اسلام پزشك بى دارو

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

امام صادق (علیه السلام) فرموده است:
علیک بالاهندباء فانه یزید فی الماء و یحسن الوجه(317)
از کاسنی غفلت نکنید زیرا منی را زیاد و رنگ رخسار را زیبا می سازد.
کاسنی وحشی مساوی است با خون پاک، مساوی است با رنگ رخسار شاداب و خانمهایی که به زیبایی خود علاقه دارند نباید آنرا فراموش کنند(318)
کاسنی به علت اینولینی که دارد، خون را تصفیه می کند(319)
کاسنی خون را تصفیه می کند و اثرات سود بخشی روی کبد، کلیه و طحال می گذارد(320)
در یکی از سخنان امام هشتم (علیه السلام) کاسنی بعنوان تب بر و برطرف کننده سر درد شناخته شده است.
عن الرضا (علیه السلام) و دعابه یوماً لبعض الحشم و قد کان یأخذه الحمی و الصداع فامر ان یدق و یصیر علی قرطاس، و یصب علیه ذهن بنفسج و یوضعه علی رأسه، و قال اما انه یقمع الحمی و یذهب باالصداع(321)
یکی از خدمتگذاران آن حضرت دچار سر درد و تب شده بوده، امام (علیه السلام) به او فرمودند کاسنی، تب بر است و سر درد را از بین می برد، سپس امر فرمودند برگ کاسنی را بکوبد و با روغن بنفشه مخلوط کن و بر روی کاغذی بگذارد و آنرا بر سر خودش قرار بدهد.
آب برگ کاسنی با سکنجبین جهت تب های کهنه و تب ربع اثر نیکو دارد، برگ تازه و گل و تخم و ریشه کاسنی به تمامی برای تب های عفونی نافع است، برگ کاسنی حرارت صفراوی را از بین می برد، خون را تصفیه می کند و از فشار آن می کاهد، مالیدن آب برگ کاسنی به تنهایی یا با سرکه جهت سر درد مفید است(322)
جوشانده ریشه کاسنی وحشی به مقدار بیست تا سی گرم در یک لیتر آب در مورد تبهای متناوب درد کبد مصرف می شود(323)
یکی از خواص عجیب کاسنی که نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) بیان فرمودند، خاصیت ضد سم بودن آن است.
عن النبی (صلی الله علیه و آله) قال من اکل الهندباء و نام علیه لم یحرک فیه سم و لا سحر و لم یقربه شی من الدواب حیة ولا عقرب(324)
هر کس کاسنی بخورد و بعد از آن بخوابد، هیچ گونه سم یا سِحر در او تحریک نمی گردد علاوه بر این مار و عقرب باو نزدیک نمی شوند.
مالیدن ضماد و برگ ریشه کاسنی همراه با روغن زیتون بر محل نیش عقرب و حشرات سمی باعث تسکین درد آنها است، و خوردن برگ و ریشه کاسنی، پادزهر مسموم شیمایی می باشد(325)
با آنکه اسلام درباره شستشوی سبزیها تاکید نموده اما درباره کاسنی چنین سفارشی نکرده است و حتی به تکان ندادن برگ آن توصیه نموده است:
عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال نعم البقلة الهندباء فکلوها ولا تنفضوها عند اکلها(326)
کاسنی گیاه مفیدی است در موقع خوردن آن را تکان ندهید.
روی برگهای کاسنی، تعداد زیادی عوامل زنده مفید زندگی می کنند لذا شستن آن در شرع و طب قدیم منع شده است، و چون انواع بیابانی کاسنی آلودگی نداشته و در پرتو آفتاب پرورش پیدا می کند برگهای تازه آن را می توان ناشسته خورد(327)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

یکی از خواص عجیب کاسنی که نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) بیان فرمودند، خاصیت ضد سم بودن آن است.
عن النبی (صلی الله علیه و آله) قال من اکل الهندباء و نام علیه لم یحرک فیه سم و لا سحر و لم یقربه شی من الدواب حیة ولا عقرب(324)
هر کس کاسنی بخورد و بعد از آن بخوابد، هیچ گونه سم یا سِحر در او تحریک نمی گردد علاوه بر این مار و عقرب باو نزدیک نمی شوند.
مالیدن ضماد و برگ ریشه کاسنی همراه با روغن زیتون بر محل نیش عقرب و حشرات سمی باعث تسکین درد آنها است، و خوردن برگ و ریشه کاسنی، پادزهر مسموم شیمایی می باشد(325)
با آنکه اسلام درباره شستشوی سبزیها تاکید نموده اما درباره کاسنی چنین سفارشی نکرده است و حتی به تکان ندادن برگ آن توصیه نموده است:
عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال نعم البقلة الهندباء فکلوها ولا تنفضوها عند اکلها(326)
کاسنی گیاه مفیدی است در موقع خوردن آن را تکان ندهید.
روی برگهای کاسنی، تعداد زیادی عوامل زنده مفید زندگی می کنند لذا شستن آن در شرع و طب قدیم منع شده است، و چون انواع بیابانی کاسنی آلودگی نداشته و در پرتو آفتاب پرورش پیدا می کند برگهای تازه آن را می توان ناشسته خورد(327)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

کاهو

گیاهی است دارای برگهای بزرگ و پهن و ساقه ای پوشیده از برگهای، آنرا خام می خورند و از آن سالاد هم درست می کنند، بذر آن کاشته می شود.
کاهو سرشار از ویتامین های (آ، ب، ث) و دارای آهن، آهک (اکسید کلسیم) فسفر، منیزیم، ید، منگنز، روی، سدیم، و مس است خاصیت آن خنک است و تشنگی را تسکین داده رنگ چهره را باز می کند اگر بخواهند کاهو زودتر هضم شود باید آنرا بجای آبلیموی تازه با کمی سرکه مصرف کنند(328)
کاهو یک گیاه طبی است که خواص زیادی دارد برگهای کاهو زیاد هوا می خورند و از برکت باد و باران و تشعشع آفتاب، بهره مند می شوند، تشعشع خورشید و ستارگان در خون گیاهی آن یعنی کلرفیل منعکس گردیده و سبب شده است که کاهو اشعه رادیواکتیو زیاد پیدا کرده است و آنرا خورشید متراکم نامند(329)
به همین جهت در اسلام، کاهو گیاهی بسیار مفید شناخته شده و مهمترین خاصیت آنرا درباره از بین بردن امراض دموی و صاف کردن خون و نیز ایجاد خونهای تازه بیان فرموده اند.
عن ابی عبدالله (علیه السلام) قال: علیکم بالخس فانه یطفی (یصفی) الدم(330)
کاهو بخورید زیرا خون را پاک میسازد.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

داشتن خون تمیز و صالح یک آرزوی همگانی و قدیمی بشر است، زیرا اولین شرط داشتن یک مزاج متعادل دارا بودن یک خون پاکیزه غیر فاسد است و از قدیم برای تصفیه و اصلاح خون خیلی اهمیت قائل بودند، و امروز هم بیماری اسکوربورت را خیلی اهمیت میدهند، و با اینکه پس از کشف ویتامین (ث) راه درمان آن پیدا شده است، معذلک هنوز هم عده زیادی از فرزندان آدم از این مرض رنج می برند و رقم قابل توجهی از آمار متوفیات را تشکیل می دهد.
برای اصلاح خون بایستی از نباتات استفاده کرد و با این وسیله طبیعی و ساده همه روزه آنرا تازه و نو نمود(331)
امروزه ثابت شده است که کاهو سرشار از کلسیم بوده و ویتامین های (آ، ب، ث، د، e1) زیاد دارد و به همین جهت خلقت گویچه های قرمز خون را آسان می نماید پزشکان قدیم ایران معتقد بودند که برای رفع فساد رقت خون هیچ چیز بهتر از کاهو نیست و اکنون ما به خوبی می دانیم که این مرض اسکوربورت نام دارد و با خوردن ویتامین (ث) معالجه می شود و چون کاهو به مقدار کافی از این ویتامین دارد نظر پزشکان قدیم ایران قابل ستایش است(332)
دو خاصیت دیگر از کلام رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) برای کاهو بیان شده است.
عن النبی (صلی الله علیه و آله) انه یورث النعاس و یهضم الطعام(333)
کاهو خواب آور و هضم کننده غذا است.
بشر امروز بعلت گرفتاریهای فراوان، اعصابی خسته و فرسوده دارد و نیازمند به یک تریاک بی ضرر است تا اعصاب خود را به آن تخدیر کند و خستگی را برطرف سازد و افکار پراکنده ای را که ایجاد بی خوابی می کنند از بین ببرد و به همین جهت است که به این قرصهای کشنده پناه می برد.
برای مبارزه با این قرصهای نکبت بار، دارویی بهتر از کاهو نیست زیرا تریاک بی ضرر است و آنها که به خوردن قرص عادت دارند و حتی تریاکیها چنانچه یک لیوان آب مغز کاهو در موقع خماری بنوشند از آنها رفع اعتیاد می شود بدون آنکه بخوردن آن عادت نمایند(334).
کاهو خاصیت مسکن دارد و اشخاصی که عصبانی و مضطرب و پریشان می باشند اگر کاهو بخورند خواب راحتی بر آنها غلبه می کند.
جالینوس پزشک بزرگ، نقل می کند که در دوران پیری دچار بی خوابی شده بود و شبها با خوردن کاهو در خواب عمیقی فرو می رفت.
اشخاصی که دچار بی خوابی، طپش قلب، نورالژی، درد اعصاب شده اند باید با شام خود کاهو مصرف کنند و یا شبها قبل از خواب جوشانده شصت گرم کاهو را در یک لیتر آب مصرف نمایند(335)
در مورد هضم غذا کاهو جزء بهترین و موثرترین عاملها محسوب می شود.
کاهو هضم غذا را آسان می کند، ترشحات معده و کبد و روده ها را مرتب می نماید(336)
کاهو مغزهای خسته را تسکین می دهد و معده های تنبل را تقویت می نماید، کبدهای بیمار را معالجه می کند یبوست و رماتیسم را علاج می کند(337)
کاهو غذای اشتها آور ممتازی است که همیشه باید قبل از غذا مصرف شود، زیرا چون غذای سهل الهضمی است از مجاری دستگاه هاضمه عبور کرده و راه را برای غذاهای بعدی باز میکند اگر کاهو را طبق رسمی که معمول است بعد از غذا بخورید غذاهایی که بخوبی هضم نشده اند به خارج دفع می کند(338)
سالاد کاهو مثل تمام سالادهای سبزی اشتها را تحریک می کند، اگر سالاد کاهو را خوب بجوند و با آب دهان مخلوط کنند معده و روده ها را تقویت کرده و غدد هاضمه را وادار می کند بطور فراوان عصیرهای خود را نه تنها برای هضم کاهو بلکه برای تحلیل غذایی که بعد خورده شده است ترشح نماید(339)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

جالینوس پزشک بزرگ، نقل می کند که در دوران پیری دچار بی خوابی شده بود و شبها با خوردن کاهو در خواب عمیقی فرو می رفت.
اشخاصی که دچار بی خوابی، طپش قلب، نورالژی، درد اعصاب شده اند باید با شام خود کاهو مصرف کنند و یا شبها قبل از خواب جوشانده شصت گرم کاهو را در یک لیتر آب مصرف نمایند(335)
در مورد هضم غذا کاهو جزء بهترین و موثرترین عاملها محسوب می شود.
کاهو هضم غذا را آسان می کند، ترشحات معده و کبد و روده ها را مرتب می نماید(336)
کاهو مغزهای خسته را تسکین می دهد و معده های تنبل را تقویت می نماید، کبدهای بیمار را معالجه می کند یبوست و رماتیسم را علاج می کند(337)
کاهو غذای اشتها آور ممتازی است که همیشه باید قبل از غذا مصرف شود، زیرا چون غذای سهل الهضمی است از مجاری دستگاه هاضمه عبور کرده و راه را برای غذاهای بعدی باز میکند اگر کاهو را طبق رسمی که معمول است بعد از غذا بخورید غذاهایی که بخوبی هضم نشده اند به خارج دفع می کند(338)
سالاد کاهو مثل تمام سالادهای سبزی اشتها را تحریک می کند، اگر سالاد کاهو را خوب بجوند و با آب دهان مخلوط کنند معده و روده ها را تقویت کرده و غدد هاضمه را وادار می کند بطور فراوان عصیرهای خود را نه تنها برای هضم کاهو بلکه برای تحلیل غذایی که بعد خورده شده است ترشح نماید(339)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

تره

تره یکی از سبزیهای خوردنی است که ساقه ندارد دو برگهای آن دراز تا خورده است، خام آن خورده می شود و در پختن خورشت های سبزی دار هم بکار می رود در فارسی به آن نیز گندنا بر وزن سنگ پا گفته می شود.
تره از سبزیهای مفیدی است که جزء خوراک پیشوایان دینی بوده است.
کان امیرالمومنین (علیه السلام) یأکل الکرات بالملح الجریش.(340)
علی (علیه السلام) تره را با نمک میل می فرمود.
رأیت اباالحسن ألاول (علیه السلام) یقطع الکراث باصوله فیغسله بالماء فیأکله(341)
مردی می گوید امام کاظم (علیه السلام) را دیدم که (در بستانی) تره را می چید و آن را با آب می شست سپس تناول می فرمود.
خاصیت تره فراوان است، مخصوصا برای رفع بواسیر بسیار موثر است.
سئل ابو عبدالله (علیه السلام) عن الکراث فقال کله فان فیه اربع خصال، یطیب النکهة و یطرد الریاح، و یقطع البواسیر و هو امان من الجدام لمن ادمن علیه(342)
از حضرت امام صادق (علیه السلام) درباره خواص تره سئوال شد، آن حضرت فرمودند در آن 4 خصلت است.
1 - دهان را خوشبو می سازد
2 - بادهای معده را برطرف می نماید
3 - بیماری بواسیر را از بین می برد.
4 - کسی که همیشه از آن بخورد دچار بیماری جذام نمی شود.
تره برای بواسیر و بادهای غلیظ شکم مفید می باشد، اشتها را باز می کند و غریزه جنسی را تحریک می نماید رنگ چهره را باز کرده و بر زیبایی و لطافت پوست می افزاید(343)
تره مانند پیاز، سبزی است که خاصیت ضد عفونی دارد، و به همین جهت معده های متعفن را پاک می نماید و نیز اشتها را تحریک می کند و چون می دانیم بوی گند دهان اغلب بر اثر فساد معده است، در صورت ضد عفونی شدن معده دهان نیز خوشبو می شود ولی خود تره بوی مخصوصی دارد و هر کس بخورد دهانش دارای آن بو می شود. و به همین مناسبت ممکن است بعضی از بوی تره ناراحت باشند، از این رو پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در ضمن حدیثی راجع به تره می فرماید:
و لکن ان اکل منه... فلا یخرج الی المسجد کراهیة اذاه علی من یجالسه(344)
اگر کسی تره بخورد نباید به مسجد برود، برای آنکه دیگران ناراحت نشوند.
و خلاصه این دو روایت که یکی تره را خوشبو کننده دهان و دیگری تره را وسیله بوی بد می داند این است که: تره چون خاصیت ضد عفونی دارد طبیعتا خودش دارای بوی زننده ای است و همین بو سبب می شود که بوهای گند دیگر را که از راه دهان خارج می شوند خنثی سازد.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

تره مانند پیاز، سبزی است که خاصیت ضد عفونی دارد، و به همین جهت معده های متعفن را پاک می نماید و نیز اشتها را تحریک می کند و چون می دانیم بوی گند دهان اغلب بر اثر فساد معده است، در صورت ضد عفونی شدن معده دهان نیز خوشبو می شود ولی خود تره بوی مخصوصی دارد و هر کس بخورد دهانش دارای آن بو می شود. و به همین مناسبت ممکن است بعضی از بوی تره ناراحت باشند، از این رو پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در ضمن حدیثی راجع به تره می فرماید:
و لکن ان اکل منه... فلا یخرج الی المسجد کراهیة اذاه علی من یجالسه(344)
اگر کسی تره بخورد نباید به مسجد برود، برای آنکه دیگران ناراحت نشوند.
و خلاصه این دو روایت که یکی تره را خوشبو کننده دهان و دیگری تره را وسیله بوی بد می داند این است که: تره چون خاصیت ضد عفونی دارد طبیعتا خودش دارای بوی زننده ای است و همین بو سبب می شود که بوهای گند دیگر را که از راه دهان خارج می شوند خنثی سازد.

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

پیاز

گیاهی است دارای ساقه های نازک تو خالی بدون برگ، بیخ آن به اندازه شلغم و پوست در پوست است. خورده می شود و در پختن اغذیه نیز به کار میرود.
پیاز دارای ویتامیهای (آ، ب 1، ب 2، ب 12، پ، ث، می باشد(345)
در پیاز علاوه در ویتامین ها، آهن، آهک، فسفر، پتاسیم، سدیم، گوگرد، گوگرد، ید، سیلیس و قند موجود است که مستقیماً جذب بدن می شود، و برای اشخاصی که بیماری قند دارند نیز مضر نیست بطور کلی عناصر متشکله در پیاز عبارتند از:
آب 70 - 80 درصد
قند 2 - 6 درصد
مواد ازت دار 1 - 2 درصد
خاکستر 5/0 - 8/0 درصد
مواد چربی 1/0
مواد غیر ازت دار 8 - 20 درصد
روغن انسانس 016/0 درصد
در سال 1917 وجود نوعی آنتی بوتیک را در پیاز تشخیص دادند که در ابتدا الی سین نامیده شد(346)
در اخبار و روایات اسلامی خواص زیر را برای پیاز بیان نموده اند:
پیاز خستگی را برطرف می سازد، و اعصاب را قوی می نماید، باعث نیروی پاها و گامها در راه رفتن است، شهوت را زیاد می کند و تب بر است.
قال ابو عبدالله... (علیه السلام) البصل یذهب باالنصب و یشد العصب و یزید فی الخطا و یزید فی الماء و یذهب بالحمی(347)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

پیاز به واسطه فسفری که دارد انجام کارهای فکری را آسان می سازد، به همین جهت مصرف آن به متفکرین و کسانی که کارهای فکری دارند توصیه شده است.
در مورد ضعف و فرسودگی جسمی و عصبی، پیاز دارای عمل نیروبخش تقریباً فوری و آنی است.
پیاز برای بچه هایی که دیر رشد می کنند، همچنین برای پیر مردانی که ضعیف شده و می خواهند تقویت کنند، غذای مقوی و نیرو بخشی است.
پیاز سرشار از سیلیس است، و این ماده به مقدار خیلی زیاد، در بدن موجود است و برای تشکیل و نگهداری استخوانها و شرائین کاملاً لازم است.
اگر شما احساس می کنید خسته هستید، اشتها ندارید چین هایی بر صورتتان افتاده و رنگ صورتتان زرد شده است، یک پیاز درست را 4 قسمت شده است در سه فنجان آب بجوشانید تا پیاز پخته شود و یک فنجان آب از کافی بماند و صبح ناشتا آنرا بنوشید(348)
در آن روایت که از حضرت صادق (علیه السلام) نقل شده پیاز برای قطع تب، تجویز شده بود و نامی از تب مخصوصی برده نشده بود ولی دانشمندان خاصیت تب بری پیاز را چنین نوشته اند:
پیاز در بیماری شاربون که مرضی عفونی است و میکرب آن معمولاً بوسیله گزیدن مگس مخصوصی به انسان منتقل می شود، اگر زیر و روی پاهای بیمار را در ضماد مخلوط پیاز و سیر که خورده شده باشد بگذارند حال مریض بزودی بهبود خواهد یافت...
در اولین عوارض تب های تیفوئیدی باید پاهای بیمار را تا قوزک پا در سه کیلو پیاز رنده شده خوابانید و لفاف بندی کرده. این لفاف بندی، عرق زیادی آورده و تب بیمار را قطع می کند(349)
اگر تب کرده اید و در آتش آن می سوزید پیاز را برش نازک کنید و آنرا در ظرفی بریزید و روی آتش بگذارید و توجه کنید که پیازها داغ شود ولی رنگ قهوه ای بخود نگیرد و تا گرم است آنقدر که بدن شما نسوزد پیازها را به شکل ضماد روی شکم خود بگذارید و وقتی سرد شد آنرا بر دارید ضماد پیاز به این وسیله باعث قطع تب شما خواهد شد(350)
سمعت ابا عبدالله یقول: کلوا البصل فان فیه ثلاث خصال، یطیب النکهة و یشد اللثة و یزید فی الماء و الجماع(351)
حضرت امام صادق (علیه السلام) می فرماید: پیاز بخورید پیاز دارای سه خاصیت است: دهان را خوشبو می کند، لثه ها را محکم می سازد و منی را زیاد می نماید.
از آنجا که بوی بد دهان در نتیجه یک سلسله عفونتهای داخلی است، و پیاز از دشمنان سر سخت عفونت است لذا آن را میکرب کش و نابود کننده بوهای متعفن دانسته اند و طبعاً با رفتن بوهای بد بوی خوش طبیعی پیدا می شود اگر چه پیاز خود دارای بویی تیز و تند است.
پیاز نیز یکی از خوراکهای ضد میکرب است پیاز یک ماده ضد عفونی است و میکربهای گوشت ها را از بین می برد. پیاز جهاز هاضمه و مجاری تنفسی را ضد عفونی می کند(352)
پیاز به واسطه گوگردی که دارد برای خون، عامل ضد عفونی است.
گوگرد پیاز وقتی وارد خون شود و به ریه ها برسد با عفونتهای مجاری تنفس مثل آسم(353)، ورم گلو، برونشیت، گریپ و غیره مبارزه میکند.
پیاز بواسطه یدی که دارد ضد اسکوربوت است و امراضی را که مربوط به سیستم لنفاوی است مثل ورم غده ها، آبسه های شدید، جوشهای زیر پوست و غیره درمان کرده و بهبود می بخشد(354)
اسکوربوت نام یک بیماری است و بمعنی رقت خون است از اثرات آن سستی لثه ها و آمدن خون از آنها می باشد و چون پیاز، ویتامین (ث) دارد، و ویتامین (ث) ضد اسکوربوت است بخوبی رقت خون را برطرف می نماید.
از خواص پیاز که در روایت آمده بود تقویت قوه باه و ازدیاد شهوت و منی بود.
پیاز دارای هورمون و دیاستازی است که غدد اشک و آمیزشی و گوارشی را تقویت می نماید(355)
پیاز دارای فسفر است، غذای مغز و مشوق امور آمیزشی است، پیاز آهک دارد و استخوان بندی و دندانها را محکم کرده و از نرمی استخوان جلوگیری می کند.
پیاز اشتهای به غذا و شهوت را زیاد می کند(356)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

پیاز چنانکه خواندیم ضد عفونت است، لذا این دستور با ارزش را از امام ششم می آموزیم.
امام صادق علیه السلام می فرماید: قال رسول الله اذا دخلتم بلاد افکلوا من بصلها یطرد عنکم و باها(357)
رسول خدا فرمودند که هرگاه داخل شهری شدید، از پیاز آن شهر بخورید تا گرفتاری وبای آن شهر نشوید.
پیاز جهاز هاضمه و مجاری تنفس را ضد عفونی می کند و از ابتلاء به اسهال و سرما خوردگی جلوگیری می نماید. پیاز یک ماده ضد عفونی است، و میکروبهای گوشتها را از بین می برد و به تجربه ثابت شده است که سم گوشتهای مانده را که ایجاد اسهال می نماید کم می کند. و روی این اصل کسانی که خارج از منزل غذا می خورند باید پیاز را فراموش نکنند.(358)
ما میدانیم که یکی از نشانه های مرض وبا، اسهال است و اسهال بواسطه میکربهای روده پیدا می شود.
یکی از غذاشناسان برای همه مسافران خصوصاً حجاج خوردن آن را توصیه می کند و می گوید:
یکی از سبزیهای مفیدی که دارای ویتامین های (ب) می باشد پیاز است که خوردن خام آن به کلیه حجاج، توصیه می شود، زیرا علاوه بر داشتن ویتامین های مفید، جهاز هاضمه را ضد عفونی و پاک کرده و اشتها را زیاد می کند، بنابراین وجود آن بر سر سفره حجاج لازم و ضروری است(359)