حسين عليه السلام نفس مطمئنه : از مدینه تا کربلا

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

عبادت حسین علیه السلام :

بندگی و عبادت حضرت حق جل شأنه هم بستگی به میزان شناخت و معرفت شخص نسبت به معبود دارد و چون حسین علیه السلام سرور آزادگان خدا را چنان شناخته که توانسته او را توصیف نماید لذا عبادت او هم در حد بالا بوده است چنانکه ابن عبد ربه در کتاب عقد الفريد روایت می کند: از امام سجاد علیه السلام پرسیدند: چرا فرزندان پدرت اندکند؟ فرمود: تعجب می کنم که من چگونه متولد شدم و حال آنکه پدرم شبانه روز هزار رکعت نماز می خواند(2).

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

تواضع و فروتنی حسین علیه السلام :

حسین بن علی علیهما السلام ، همچون جد و پدر بزرگوارش در تواضع و فروتنی اسوه حسنه و الگو برای جهانیان بود چنانکه در تفسیر عیاشی مذکور است: حسین علیه السلام بر جمعی از مساکین بگذشت که عبای خود را بر روی زمین گسترده و مشغول خوردن نان
ص: 33

---

1- بحار ج 44 / ص 192- حياة الحسين ج 1 ص 133.
2- بحار ج 44 / ص 193 - عقد الفريد ج 4 ص 384
خشکی بودند، حضرت را دعوت به نشستن و خوردن غذای خود نمودند امام حسین بلافاصله دعوت آنانرا اجابت نمود و مشغول خوردن نان خشک آنان شد و فرمود:َ: إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُستَكَبِّرِين.
به درستی که خدا متکبران را دوست نمی دارد و سپس فرمود: من دعوت شما را پذیرفتم شما هم دعوتم را اجابت کنید و آنانرا با خود بخانه برد و همسر خود رباب را فرمود: آنچه ذخیره کرده ای بیاور، و ایشانرا ضیافت و انعام فرمود(1).

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

جود و سخای حسین علیه السلام :

درباره کرامت وجود و بخشش حسین علیه السلام داستانهای زیادی نقل شد که من باب نمونه به دو فقره آن اشاره می کنم:
1- عمرو بن دینار روایت می کند که امام حسین علیه السلام به عیادت اسامة بن زید رفت و او بیمار بود وی را اندوهناک دید علتش را جویا شد اسامه گفت شصت هزار درهم بدهکارم، امام فرمود بر عهده من که آنرا بپردازم اسامه عرض کرد می ترسم قبل از اداء دین بمیرم.
امام حسین علیه السلام فرمود: نخواهی مرد تا من قرض ترا بپردازم و قبل از فوت اسامه حضرت دینش را پرداخت نمود(2).
2 - انس می گوید: من خدمت امام حسين علیه السلام بودم که کنیزش یک شاخه گل آوردو تقديم أمام نمود حضرت فرمود ترا در راه خدا آزاد کردم انس می گوید به حضرتش عرض کردم: یک شاخه گل ارزشی ندارد که بخاطر آن او را آزاد کردی؟
امام حسین علیه السلام فرمود: كَذَا أَدَّبَنَا اللَّهُ :« قَالَ وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها(3)
این چنین خدا ما را ادب آموخته است که می فرماید: «و چون شما را تحیت گویند
ص: 34

---

1- بحار ج 24/ ص 189- تفسیر عیاشی ج 2 ص 257
2- بحار ج 44 / ص 189.
3- آیه 86 سوره نساء.
شما بهتر از آن تحیت گوئید یا مثل آن» و آزاد کردن کنیز تحیت بهتر بود(1).

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

کرم امام حسین

داستانهای زیر گرچه می بایستی در بخش جود و سخای حسین بن على علیهما السلام ذكر میشد لکن طرز بخشش و نحوه عملکرد امام حسین علیه السلام دارای درخشش و جاذبه خاصی است که جود و سخاوت را تحت الشعاع خود قرار میدهد و ضمنا سرمشق و دستورالعملی است برای سخاوتمندان و کلیه کسانی که بنحوی از انحاء به درماندگان و بیچارگان امداد و کمک می نمایند لذا آنرا در این مبحث گنجاندیم:
1- روزی مرد اعرابی (بادیه نشین) وارد مدینه شد، پرسید کریم ترین مردم کیست؟ او را به امام حسين علیه السلام راهنمائی کردند، اعرابی وارد مسجد شد امام حسين علي مشغول نماز بود اشعاری بدین شرح انشاء نمود:
لَمْ يَخِبِ الْآنَ مَنْ رَجَاكَ وَ مَنْ*** حَرَّكَ مِنْ دُونِ بَابِكَ الْحَلْقَه
أَنْتَ جَوَادٌ وَ أَنْتَ مُعْتَمَدٌ*** أَبُوكَ قَدْ كَانَ قَاتِلَ الْفَسَقَه
لَوْ لَا الَّذِي كَانَ مِنْ أَوَائِلِكُمْ*** كَانَتْ عَلَيْنَا الْجَحِيمُ مُنْطَبِقَه
1- «کسی که به مثل تو نجیب زادهای امیدوار باشد و حلقه در خانه شما را به حرکت در آورد نا امید نمیشود».
2- «تو بخشنده و مورد اعتمادی و پدرت کشنده بدکاران بود».
3- «اگر اولین فرد شما (پیامبر اکرم) نبود جایگاه ما در طبقات دوزخ بود».
امام حسین علیه السلام نمازش را سلام داد و به قنبر گفت: آیا از مال حجاز چیزی باقی مانده؟
قنبر عرض کرد: آری چهارهزار دینار باقی است.
امام حسین علیه السلام فرمود: آنرا بیاور که این مرد به آن سزاوارتر است.
سپس اعرابی را با خود به خانه برد و چهار هزار دینار را در ردای خود که از بُرد
ص: 35

---

1- بحار ج 44 / ص 195.
بود ریخت و از شکاف در آن را به اعرابی داد برای آنکه در هنگام دادن این پول کلان آنمرد شرمنده و خجل نگردد و این اشعار را هنگام دادن پول سرود:
خُذْهَا فَإِنِّي إِلَيْكَ مُعْتَذِرٌ *** وَ اعْلَمْ بِأَنِّي عَلَيْكَ ذُو شَفَقَة
لَوْ كَانَ فِي سَيْرِنَا الْغَدَاةَ عَصًا*** أَمْسَتْ سَمَانَا عَلَيْكَ مُنْدَفِقَة
لَكِنَّ رَيْبَ الزَّمَانِ ذُو غِيَرٍ*** وَ الْكَفُّ مِنِّي قَلِيلَةُ النَّفَقَة
1- «این را بگیر که من از تو عذر می خواهم و بدان که ترا دوست دارم».
2- «اگر حکومت و ولایت (ظاهری) در دست ما بود بیش از این بتو مساعدت می کردیم ».
3- «ولی چه کنیم که روزگار بکام دیگران است و از مال دنیا در دست ما اندکی بیش نیست».
اعرابی وقتی پولها را گرفت و از مقدار آن اطلاع حاصل کرد گریست.
امام حسین علیه السلام فرمود: بخاطر کمی پولی که بتو دادیم می گریی؟
آن مرد گفت:لاوَلَكِنْ كَيْفَ يَأْكُلُ التُّرَابُ جُودَك؟
«نه از کمی آن نمیگریم بلکه پول کلانی است اما گریه من برای آن است که خاک این دست دهنده را چگونه می خورد(1).
گویا آن اعرابی خبر نداشت که بخشنده ترین مردم را روزی با لب تشنه در کنار شط فرات میکشند و بدن شریفش را زیر سم اسبان متلاشی می سازند و سه شبانه روز بی غسل و بی کفن در صحرای سوزان کربلا برهنه و عریان می گذارند.
4- پس از رحلت رسولخدا، على اعلان فرمود: رسولخدا صلی الله علیه و آله به هر که وعده
یا کسی از پیامبر طلبی دارد بیاید بستاند. و هر سال کسی را می فرستاد به مکه تا در روز عید قربان در عقبه که در آن زمان تنها راه خروج از منئ بوده است به مردم اعلان کند. پس از امیر مؤمنان حضرت امام حسن همین کار را انجام میداد. و پس از او، امام
ص: 36

---

1- بحار ج 44، ص 190۔ حیات الحسين ج 1/ص 131.
حسین علیه السلام کار پدر و برادر را دنبال کرد تا به شهادت رسید ولی پس از حسین علیه السلام دیگر تکرار نشد(1).

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

ارزشیابی حسین:

در کتاب مقتل آل الرسول خطیب خوارزمی و جامع الاخبار آمده است که مردی اعرابی خدمت امام حسین علیه السلام آمد و گفت: ای فرزند رسولخدا صلی الله علیه و آله من ضمانت دیه کاملهای را نموده ام و از پرداخت آن عاجز و ناتوانم با خود گفتم که از کریمترین مردم بخواهم تا مرا از این ضمانت برهاند و کریمتر از اهل بیت رسولخدا صلی الله علیه و آله نیافتم لذا خدمت شما رسیدم.
امام حسین علیه السلام فرمود: برادر عرب، از تو سه مسئله می پرسم اگر یکی را جواب دادی ثلث دیه را بتو خواهم داد و اگر دو مسئله را پاسخ گفتی دو ثلث دیه را دریافت خواهی داشت و چنانچه هر سه مسئله را جواب دادی تمامی آنرا بتو میدهم اعرابی عرض کرد:
پسر رسولخدا، مثل تو که اهل علم و شرف میباشی از مثل منی که عرب بادیه نشینم مسئله می پرسد؟
امام حسین علیه السلام فرمود: سَمِعْتُ جَدِّي رَسُولَ اللَّهِ ص يَقُولُ الْمَعْرُوفُ بِقَدْرِ الْمَعْرِفَة
شنیدم جدم رسولخدا صلی الله علیه و آله می فرمود: نیکی باید باندازه معرفت و شناخت باشد».
بعبارت دیگر ارزش اشخاص بقدر دانش و معرفت آنها است. اعرابی عرض کرد: مسائل خود را مطرح بفرمائید اگر دانستم پاسخ می گویم و اگرفهم درک و پاسخ آنرا نداشتم از شما می آموزم و هیچ نیروئی نیست مگر از جانب خدا.
فَقَالَ الْحُسَيْنُ علیه السلام أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ : أن الأعمال أفضل؟ امام حسین علیه السلام فرمود: «بر ترین اعمال چیست»؟
فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ الْإِيمَانُ بِاللَّهِ .
اعرابی گفت «ایمان بخدا».
ص: 37

---

1- طبقات ج 2 بخش 2 ص 189
فَقَالَ الْحُسَيْنُ ع فَمَا النَّجَاةُ مِنَ الْمَهْلَكَةِ؟ «چه چیز انسان را از مهلکه نجات می دهد؟ »
فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ الثِّقَةُ بِاللَّهِ .
اعرابی گفت: «اعتماد و وثوق بخدا».
فَقَالَ الْحُسَيْنُ ع فَمَا يُزَيِّنُ الرَّجُلَ؟
«زینت مرد در چیست»؟
فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ عِلْمٌ مَعَهُ حِلْمٌ.
دانش توأم با بردباری»
فَقَالَ فَإِنْ أَخْطَأَهُ ذَلِكَ ؟ امام حسین علیه السلام فرمود: «اگر فاقد این اوصاف بود چه»؟
فَقَالَ مَعَهُ مُرُوءَةٌ .
اعرابی گفت: ثروتی که توأم با جوانمردی باشد».
فَقَالَ فَإِنْ أَخْطَأَهُ ذَلِكَ ؟
فَقَالَ فَقْرٌ مَعَهُ صَبْرٌ
اعرابی عرض کرد: «فقر و ناداری که با صبر و شکیبائی همراه باشد».
فَقَالَ الْحُسَيْنُ ع فَإِنْ أَخْطَأَهُ ذَلِكَ؟
اگر این را هم نداشت چی»؟
فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ فَصَاعِقَةٌ تَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ فَتُحْرِقُهُ فانَّهُ اَهلٌ لِذالِک اعرابی گفت: «در این صورت صاعقه ای از آسمان فرود آید و او را بسوزاند که مستحق آن است».
امام حسین علیه السلام خندید و بدره زری که هزار دینار در آن بود باضافه انگشتری خود که نگین آن دویست درهم ارزش داشت به اعرابی داد و فرمود: این سکه های طلا را بابت دیه بده و خود را برئ الذمه کن و انگشتر را هم صرف هزینه زندگی خود نما(1).
اعرابی سکه ها و انگشتر را گرفت و گفت: اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَه. «خدا میداند
که رسالت خود را در کجا قرار دهد»(2).
ص: 38

---

1- بحار ج 44 /ص 196.
2- آیه 124 سوره انعام - حیات الامام الحسين ج 1/ص 130.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

دانش حسین علیه السلام :

ابوسلمه می گوید: باتفاق عمر بن خطاب به حج رفتیم وقتی به ابطح رسیدیم یک عرب بادیه نشین نزد ما آمد و به عمر بن خطاب گفت: ای امیر المؤمنين من حج بجا آوردم و در حال احرام تخم شتر مرغ را شکستم و پختم و خوردم چه کفارهای بر من واجب گشته است؟ عمر بن خطاب گفت: من به این مسئله آگاهی ندارم بنشین تا یکی از اصحاب محمد بیاید شاید راه فرجی برای تو باشد، در این موقع امير المؤمنين على علیه السلام رسید و حسين علیه السلام نیز همراه او بود، عمر به اعرابی گفت: این علی بن ابیطالب علیه السلام است مسئله ات را از او بپرس، اعرابی سئوال خود را مطرح کرد على علیه السلام به وی فرمود: از این نوجوانی که نزد تو است یعنی حسین علیه السلام و بپرس اعرابی گفت: چرا هر یک مرا به دیگری حواله می کنید، مردم به او گفتند وای بر تو این فرزند رسولخدا صلی الله علیه و آله است، آنگاه اعرابی گفت: ای فرزند رسولخدا صلی الله علیه و آله من از خانه ام برای حج آمدم و قضیه را بیان کرد.
امام حسین علیه السلام ؟ فرمود: آیا شتر داری؟
اعرابی عرض کرد: آری.
امام حسین علیه السلام فرمود: بتعداد تخم ها شتر نر را بر ماده بجهان، هر تعدادی باردار شدند و زائیدند بچه شتران را به بیت الله هدیه کن.
عمر گفت: حسین، شتر گاهی پوچ می کند .
امام حسین علیه السلام فرمود: عمر، تخمها هم گاهی فاسد می شوند.
عمر گفت: راست گفتی.
على علیه السلام حسین علیه السلام را به سینه چسبانید و فرمود: ذُرِّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْض (1).
وقار و خویشتن داری حسین علیه السلام :
حضرت ابا عبدالله الحسين علیهماالسلام صاحب وقار و ابهت بود که طبق نقل ابوحازم اعرج
ص: 39

---

1- بحار ج 44 ص 197.
امام حسن علیه السلام به او احترام و تعظیم می نمود وقتی ابن عباس علت این بزرگداشت را از امام مجتبی پرسید حضرت در جوابش فرمود: از حسین علیه السلام هيبت میبرم مانند هیبت اميرالمؤمنين علیه السلام بعضی از نابخردان این وقار و ابهت امام حسین علیه السلام را حمل بر تکبر آن حضرت می نمودند چنانکه مردی به امام حسین علیه السلام گفت: انَّ فيکَ كبراً. «در تو کبر و منیت می بینم».
امام حسین علیه السلام ؟ فرمود: كُلُّ الْكِبْرِ لِلَّهِ وَحْدَهُ وَ لَا يَكُونُ فِي غَيْرِهِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ».(1)
همه کبریائی مخصوص خدای یکتا است و در غیر او شایسته نیست که خدای تبارک و تعالی فرموده است: عزت مخصوص خدا و رسولش و مؤمنین است»(2).
حاصل فرمایش امام این است اینکه در من می بینی ابهت و عزت است نه کبرو منیّت.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

حسین علیه السلام و نماز بر منافق:

مرد منافقی که دشمن اهلبیت عصمت و طهارت بود از دنیا رفت امام حسين علي دنبال جنازه اش براه افتاد در بین راه غلام خود را دید که در مقام کناره گیری از تشييع جنازه است به او فرمود: کجا می روی؟ عرض کرد: می خواهم از نماز بر این منافق فرار کنم. امام به او فرمود: بیا کنار من بایست و هر چه من می گویم تو هم بگو، غلام در کنار امام ایستاد، وقتی ولی میت تکبیر گفت امام حسین علیه السلام هم فرمود: اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُمَّ الْعَنْ فُلَاناً عَبْدَكَ أَلْفَ لَعْنَةٍ مُؤْتَلِفَةٍ غَيْرِ مُخْتَلِفَةٍ اللَّهُمَّ أَخْزِ عَبْدَكَ فِي عِبَادِكَ وَ بِلَادِكَ وَ أَصْلِهِ حَرَّ نَارِكَ وَ أَذِقْهُ أَشَدَّ عَذَابِكَ فَإِنَّهُ كَانَ يَتَوَلَّى أَعْدَاءَكَ وَ يُعَادِي أَوْلِيَاءَكَ وَ يُبْغِضُ أَهْلَ بَيْتِ نَبِيِّكَ .
یعنی «خدا بزرگ است خدایا فلانی را هزار بار پیوسته لعنت کن بدون اختلاف و فاصله، خدایا این بندهات را در میان بندگان و شهرهایت خوار و خفیف کن و آتش
ص: 40

---

1- سوره منافقین آیه 8
2- بحار ج 44 / ص 198.
دوزخت را نصیب وی گردان و شدیدترین عذابت را به او بچشان که دوستی دشمنانت را پذیرا گشته و به دشمنی دوستانت برخاسته و اهل بیت پیامبرت را دشمن می داشت»(1).
خدا دوستان حسین علیه السلام را دوست می دارد:
يعلى بن مرة روایت می کند که: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وآله يَقُولُ حُسَيْنٌ مِنِّي وَ أَنَا مِنْ حُسَيْنٍ أَحَبَّ اللَّهُ مَنْ أَحَبَّ حُسَيْناً حُسَيْنٌ سِبْطٌ مِنَ الْأَسْبَاط.
« پیامبر اکرم می فرمود: حسین علیه السلام از من است و من از حسینم خدا دوست دارد کسی را که حسین علیه السلام را دوست بدارد؛ حسین علیه السلام سبطی از اسباط است»(2).
بهشت به وجود حسنین برخود می بالد
ابی عوانة به سند خود از رسولخدا صلی الله علیه و آله روایت می کند که فرمود: َ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ إِنَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ علیهما السلام شَنَفَا الْعَرْشِ وَ إِنَّ الْجَنَّةَ قَالَتْ يَا رَبِّ أَسْكَنْتَنِي الضُّعَفَاءَ وَ الْمَسَاكِينَ فَقَالَ اللَّهُ لَهَا أَ لَا تَرْضَيْنَ أَنِّي زَيَّنْتُ أَرْكَانَكِ بِالْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ قَالَ فَمَاسَتْ كَمَا تَمِيسُ الْعَرُوس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «حسن و حسین دو گوشواره عرش خدایند، و بهشت به خدا عرض کرد: بارالها مرا مسکن ناتوانان و بینوایان قرار دادی؟
خدا فرمود: آیا خشنود نیستی از اینکه ارکان تو را به حسن و حسین زینت داده ام پس بهشت مانند عروس از خوشحالی بر خود بالید».

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

جبرئیل مشوق حسین علیه السلام است:

عبدالله بن میمون قداح از امام صادق علیه السلام روایت می کند: روزی امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام در دوران کودکی در حضور پیامبر اکرم کشتی می گرفتند رسولخداصلی الله علیه وآله امام حسن علیه السلام را تشویق می کرد (مثلا می فرمود: حسن مرحبا بارک الله) فاطمه زهرا علیها السلام به پدر
ص: 41

---

1- بحار ج 44/ص 202.
2- ارشاد مفید ص 249 - الصواعق المحرقة ص 190.
عرض کرد: پدر! حسن را که بزرگتر است بر کوچکتر تهییج میفرمائی؟
رسولخدا صلی الله علیه و آله فرمود: جبرئیل اینجاست و او حسین علیه السلام را ترغیب و تحریص می کند برغلبه بر حسن علیه السلام (1).
حسین علیه السلام و کمک به مستمندان
ابن شهر آشوب در مناقب از شعیب بن عبد الرحمن خزاعی روایت می کند پس از شهادت امام حسین علیه السلام اثری در پشت آنحضرت دیده شد که مربوط به آلات و ادوات حربي (از قبیل شمشیر و تیر و نیزه) نبود لذا از امام سجاد پرسیدند که این اثر چیست؟
امام زین العابدین علیه السلام فرمود: پدرم انبان محتوی نان و آذوقه بدوش می کشید و به خانه های یتیمان و درماندگان و بینوایان می برد و این اثری که در پشت آنحضرت دیده شده از آن است(2).
قاطعیت حسین علیه السلام :
یکی از صفات بارز و سجایای اخلاقی حسین علیه السلام اراده قوی و عزم راسخ و تصمیم قاطع آن بزرگوار است که این خصلت را از جسد گرامی خویش حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله به ارث برده است که پیامبر عظیم الشأن اسلام با این قاطعیت بود که توانست مسیر تاریخ و مفهوم زندگی و معیار ارزشها را عوض کند و یک تنه در برابر همه قدرتهای شیطانی که می خواستند از گفتن کلمه الله جلوگیری کنند ایستاد و به عموی بزرگوار خود که پیشنهاد مشرکان را بر او عرضه نمود که: محمد اگر حکومت می خواهد او را بر خود حاکم میکنیم و اگر هدفش ثروت است آنقدر ثروت به او بدهیم که ثروتمند ترین قریش گردد و اگر هدفش همسر است بهترین دختران قریش را باو تزویج
ص: 42

---

1- ارشاد مفید ص 249.
2- بحار ج 44 / ص 191.
میکنیم پاسخ داد: وَاللهِ لَوْ وَضَعُوا الشَّمْسَ بِيَمِينِي وَ الْقَمَرَ بِيَسَارِي على أن أترُكَ هذا الأمرَ ما تَرَكتُهُ اَمُوتُ او يُظهِرَهُ اللهُ.
«بخدا قسم اگر خورشید را در دست راست و ماه را در دست چپم قرار دهند که از راهم برگردم هرگز چنین نخواهم کرد تا آنکه در راه رسیدن به هدفم جان دهم یا آنکهخدا مرا پیروز گرداند».
حسین علیه السلام هم با همین قاطعیت در برابر قدرت و حکومت استبدادی اموی ایستاد و بدون هیچ تردید اعلان کرد: من با یزید بیعت نمی کنم و با یاران اندک خود به میدان جهاد قدم نهاد تا حق را آشکار و باطل را نابود سازد.
حتی در برابر ارتش نیرومند حکومت اموی هدف خود را تکرار و برنامه اش را به همگان اعلام کرد: لَا أَرَى الْمَوْتَ إِلَّا سَعَادَةً وَ لَا الْحَيَاةَ مَعَ الظَّالِمِينَ إِلَّا بَرَما
مرگ را جز سعادت و زندگی با ستمکاران را جز ملامت نمی بینم.
حسین علیه السلام عزیز برای رسیدن به هدف مقدسش با تمام افراد خانواده و یاران باوفایش بسوی میدان مجد و شرف حرکت کرد و به گفته ها و انتقادات بی حد دوستان که خلاف تصمیم قاطعش بود اعتنائی نکرد و راه رسیدن به فتح و پیروزی از طریق شهادت را به امت اسلامی نشان داد و خود نیز در این مسیر به شهادت رسید(1).

عزت نفس حسین علیه السلام :
یکی از خصوصیات و امتیازات بارز حسین بن علی علیهما السلام که او را از همه مجاهدان تاریخ بشریت ممتاز ساخته است اباء از ضيم است. تا آنجا که ملقب به (أبي الضَّيم)(2)
گشته که این لقب از مشهورترین القاب آنحضرت است بلکه حسین علیه السلام مثل اعلای این عنوان و مصداق بارز آن به حساب آمده است.
ص: 43

---

1- حیات الحسین علیه السلام ج 1/ص 112.
2- ابي الضيم یعنی کسی که هرگز تن به ذلت نمیدهد و زیر بار ظلم و زور نمیرود جمع آن أباة الضيم است.
مورخ مشهور یعقوبی حسین علیه السلام را به (شديد العزه) توصیف کرده، و ابن ابی الحدیدمی گوید: حسین علیه السلام سید أهل إباء است که حمیت و غیرت را به مردم جهان آموخت و فرمود: کشته شدن با شمشیر، زندگی است لیکن زندگی با ذلت مرگ است.
چنانکه یکی از شعرای سرشناس (عبد الغربن نباته سعدی) درباره اش می گوید:
وَالحُسَينُ الذي رَاىَ المُوتَ في العِز ***حَياةٌ وَالعَيشَ في الذّلِّ قَتلًا
حسین علیه السلام کسی است که مرگ با عزت را حیات و زندگی ذلت بار را مرگ میداند».
مصعب بن زبیر می گوید: وَ اختارَ المَنيَّةُ الكَريمَةَ على الحَياةِ الذَميمَةِ.
یعنی «حسین علیه السلام مرگ با شرافت را بر زندگی ذلت بار ترجیح داد، سپس به این بیت
متمثل می شود:
وَ انَّ الْاوْلى بِالطَّفِ مِنْ آلِ هاشِمَ *** تَأْسُوا فَسَنُّوا لِلْكِرامِ التَّأَسِّيا
یعنی: «مردان بزرگی از آل هاشم در کربلا در برابر ظلم مقاومتی بخرج دادند که برای بزرگان تاریخ سنت والگو شود».
سخنان حسين علیه السلام در روز عاشورا عالیترین و برترین بیان در مورد حفظ حیثیت و عزت نفس می باشد:
أَلَا وَ إِنَّ الدَّعِيَّ ابْنَ الدَّعِيِّ قَدْ رَكَزَنی بَيْنَ اثْنَتَيْنِ السِّلَّةِ وَ الذِّلَّةِ وَ هَيْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ يَأْبَى اللَّهُ لَنَا ذَلِكَ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ حُجُورٌ طَابَتْ وَ طَهُرَتْ وَ أُنُوفٌ حَمِيَّةٌ وَ نُفُوسٌ أَبِيَّةٌ مِنْ أَنْ نُؤْثِرَ طَاعَةَ اللِّئَامِ عَلَى مَصَارِعِ الْكِرَام
«همانان زنازاده پسر زنازاده، مرامیان دو امر مخیر ساخته، کشته شدن با شمشیر یا پذیرش ذلت چه دور است ذلت از ما، که خدا و رسولش و مؤمنین ذلت را برای من نمی پسندند بلکه پدران و مادرانی که در دامن پاکشان مرا پرورش داده اند و مردان غیور و با حمیت و انسانهائی که امتناع می ورزند از اینکه طاعت انسانهای پست را بر کشته شدن ترجیح دهند».این عزت نفس حسین علیه السلام است که نمی گذارد تسلیم مردمی پست و فرومایه همچون
ص: 44
ابن زیاد دست نشانده بنی امیه بشود تا هر گونه بی احترامی را درباره اش انجام دهند و لذا چون کوه در برابر سپاه کوفه می ایستد و بدون هیچ دغدغه و هراسی از گرگان بنی امیه، درس زندگی باعزت را به جهانیان می آموزد و فریاد میکشد: «وَ اللَّهِ لا اعْطيكُمْ بِيَدى اعْطاءَ الذَّليلِ وَ لا افِرُّ فِرارَ الْعَبِيد ِ إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَ رَبِّكُمْ أَنْ تَرْجُمُون
«بخدا سوگند مانند افراد فرومایه تسلیم شما نمی شوم و مانند بردگان هم فرار نمی کنم و تنها به خدای خود و خدای شما پناه می برم از اینکه خون مرا بریزید».
شعرای اهل بیت در ترسیم و تنظیم این صفت ممتاز حسین علیه السلام به مسابقه پرداخته و بهترین اشعار را در این زمینه سروده اند که از جمله اشعار ابو تمام است:
و نَفسٌ تُغافُ الضَّيمِ حَتّى كأَنَّه *** هُو الكُفرَ يَومَ الرَّوعِ أو دُونَهُ الكُفرُ
فَأثبَتَ في مُستَنقَعِ المَوتِ رِجلَهُ *** وَ قالَ لَها مِن دُونِ أَخمُصِكَ الحَشرُ
تَرَوّى ثِيابَ المُوتِ حُمراً فَما بَدی *** لَها اللّيلُ إلّا وَ هِيَ مِن سُندُسٍ خُضرٍ
1- «انسانی که از پذیرش ذلت در روز جنگ آنچنان خود را دور می دارد که گویا پذیرش ذلت کفر است یا کفر از آن بهتر است».
2- «پای خود را در باتلاق مرگ محکم کرد و به آن خطاب کرد در روز قیامت از زیر چنین قدمی باید محشور شد».
3- «لباس سرخ مرگ را بر تن کرد اما هنوز شب نشده به سندس سبز بهشتی تبدیل گردید».
سید حیدر حتی نیز در این زمینه چنین سروده است:
طَمِعَت أن تَسُومُهُ القَومُ ضَيماً* ** وَ أَبى اللّهُ وَ الحِسامُ الصَّنيعُ
كَيفَ يَلوى عَلى الدَّنيَّةِ جَيداً* ** لِسَوىَ اللّهُ ما لواهُ الخضُوعُ
فَأبى أن يَعيشَ إلّا عَزيزاً* ** اَو تَجَلَّى الكِفاح وَ هُوَ صريعُ
1- «حکومت بنی امیه طمع کرد که حسین علیه السلام را خوار سازد لیکن خدا و شمشیر از آن
ص: 45
امتناع دارد».
2- «آخر چگونه گردنی که جز برای خدا خم نشده در برابر ناکسان خم گردد».
3- «جز زندگی با عزت را نمی پذیرد حتی اگر در این ره جان خود را از کف بدهد».
آری بنی امیه می خواستند که حسین علیه السلام در برابر ظلم و جور حکومت خودکامه آنان تسلیم گردد و زبان به اعتراض نگشاید و از ایراد و انتقاد لب فرو بندد، و چون این عمل برای حسین علیه السلام سرور آزادگان ذلت و خواری در بر داشت که نه خدا بر آن رضایت داشت و نه باعزت نفس حسین علیه السلام سازگار بود و حسین علیه السلام از جد و پدر آموخته بود که جز در برابر اراده خدا و حق در برابر هیچ قدرتی نباید گردن کج نمود لذا از مرگ و شهادت استقبال می کند که عزتش در آن است اما تسلیم خواسته های آنان نمی شود که همراه با ذلت
است(1)..
أُباةُ الضيم کیانند؟
اباة الضيم یعنی کسانی که هرگز زیر بار ظلم و ذلت و خواری نرفته اند در تاریخ گذشتگان مخصوصا تاریخ اسلام و بویژه تاریخ شیعه که پس از وقوع حادثه جانگداز کربلا و شهادت امام حسین علیه السلام از شیعیان و پیروان آن حضرت از آن بزرگوار تأسی نموده و راه آن حضرت را دنبال کردند نام افراد زیادی ثبت شده است.
پیشگام در این خصلت و امتیاز در تاریخ اسلام حضرت مولای متقیان امیر مؤمنان على علیه السلام است که پس از ورود به صفین و قرار گرفتن شریعه در اختیار سپاه شام و منع آب از سپاهیان علی علیه السلام آنحضرت با این جملات یارانش را برای تصرف شریعه تحریک نمود: قَدِ اسْتَطْعَمُوكُمُ الْقِتَالَ فَأَقِرُّوا عَلَى مَذَلَّةٍ وَ تَأْخِيرِ مَحَلَّةٍ أَوْ رَوُّوا السُّيُوفَ مِنَ الدِّمَاءِ تَرْوَوْا مِنَ الْمَاءِ فَالْمَوْتُ فِي حَيَاتِكُمْ مَقْهُورِينَ وَ الْحَيَاةُ فِي مَوْتِكُمْ قَاهِرِينَ أَلَا وَ إِنَّ مُعَاوِيَةَ قَادَ لُمَةً مِنَ الْغُوَاةِ وَ عَمَّسَ عَلَيْهِمُ الْخَیرَ حَتَّى جَعَلُوا نُحُورَهُمْ أَغْرَاضَ الْمَنِيَّة
ص: 46

---

1- حياة الحسين ج 1/ص 113 - ابن ابی الحدید ج 3 ص 249 - بلاغة الحسين ص 45 و 49.
سپاه شام جنگ را بر شما تحمیل کردند در این مورد یا می باید ذلت و عقب ماندگی را بپذیرید یا شمشیرها را از خونها سیراب کنید، که مرگ شما در حیات شما است در حالی که سرافکنده اید، ليكن حياة و زندگی در مرگ شما است در صورتی که مرگ شرافتمندانه را اختیار کنید، همانا معاویه عده ای از ستمکاران و گمراهان را گسیل کرده که چون حقیقت بر آنها پوشیده است گلوهایشان را هدف تیرهای شما قرار داده اند.
در این جملات على به یاران خود تفهیم می کند که مرگ با شرافت زندگی است و زندگی ننگین بدترین مرگ است.
از جمله اباة الضيم يزيد بن مهلب است و دیگر زید بن علی بن الحسين علیهما السلام و محمد و ابراهیم پسران عبدالله محض که بحمدالله در کتاب شاگردان مکتب امام مکتوب است و همچنین یحیی بن زید و سایر سادات از نسل امير المؤمنين علیه السلام که ابن ابی الحدید در جلد سوم شرح نهج البلاغه از صفحه 249 ذیل خطبه 51 حالات بیشتر آنان را ذکر نموده است(1).

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

قاطعیت حسین علیه السلام :

یکی از صفات بارز و سجایای اخلاقی حسین علیه السلام اراده قوی و عزم راسخ و تصمیم قاطع آن بزرگوار است که این خصلت را از جسد گرامی خویش حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله به ارث برده است که پیامبر عظیم الشأن اسلام با این قاطعیت بود که توانست مسیر تاریخ و مفهوم زندگی و معیار ارزشها را عوض کند و یک تنه در برابر همه قدرتهای شیطانی که می خواستند از گفتن کلمه الله جلوگیری کنند ایستاد و به عموی بزرگوار خود که پیشنهاد مشرکان را بر او عرضه نمود که: محمد اگر حکومت می خواهد او را بر خود حاکم میکنیم و اگر هدفش ثروت است آنقدر ثروت به او بدهیم که ثروتمند ترین قریش گردد و اگر هدفش همسر است بهترین دختران قریش را باو تزویج
ص: 42

---

1- ارشاد مفید ص 249.
2- بحار ج 44 / ص 191.
میکنیم پاسخ داد: وَاللهِ لَوْ وَضَعُوا الشَّمْسَ بِيَمِينِي وَ الْقَمَرَ بِيَسَارِي على أن أترُكَ هذا الأمرَ ما تَرَكتُهُ اَمُوتُ او يُظهِرَهُ اللهُ.
«بخدا قسم اگر خورشید را در دست راست و ماه را در دست چپم قرار دهند که از راهم برگردم هرگز چنین نخواهم کرد تا آنکه در راه رسیدن به هدفم جان دهم یا آنکهخدا مرا پیروز گرداند».
حسین علیه السلام هم با همین قاطعیت در برابر قدرت و حکومت استبدادی اموی ایستاد و بدون هیچ تردید اعلان کرد: من با یزید بیعت نمی کنم و با یاران اندک خود به میدان جهاد قدم نهاد تا حق را آشکار و باطل را نابود سازد.
حتی در برابر ارتش نیرومند حکومت اموی هدف خود را تکرار و برنامه اش را به همگان اعلام کرد: لَا أَرَى الْمَوْتَ إِلَّا سَعَادَةً وَ لَا الْحَيَاةَ مَعَ الظَّالِمِينَ إِلَّا بَرَما
مرگ را جز سعادت و زندگی با ستمکاران را جز ملامت نمی بینم.
حسین علیه السلام عزیز برای رسیدن به هدف مقدسش با تمام افراد خانواده و یاران باوفایش بسوی میدان مجد و شرف حرکت کرد و به گفته ها و انتقادات بی حد دوستان که خلاف تصمیم قاطعش بود اعتنائی نکرد و راه رسیدن به فتح و پیروزی از طریق شهادت را به امت اسلامی نشان داد و خود نیز در این مسیر به شهادت رسید(1).

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

عزت نفس حسین علیه السلام :

یکی از خصوصیات و امتیازات بارز حسین بن علی علیهما السلام که او را از همه مجاهدان تاریخ بشریت ممتاز ساخته است اباء از ضيم است. تا آنجا که ملقب به (أبي الضَّيم)(2)
گشته که این لقب از مشهورترین القاب آنحضرت است بلکه حسین علیه السلام مثل اعلای این عنوان و مصداق بارز آن به حساب آمده است.
ص: 43

---

1- حیات الحسین علیه السلام ج 1/ص 112.
2- ابي الضيم یعنی کسی که هرگز تن به ذلت نمیدهد و زیر بار ظلم و زور نمیرود جمع آن أباة الضيم است.