۞۩۞ پر زنيم تا ملکوت افق عاشورا...(محرمنامه - دهه سوم ) ۞۩۞

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

خطبه سيدالشهداء راجع به اصلاح مردم

أعوذ بالله من الشيطان الرجيم
بسم الله الرحمن الرحيم

و صلي الله علي سيدنا محمد و ءاله الطيبين الطاهرين و لعنة الله علي أعدآئهم أجمعين من الأن الي قيام يوم الدين و لا حول و لا قوة الا بالله العلي العظيم

از جمله فرمايشات حضرت سيدالشهداء أباعبدالله الحسين بن علي بن أبي‏طالب عليهم ‏السلام است که روزي به عنوان خطبه براي اصحاب خود ايراد نمودند:

أيها الناس! ان الله ما خلق خلق الله الا ليعرفوه؛ فاذا عرفوه عبدوه، و استغنوا بعبادته عن عبادة ما سواه.

فقال رجل: يابن رسول‏الله! ما معرفة الله عزوجل؟

فقال: معرفة أهل کل زمان، امامه الذي يجب عليهم طاعته.

«اي مردم! بدرستيکه خداوند خلق خود را نيافريده است، مگر از براي آنکه به او معرفت و شناسائي پيدا کنند.

پس زمانيکه او را بشناسند، در مقام بندگي و عبوديت او برمي‏آيند؛ و به واسطه‏ي عبادت و بندگي او از عبادت و بندگي غير او از جميع ماسوي مستغني مي‏گردند.

در اينحال مردي گفت: اي پسر رسول خدا! معرفت خداوند عزوجل چيست؟

حضرت فرمود: معرفت و شناخت اهل هر زمان، امام خود را که واجب است از او اطاعت و پيروي نمايند.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

در علت قيام حضرت سيدالشهداء

و در آخر خطبه ‏اي که درباره ترک امر به معروف و نهي از منکر، و قيام ظلمه و حکام جائر ايراد نموده‏اند، و مفصلا از محروميت مظلومان و تفرق از حق بيان مي‏فرمايند، و در ضمن گوشزد مي‏کنند که: مجاري الأمور و الأحکام علي أيدي العلمآء بالله، الأمناء علي حلاله و حرامه؛

چنين مي‏گويند که:

اللهم انک تعلم أنه لم يکن ما کان منا تنافسا في سلطان، و لا التماسا من فضول الحطام؛ ولکن لنري المعالم من دينک، و نظهر الاصلاح في بلادک، و يأمن المظلومون من عبادک، و يعمل بفرآئضک و سننک و أحکامک. فان لم تنصرونا و تنصفونا قوي الظلمة عليکم،و عملوا في اطفآء نور نبيکم؛ و حسبنا الله، و عليه توکلنا، و اليه أنبنا، و اليه المصير.

«بار پروردگارا! حقا تو مي‏داني که آنچه از ما تحقق يافته (از ميل به قيام و اقدام و امر به معروف و نهي از منکر و نصرت مظلومان و سرکوبي ظالمان) بجهت ميل و رغبت رسيدن به سلطنت و قدرت مفاخرت انگيز و مبارات آميز نبوده است؛ و نه از جهت درخواست زياديهاي اموال و حطام دنيا! بلکه به علت آنست که نشانه ‏ها و علامت‏هاي دين تو را ببينيم، و در بلاد و شهرهاي تو صلاح و اصلاح ظاهر سازيم؛ و تا اينکه ستمديدگان از بندگانت در امن و امان بسر برند، و به واجبات تو و سنت‏هاي تو و احکام تو رفتار گردد.

پس هان اي مردم! اگر شما ما را ياري ندهيد و از در انصاف با ما در نيائيد؛ اين حاکمان جائر و ستمکار بر شما چيره مي‏گردند، و قواي خود را عليه شما بکار مي‏بندند، و در خاموش نمودن نور پيغمبرتان مي‏کوشند. و خدا براي ما کافي است، و بر او توکل مي‏ نمائيم، و به سوي او باز مي‏گرديم، و به سوي اوست همه‏ي بازگشت‏ها.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

نامه حضرت درباره خير دنيا و آخرت

و نيز از حضرت صادق عليه‏السلام وارد است که فرمود:

حدثني أبي عن أبيه عليهماالسلام أن رجلا من أهل الکوفة کتب الي الحسين بن علي عليهماالسلام:
يا سيدي! أخبرني بخير الدنيا و الأخرة!
فتکب عليه‏السلام:
بسم الله الرحمن الرحيم. أما بعد، فان من طلب رضا الله بسخط الناس کفاه الله أمور الناس؛ و من طلب رضا الناس بسخط الله و کله الله الي الناس؛ و السلام.

«روايت کرد براي من پدرم، از پدرش - که بر آن دو سلام باد - که مردي از اهل کوفه، نامه‏اي به محضر حضرت حسين بن علي نوشت بدين مضمون:

اي سيد من و آقاي من! مرا خبر ده که خير دنيا و آخرت چيست؟

حضرت براي او چنين نوشتند: بسم الله الرحمن الرحيم. اما بعد، کسيکه رضاي خدا را طلب کند، گرچه همراه با ناراحتي و غضب مردم باشد، خداوند او را از امور مردم کفايت مي‏کند.

و کسيکه رضا و پسند مردم را طلب کند به غضب و سخط خداوند، خداوند امور او رابه مردم مي‏سپارد؛ والسلام.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

پند و اندرزهاي حضرت امام حسين

و نيز از کتاب «أعلام الدين» روايتست که:

قال عليه ‏السلام: دراسة العلم لقاح المعرفة. و طول التجارب زيادة في العقل. و الشرف التقوي. و القنوع راحة الأبدان. و من أحبک نهاک؛ و من أبغضک أغراک.

«حضرت سيدالشهداء عليه‏السلام چنين فرمود: تدريس و تدرس علم، پيوند معرفت است، و درازاي مدت تجربه موجب زيادي عقل است. و شرف انسان تقواي اوست. و قناعت پيشگي، راحت بدن است.

و کسيکه تو را دوست دارد از ناشايستگي تو را منع مي‏کند؛ و کسيکه تو را دشمن دارد تو را بکار زشت ترغيب مي‏نمايد.»

و نيز از مواعظ آن حضرت است که:

و قال عليه ‏السلام: اياک و ما تعتذر منه؛ فان المؤمن لا يسي‏ء و لايتعذر، و المنافق کل يوم يسي‏ء و يعتذر.

«و حضرت فرمودند: بپرهيز از انجام کاري که موجب پوزش و عذرخواهي تو گردد؛ مؤمن کسي است که بدي نمي‏کند و عذرخواهي نيز نمي‏نمايد، و اما مناق کسي است که هر روز بدي مي‏کند و سپس پوزش مي‏طلبد.»

و نيز از مواعظ آن حضرت است که:
و قال لابنه علي بن الحسين عليهم االسلام:

أي بني! اياک و ظلم من لا يجد عليک ناصرا الا الله جل و عز.

«و به فرزندش حضرت سجاد، علي بن الحسين عليهماالسلام چنين پند مي‏دهد:

اي نور ديده‏ي من! بپرهيز از ستم بر کسيکه غير از خداوند جل و عز يار و ياوري ندارد.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

اوضاع سیاسی مدینه بعد از شهادت امام حسين عليه السلام

بعد از شهادت امام حسین علیه‏السلام ـ که امامت و سرپرستی امور شیعیان به عهده امام سجاد علیه‏ السلام قرار گرفت.

برای اعتراض به وضع موجود و مبارزه با فساد دستگاه اموی، قیامهایی از سوی شیعیان و دیگران صورت گرفت که عبارتند از:

قیام مدینه، قیام توّابین، قیام مختار، قیام عبداللّه بن زبیر و...

آنچه کنجکاوی مسلمانان، بویژه شیعیان، را بر می‏انگیزد این پرسش است که: نقش و موضع امام سجاد علیه‏السلام در این قیامها چه بود و آیا در شکل‏گیری و بالندگی آنها دخالت داشت، یانه؟

در این پژوهش، قصد داریم به یاری خداوند به پرسشهای فوق پاسخی مناسب دهیم تا با اطلاع از مواضع آن حضرت، بتوانیم در تصمیم گیریهای فردی، گروهی، اجتماعی و جهانی شیوه او را الگو و راهگشای زندگی خود قرار دهیم.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

اوضاع سیاسی مدینه بعد از واقعه کربلا

پس از واقعه عاشورا، بازگشت کاروان اهل‏بیت علیهم‏السلام به مدینه و آگاهی مسلمانان از وقایع کربلا و کوفه و شام، این شهر آرامش نسبی‏اش را از دست داد و دستگاه خلافت در نظر مسلمانان به شدّت بی‏اعتبار و منفور گردید.(1)

مدینه شهر انصار، شهر استقبال از پیامبر صلی‏ الله‏علیه‏و‏آله در دوران سختی اسلام، پایگاه نخستین حکومت اسلامی به رهبری رسول اکرم صلی‏ الله‏علیه‏و‏آله بود و پس از مکه که سرزمین وحی و رسالت و زادگاه توحید بود.

از قداست و منزلت ویژه‏ای در نظر مسلمانان برخوردار بود. مدینه بعد از پیامبراکرم صلی‏ الله‏علیه‏و‏آله ، به خاطر اختلافات و دسته بندی‏های سیاسی، نتوانست شکوه و عظمت پیشین خود را حفظ کند؛ اما با گذشت بیش از شصت سال از هجرت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله هنوز مدینه مرکزعلم و فقاهت و پایتخت اسلام و پایگاه اصلی صحابه پیامبر و قاریان قرآن و حافظان حدیث به شمار می‏رفت.

مردم مدینه که بازماندگان انصار و مهاجر و شاهد انحرافی بزرگ در خلافت اسلامی بودند سکوت در برابر منکرات را روا نمی‏دانستند. به همین دلیل، حرکتهایی علیه حکومت انجام دادند که بعد از سال 61 هجری به عزل و نصب سه حاکم در طول دو سال منحر گردید.

این خود بهترین دلیل براوضاع متشنّج و جوّ ناآرام سیاسی مدینه است؛ یعنی در سال 61 هجری ولید بن عتبه حاکم مدینه بود؛ با کمی فاصله عمروبن سعید فرماندار شد و بعد از مدتی کوتاه، عثمان بن محمدبن ابی ‏سفیان پسرعموی یزید، والی مدینه گردید.(2)

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

عوامل شتاب‏زا در قیام مدینه

عثمان، پسرعموی یزید، برای فرونشاندن ناآرامی سیاسی مدینه تدبیری اندیشید و برای فریب عناصر پرشور نهضت، عده‏ای از سران آنها را برای دیدار یزید رهسپار دمشق کرد تا هم شوکت و قدرت او را ببینند و هم از بخششهای او برخوردار شوند و دست از شورش بردارند.

این افراد پرشورکه از فرزندان مهاجر و انصار بودند با رفتن به دمشق توانستند سبکسری‏ها و کارهای ناشایست و خلاف شرع یزید را از نزدیک مشاهده کنند، چون در این مدت از خواصّ یزید به شمار می‏رفتند و در کاخ او بودند.

آنها، به رغم هدایایی که از یزید دریافت کردند، پس از بازگشت، در مسجد رسول اللّه صلی‏الله‏علیه‏و‏آله سخنرانی کردند.(3) و فریاد کشیدند:

ای مردم! ما از دربار خلیفه‏ ای می‏آییم که شراب می‏نوشد، طنبور می‏نوازد، سگ‏بازی می‏کند و شب را با کنیزکان پست و آوازه خوان به صبح می‏رساند. از شما می‏خواهیم او را از خلافت عزل کنید.»(4)

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

عوامل اصلی قیام

1 ـ نارضایی قاطع مردم مدینه ـ که سالها کینه بنی امیه را در دل داشتند و بیشترین مردم مدینه را انصار تشکیل می‏دادند.ـ اولین عامل قیام بود. آنها از مخالفان سرسخت بنی امیه بودند و سابقه شورش علیه عثمان را در پرونده داشتند. گروههای دیگر مردم مدینه که مخالف بنی امیه بودند، عبارتند از: (5)

الف) خاندان پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله
ب) خاندان زبیر
ج) خاندان ابوبکر
د) خاندان عمر

2 ـ کشتار، سرکوب و اسارت خاندان رسالت که احساسات و عواطف همه را جریحه دار ساخت و مردم را به انتقام گرفتن از حکومت واداشت. علاوه بر این، چیزی که در برانگیختن مردم مؤثر بود، شیون بانوان بنی‏هاشم بود که سبب بیداری گروههای مردم مدینه شد.

3 ـ تظاهر یزید به فسق و فجور و علنی شدن جنایات و تبهکاری‏های او(6) نیکان و غیرتمندان متدین را برآن داشت تا قیام در برابر حکومت یزید را یک واجب شرعی بدانند و به خاطر سکوتشان در پیشگاه خداوند متعال احساس مسؤولیت کنند. به طوری که یکی از شورشیان ـ که عبداللّه بن حنظله نام داشت.ـ می‏گوید: «به خدا سوگند، ما در برابر یزید قیام نکردیم مگر آن که ترسیدیم از آسمان برما سنگ ببارد....»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

رهبری قیام

به دنبال گزارشی که نمایندگان مردم مدینه از شام ارائه دادند، انقلابیان پرشور با عبداللّه بن حنظله ـ که یکی از نمایندگان بود.ـ بیعت کردند و او را به رهبری پذیرفتند. آن‏ها یزید را غیاباً از خلافت برکنار ساخته، بنی امیه را ـ که شمارشان در مدینه به هزارتن می‏رسید.ـ در خانه مروان بن حکم محاصره و از شهر بیرون کردند.(7)

انگیزه قیام

انگیزه قیام، مقدس بود؛ چون برای مبارزه و ریشه‏کن ساختن فساد و فحشا تحقق یافت. مردم مدینه ازنزدیک شاهد اعمال و رفتار افراد و حکّام بنی امیه بودند. این نظارت سبب نفرت آنها شد و توانست با گزارشی که امام سجاد علیه‏السلام از کربلا و کوفه و شام، بیان کرد و نیز سخنان نمایندگان اعزامی به شام سبب قیام همگانی شود.(8)

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

نتیجه قیام

وقتی خبر شورش اهل مدینه به شام رسید، یزید ـ که پس از آن همه عطایا انتظار چنین واکنشی نداشت.ـ به شدّت خشمگین شد و لشکری دوازده هزارنفری به فرماندهی مسلم بن عقبه ـ که سنگدلی و قساوتش در میان فرماندهان سپاه معاویه معروف و یک چشمش را در صفین از دست داده بود.ـ برای سرکوبی مردم مدینه فرستاد.(9)

این پلنگ زخم دیده یک چشم ـ که بیش از نود سال از عمرش می‏گذشت.ـ ابتدا شهر را محاصره کرد و برای مردم پیام فرستاد(10) که تا سه روز مهلت دارند تا تسلیم شوند. مردم زیر بار نرفتند و به جنگ با او برخاستند. ابتدا پیروزی با مردم بود ولی در نهایت مسلم پیروز شد؛ شهر را به تصرف درآورد و به سربازان خود اجازه داد تا سه روز هر کاری که بخواهند با جان و مال و ناموس مردم انجام دهند.

تعداد کشته شدگان مدینه را تا ده هزار(11) نفر نیز ذکر کرده‏اند. سیصد پستان از زنان بریدند و به 800 دختر تجاوز کردند. به طوری که تا سالها والدین در ازدواج دخترانشان سالم بودن آنها را تضمین نمی‏کردند.(12)

سپس مسلم مردم مدینه را وادار ساخت به بندگی یزید اقرار کنند و امتناع کنندگان را از دم تیغ گذراند.(13)