه السلام

و اى فرزندم محمد، كه خداوند جل جلاله عقل و قلبت را مملو از تصدیق به اهل تصدیق و توفیق به معرفت حق فرماید، بدان كه: از مطالبى كه لازم است براى تو بگویم اینست كه:

طریق معرفت جواب سید و مولاى ما، حضرت مهدى صلوات الله و سلامه علیه، و راه وصول به این شرافت كه خداوند به قدرت و رحمت خود براى متوسلین به آن حضرت مقرر فرموده است، چند چیز است.

از آن جمله است آنچه محمد بن یعقوب كلینى در كتاب "الرسائل" از كسى كه وی را نام برده است، نقل نموده كه گفت: به حضرت اباالحسن، موسی بن-

ص: 159

جعفر علیهما السلام نوشتم كه: همانا مردى دوست دارد كه مطالب و حوائج خود را به امام خود عرضه بدارد، آنچنان كه دوست دارد كه بر پروردگار خود عرضه بدارد.(تكلیف او چیست و چه باید بنماید؟)

گوید: در جوابم مرقوم داشت كه: اگر تو را حاجتى باشد لبهاى خود را حركت ده كه جواب براى تو خواهد رسید.

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

و از آن جمله است آنچه كه هبة الله بن سعید راوندى در كتاب "الخرائج" از محمد بن الفرج روایت نموده كه گفت: حضرت على بن محمد علیهما السلام به من فرمود:

اگر بخواهى مسأله ای پرسش نمایى آن را بنویس و در زیر مصلاى خود قرار ده و ساعتى صبر كن پس از آن، آن را بیرون بیاور و در آن نظر كن، گوید: چنین كردم و جواب آنچه را سؤال كرده بودم با توقیع و امضاى شریف حضرتش در آن یافتم.

و همین اشاره و تنبیه براى تو كافى است، و راه به سوى امام تو علیه السلام براى كسى كه خداوند مورد عنایت و احسانش قرار دهد، مفتوح و باز است.

و اى فرزندم محمد، كه خداوند جل جلاله سعادت تو را به لقاء حضرتش كامل نماید، و مقام و منزلتت را شریف گرداند، و عاقبت امر تو را به خیر فرماید، بدان كه، اگر یک آیه در كتاب مقدس الهى نبود که: « یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ اُمُّ الْكِتابِ»(1) هر آینه به تو از روى اطمینان خبر می دادم كه من درک

ص: 160

1- . خدا هر چه را بخواهد، محو می کند و هر چه را بخواهد اثبات می کند و در نزد او امّ الکتاب است، سوره رعد، آیه 39
ظهور كامل آن حضرت را می نمایم، و در ظل عنایت و خوان نعمت گستردۀ حضرتش داخل می شوم، زیرا كه این ایام، ایام ظهور آن آفتاب تابان، و هنگام زوال زیان و سختی و محرومیت است، ان شاءالله.

پس اگر خداوند جل جلاله مرا به آرزوى خود برساند تحفه هاى شرف و اقبال را براى من كامل فرموده است، و اگر قبل از رسیدن به این مقصد مهم مرگ مرا مقدر فرموده باشد همانا تدبیر امور و آمال و آرزوهاى من به دست او است جل جلاله.

و اگر من داعى حق را لبیك گفتم و به لقاء خداوند جل جلاله خوانده شدم، و قبل از ظهور آن حضرت مرگم برسد، و عنایت به اهل رجعت و حضور شامل حالم نشود، تو را وصیت و سفارش می كنم، و به كسانى كه از اولاد و ذریه من آن حضرت را ملاقات نماید نیز وصیت و سفارش می كنم و خداوند جل جلاله و ملائكه را شاهد می گیرم كه چون آن حضرت را ملاقات كردید و به این سعادت ربانى مشرف شدید، و به شما اذن سخن گفتن در پیشگاه نبوى منزلتِ حضرتش داد، به حضور مقدسش عرضه بدارید كه:

پدر ما على بنده ایست فرمانبردار و مملوكى است خاضع، اگر او را در پیشگاه خویش بپذیرى آنچه را كه مرضى خاطر حضرتت باشد بپذیرد، و از حضرتت استدعا دارد كه به اذن ابلاغ سلام و صلوات بر حضرتت مشرفش فرمائى، و در پیشگاه حضرتت تضرع و زارى می نماید و با كمال انكسار و ذلت از حضرتت خواستار است كه به آنچه مسألت آن محتاج به تضرع است اجازتش دهى، و به آنچه شایسته مقام بزرگوارى آن حضرت است موفقش بدارى، و به آمال وا رزوهایش برسانى.

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

و از مراحم و مكارم اخلاق حضرتت مسألت دارد كه وصیت و سفارش او را درباره این بنده كه مبلغ و فرستاده او است و در مقابل حضرتت ایستاده است قبول فرمائى، و در زمره عزیزان در پیشگاهت قرارش دهى، و مفتخرش فرمائى كه آنچه را از طرف خداوند و جنابت به آن محتاج است در پیشگاه حضرتش جل جلاله و در حضور انورت عرضه بدارد، صلوات الله و بركاته و تحیاته و اقباله علیک و على آبائک الطاهرین. (1)

اهمیت دعا برای فرج امام زمان علیه السلام در کتاب مستطاب اقبال الاعمال سید بن طاووس رحمه الله

الجزء الأول؛ أبواب أحکام شهر رمضان؛ الباب الرابع فیما نذکره مما یختص بأول لیلة من شهر رمضان؛ فصل فیما نذکره مما یختم به کل لیلة من شهر الصیام (رمضان):

جلد اول، باب های احکام ماه رمضان؛ باب چهارم از اعمالی که مختص شب اول ماه رمضان است؛ فصل بیست و پنجم: آخرین عمل در هر شب از ماه رمضان:

اعلم أن حدیث کل ضیف مع صاحب ضیافته و کل مستخفر بخفیر فحدیثه مع المقصود بخفارته و إذا کان الإنسان فی شهر رمضان قد اتخذ

ص: 162

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

1- .برنامه سعادت (ترجمه کشف المحجة لثمرة المهجة)، ص 190
خفیرا و حامیا کما تقدم التنبیه علیه فینبغی کل لیلة بعد (عند) فراغ عمله أن یقصد بقلبه خفیره و مضیفه و یعرض عمله علیه و یتوجه إلی الله جل جلاله بالحامی و الخفیر و المضیف و بکل من یعز علیه و بکل وسیلة إلیه فی أن یبلغ الحامی أنه متوجه بالله جل جلاله و بکل وسیلة إلیه و فی أن یکون هو المتولی لتکمیل عمله من النقصان و الوسیط بینه و بین الله جل جلاله فی تسلیم العمل إلیه من باب قبول أهل الإخلاص و الأمان أقول و من وظائف کل لیلة أن یبدأ العبد فی کل دعاء مبرور و یختم فی کل عمل مشکور بذکر من یعتقد أنه نائب الله جل جلاله فی عباده و بلاده و أنه القیم بما یحتاج إلیه هذا الصائم من طعامه و شرابه و غیر ذلک من مراده من سائر الأسباب التی هی متعلقة بالنائب عن رب الأرباب و أن یدعو له هذا الصائم بما یلیق أن یدعی به لمثله و یعتقد أن المنة لله جل جلاله و لنائبه کیف أهلاه لذلک و رفعاه به فی منزلته و محله.

بدان که سر سخن هر میهمان و حمایتجو با میهماندار و حامی خود است. در ماه رمضان نیز - چنانکه پیش از این نیز اشاره شد - انسان برای خود پناهگاه و حامی می گیرد. بنابراین، شایسته است که در پایان اعمال هر شب، دل خود را متوجه حامی و میهماندار خود نموده و عمل خود را بر او عرضه کند و با توسل به او و دیگر کسانی که نزد خدا عزیزند و نیز به هر وسیله ممکن به خداوند جلّ جلاله توجه نموده و از او بخواهد که

ص: 163

حامی او را آگاه کند که او با هر وسیله ممکن به خدا توجه نموده است و نیز از خدا بخواهد که حامی اش را عهده دار تکمیل اعمال او از کاستیها گردانده و در سپردن عمل به خدا، حامی خود را واسطه میان خود و خداوند جلّ جلاله گرداند تا خداوند مانند اهل اخلاص و ایمنی یافتگان، عمل او را بپذیرد. یکی دیگر از وظایف هر شب ماه رمضان این است که بنده در آغاز هر دعای نیک و در پایان هر عمل مورد سپاس، به کسی که معتقد است نایب خداوند جلّ جلاله در میان بندگان و سرزمینها و سرپرست ما یحتاج او است-اعمّ از خوراکی و نوشیدنی و خواسته ها و اسباب دیگر غیر از این، که به دست آن نایب ربّ الارباب است-توجه نموده و از او بخواهد که هر چیز را صلاح است برای او بخواهد و افزون بر این، اعتقاد داشته باشد که این توجه منّتی از سوی خداوند جلّ جلاله و نایب او است که شایستگی این توجه را به او داده و منزلت و جایگاه او را بالا برده اند.

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

فمن الروایة فی الدعاء لمن أشرنا إلیه صلوات الله علیه ما ذكره جماعة من أصحابنا و قد اخترنا ما ذكره ابن أبی قرة فی كتابه: فقال بإسناده إلى علی بن الحسن بن علی بن فضال عن محمد بن عیسى بن عبید بإسناده عن الصالحین علیهم السلام قال:

یعنی: یکی از روایات درباره دعا برای جانشین خدا (امام زمان صلوات اللّه علیه)، این دعا است که گروهی از راویان امامیه ذکر کرده اند و ما متنی را که «ابن ابی قرّه» در کتاب خود نقل کرده است برمی گزینیم. او به سند خود از برخی امامان علیهم السلام نقل کرده است که فرمود:

ص: 164

و كرر فی لیلة ثلاث و عشرین من شهر رمضان قائما و قاعدا و على كل حال و الشهر كله و كیف أمكنك و متى حضرك فی دهرك تقول بعد تمجید الله تعالى و الصلاة على النبی و آله علیهم السلام

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

در شب بیست و سوّم ماه رمضان، ایستاده و نشسته و در هر حال، بلکه در کلّ این ماه و به هر صورت که امکان داشت، بلکه در طول عمرت هرگاه به یادت آمد، بعد از تمجید خداوند متعال و درود بر پیامبر و خاندان او علیهم السلام این دعا را تکرار کن:

اللَّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْقَائِمِ بِأَمْرِکَ الْحُجَّةِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْمَهْدِیِّ عَلَیْهِ وَ عَلَى آبَائِهِ أَفْضَلُ الصَّلَاةِ وَ السَّلَامِ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَةٍ وَلِیّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ مُؤَیِّداً حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِیهَا طُولًا وَ عَرْضاً وَ تَجْعَلَهُ وَ ذُرِّیَّتَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الْوَارِثِینَ اللَّهُمَّ انْصُرْهُ وَ انْتَصِرْ بِهِ وَ اجْعَلِ النَّصْرَ (مِنْکَ) لَهُ وَ عَلَى یَدِهِ وَ الْفَتْحَ عَلَى وَجْهِهِ وَ لَا تُوَجِّهِ الْأَمْرَ إِلَى غَیْرِهِ اللَّهُمَّ أَظْهِرْ بِهِ دِینَکَ وَ سُنَّةَ نَبِیِّکَ حَتَّى لَا یَسْتَخْفِیَ بِشَیْ ءٍ مِنَ الْحَقِّ مَخَافَةَ أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَرْغَبُ إِلَیْکَ فِی دَوْلَةٍ کَرِیمَةٍ تُعِزُّ بِهَا الْإِسْلَامَ وَ أَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَ أَهْلَهُ وَ تَجْعَلُنَا فِیهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلَى طَاعَتِکَ وَ الْقَادَةِ إِلَى سَبِیلِکَ وَ آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ وَ اجْمَعْ لَنَا خَیْرَ الدَّارَیْنِ وَ اقْضِ عَنَّا جَمِیعَ مَا تُحِبُّ فِیهِمَا وَ اجْعَلْ لَنَا فِی ذَلِکَ الْخِیَرَةَ بِرَحْمَتِکَ وَ مَنِّکَ فِی عَافِیَةٍ آمِینَ رَبَّ الْعَالَمِینَ وَ زِدْنَا مِنْ فَضْلِکَ وَ یَدِکَ الْمَلْأَى فَإِنَّ کُلَّ مُعْطٍ یَنْقُصُ مِنْ مُلْکِهِ وَ

ص: 165

عَطَاؤُکَ یَزِیدُ فِی مُلْکِکَ.(1)

یعنی:

«خداوندا! باش، برای حجّت (روی زمین) حضرت محمّد بن حسن مهدی بهترین درود و سلام بر او و بر پدرانش در این لحظه و در تمام لحظه ها، سرپرست و نگهبان و راهبر و یاور و راهنما و مؤید، تا اینکه همه را منقاد او گردانیده و در زمین استوار بداری و از درازا و پهنای زمین برخوردار گردانیده و قرار دهی او را و ذریه اش را از ائمه وارث (که زمین را به ارث می برند.) خداوندا، او را یاری کن و به وسیله او انتقام بگیر و یاری خود را برای او و در اختیار او و پیروزی را در پیشاروی او قرار ده و کار را به دیگری وامگذار. خدایا، دین خود و آیین پیامبرت را به وسیله او آشکار ساز، تا از بیم هیچکس از آفریده هایت، هیچ چیز از حقّ را پنهان ندارد. خداوندا، همانا من دولت گرامی ای را از تو می خواهم که اسلام و اسلامیان را به آن سرافراز و نفاق و منافقان را خوار گردانیده و ما را از دعوت کنندگان به طاعتت و راهبران به راهت قرار دهی و نیکی دنیا و آخرت را به ما ارزانی دار و از عذاب آتش جهنّم نگاه دار و خیر دو سرا را برای ما فراهم کن و تمام تکالیفی را که در این دو سرا دوست می داری، از طرف ما برآور و این همه را به رحمت و بخششت، برای ما همراه با عافیت قرار ده. اجابت فرما ای پروردگار جهانیان و از تفضّل و دست پر (از رحمت) خود بر ما بیفزای، که هر دهنده ای (در صورت بخشش) از فرمانروایی و سلطنتش می کاهد، ولی عطای تو موجب افزایش سلطنتت می گردد.»

ص: 166

1- . اقبال الاعمال، ج1، ص 85

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

آیا امام زمان علیه السلام احتیاج به دعای ما دارد؟!

باید به این حقیقت گوشزد کنیم که آن حضرت خلیفه خدای تعالی بر کره زمین می باشد که از علم و قدرت لایزال الهی به نحو اتم و اکمل برخوردار است و احتیاجی به هیچ فردی جز خدای تعالی ندارد.

اما اینکه دعا برای آن حضرت واجب گردیده برای این است که پروردگار عالمیان برای هدف خلقت و رسیدن به کمال عبودیت و کمال انسانی، آن حضرت را ذخیره نموده است و مسلّم است که انسان ها بدون راهنمای الهی هرگز به مقصد و انگیزه خلقت نمی رسند. لذا بر آنان واجب گردیده دعا کنند و از خدای تعالی ظهور و فرج آن حضرت را طلب نمایند تا از این طریق به سعادت دنیوی و اخروی برسند.

خداوند می داند که اگر انسان را به حال خود واگذارد نه تنها به کمال و سعادت نمی رسد بلکه خود را به ذلت و پستی می کشاند لذا از روی محبت و لطفی که به بندگانش دارد آن ها را به انجام عباداتی مثل فریضه نماز امر نموده است تا به وسیله آن عبادات به کمال عبودیت و بندگی و سرانجام به مقام والای اولیاء خدا برسند و از جمله آن عبادات "دعا برای فرج" است. پس امر به دعا برای فرج در واقع چیزی نیست جز لطف و رحمتی از سوی پروردگار به بندگانش، تا به این وسیله بهتر و سریعتر به کمال و سعادت دنیوی و اخروی خود برسند.

به بیانی دیگر ما هدف ارزنده ای داریم که موانعی جلوی رسیدن به آن را

ص: 167

گرفته است و ظهور امام زمان علیه السلام علت تامّه رسیدن به آن هدف می باشد پس بر ما واجب است که در دفع و رفع موانع آن همت و جدیت کنیم، و چون تأخیر ظهور مولای ما صاحب الزمان علیه السلام به سبب موانعی است که از ناحیه خود ما سرچشمه گرفته، بر ما است که از خداوند متعال برطرف شدن آن موانع را بخواهیم. پس دعا کردن برای تعجیل فرج امام علیه السلام، در حقیقت دعا برای خودمان و سودمند به حالمان می باشد.

چنانکه خود آن حضرت هم ضمن توقیعی به این معنی اشاره فرموده اند:

«و بسیار دعا کنید برای تعجیل فرج، که در آن فرج خود شما است.»(1)

این جمله نورانی آن حضرت اشاره به بی نیازی آن حضرت از ما می باشد.

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

وجه دیگر اینکه دعای ما برای آن حضرت، از باب هدیه شخص حقیر فقیری به رادمرد بزرگواری است، تردیدی نیست که دعا، نشانه نیاز این فقیر به بخشش آن بزرگ است، و این شیوۀ بندگان نسبت به اربابان می باشد، چه خوش گفته اند:

اهدت سلیمان یوم العید قبرة

برجلة من جراد کان فی فمها

ترنمت بلطیف القول ناطقة

ان الهدایا علی مقدار مهدیها(2)

یعنی: «در روز عیدی پرنده ای هدیه داد به سلیمان پیامبر به ران ملخی که در دهان گرفته بود، سپس با گفتاری لطیف و زیبا گفت: همانا هدایا به

ص: 168

1- . کمال الدین و تمام النعمه، باب 45،حدیث4
2- . مکیال المکارم، ج1، ص 348
مقدار توان هدیه دهنده است.»

پس نکند خدای ناکرده کسی تصوّر کند امام عصر علیه السلام به دعای ما نیازمند است. برعکس این ما هستیم که سراپای وجودمان نیازمند به ایشان است، لذا در روایات آمده است: «هرکس پندارد که امام علیه السلام به آنچه در دست مردم است احتیاج دارد کافر است.»(1)

از آنچه مطرح شد معلوم می شود نه تنها دعا برای ظهور امام زمان علیه السلام درست است بلکه واجب است که هر انسانی به این امر مداومت کند.

تو فرمودی دعا بنما برایم

و آن بسیار باشد، ای گدایم

یقین دارم که باشد بهره از من

نداری احتیاجی بر دعایم

زیاد از حد دعا گویم برایت

که روح و جان من گردد فدایت

تو فرمودی که خیلی کن دعایم

که گرداند تو را مستم، فدایت

دعا گویان دعا بر ما نمایید

دعا از بهر ما هر جا نمایید

برای امر تعجیل و ظهورش

دعا بر مهدی زهرا نمایید

اگر خواهان آن دوران نورید

اگر مشتاق دوران وفورید

ص: 169

1- . اصول کافی، ج2،ص487، ح1
دعا بهر فرج بر ما نمایید

اگر طالب به دوران ظهورید

فرج را از خدا امضا بخواهید

قضاء از قاضی الحاجات بخواهید

اگر طالب به سوی وصل یارید

فقط امر فرج بر ما بخواهید

دعاگویان سعادت را بپویید

سبک بالان هدایت را بجویید

اگر جاهل شدی در راه مطلوب

دعاگویان عاشق را ببویید

خودش فرمود دعا بر من نمایید

دعا بهر فرج بر من نمایید

اگر خواهی سرور روی مولا

اگر خواهی ببینی روی مولا

دعا بهر فرج بنما ببینی

جمال دلربا و روی مولا

همه مشتاق دوران شمایند

ائمه عاشق روی شمایند

ص: 170