پندهای حکیمانه استاد علامه حسن زاده آملی

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

316- در برائت زنهاری نیست

ابن عباس گوید: از علی - که خدا از او خشنود گردد - پرسیدم: چرا در سر آغاز سوره برائت بسم الله الرحمن الرحیم نوشته شده است.
در پاسخم فرمود: چون بسم الله... پناه و زنهار است و در برائت زنهاری نیست، با فرمان دست بر قبضه شمشیر زدن و بر فرق مشرکین کوبیدن نازل شده است. (320)



317- مخ عبادت

دعا، کلید عطاء و وسیله قرب الی الله، تعالی و مخ عبادت و حیات روح و روح حیات است.


318- توبه از نماز و روزه

الهی! از نماز و روزه ام توبه کردم به حق اهل نماز و روزه ات توبه این نااهل را بپذیر!

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

325- توصیف جنةالماوی

خداوند سبحان می فرماید: مثل الجنة التی وعد المتقون فیها أنهار من ماء غیر آسن و انهار من لبن یتغیر طعمه و أنهار من خمر لذة للشاربین و أنهار من عسل مصفی و لهم فیها من کل الثمرات و مغفرة من ربهم، الآیة ؛(327)
وصف بهشتی که به پرهیزگاران وعده داده شده این است که در آن نهرهایی است از آب هایی تغییر ناپذیر و نهرهایی از شیری که طعمش دگرگون نمی شود و نهرهایی از شراب که آشامندگان از آن لذت می برند و نهرهایی از عسل مصفی و در آنجا هر گونه میوه که بخواهند هست و نیز آمرزش پروردگارش.


326- درود ملایک

الذین تتوفاهم الملائکة طیبین یقولون سلام علیکم ادخلوا الجنة بما کنتم تعملون ؛
کسانی که ملایکه ارواح شان را قبض می کنند در حالی که پاکیزه بودند، ملایکه به آنان می گویند: درود بر شما، داخل بهشت شوید به آن چه که عمل کرده اید. (328)



327- سفر هفتاد ساله به سوی جهنم

شیخ عارف محیی الدین عربی در باب شصتم فتوحات، و صدر المتألهین در اسفار روایت نقل کرده اند که:
روزی رسول خدا (ص) با یارانی در مسجد نشسته بودند که آواز سهمگین فرو افتادن چیزی را شنیدند پس ترسیدند.
رسول خدا (ص) گفت: می دانید آواز چیست؟
گفتند: خدا و رسولش دانایند.
رسول خدا (ص) گفت: سنگی از بالای جهنم هفتاد سال است که افتاده و اینک به قعر جهنم رسیده است و این آواز هولناک از سقوط آن سنگ برخاست.
پس هنوز رسول خدا (ص) از کلام خود فارغ نشده بود که از خانه منافقی صدای گریه اهل و عیالش بلند شد که آن منافق در آن وقت بمرد و هفتاد سال عمر او بود و رسول الله گفت: الله اکبر!
سپس شیخ گوید که: علمای صحابه از این گفتار رسول خدا (ص) دریافتند که این حجر آن منافق است و وی از آن روزی که آفریده شد به سوی جهنم می رفت تا آن که عمرش به هفتاد رسید و چون بمرد در قعر جهنم قرار گرفت. خداوند فرمود: ان المنافقین فی الدرک الأسفل من النار پس آن صدا را شنیدند تا عبرت بگیرند. (329)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

328- علایم ایمان به خدا

روزی معاذ بن جبل خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید. حضرت پرسید: چگونه صبح کردی ای معاذ؟
گفت: در حالی که به خدا ایمان دارم.
فرمود: هر سخنی را، مصداقی و هر حقی را حقیقتی است؛ مصداق سخن تو چیست؟
گفت: ای پیامبر خدا! صبحی نیست، جز آن که گمان نمی برم، شبش را نبینم و شبی نیست، جز آن که امیدی به صبح آن ندارم. گامی بر ندارم، جز آن که گمان می برم که فرصت برداشتن گام بعدی را نخواهم یافت. گویی تمام امت ها را می بینم، که با نبی خود و نیز با بتانی که بدل از خدای می پرستیده اند، به حساب نشسته اند. گویی عقوبت و عذاب دوزخیان، و ثواب و پاداش بهشتیان را می نگرم. (چون سخنش بدین جا رسید) رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: حال که دانستی، پس بدان ملزم باشد و از دستش مده! (330)



329- هنوز نمازگزار نشده!

الهی! آن که در نماز، جواب سلام نمی شنود، هنوز نمازگزار نشد. ما را با نمازگزاران بدار!


330- قاری قرآن در قیامت

قرآن کریم، صورت کتیبه انسان کامل است؛ یعنی صورت حقیقت محمدیه صلی الله علیه و آله در قرآن کریم آمده است: ان هذا القرآن یهدی للتی هی أقوم و لقد کان لکم فی رسول الله اسوة حسنة . هر اندازه که به قرآن نزدیک شوی، به انسان کامل نزدیک شده ای. به حظ بهره ات از قرآن بنگر! حقایق آن، درجات ذات و مدارج عروجند.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

331- خروج از حجاب تن


معلم ثانی، فارابی، در فصوص چه نیکو گفته است: علاوه بر لباس که بر تن داری، بدن نیز به نوبه خود، پرده است. پس بکوش تا این حجاب را رفع نمایی، تا لاحق شوی و در طلب آنچه در علاقه و مباشرت آن است نباشی.
اگر معذب شوی وای بر تو! و اگر ایمن مانی خوشا به حالت! که در این صورت تو در پوشش بدنت، در اوج ملکوت هستی، چیزهایی را می بینی که هیچ چشمی ندیده، و می شنوی آنچه را که هیچ گوشی نشنیده و بر قلب هیچ کس خطور نکرده است. پس حق، عهدی با تو بسته است، تا نزد او به تنهایی روی. (331)




332- متقیان رستگاران اند!


خداوند سبحان می فرماید:
ان للمتقین مفازاً حدائق و أعناباً و کواعب أتراباً و کأساً دهاقاً لایسمعون فیها لغواً و لا کذاباً جزاء من ربک عطاء حساباً ؛
پرهیزگاران را جایی است که در امان از هر آسیب اند. بستان ها و تاکستان ها. و دخترانی همسال با پستان های برآمده. و جام های پر، نه سخن بیهوده شنونده و نه دروغ. و این پاداشی است کافی از جانب پروردگارت. (332)




333- صاحب عالی ترین درجه بهشت


بر تو باد تلاوت قرآن و عمل به آن و انجام فرایض و شرایع و حلال و حرام و امر و نهی آن! شب و روز، آن را تلاوت کن! چه قرآن عهد و پیمان خداست با خلق. پس لازم است هر مسلمانی هر روز به پیمان خود بنگرد؛ اگر چه پنجاه آیه باشد. و بدان که درجات بهشت بر تعداد آیات قرآن است. پس روز قیامت به قاری قرآن گفته می شود: بخوان و مقام و درجه خود را افزون گردان! در بهشت غیر از پیامبران و صدیقان، بالاترین درجات، از آن قاری قرآن است. (333)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

334- حرمت حریم استاد

بنده حریم اساتید را بسیار حفظ می کردم، سعی می کردم در حضور استاد به دیوار تکیه ندهم. سعی می کردم چهار زانو بنشینم، حرف را مواظب بودم زیاد تکرار نکنم، چون و چرا نمی کردم که مبادا سبب رنجش استاد بشود، مثلاً من یک وقتی محضر همین آقای قمشه ای (مرحوم حاج میرزا مهدی الهی قمشه ای) نشسته بودم، خم شدم و کف پای ایشان را بوسیدم، ایشان برگشتند و به من فرمودند: چرا این کار را کردی؟
گفتم: من لیاقت ندارم که دست شما را ببوسم، برای بنده خیلی مایه مباهات است، خوب چرا این کار را نکنم؟... (334) (335)



335- نعمت بیداری

برادرم! نعمت بیداری روزی هر بی سر و پا نمی شود و این پیک کوی وفا با هر دلی آشنا نمی گردد، و هر مشامی این نسیم صبا را بویا نمی شود و هر زبانی به ذکر آن گویا نمی گردد. بیداری می تلخ وش است، با هر کامی سازگار و گوارا نیست، چه أم الخبائث است، هر که آن را نوشیده؛ بلکه اندکی از آن چشیده است، از مشتهیات نفسانی حتی از حور و غلمان چشم پوشیده است و دست کشیده است. (336)



336- ملکت فقر در اثر دولت صبر

الهی! شکرت که دولت صبرم دادی تا به مملکت فقرم رساندی. (337)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

337- توبه در لحظه آخر

از امام صادق علیه السلام از این کلام خدای تعالی پرسش شد که: کسی که با اعمال زشت، تمام عمر اشتغال ورزد تا آن گاه که مشاهده مرگ کند، در آن هنگام پشیمان شود و گوید: اکنون توبه کردم، توبه اش پذیرفته نیست.
امام در پاسخ فرمود: (یعنی) هنگامی که امر آخرت را به چشم بیند. (338)



338- محفوظ بودن

حسبنا الله و نعم الوکیل برای محفوظ بودن از بدان و از بیم و بدی آنان.




339- قرائت درست

امام جواد علیه السلام فرمود: هیچ دو مردی به گرد یکدیگر نیامدند، جز آنکه بهترین شان نزد خدا، کسی که مؤدب تر است.
پرسیدند: ای فرزند رسول خدا! ما آن را نزد مردم دانیم که چیست، اما بیان فرما که نزد خداوند چیست؟
فرمود: قرآن را همان گونه که نازل شده است قرائت کنید و سخن ما را همان طور که گفته ایم، روایت کنید و خداوند را به حالتی که محتاج و نیازمند اویید بخوانید. (339)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

340- توبه نصوح


در کتاب اصول کافی، از کنانی نقل است که چون امام صادق علیه السلام را از معنای این آیه که: ای مؤمنان! به سوی خدا توبه کنید؛ توبه ای نصوح، پرسید؟
امام در پاسخ فرمود: (یعنی) بنده از گناه توبه کند و سپس بدان باز نگردد.(340)




341- غفلت از پرسش


شخصی در معیت امام صادق علیه السلام از آن جناب سؤالاتی می کرد تا وقتی به بازار مسگرها رسیدند، از امام سؤال کرد: مس چیست؟
فرمود: نقره فاسد شده است و دوایی دارد که چون آن را به مس زنند نقره خالص شود. سایل نپرسید که آن دوا چیست، مترجم آلمانی خیلی به سایل عصبانی شده است که چرا نپرسیدی دوای آن چیست؟




342- سه خصلت سودمند پس از مرگ


از امام صادق علیه السلام نقل شد: پس از مرگ، آدمی را اجری نرسد مگر به سه خصلت:
(اول) صدقه ای که در ایام حیات بنیان نهاده است و این صدقه، پس از مرگش همچنان جاری باشد و (دوم) سنتی که از خود بر جای نهد و پس از مرگش همچنان بدان عمل شود، و (سه دیگر) فرزندی صالح از خود باقی گذارد که برایش استغفار کند. (341)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

343- زمان قبول توبه

حدیثی است از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله که می فرماید:
خداوند توبه بنده را مادم که غرغره نکرده است می پذیرد. در این جا مراد از غرغره، هنگامی است که مرگ فرا رسیده و روح در حال فیض است.(342)



344- بخیل بودن بر عمر

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به ابوذر در روایتی می فرماید: بر عمر خویش، بیش از درهم و دینارت بخیل باش!




345- یاد مرگ

امام متقین، قائد غیر محجلین و امیر مؤمنان می فرماید: ای بندگان خدا از مرگ و نزول آن بترسد و آماده شوید! زیرا مرگ امری است بس عظیم؛ چرا که همراه مرگ یا شر ابدی است و خیر ابدی. هیچ کس از شخص نیکوکار به بهشت، و از بدکار به جهنم نزدیک تر نیست. روح هیچ انسانی را بدنش جدا نمی شود، مگر آن که خود می داند به کجا می رود؛ به سوی بهشت و یا به جهنم و آتش؟ دشمن خداست و یا دوست او؟ اگر دوست خدا باشد، درهای بهشت بر روی او گشوده می شود و راهش برای او هموار می گردد و به آنچه که خدا برای دوستانش، از فراغت بال و خلاصی از هر گونه سختی و رنج فراهم نموده است، می نگرد، و اگر دشمن خدا باشد، درهای جهنم به روی او گشوده می شود و راهش برای او هموار می گردد و همه زشتی های آن را در برابر چشمان خود می بیند.
ای بندگان خدا! بدانید که در پشت این روز، روز سخت و بزرگی است؛ که قعر آتش آن بس عمیق و حرارت آن بسیار شدید، و عذابش همیشه تازه و تازیانه هایش از آهن و نوشیدنی آن از خون چرک آلوده است. عذاب آن آرام نگیرد و ساکنان آن نمیرند. خانه ای است که رحمت خدا در آن، جای ندارد و هیچ دعایی در آن اجابت نشود. (343)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

346- برترین جهاد

امام امیر المؤمنین علی علیه السلام فرمود که: حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم پاره ای از لشکر برای (جهاد با دشمن فرستاد)، چون باز گشتند رسول خدا بدیشان گفت:
خوش آمدند گروهی که جهاد اصغر کردند و جهاد اکبر برایشان باقی است.
گفته شد: ای رسول خدا! جهاد اکبر چیست؟
فرمود: جهاد نفس. سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: برترین جهاد آن است که کسی با نفس خود که در میان دو پهلوی اوست جهاد کند. (344)



347- توبه از خویشتن

الهی! همه از گناه توبه می کنند، حسن را از خودش توبه بده! (345)



348- یک ساعت به خود بپرداز!

فرمودند: حاج میرزا حسین قاضی از شاگردان مرحوم میرزای شیرازی بود و چون از نزد میرزا خواست خداحافظی کند و به تبریز برود، مرحوم میرزا به او گفت: حالا که می روی شب و روزی یک ساعت به خود بپرداز! بعد از چندی که مرحوم میرزا از دیگران درباره مرحوم حاج میرزا حسین قاضی حال پرسید، در جواب گفتند: آقا آن یک ساعت تبدیل به 24 ساعت شده که همواره در مراقبت و حضور و عزلت بود. اما عزلتی که: (346)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

349- سلوک الی الله

یکی از کلمات دلنشین مرحوم حاج سید علی قاضی این است که: اگر انسان نصف عمر خود را در پیدا کردن کامل صرف کند جا دارد. آن که مرحوم شیخ آقا بزرگ در حق مغفور له قاضی فرمود:
فرأیته مستقیماً فی سیرته نکته ای بسیار ارزشمند است؛ چه عمل عمده در سلوک الی الله استقامت است، نزول برکات و فیض ای الهی بر اقر استقامت است.
هرگز میان حاضر و غایب شنیده ای - من در میان جمع و دلم جای دیگری است



350- فضیلت خواندن سوره واقعه

رسول خدا (ص) فرمود:
من قرأ سورة الواقعه کل لیلة لم تصبه فاقة أبداً ؛
هر کس سوره واقعه را هر شب بخواند، هیچ گاه تنگدستی به او روی نمی آورد. (347)



351- خوشا به حال سابقون!

خداوند سبحان می فرماید:
و السابقون السابقون اولئک المقربون فی جنات النعیم - الی قوله تعالی - یطوف علیهم ولدان مخلدون بأکواب و أباریق و کاس من معین لایصدعون عنها و لا ینزفون؛ (348)