خدای تعالی در سوره احقاف پس از توصیه به احسان والدین، تحمل رنج و زحمت های مادر را بیان می کند و می فرماید:
و انسان را [نسبت] به پدر و مادرش به احسان سفارش کردیم؛ مادرش با تحمل رنج او را باردار شد و با تحمل رنج او را به دنیا آورد و باربرداشتن و از شیرگرفتن او سی ماه است تا آن گاه که به رشد کامل خود برسد و به چهل سال برسد. (احقاف: 15)
و نیز در سوره لقمان می فرماید:
و انسان را درباره پدر و مادرش سفارش کردیم مادرش به او باردار شد سستی روی سستی و از شیر باز گرفتنش در دو سال است [آری به او سفارش کردیم] که شکرگزار من و پدر و مادرت باش که بازگشت [همه] به سوی من است. (لقمان: 14)
ص: 75
بیان رنج و تلاش مادر با اینکه پدر نیز در اغلب سختی های تربیت فرزند شریک است، خود دلیل بر اهمیت و ارزش کار مادر است. روشن است کسی نزد حق تعالی مقام بالاتری دارد که کار ارزشمندتری انجام دهد.
همچنین، خداوند متعال در سوره اسراء می فرماید:
و پروردگار تو مقرر کرد که جز او را مپرستید و به پدر و مادر [خود] احسان کنید اگر یکی از آن دو یا هر دو در کنار تو به سالخوردگی رسیدند، به آنها [حتی] اُف مگو و به آنان پرخاش مکن و با آنها سخنی شایسته بگوی. (اسراء: 23)
و نیز در سوره نساء می فرماید:
و خدا را بپرستید و چیزی را با او شریک مگردانید و به پدر و مادر احسان کنید. (نساء: 36)
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در تبیین مقام مادر می فرماید: «بهشت زیر پای مادران است.(1)» این حدیث حاکی از این است که بدون رضایت مادر نمی توان به بهشت و نعمت های بهشتی دست یافت. اگر کسی بخواهد به درجات والای جنّت و رضوان برسد، باید به مادر احترام بگذارد و به او خدمت کند. این همه ارج نهادن و زحمت دوره بارداری و کودکی و تأمین نیازهای جسمی و روحی فرزند، از مشکلات طاقت فرسایی است که مادر می تواند بپذیرد. طبیعی است که خداوند در قبال صبر و بردباری مادر، به او اجر و مزد بی پایان عنایت می کند.
همچنین از سخنان گران مایه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در کتاب محجه البیضا می توان چنین استفاده کرد: «مادر بیش از پدر به ابراز عواطف درباره فرزند خود
________________________________________
1- فیض کاشانی، ج 7، ص327.
ص: 76
می پردازد و درباره رشد و تکامل او بیشتر جدیت به خرج می دهد».
در سیره ائمه معصومان نیز، خاصه به تبیین حقوق مادر پرداخته شده است؛ همچنین برخورد آن بزرگواران با مادرانشان و تعظیم در برابر نام مادر، بیانگر والایی مقام و منزلت مادر است؛ امام علی بن الحسین علیه السلام در باب حق مادر و عظمت و منزلت او می فرماید:
حق مادر بر تو این است که بدانی او تو را حمل کرد، آن گونه که هیچ کس، دیگری را حمل نمی کند؛ و از میوه قلبش به تو داد که احدی به دیگری نمی دهد؛ تو را با جمیع اعضا و جوارحش در آغوش گرفت و باکی نداشت که در آفتاب باشد تا تو را در سایه نماید و خواب را به خاطر تو ترک کرد و تو را از سرما و گرما محافظت کرد و تو در برابر این همه خدمت، کجا می توانی شکرگزار او باشی، مگر به کمک و یاری و توفیق پروردگار.(1)
این کلام امام سجاد علیه السلام ، به زبان تبیین حقوق ارائه شده، نشان دهنده عظمت و بزرگی مقام مادر است؛ زیرا حضرت با بیان این نکته که فرزند بدون استعانت و کمک از خدای متعال قادر به ادای حقوق مادر نخواهد بود، در حقیقت خواسته به نوعی رفعت مقام مادر را برای فرزندان تبیین و آنان را در خدمت کردن به مادر تشویق کند.
در عین حال، گستره موجود در دین اسلام، رویکردی مبسوط از حقوق مادری بر مبنای آیات قرآن ارائه می کند؛ این حقوق شامل حق تربیت و حضانت،(2) حق احسان و نیکی،(3) حق قدرشناسی،(4) حق امنیت،(5) حق کرامت،(6)
________________________________________
1- صحیفه سجادیه، دعای 25.
2- آل عمران: 37.
3- اسراء: 24؛ لقمان: 12.
4- لقمان: 14.
5- اسراء: 23.
6- اسراء:23 و24.
ص: 77
حق سلامت،(1) حق احترام،(2) حق رضاع،(3) حق حمل،(4) حق تأمین مالی،(5) و حق زایش(6) می شود.
نقل قول
