بانوی ملکوت

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

5- نمازهاى جماعت در مقاطع سه‏گانه:

يكى از برنامه‏هاى شكوهمند حرم مطهّر، نمازهاى جماعت متعدّدى است كه صبح و ظهر و شب در آن مكان مقدّس و اطراف و جوانب آن برگزار مى‏شود.
آنچه براى خود بنده به صورت يك خاطره شيرين از دوران تجرّد در ذهنم باقى مانده است، منظره نماز صبح است كه اول طلوع صبح، نخست مرحوم آيت‏اللَّه‏العظمى مرعشى رحمةاللَّه‏عليه نماز صبح را برگزار مى‏كردند. ⁽⁶¹⁾ و با فاصله‏اى اندك مى‏رفتند و سپس اذان ديگرى گفته مى‏شد و نماز جماعت توسط مرحوم آيت‏اللَّه‏العظمى آقاى گلپايگانى قدّس‏سرّه برگزار مى‏شد و بعد از فراغت ايشان از نماز و خروجشان از مسجد بالاسر، جماعت سوّم توسط مرحوم آيت‏اللَّه آقاى حاج سيد احمد زنجانى رضوان‏اللَّه‏عليه برگزار مى‏شد و در هر جماعتى عدّه‏اى كه تازه آمده بودند شركت مى‏كردند و گاهى بعضى از مؤمنين موفق به شركت در دو جماعت نيز مى‏شدند.
راستى آن صحنه بسيار باشكوه و ديدنى بود و از روحانيّت خاصّى برخوردار بود، ياد آن ايّام و ساعات و لحظات عطرآگين بخير.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

6- دعا:

از فيوضات عاليه حرم مطهّر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليهامراسم مختلف در اوقات مناسب آنهاست كه گروه كثيرى از ساكنان محترم قم و نيز از زائران حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها در آن مراسم روحانى و معنوى شركت مى‏كنند و دعاهاى مباركه و مأثوره، مانند دعاى شريف كميل در شب‏هاى جمعه و دعاى مبارك ندبه در صبح جمعه و در مواقعى دعاى شريف توسّل را مى‏خوانند و از باشكوهترين مظاهر اين برنامه، مراسم دعاى عرفه امام حسين عليه‏السّلام در عصر روز عرفه است كه جمعيت عظيمى با شور فراوان در آن شركت مى‏كنند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

7- جشن‏ها:

از جمله فيوضات و بركات اين مركز نور، برپاداشتن مراسم اعياد مذهبى و اقامه‏جشن‏ها در مسجدبالاسر و احياناً رواق‏ها و صحن‏هاست. در اين مراسم، جمعيّت بسيار از زوّار و غير زوّار شركت مى‏كنند و به شادى و سرور پرداخته، مدّاحان آل عصمت، مديحه سرائى نموده، شعرا اشعار نغز خود را ارايه مى‏كنند و سخنرانان مذهبى ايراد خطابه كرده و مطالب مربوط به روز خاص و جريان آن روز را ارايه مى‏نمايند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

8- سوگواریها:

در همه سوگوارى‏هاى امامان معصوم و كلاً خاندان عصمت و طهارت عليهم‏السّلام، مجالس سوگوارى و عزادارى براى عزيزان خدا برگزار مى‏شود. در ماه محرم و صفر، مجالس عزادارى در آن روضه منوّره منعقد است. نوحه‏خوانان، نوحه‏خوانى و مرثيه‏سرايان، مرثيه‏سرائى مى‏كنند و گاهى تهييجى در مستمعين ايجاد مى‏شود كه صداى گريه و زارى فضا را مى‏گيرد و بالاخره خطبا و وعاظ بر فراز منبر قرار گرفته، پيرامون خاندان رسالت و نبوّت با مردم سخن مى‏گويند و فضايل و مناقب آن معصومين پاك را براى مستمعين تبيين كرده و ذكر مى‏نمايند. در بسيارى از اين مراسم يا قسمتى از آنها جمعيّتهاى متراكم از مجاورين و مسافرين جمع مى‏شوند و آن را به صورت مطلوبى برگزار مى‏نمايند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

9- زيارت مقابر علما:

زيارت قبور مبارك علماى اعلام و زعماى دينى و رجال بزرگ مذهبى كه در حول و حوش قبر مطهّر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مدفونند، از بركات حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و از فيوضات اين حرم شريف است. و شايد اين خصوصيّات در حرم حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها بيش از حرم‏هاى شريف امامان بزرگوار، معمول و مرسوم است، زيرا اين همه علما و مجتهدين و مراجع بزرگ شيعه در حرم‏هاى ديگر در كنار هم، آن هم با فاصله مختصرى از حرم مطهّر به صورت مشخص مدفون نمى‏باشند و اين خصوصيات در حرم قم مى‏باشد.
و از اين‏رو غالباً كسانى كه قبر مطهّر حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها را زيارت مى‏كنند، بلافاصله كنار قبور علماى بزرگوار حضور يافته و فاتحه مى‏خوانند و عرض ادب به آن رجال بزرگ علمى مى‏كنند. بالاخره زيارت مقابر رجال بزرگ علمى و زعماى گرانقدرى كه در اطراف و جوانب مضجع منوّر فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مدفونند، يادآور زحمات آن بزرگواران در مقاطع خطرناك براى حفظ اصول ديانت و صيانت احكام، مقرّرات و مقدّسات دينى است و خود، نوعى قدردانى و حق‏شناسى نسبت به خدمات بى‏دريغ آن عزيزان، تجديد عهد دائمى مردم مسلمان با آن ارواح پاك و پاكيزه است و همه اين‏ها در پرتو عنايات حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏باشد.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

10- و از برنامه‏هايى كه مستقيم از ناحيه مردم در حرم مطهّر صحن‏هاانجام مى‏شود، آمدن هيأت‏هاى مذهبى و دسته جات سينه‏زن و زنجيرزن است كه در ايام سوگوارى خصوصاً در تاسوعا و عاشورا و اربعين و بيست و هشتم ماه صفر و ديگر مناسبات مربوط به امامان و معصومين عليهماالسّلام اين مراسم بافروغ و شكوه مخصوص برگزار مى‏شود و بالاخره صحن شريف حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و حرم مطهر آن بانوى سرفراز كانون علم و عمل و مركز نور و هدايت به صور گوناگون است: تدريس، تدرّس، مباحثه، مناجات، دعا، اذان، نماز جماعت، اقامه عزا و سوگوارى عزيزان خدا، مراسم جشن و سرور در اعياد مذهبى، سخنرانى‏هاى سودمند مذهبى، ارشاد، وعظ و خطابه، قرائت قرآن كريم، ذكر مصيبت امام حسين عليه‏السّلام، مديحه و مرثيه سرائى خاندان عصمت، نشر معارف اهل بيت، آشنايى ملل مسمان جهان با يكديگر و ده‏ها عناوين افتخارآميز ديگر از فيوضات اين كانون فيض لاينقطع و گسترده الهى است.
در كنار اين برنامه‏ها مراسم ديگرى مى‏باشد كه جنبى است و آنها نيز بالاخره بازگشت به الطاف و مرحمتهاى حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏كند. مانند اطعامى كه از ناحيه آستانه مقدّسه مى‏شود و علاقمندان خاندان على و اولاد على عليهم‏السّلام بر سر سفره ضيافت بانوى عالم، سلام‏اللَّه‏عليها مى‏نشينند و بهره‏مند مى‏شوند. طبعاً اين برنامه هم خالى از مراسم معنوى نيست.
و مانند نذوراتى كه تقديم حرم مطهّر مى‏شود كه ما در اين باب سخنى داريم و مطالبى را ذكر خواهيم نمود.
و مانند اتفاقاتى كه زائران و واداران نسبت به فقرا و ضعفا و مستمندان دارند كه غالباً در خود حرم مطهر و رواق‏ها و صحن‏ها و مساجد متعلّقه به نوعى صورت مى‏گيرد.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

11- نذورات و موقوفات:

از جمله مظاهر برازندگى و قداست حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و موقعيّت بسيار رفيع آن بانوى يگانه و پايگاه منيع او در اعماق جان مردم، موضوع نذرهايى است كه براى آن مخدّره مى‏شود و در طول سال و هر روز و شبى به انواع مختلف، جريان دارد.
يكى از كانالهاى اين نذورات و شايد مهمترين و بيشترين آنها عبارت از نذورات مالى است كه به وسيله طبقات مختلف از عالم و عامى و ثروتمند و يا مردم متوسط الحال و احياناً ضعفا و كسانى كه خود مشكل مالى دارند، انجام مى‏شود.
علاقمندان به خاندان پيغمبر صلّى‏اللَّه‏عليه‏وآله‏و سلّم و على‏الخصوص فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها احياناً نذورات مطلقه مى‏كنند كه نذرشان بدون قيد و شرط است، ولى غالباً نذرهاى مقيّد مى‏نمايند؛ يعنى وجهى را مقيد به رسيدن به حاجتشان - مثلاً پيدايش فرزند براى آنان يا مراجعت مسافرشان و يا پيشروى تجارت و كارشان و يا موفقيّت در ازدواج و يا تحصيل، يا شفاگرفتن و درمان‏شدن بيمارانشان يا مرتفع شدن درد و بيمارى خودشان و يا آزادشدن گرفتاران و محبوسينشان و ده‏ها و صدها حاجت و خواسته به مناسبت زمان و مكان - نذر مى‏كنند و در بسيارى از موارد به خواسته‏هاى خود مى‏رسند و به بركت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و در پرتو الطاف بى‏دريغ آن مكرّمه حاجتشان برآورده مى‏شود و لذا نذر خود را هم انجام مى‏دهند.
و نحوه پرداخت وجوهى كه نذر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏شود، دو گونه است:
الف: مراجعه به دفتر مخصوص نذورات و صندوق ويژه آن نموده و نذر خود را ادا كرده، وجه مربوط را تحويل مى‏دهند كه در اين مورد همراه با اخذ قبض رسيد مى‏باشد.
ب: خود نذركنندگان وجه منذور را به داخل ضريح مبارك مى‏اندازند و مى‏ريزند و گاهى اگر مثل پارچه يا فرش كوچكى باشد به بالاى ضريح مى‏اندازند و روى همين جهت بعد از مدّتى خدام محترم و يا اشخاص ديگرى پس از مراسم خلوت كردن حرم، درب ضريح رإ؛ث‏ث‏ك‏ك بازكرده و وجوه نذرى را بيرون مى‏آورند و تحت مراسم خاصّى آن را به مصارف مقرّر مى‏رسانند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

كانال نذورات، كانال بسيار سرشار و پردرآمدى است و مقادير زيادى مال و وجوه از همين رهگذر در هر ماه و سالى در اختيار آستانه‏مباركه قرار مى‏گيرد و اين نذورات منحصر به خود مردم شريف قم نيست، بلكه از بلاد ديگر و حتى گاهى از بلاد بعيده و از ممالك خارج نيز اين نمونه نذرها انجام مى‏شود و مبالغى را تقديم آستانه‏مباركه حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها و حرم شريف او مى‏كنند و آن را با دست خود يا به وسيله ديگران تحويل مى‏دهند.
ناگفته نماند كه نذورات منحصر به پول و مال نيست و شعب و رشته‏هاى فراوانى دارد از جمله، گاهى نذر تعمير حرم شريف مى‏شود، كه در سابق اين جريان زياده بوده و گاهى نذر نماز و تلاوت قرآن و تقديم ثواب آن به روح منوّر حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها است و احياناً نذر زيارت آن معظّمه را مى‏كنند و در جاى خود انجام مى‏دهند. چنانكه گاهى نذر اقامه عزادارى حضرت سيدالشّهدا عليه‏السّلام يا ديگر از معصومان پاك و يا ذكر مصايب خود حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها مى‏كنند و در حرم مطهر يا رواق‏هاى مجاور، انجام مى‏دهند.
اخيراً ورقه‏اى به دست آمد كه مربوط به دوران فتحعلى‏شاه است و حاكى از مرسوم بودند نذر زيارت حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها در آن زمان بوده است و متن آن اين است:
و بعد حاضر گرديد احقر عباد واقّل السادة خادم خدّام والامقام سركار فيض آثار، حضرت فاطمه بنت موسى بن جعفر عليها و على آبائها آلاف التحية و الثناء "سيد محمدبن سيد على الرضوى" در محكمه بندگان عيّوق‏شان عالى جناب مقدّس القاب فضائل و فواضل اكتساب حقايق و مارف انتساب، حاوى الفروع و الاصول، جامع المعقول و المنقول، مجتهدالعصروالزمان، ميرزائى ميرزا عليرضا دام فضله العالى، وبه عنوان نذر بر خود واجب و لازم و متحتّم نمود كه از غرّه شهر رمضان المبارك هذالسنة و مابعدها مادام الحياة هر روزى يك زيارت، به جهت بندگان سكندر نشان، دارا دربان، ملايك پاسبان، آسمان مكان، سلطان الاعظم و خاقان الاكرم، السلطان العادل فتحعلى شاه، نيابتاً و دو زيارت كه ثواب آنها عايد رضوان آشيانان والد و والده حضرت شاهنشاهى روحى‏فداه نمايد و صيغه نذر را جارى ساخت كه هرگاه العياذباللَّه بدون عذر شرعى خلاف نذر به عمل آمد، مبتلا به كفّاره حنث نذر گردد.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

و اين چند كلمه به رسم يادداشت قلمى و تحرير شد و به نظر مبارك واقفان انجمن حضور معدلت دستور رسيده كه به علاوه احتياط از گرفتارى كفّاره چنانچه تساهل و مسامحه نمايد، مورد مؤاخذه و عقوبت حضرت شهريارى باشد.
7 رجب المرجّب من شهور 1247
و در ذيل، مهر و امضائى است و بر بالاى آن صفحه دو نفر از علما امضا و مهركرده‏اند، يكى از آنها نوشته است: قَدْ جَرَتِ الصّيغَةُ عِنْدى. و ديگرى چنين نگاشته است: قَدْ تَفَوّه بِصيغَةِ النَّذْرِ بِمَحْضَرى.
و امّا موقوفات:
شدت نفوذ و قداست حضرت فاطمه ‏معصومه سلام الله علیها چنان است كه از ديرزمان، اموال فراوان از منقول و غيرمنقول به وسيله اشخاص خيّر و باايمان بر آن حضرت وقف شده است. اراضى بسيار و خانه‏ هاى متعدّد، مغازه‏هاى بيشمار، باغ، بستان‏هاى عديده امروز در قم و چه بسا در جاهاى ديگر است كه وقف بر آن بانوى بزرگ مى‏باشد و وقف نامه ‏هاى بسيار و صورتهاى وقف فراوان با مهر و امضاهاى بسيار مهم و معتبر در دسترس است، به طورى كه مى‏توان به صورت كتابهاى بزرگ و متعدّد در آورد و قسمتهايى از آنها در كتابهاى مربوطه چاپ شده است.




محدّثه آل محمّد عليهم‏السّلام
يكى از فضايل و مناقب بزرگ حضرت فتطمه معصومه سلام‏اللَّه‏عليها محدثه بودن آن بانوى بزركگوار است. بضعه موسى بن جعفر عليه‏السّلام رواياتى نقل فرموده و كلمات گرانبهاى خاندان وحى را به علاقمندان منتقل كرده‏اند و از اين رهگذر نيز اهل ايمان را متنعّم و بهره‏مند ساخته است و اين هم خود يكى از جهاتى است كه مار را رهين منّت بانوى جهان، حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها قرار مى‏دهد.
و ما در اين مقام چهار مورد را كه حضرت فاطمه معصومه در سند روايت قرار گرفته و آن حضرت ناقل روايت مى‏باشد ذكر مى‏كنيم و آن چهار مورد، حديث غدير، حديث منزلت، حديث معراج و حديث شهيد بودن محبان آل محمد صلوات اللَّه‏عليهم‏اجمعين است.
1و2- علامه بزرگ و مجاهد و مورد تأييد الهى مرحوم علامه آقاى ميرزاعبدالخسين امينى اعلى اللَّه‏مقامه به سند مفصّلى كه همه سلسله سند از عامه و اهل سنت‏اند، از شخصى به نام بكربن‏احمد قصرى نقل كرده كه او گفته است:
حَدَّثْتَنا فاطِمَةُ زَيْنَبْ وَ اُمِّ كُلْثُومِ بَناتُ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عليه‏السّلام، قُلْنَ حَدَّثْتَنا فاطِمَةُ بِنْتُ جَعْفَرُبْنُ مُحَمَّدٍالصّادِقُ، حَدَّثْتَنى فاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدِبْنِ عَلِىّ حَدَّثْتَنى فاطِمَةُبِنْتُ عَلِىّ بْنِ الْحُسَيْنِ حَدَّثْتَنى فاطِمَةُ وَ سَكينَةُ اِبْنَتَاالْحُسَيْنِ بْنِ عَلِىّ عَنْ اُمّ كُلْثُومِ بِنْتِ فاطِمَةَبِنْتِ النَّبِىّ عَنْ فاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ‏اللَّهِ صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم، وَ رَضِىَ عَنْها قالَتْ اَنَسَيْتُمْ قَوْلَ رَسولِ‏اللَّهِ صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم، يَومَ غَديرخُم: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلاهُ. وَ قَوْلُهُ صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم: اَنْتَ مِنّى بِمَنْزِلَةِ هارُونَ مِنْ مُوسى، عَلَيْهِمَاالسَّلام. ⁽⁶²⁾
يعنى حديث كردند براى ما دختران موسى بن جعفر، فاطمه و زينب و امّ كلثوم و آنان گفتند: فاطمه دختر امام صادق عليه‏السّلام براى ما نقل نمود و او گفته است: كه فاطمه دختر امام باقر نقل كرد كه فاطمه دختر علىّ بن الحسين از فاطمه و سكينه دختران امام حسين عليه‏السّلام و آنها از امّ كلثوم دختر فاطمه، دختر پيامبر و او از فاطمه دخت رسول‏اللَّه بيان داشت كه فرمود: آيا گفتار پيغمبر را در روز غدير فراموش كرديد كه فرمود: هركس من مولاى اويم على مولاى اوست. و از ياد برديد سخن پيامبر را كه فرمود: تو - ياعلى - نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسى عليهماالسّلام مى‏باشى؟!
3- علامه نامدار، مرحوم مجلسى اعلى‏اللَّه‏مقامه از كتاب مسلسلات، با ذكر سلسله سند از بكربن‏احنف نقل كرده كه او نيز از فاطمه دختر حضرت رضا عليه‏السّلام نقل نموده كه گفته است: حديث كرد مرا فاطمه و زينب و ام‏كلثوم، دختران موسى بن جعفر عليه‏السّلام و آنان گفته‏اند كه حديث كرد ما را فاطمه دختر امام جعفر صادق عليه‏السّلام و او مى‏گويد: حديث كرد مرا فاطمه دختر محمدبن على عليه‏السّلام و او نقل كرده از فاطمه دختر على بن الحسين عليه‏السّلام و ايشان فرموده‏اند: حديث كرد مرا فاطمه و سكينه دختران حسين بن على عليه‏السّلام از امّ كلثوم دختر على عليه‏السّلام، از فاطمه دختر رسول‏اللَّه صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم كه فرمود:
شنيدم رسول خدا صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم مى‏فرمود: چون مرا به آسمان سير دادند، داخل بهشت شدم. در آنجا قصرى بود از درّ سفيد و مجوّف و درى داشت مزين به درّ و ياقوت بود و بر آن در پرده‏اى بود. پس سر را بلند كردم، ديدم بر آن درب نوشته بود: لااله الاّ اللَّه محمّد رسول اللَّه علىّ ولىّ القوم و بر آن پرده مكتوب بود: بخٍّ بخٍّ مَنْ مَثَلُ شيعَةِ عَلِىٍ؟ به به، چه كسى همچون شيعه على خواهد بود؟!
آنگاه من داخل شدم قصرى را ديدم از عقيق سرخ مجوّف و درِ آن از نقره مزيّن و زبرجد سبز بود و بر آن پرده‏اى بود. پرده را بالا زدم. بر آن نوشته بود: محمّد رسول اللَّه، على وصىّ المصطفى: محمّد صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم رسول خداست و على وصىّ پيامبر مى‏باشد. و بر آن پرده نوشته بود. بَشِّر شيعَةَ عَلِىٍّ بِطيبِ الْوِلادَةِ؛ بشارت ده شيعه على را به پاكى ولادت!
من داخل آن قصر شدم. ناگهان قصر ديگرى از زمرّد سبز مجوّف نمودار شد كه من نيكوتر از آن نديده بودم و براى آن قصر درى بود از ياقوت سرخ مزيّن به لؤلو و بر آن در، پرده‏اى بود. پس سرم را بالا نموده، ديدم بر آن پرده نوشته بود: شيعةعلىّ هم الفائزون؛ شيعيان على عليه‏السّلام سعادتمند و رستگارند.
من گفتم: حبيبم جبرئيل! اين قصر از آن كيست؟ گفت: يا محمد براى پسرعمّ و وصىّ تو علىّ بن ابى‏طالب عليه‏السّلام، مردم همه در روز قيامت عريان و پابرهنه‏اند، جز شيعه على و مردم به نامهاى مادرانشان خوانده مى‏شوند، جز شيعه على عليه‏السّلام كه به نام پدرانشان خوانده مى‏شوند.
گفتم: حبيبم جبرئيل! اين مطلب چگونه است؟ گفت: زيرا آنان على را دوست داشتند، پس ولادت آنان پاكيزه است و پدرى معلوم و مشخّص دارند، لذا به نام آنها خوانده مى‏شوند. ⁽⁶³⁾
4- علامه محدث شيخ محمدبن محمّدبن احمدداغستانى، در كتاب اللؤلوة الثمينة فى الاثار المعنعةالمرويّة كه در سال 1306 ه'ش در مصر چاپ شده از فاطمه بنت الحسين الرضوى نقل نموده است و او از فاطمه دختر محمدالرضوى از فاطمه دختر ابراهيم رضوى از فاطمه دختر حسن رضوى، از فاطمه دختر محمّد موسوى، از فاطمه دختر عبداللَّه علوى، از فاطمه دختر حسن حسينى، از فاطمه بنت ابى هاشم حسينى، از فاطمه دختر محمدبن احمدبن موسى مبرقع، از فاطمه دختر احمدبن مبرقع، از فاطمه دختر موسى مبرقع، از فاطمه بنت امام ابى الحسن الرضا عليه‏السّلام، از فاطمه دختر موسى بن جعفر، از فاطمه دختر جعفر بن محمد صادق، از فاطمه دختر محمدبن على باقر، از فاطمه دختر على بن الحسين سجّاد زين العابدين، از فاطمه دختر ابى عبداللَّه الحسين، از فاطمه دختر اميرالمؤمنين، از فاطمه بنت رسول اللَّه عليهاالسّلام كه رسول خدا صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم فرمود: اَلا مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ ماتَ شَهيداً؛ ⁽⁶⁴⁾ آگاه باشيد هركس كه بر محبت و دوستى آل محمّد بميرد، شهيد از دنيا رفته است.
و طبق نقل، اين روايت را فاطميّات خوانده‏اند؛ زيرا راويان آن جز يكى دو نفر، همه فاطمه‏نام مى‏باشند.
بارى، بر اساس مطالب اين بخش، بضعه موسى، حضرت معصومه عليهاالسّلام بانويى عالمه و محدثه از خاندان عصمت و طهارت محسوب مى‏شوند و علاوه بر فضايل ذاتى و واسطه فيض ربوبى بودن، وساطت در رساندن اخبار و احاديث شريفه به دست شيعه نيز دارند و بايد محدّثين بزرگ و اهل روايت، فخر و مباهات كنند كه همچون حضرت معصومه عليهاالسّلام، حبيبه خدا، جزء محدثين و راويان اخبار و ناقلان روايات مى‏باشند. چنانكه پيش از او فاطمه بنت الحسين عليهاالسّلام و بعضى ديگر از فواطم خاندان پيامبر، افتخارِبزرگ محدّثه بودن را داشتند و از همه مهمتر جدّه گرانقدر حضرت فاطمه‏معصومه عليهاالسّلام يعنى حضرت فاطمه زهرا صلوات‏اللَّه‏عليها محدثه و اهل حديث و روايت بودند و در اين عمر كوتاه خود، مطالب و روايات بسيارى را از پدر بزرگوارش حضرت خاتم النّبيين صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم روايت فرموده‏اند كه در كتب مربوطه ثبت و ضبط است.
آرى، شيعه افتخار دارد كه در بين طبقه بانوان، زنانى باجلالت‏قدر و فخامت شأن، مانند حضرت زهرا و حضرت فاطمه‏معصومه عليهماالسّلام دارد كه احاديث و كلماتشان، راهگشاى زندگى انسانهاست.
فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها شفيعه روز جزا
يكى از معتقدات شيعه و از مباحث كلامى، موضوع شفاعت است كه اصل آن از قرآن كريم به خوبى استفاده مى‏شود.
پيروان مكتب تشيّع و دادادگان خاندان پيغمبر عليهم‏السّلام با اتكاى به آيات كريمه قرآنى و روايات شريفه، اين موضوع را حتمى دانسته و بدان اعتقاد قلبى دارند.
خداوند در قرآن كريم خطاب به رسول اكرم صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم مى‏فرمايد:
وَ مِنَ الَّليْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى اَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً؛ ⁽⁶⁵⁾ پاسى از شب را از خواب برخيز و به قرآن و نماز بگذران. اين يك وظيفه اختصاصى براى توست. اميد است كه پروردگارت تو را به مقامى قابل ستايش برساند.
در تفسير آيه از اهلبيت عصمت عليهم‏السّلام آمده كه مقصود از اين مقام محمود، مقام شفاعت است. ⁽⁶⁶⁾
شفعاء يوم‏القيامه متعددند و در رأس همه، رسول خدا، پيامبر خاتم صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم مى‏باشند. چنانكه علاوه بر آيه فوق روايات متعدّد دلالت بر اين موضوع دارد و نيز ائمه طاهرين، جزء شفعاى عنداللَّه مى‏باشند و اين مقتضاى آبرومندى آنان در نزد خداى تعالى و رأفت آنان نسبت به بندگان‏خداست و در زيارت حضرت امام حسين عليه‏السّلام مى‏خوانيم: اَلَّلهُمَّ ارْزُقْنى شَفاعَةَالْحُسَيْنِ يَوْمَ الْوُرُودِ...
بارخدايا! شفاعت‏حسين عليه‏السّلام را در روز ورود بر خودت روزيم فرما.
بالاخره در طبقه مردان، انبيا و اوصيا و ائمه طاهرين و برخى ديگر شفاعت مى‏كنند و نيز در ميان زنان و طبقه بانوان كسانى هستند كه داراى مقام والاى شفاعتند و شخصيّتهاى گرانقدرى كه به اذن‏اللَّه‏تعالى در قيامت، شفاعت مى‏كنند.
و آنچه كه در اينجا مسلّم است، اينست كه دو معظّمه دوران و افتخار بانوان جهان، دو شخصيّت بى‏نظيرِ فاطمه نام، يكى حضرت صدّيقه طاهره، فاطمه‏زهرا صلوات‏اللَّه‏عليهاوعلى‏� �بيهاوبعلهاوبنيها و ديگرى كريمه آل محمّد و بضعه حضرت‏موسى بن جعفر عليه‏السّلام، حضرت فاطمه‏معصومه عليهاالسّلام صاحب مقام شفاعتند.
آنچه كه حكايت از مورد اوّل مى‏كند، روايات بسيارى است كه در ابواب معاد و قيامت و نيز در ابواب فضايل حضرت فاطمه‏زهراعليهاالسّلام
رسيده است و از جمله روايت جابر از حضرت باقر عليه‏السّلام است كه در يكى از فقراتش آمده است: اى جابر! واللَّه كه فاطمه شيعيان و محبّان خود را التقاط مى‏كند آنگونه كه مرغ دانه‏هاى خوب و سالم را از ميان دانه‏هاى بد، جدا نموده و انتخاب مى‏كند. ⁽⁶⁷⁾
و اما راجع به حضرت فاطمه‏معصومه عليهاالسّلام بعضى از روايات كه از خاندان پيغمبر نقل شده، صريح در اين معناست. چنانكه سيد عالم شهيد مرحوم قاضى نوراللَّه شوشترى رضوان‏اللَّه‏عليه نقل فرموده است كه حضرت امام جعفر صادق عليه‏السّلام فرمودند: "آگاه باشيد كه براى خدا حرمى است و آن مكّه است و براى رسول خدا صَلّى‏اللَّه‏عَلَيْهِ‏و� �آلِه‏وِسَلَّم حرمى است و آن مدينه است. آگاه باشيد كه براى اميرالمؤمنين عليه‏السّلام حرمى است و آن كوفه است. آگاه باشيد كه حرم من و حرم فرزندان من، بعد از من، قم است. آگاه باشيد كه قم كوفه كوچكى است. آگاه باشيد كه براى‏بهشت هشت‏در است كه سه‏تاى آن به‏سوى‏قم مفتوح‏مى‏باشد."
بعد فرمودند: تُقْبَضُ فيها امْرَأَةٌ مِنْ وُلْدى وَاَسْمُها فاطِمَةُ بِنْتُ مُوسى تَدْخُلُ بِشَفاعَتِها شيعَتى الْجَنَّةَ بِاَجْمَعِهِمْ؛ ⁽⁶⁸⁾
در سرزمين قم، زنى از فرزندان من كه نام او فاطمه و دختر موسى بن جعفر است از دنيا خواهد رفت و شيعيان من همگى به بركت شفاعت او داخل بهشت خواند گرديد.
و نيز در زيارت آن مكرّمه سلام‏اللَّه‏عليها كه خود از امام عليه‏السّلام، مأثور است مى‏خوانيم: يا فاطِمَةُ اشْفَعى لى فِى الْجَنَّةِ... اى فاطمه!براى من در مورد بهشت، شفاعت كن... بنابراين، حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها همچون جدّه معظّمه‏اش فاطمه‏زهرا سلام‏اللَّه‏عليها از شفعاى محشر است.
آنچه در اينجا بسيار قابل توجّه است اين است كه برحسب ظاهر رواياتى كه در دو مورد، ذكر شد، نه تنها آن دو حبيبه خداوند، صاحب مقام شفاعتند، بلكه شفاعت آنان در سطحى وسيع و گسترده مى‏باشد. چنانكه در روايت مربوط به حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها كلمه "اَجْمَعِهِمْ" به كار رفته كه كاملاً ظاهر در اين است كه همه شيعيان به شفاعت آن بزرگوار مى‏رسند و عامّه شيعه از آن بهره‏مند و برخوردار خواهند گرديد.
اين تعبير، بسيار ارزشمند است، زيرا از يك سو مقام والاى حضرت فاطمه بنت موسى را ابراز مى‏دارد كه شفاعت آن حضرت نوع خاصى از شفاعت است؛ گروهى نيست و طايفى نمى‏باشد، بلكه فراگير و عمومى است و به كافّه شيعه خواهد رسيد.
و از ديگر سو تعبير اميدبخش و فرح‏انگيز است و نور اميد در دلهاى همه شيعيان ايجاد مى‏كند. شفاعت حضرت معصومه سلام‏اللَّه‏عليها شعاع رحمت واسعه الهيه است كه همه را زير پروبال خود خواهد گرفت.
بنابراين اگر در زيارت آن مكرّمه بى‏بديل مى‏خوانيم: يا فاطِمَةُ اشْفَعى لى فِى الْجَنَّةِ و درخواست شفاعت از آن خزينه رحمت الهى مى‏كنيم، تقاضايى بجا و بمورد است كه او صاحب شفاعت كبرى و تامّه است و دامنه شفاعتش آن قدر گسترده و وسيع است كه به هركسى كه در زير لواى مقدّس تشيّع باشد خواهد رسيد.
بله! در اينجا نبايد يك مطلب را از ياد برد و آن اين است كه در همان روايت مخصوص، مى‏فرمايد: "شيعيان من به شفاعت او داخل بهشت خواهند گرديد" و اكنون بايد همه در حال خود فرورويم و بنگريم كه آيا در زمره شيعيان امام صادق عليه‏السّلام هستيم؟ و آيا اين عنوان و واژه درباره ما صادق است؟ و آيا آن امام بزرگوار، تشيّع ما را امضا مى‏كند؟ اگر خداى نخواسته اين مطلب مورد ترديد قرار گرفت يا اين عنوان منتفى شد، حكم و اثر آن نيز در پى آن منتفى خواهد گرديد. ملاك شيعه بودن را ما خود نمى‏توانيم تفسير كنيم و به دست بدهيم، ملاك آن طبق تفسير خاندان پيغمبر عليهم‏السّلام بايد در عمل روشن گردد و عمل ماست كه معيار تشيّع ما خواهد بود.
بالاخره فيض، فيضى مستعدّ است و اقتضاى شمول آن نسبت به همه افراد شيعه، محقّق است. اكنون بكوشيم كه حداقل در رديف ضعفاى شيعه - از نظر فكر و عمل - باشيم تا مشمول لطف عميم حضرت فاطمه‏معصومه سلام‏اللَّه‏عليها قرار بگيريم.