۞۩۞ پر زنيم تا ملکوت افق عاشورا...(محرمنامه - دهه دوم ) ۞۩۞

[خادمه زینب کبری(س)]

6ـ یزید پلید كه امتناع امام حسین علیه‏السلام را از بیعت و تأیید حكومتش دریافته بود، به ناجوانمردانه‏ترین عمل یعنى قتلِ غافلگیرانه حضرت آن هم در حرم قدس الهى دست زد، و براى اجراى این برنامه عَمرو بن سعید بن عاص را به عنوان امیر حاجّ روانه مكه كرد تا در هر جا كه پیش آید امام را تِرور كند. حجت خدا از این تصمیم آگاه شد و براى حفظ حُرمت مكه حج خود را به عمره مُفرده بدل كرد، و بدون شركت در مراسم حج در هشتم ذى حجه به سوى عراق حركت نمود. پیش از حركت براى خاندان بنى هاشم و گروهى از شیعیانش سخنرانیى كرد، كه جملاتى از آن را نقل مى‏كنیم تا دلاورى و اشتیاق امام به شهادت در راه اِعلاى كلمه حق روشن‏تر گردد، در حالى كه بلیغ‏ترین و زیباترین تعبیرات را به كار برده:
خُطَّ الموتُ على وُلِدآ دمَ مَخطَّ القِلادَةِ على جیدِ الفَتاةِ، و ما أولَهَنى إلى أسلافى اشتیاقَ یعقوبَ الى یوسف، و خُیّر لى مَصرَعٌ أنَا لاقیه... لا مَحیصَ عن یومٍ خُطَّ بالقَلَم، رِضَا اللّه‏ رِضانا اهلَ البیت، نَصبِرُ على بَلائِه و یُوَفّینا اُجورَ الصّابِرین... اَلا و مَن كانَ فینا باذِلاً مُهجَتَه مُوَطِّنا على لِقاءِ اللّه‏ نَفسَه فَلیَرحَل مَعَنا فَإنّى راحِلٌ مُصْبِحا اِن شاءَ اللّه‏(14):
مرگ بر گردن آدمیزاد افتاده مانند گردن‏بند بر سینه دوشیزگان. دیدار گذشتگانم چه بسیار مرا واله و شیفته كرده، مثل شیفتگى یعقوب به دیدار یوسف. برایم قتلگاهى معین شده كه [به زودى] آن را خواهم دید... از روزى كه قلم تقدیر مرگ را نوشته راه گریز و چاره‏اى نیست. خشنودى خدا خشنودى و رضایت ما خاندان پیامبر است. بر آزمون الهى شكیبایى مى‏ورزیم كه پاداش شكیبایان را به طور كامل به ما عطا خواهد كرد...
هان! هر كس حاضر است خونش را در راه ما بذل كند، و خودش را براى لقاءاللّه‏ آماده كند، باید كه با ما كوچ كند كه من [فردا] صبح حركت خواهم كرد، اگر خدا بخواهد.
نكته چه بسا به ذهن رسد با وجود اطمینان امام به كشته شدن چرا به این سفر اقدام كرد؟ در حالى كه دیگران ـ و از جمله محمّد حنفیه ـ حضرت را نهى مى‏كردند.
پاسخ كوتاه این است كه:
اولاً تاریخِ واقعه كربلا نشان مى‏دهد حوادث به صورتى بود كه امام چاره‏اى جز این سفر اجبارى نداشت، هر چند با رها كردن حجّش باشد.
ثانیا اقدام وى جهاد بود، و جهاد یكى از فرایض مهم اسلام است كه با وجود شرایط واجب است مانند نماز. و بر همین پایه است غزوات پیامبر اكرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله و جنگهاى حضرت امیرالمؤمنین على علیه‏السلام ، و جهاد امام حسن علیه‏السلام هر چند كه با خیانت سپاهیانش به صلح انجامید.
ثالثا امام علت مُبقِیه و سبب نگهدارنده دین و بازدارنده از تحریف و تغییر اساس اسلام است. بر این مبنا بود كه ابا عبداللّه‏ الحسین علیه‏السلام با یزید فاسق جفاكار نمى‏خواست و نمى‏بایست بیعت كند، گر چه این امتناع به شهادت خود و بستگانش منتهى شود. از این جهت است كه معتقدیم آن امام خود و یاورانش را فداى اسلام راستین كرد تا اسلام اموى ـ یعنى سلطنت طاغوتى ـ نضج نگیرد و در تاریخ، اسلام واقعى ـ كه قرآن، كتاب و حضرت محمّد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله پیامبر آن است ـ معرفى نشود.
رابعا مُردن در نظر اولیاءاللّه‏ غیر از آن است كه ما خاك‏نشینانِ اهل دنیا مى‏پنداریم. چنان كه سیدالشهداء علیه‏السلام در آخرین سخن هنگام شروع نبرد و تیراندازىِ دشمن به یارانش فرمود: بپاخیزید اى بزرگ‏منشان و به سوى مرگى كه از آن گزیر و گریزى نیست روى آورید، كه این تیرها فرستاده‏هاى این قوم به سوى شماست. سوگند به خدا! بین شما با بهشت و دوزخ جز پلِ مرگ [فاصله‏اى [نیست، كه شما را به بهشتِتان و آنان را به جهنمشان مى‏رساند(15).

7ـ خطبه ‏اى كه امام حسین علیه‏السلام در «بیضه» ـ كه یكى از منازل(16) بین راه مكه و عراق است ـ قرائت فرمود شاهدى بر هدف متعالى حضرت در مبارزه با هر حاكم جائر و ستمكار است و نشانى از عزتمندى و دلیرى آن پیشوا، و اینك جملات آغازین آن:
ایّها الناس إنّ رسولَ اللّه‏ صلى‏الله‏علیه‏و‏آله قال: مَن رآى سُلطانا جائرا مُستَحِلاًّ لِحَرمِ اللّه‏ِ ناكِثا عَهدَه مُخالِفا لِسُنَّةِ رسُولِ اللّه‏ِ یَعمَلُ فى عبادِاللّه‏ِ بالأِثمِ و العُدوانِ فَلَم یُغَیِّر علَیه بِفعلٍ و لا قولٍ كانَ حقّا علَى اللّه‏ أنْ یُدخِلَه مَدخَلَه...(17)
اى مردم! همانا پیام‏آور خدا ـ كه بر او درود باد ـ گفت: هر كس سلطانِ ستمگرى را ببیند كه حرام خدا را حلال مى‏شمرد و پیمان الهى را مى‏شكند و با سنت رسول خدا مخالفت مى‏كند، و در میان بندگان خدا به گناه و ستم عمل مى‏كند، ولى او با رفتار یا گفتارش براى تغییر چنین سلطانى اقدام نكند، بر خدا حق است كه چنین فردى [بى‏تفاوت در برابر فساد حاكم] را در جاى همان طاغوت [یعنى دوزخ] داخل كند(18).

8ـ امام حسین علیه‏السلام در دوم محرم سال 61 به كربلا وارد شد. پس از ورود سخنرانیى براى خویشاوندان و یاورانش كرد، و در آن نخست چهره زشت دنیا را به زیبایى تمام ترسیم نمود، و افزود: در چنین اوضاعى كه به حق عمل نمى‏شود و از باطل جلوگیرى نمى‏كنند باید به لقاءاللّه‏ رغبت كرد... و اینك متن و ترجمه خطبه:
... امّا بعد، فقد نزَلَ بِنا مِنَ الأمرِ ما قَد تَرَوْنَ. و إنَّ الدّنیا قد تَغَیّرت و تَنكَّرت، و أدبَرَ معروفُها و لَم یَبقِ مِنها إلاّ صُبابَةٌ كصُبابةِ الإناء، و خَسیسُ عَیشٍ كَالمَرعىَ الوَبیل(19). ألا تَروْنَ إلىَ الحقّ لا یُعمَل به، و إلىَ الباطلِ لا یُتَناهى عنه، لیَرغبَ المؤمنُ فى لقاءِاللّه‏. فَإنّى لا اَرَى المَوتَ إلاّ سَعادة و الحَیاةَ مَعَ الظّالِمینَ إلاّ بَرَما. النّاسُ عَبیدُ الدّنیا و الدّینُ لَعقٌ على ألسِنَتِهِم، یَحُوطونَه ما دَرَّتْ مَعایِشُهم. فإذا مُحِّصوا بالبلاء قلَّ الدَّیّانون(20):
... اما بعد [از حمد و صلوات]، از كار [بیعت یا كشتنم] آنچه مى‏بینید پیش آمد. واقعا دنیا دیگرگون شده و چهره زشتى یافته. نیكى‏اش روى برگردانده و رفته، و از آن همه خوبى جز اندكى ـ همانند نمِ ته مانده ظرف آب ـ یا زندگى ذلت‏بار باقى نمانده؛ چون زندگانى ستور در چراگاهِ كم علف و ناگوار.
آیا به حق نمى‏نگرید كه به آن عمل نمى‏شود، و به باطل نگاه نمى‏كنید كه از آن جلوگیرى نمى‏شود؟ در چنین وضعى مؤمن باید به دیدار خداوند [كه با شهادت حاصل مى‏شود [رغبت داشته باشد. بنابر این من مرگ را جز سعادت و زندگى با ستمگران را جز رنج و دل تنگى نمى‏بینم.
مردم بنده دنیایند و دین بر سر زبانهاشان هست [لقلقه زبانى است نه از ته دل]. آن را نگه مى‏دارند و دیندار هستند تا براى زندگیشان سود داشته باشد، اما وقتى كه [با پیشامدهاى دشوار [در بوته آزمایش قرار گرفتند دینداران كم مى‏شوند.
این خطبه همانند بسیارى از سخنرانیهاى امام حسین علیه‏السلام در اوج بلاغت است. تشبیهات آن زنده، گویا و زیباست، همراه با مبالغه‏اى مناسبِ حال كه واقعیتها را ارائه مى‏دهد و به وضوح وضع دنیا و مردم آن را مجسم مى‏كند. بجاست یادآور شویم همین قدرت بیان و هنرمندى در ارائه معانى، خود یكى از علل حفظ و نقل و بر جا ماندن خطبه‏ها یا اشعار زیباست.

9ـ از بزرگوارى و كرامت حضرت ابا عبداللّه‏ الحسین علیه‏السلام در حادثه غم‏انگیز كربلا، این است كه در طول سفر، مكرّر به اشاره و تصریح همراهانش را در بازگشت به وطن خود آزاد گذاشت، حتى در شب عاشورا فرمود: و هذا اللیل قد غَشِیَكم فاتَّخِذوهُ جَمَلا... تاریكى شب شما را فرا گرفته آن را مركبى براى خود بگیرید و به شهرهایتان بروید، كه این قوم مرا مى‏طلبند، اجازه رفتن به شما دادم. اما كسى نرفت. این آخرین امتحان اصحابِ كرام امام بود. پس از این موفقیت حضرت در پاسخ خواهرش زینب فرمود:
واللّه‏ِ لقَد بَلَوتُهُم فَما وَجَدتُ فیهِم إلاّ اشْوَسَ الأقْعَس، یَستَأنِسونَ بالمَنِیَّة دونى استیناسَ الطِّفلِ الى مَحالبِ أُمِّه(21).
به خدا سوگند همانا آنها را آزمودم، در بین آنها جز افراد جنگجوى دلاور و استوار و پابرجا نیافتم، كه همه به شهادت در جلو من انس دارند همچنان كه كودك شیرخوار به پستان مادرش مأنوس است.
صمیمانه باید خطاب به آنان گفت: بأبى انتم و اُمّى. طِبتُم و طابَتِ الأرضُ الّتى فیها دُفِنتُم و فُزتُم فَوزا عظیما.

10ـ از برنامه‏هاى هدایتى حضرت امام حسین علیه‏السلام در حادثه كربلا ـ و بخصوص در روز عاشورا ـ نصیحت دشمن بود كه در هر فرصت مناسب انجام مى‏داد، تا هم رأفت و رحمتش را كه نشانى از رحمت الهى است به آنان نشان دهد، و هم بر آنان اتمام حجّت كند، و هم تبلیغات سوئى كه وى را خروج‏كننده بر ضد حكومت اسلامى معرفى مى‏كند (یعنى خارجى) خنثى كند.
روش امام در این هدایت و دلالت به وسیله تذكّر و پند دادن، بیدار كردن وجدان و شعور طبیعى، و گاه با سرزنش از پیمان شكنى و دنیاطلبى آنان انجام مى‏گرفت، و به تعبیر قرآن با «موعظه حسنه».
اینك آخرین جملات از خطبه روز عاشورا، كه عزت و شجاعت و روحیه حماسى حضرت را ارائه مى‏دهد نقل مى‏كنیم، و آن در پاسخ یكى از كوفیان دعوت‏كننده امام بود كه گفت: اى حسین! چرا با پسرعمویت بیعت نمى‏كنى تا با تو به دلخواهت رفتار كنند و كوچك‏ترین ناراحتى متوجه تو نشود.
امام حسین علیه‏السلام در جواب فرمود: لا واللّه‏ لا اُعطیهم بیَدى إعطاءَ الذّلیلِ و لا أفِرُّ مِنهم فِرارَ العَبید(22). یا عبادَ اللّه‏ إنّى عُذتُ برَبّى و ربّكم أنْ تَرجُمون. اَعوذُ برَبّى و رَبِّكم مِن كلِّ مُتكبِّرٍ لا یُؤمِنُ بیَومِ الحساب(23)!
نه، به خدا قسم نه چون افراد ذلیل دست بیعت در دست آنان مى‏گذارم، و نه مانند بردگان از صحنه جنگ فرار مى‏كنم. سپس آیاتى از قرآن كه گفتار حضرت موسى را در برابر لجاجت و كفرورزى فرعون و تابعانش بیان مى‏كند قرائت فرمود: اى بندگان خدا من از شر اینكه سنگسارم كنید به پروردگار خود و پروردگار شما پناه مى‏برم. به پرورگارم و پروردگار شما از [شر] هر متكبرى كه به روز حساب ایمان ندارد پناه مى‏برم.

[خادمه زینب کبری(س)]

11ـ گفتیم از برنامه ‏هاى حضرت ابا عبداللّه‏ علیه‏السلام نصیحت و دلالت دشمن بود. باشد كه غافلى آگاه و فریب خورده‏اى هشیار گردد. در همین راستا پس از اینكه سپاهیان عمرِ سعد آماده حمله شدند براى دومین بار حجت حق سخنرانى كرد. در این گفتار بعد از امر به سكوت دشمن، پیمان‏شكنى آنان را یادآور شد، و آثار سوءِ حرامخوارى را ذكر كرد و به جنایت بزرگى كه مى‏خواهند مرتكب شوند توجه داد و به شماتت آنان پرداخت و بالاخره فرمود:
اَلا! اِنَّ الدَّعِىَّ بنَ الدَّعِىّ قد رَكَزَ بَینَ اثْنَتَینِ بینَ السِّلَّةِ والذِّلَّة و هَیهاتَ مِنّا الذِّلَّة. یَأبَى اللّه‏ُ لَنا ذلكَ وَ رَسُولُه و المُؤمِنونَ و حُجورٌ طابَت و طَهُرت و أُنوفٌ حَمِیَّةٌ و نُفوسٌ أبِیَّةٌ مِن اَنْ نُؤثِرَ طاعةَ اللِّئام على مَصارِعِ الكِرام. ألا إنّى قد أعذَرتُ و أنذَرتُ. ألا إنّى زاحِفٌ بهذِهِ الأُسرَةِ على قِلّةِ العَدد و خِذلانِ الناصِر(24).
در این سخنرانى ـ كه ظاهرا آخرین نصیحت و اتمام حجت با عمر سعد و لشكریانش مى‏باشد ـ نیز فصاحت الفاظ و بلاغت معانى در حد كمال است، به صورتى كه برگرداندن همه ریزه‏كاریهاى ادبى‏اش دشوار است، و اینك ترجمه‏اى در حد توان:
بدانید كه این حرام‏زاده [ابن زیاد] فرزند حرام‏زاده مرا در بین دو راه قرار داده: نبرد و شمشیرزنى یا تحمل ذلّت و خوارى؛ و ذلّت از ما بسیار دور است. خدا و رسولش و مؤمنان همگى از اینكه ذلّت و پستى را بپذیریم نا راضى‏اند و امتناع مى‏كنند؛ و دامنهاى پاك مادران و [پدران] با غیرتى كه زیر بار ظلم نمى‏روند و نفوسى كه به دنائت و پستى تن در نمى‏دهند از اینكه سر سپردگى به ناكسان و اطاعت از لِئام را بر قتلگاه‏هاى بزرگ‏مردان برگزینیم رضایت نمى‏دهند.
آگاه باشید كه من عذر خود را آشكارا گفتم و بر من گناهى نیست، و شما را از سرانجام كارتان آگاه كردم و بر حذر داشتم. بدانید كه من و خانواده‏ام با وجود كمى عدد و یارى نكردن یاور [دعوت‏كننده]، براى جهاد آماده‏ام [و به میدان شهادت رونده].
سپس حضرت با استشهاد به چند بیتِ حماسى پیروزى معنوى خود را ـ با وجود شكست ظاهرى ـ ابراز كردند، و آینده ننگین و ذلّت‏بارى كه در انتظار آن نامردان كافرپیشه است به آنان گوشزد فرمودند، و در پایان دست دعا برافراشته نفرینشان كردند و بدین گونه تَبرّى خود را از آن پلیدان دوزخى اظهار داشتند.
12ـ از رذالت و بى‏شرافتى لشكر ابن سعد این كه چون جنگ‏آورى و دلاورى امام حسین علیه‏السلام را دیدند بر آن شدند كه از غیرت و حمیّت حضرت سوء استفاده كنند، بدین جهت شیطنت كرده به خیمه‏هاى اهل بیت و حریم الهى حمله بردند. در این هنگام حضرت به آنان توجه كرده فرمودند:
یا شیعةَ آلِ ابى سُفیان: اِنْ لَم یكُن لَكم دینٌ و كُنتُم لا تَخافُونَ المَعادَ فكونوا أحرارا فى دُنیاكم، وَ ارْجِعوا الى أحسابِكم اِن كُنتُم عُرُبا كما تَزعُمون... اَنا الَّذى اُقاتِلُكُم و تُقاتِلونى و النِّساءُ لَیسَ عَلیهِنّ جُناحٌ، فَامنَعوا عُتاتَكُم عَنِ التعرُّضِ لِحَرمى ما دُمتُ حَیّا(25):
اى پیروان خاندان ابوسفیان! اگر دین ندارید و از روز رستاخیز و جزا نمى‏ترسید، دست كم در زندگى دنیویتان آزاده باشید. اگر عرب نژادید [و غیرت عربى دارید] چنان كه مى‏پندارید، به افتخارات پدرانتان بیندیشید [كه این گونه تجاوز شیوه عرب نیست].
چون این سخن گفته شد شِمر پرسید: اى حسین چه مى‏گویى؟ و جواب شنید:
منم كه با شما جنگ مى‏كنم و شما هم با من مى‏جنگید. بانوان [در خیمه‏ها] گناهى ندارند. پس تا زنده‏ام این تجاوزكاران ظالم را از دستبرد به حرَم من باز دارید.
شمر گفت: فرزند فاطمه! این حق را به تو مى‏دهم، و سپاهیان را از حمله به خیمه‏ ها بازداشت و گفت: به خود او حمله برید، كه به جان خودم او همتایى بزرگوار و هماوردى مردانه است(26).
* * *
اینك كه ما بر فراز قلّه زمان، پس از 1362 سال به این حادثه تاریخى مى‏نگریم، بیش از زمان وقوع به عظمت آن كه از بزرگى و بزرگوارى قهرمانش ناشى شده پى مى‏بریم، و مى‏توانیم بهتر آن را ارزیابى كنیم و نكته‏ها فرا گیریم تا زندگى فردى و جمعى، فرهنگى و سیاسى خود را بهتر از آن كنیم كه هست.
بازنگرى و تأمّل در گفتار سرور شهیدان كه همواره با كردار توأم بود ما را در تشخیص درستِ وظایف، ایمان قاطع به هدف، خلوص نیّت، صبر و پایدارى در انجام دادن تكلیف یارى مى‏كند، و فضایل اخلاقى مانند حُرّیت و آزادگى، عزّت و ارجمندى، شجاعت و دلیرى، مبارزه با فساد و ظلمِ حاكمان را به ما مى‏آموزد.
آیا ممكن است مرثیه‏خوانان و مدّاحان مذهبى به این نكات آموزنده و متن سخنان حضرت هم به قدر ذكر مصائب توجه فرمایند تا تبعیت جامعه از آن امام مفترض الطاعه افزون‏تر گردد؟
آیا نقل مطالبى احیانا ضعیف یا نادرست ـ به صِرف اینكه نوشته یا گفته‏اند ـ براى گریاندن مستمعان مورد رضایت سیدالشهداء علیه‏السلام است یا تعلیم اهداف عالى آن حضرت كه از گفتارشان برمى‏آید؟
آیا زمان آن نرسیده تا از مجالس روضه‏خوانى براى ارتقاى فرهنگ و شعور دینى مردم به صورت بهترى استفاده كنیم؟
عن الصادق علیه‏السلام قال: خَرج الحسینُ بن على علیه‏السلام على أصحابِه فقال: ایُّها الناس! إنَّ اللّه‏َ جَلَّ ذكرهُ ما خلقَ اِلاّ لیَعرِفُوه، فإذا عَرفوه عَبدوه، فإذا عَبدوه إستَغنَوا بعبادَتِه عَن عِبادةِ مَن سواه. (سفینة البحار 2/181)
از حضرت صادق علیه‏السلام روایت شده كه امام حسین علیه‏السلام به اصحابش فرمود: اى مردم! خداى تعالى بندگان را جز براى این كه نسبت به او معرفت پیدا كنند نیافرید. در نتیجه هنگامى كه او را شناختند به پرستش او مى‏پردازند، و چون او را پرستیدند به این وسیله از عبادت غیر او بى‏نیاز مى‏شوند.

1- قصص / 88.
2- براى شرح این مطالب رك: محمّد رضا حكیمى، امام در عینیت جامعه، گفتار نخست.
3- در باره تحلیل تاریخى و سرانجام این دو قیام رك: محمّد كاظم خواجویان، تاریخ تشیّع، جهاد دانشگاهى مشهد، چاپ گوتمبرگ، 1376، 54-60.
4- به واسطه تقارن سال 1381 شمسى با عاشوراى محرم 1423 و 1424 قمرى، مقام معظم رهبرى ـ دامت بركاته ـ در پیام نوروزى خود فرمودند: «جا دارد كه ما امسال را سال عزت و افتخار حسینى بدانیم».
5- براى آگاهى از این رویدادها در منابع كهن رك: محمّد بن على بن اعثم كوفى (م. 314 ق)، الفتوح، ترجمه محمّد بن احمد مستوفى هروى (سده ششم)، تصحیح غلامرضا طباطبایى مجد، «بیعت خواستن یزید از امام حسین(ع)، 819-830.
6- محمّد صادق نجمى، سخنان حسین بن على علیه‏السّلام از مدینه تا كربلا، چاپ پنجم، 1364، ص 12. در موارد دیگر نیز مأخذ ما همین كتاب است كه از چند مأخذ كهن سخنان امام را نقل مى‏كند.
7- همان، 18.
8- بنا بر رسم عرب كه بعضى جمله‏هاى مهم و معروف را تلخیص كرده به نامى مى‏خواند مقصود از «استرجاع» جمله «انا للّه‏ و انّا الیه راجعون» است، همین طور «بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم» را «بسمله» و «لا حول و لا قوة إلاّ باللّه‏» را «حَوقَله» مى‏نامد.
9- در قرآن مجید نیز به همین معنى استعمال شده: زخرف / 89.
10- سخنان حسین بن على(ع) از مدینه تا كربلا، 32.
11- همان، 36. متن وصیت‏نامه در مقتل خوارزمى (1/188) نقل شده است.
12- العَمْر: الحیاة، الدین و منه لَعَمرى فى القسَم اى لَدینى (سعید الخورى، أقرب الموارد فى فصح العربیة و الشوارد).
13- تمام نامه در این كتابها آمده: تاریخ الرسل و الملوك 7/235؛ الكامل ابن اثیر 3/267؛ الإرشاد 204؛ مقتل خوارزمى 1/195؛ سخنان حسین بن على از مدینه تا كربلا، 57.
14- لُهوف، 53؛ مثیر الأحزان، 21. به نقل از سخنان حسین بن على(ع) از مدینه تا كربلا، 63. در این كتاب كه مأخذ نویسنده در نقل سخنان امام و نه ترجمه آنهاست جمله اول خطبه چنین ترجمه شده: «مرگ بر انسانها لازم افتاده همانند اثر گردن‏بند كه لازمه گردن دختران است» ص 65.
15- همان، 257.
16- منزل: جاى نزول و فرود آمدن كاروان. یادآور مى‏شود امام و حُرّ هر دو در این محل فرود آمده بودند. در فرصتى كه دست داد حضرت این سخنان را بیان كردند.
17- طبرى، 7/300؛ كامل ابن اثیر 3/280؛ خوارزمى 1/234؛ انساب الأشراف 3/171؛ به نقل از: سخنان حسین بن على(ع) از مدینه تا كربلا، 148.
18- نویسنده به خاطر دارد سالها پیش از انقلاب اسلامى عین جملات حضرت توسط دینداران انقلابى به صورت اعلامیه نوشته و پنهانى پخش مى‏شد تا شاهدى بر لزوم مبارزه با شاه باشد؛ و این است نمونه‏اى از تأثیر سخنان شورانگیز امام تا زمان ما.
19- وَبیل: چراگاه ناگوارنده (عبدالرحیم صفى پور، منتهى‏الأرب فى لغة العرَب).
20- تحف العقول، به تصحیح على اكبر غفّارى، شعبان 1384، 249-250 با اندك تفاوت لفظى. طبرى، 7/300؛ مقتل خوارزمى 512. به نقل از سخنان حسین بن على از مدینه تا كربلا، 180.
21- سخنان حسین بن على(ع) از مدینه‏تا كربلا، 202-204.
22- انساب الأشراف، 3/188. به نقل از مأخذ پیشین، 229.
23- دُخان / 20؛ غافر / 27 (با اندك تغییر در صیغه فعل).
24- این سخنرانى طولانى ـ كه ما چند سطر مناسب با موضوع مقاله را از آن برگزیدیم ـ در كتابهاى تحف العقول و لهوف و مقتل خوارزمى و آثار دیگر آمده. به نقل از سخنان حسین بن على(ع) از مدینه تا كربلا، 237.
25- مقتل خوارزمى، 2/33. به نقل از سخنان حسین بن على(ع) از مدینه تا كربلا، 320.
26- همان، 322
محمّد مهدى ركنى یزدى

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

پرزنيم تا ملکوت افق عاشورا.....(محرم نامه 18 )








قالَ الامام حسين عليه السّلام :

اءيُّما إ ثْنَيْنِ جَرى بَيْنَهُما كَلامٌ، فَطَلِبَ اءَحَدُهُما رِضَى الاَّْخَرِ،
كانَ سابِقَهُ إ لىَ الْجَنّةِ.

چنانچه دو نفر با يكديگر نزاع و اختلاف نمايند و يكى از آن دو نفر،
در صلح و آشتى پيشقدم شود، همان شخص سبقت گيرنده ،
جلوتر از ديگرى به بهشت وارد مى شود.

[خادمه زینب کبری(س)]

امام حسین (ع):
وقتى‌ شنيدی‌كه‌ كسى‌ به‌ عزت‌ و آبروی‌ مردم‌ تعرض‌ می‌كند،
سعى‌ كن‌ كه‌ تو را نشناسد.

بلاغة‌ الحسين (ع)‌،ص 284

از حضرت امام حسین (ع)‌ پرسيدند فضيلت‌ چيست‌؟
فرمودند: "مالك‌ زبان‌ بودن‌ و بذل‌ نيكی‌".

بلاغة‌ الحسين (ع)‌،ص 332

امام حسین (ع):
آن‌ كس‌ در صله‌ رحم‌ بهتر است‌ كه‌ نسبت‌ به‌ خويشاوندانی‌ كه‌ با او قطع‌ رابطه‌ كرده‌اند ،
دلجويی‌ و صله‌ رحم‌ نمايد.

بحارالانوار، ج78، ص121

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

در اين غروب غريبي ...

در این غروب غریبی ببین کواکب را
به نیزه ها سر زخمیّ نجم ثاقب را

بخوان به لحن حروف مقطعه امشب
حدیث غربت زینب، بخوان مصائب را

چرا عزیز دلم «هَل أتَی» نمی خوانی
ببار جرعه ای از کوثر مناقب را

بخوان «وَلِیُّکُمُ الله» را پناه حرم
بگو حکایت این مردمان غاصب را

برای تسلیت خاطر «ذَوِی القُربَی»
ز تازیانه و سیلی ببین مواهب را

بخوان «لِیُذهِبَ عَنکُم» شکوه غیرت من
که دور سازی از این کاروان اجانب را

مسیح خستة من ندبة أنا العطشان
به خون نشانده دل بیقرار راهب را

لب مقدس قرآن و خیزران بوسه!
و «أم حَسِبتَ» بخوان این همه عجائب را

بیا شبی به خرابه بیاوری با خود
برای دخترکت لیلةُ الرغائب را

هنوز بر لب تو بغض «أیَّ مُنقَلبٍ»
به انتظار نشسته غریب غائب را

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

تغيير قبله مسلمانان از بيت المقدس به مکه

18 محرم 1428 هجري قمري سالروز تغيير قبله مسلمانان از بيت المقدس به مکه معظمه است .

پيامبر اکرم (ص)‏در مدت سيزده سال پس از بعثت در مکه و چند ماه بعد از هجرت در مدينه، به امر خداوند متعال به سوى بيت ‏المقدس عبادت مى ‏کردند و نماز مي خواندند (بيت ‏المقدس زادگاه حضرت عيسى و قبله يهود و نصارا بود) در حالى که مردم و اهالي شهر مکه در آن زمان براي کعبه اهميت بسياري قائل بوده و آنجا را بتخا‏نه خود قرار داده بودند.

هنگاميکه پيامبر اکرم (ص)به مدينه آمدند و به طرف بيت ‏المقدس نماز خواندند، يهوديان ساکن در مدينه شروع به بهانه جويى و اعتراض و تبليغ بر عليه مسلمين کردند مبنى بر اينکه اينان از خود استقلال ندارند و اينکه به طرف قبله ما نماز مى‏خوانند و اين مطلب دليل بر حقانيت ماست .
.
تمامي اين مسائل، دستاويزى براى سرزنشپيامبر اکرم (ص)شده بود.
پيامبر (ص)از اين موضوع بسيار رنج مي برد و شبها بهانتظار وحى(در اين مورد) به آسمان چشم مي دوخت و ساعت ‏شمارى مى‏کرد. سرانجام يک روز در حالى که دو رکعت از نماز ظهر را خوانده بود،جبرئيل(ع)مأمور شد که به وي وحي الهي را نازل کند. وي بازوى پيامبر(ص)را گرفت و روى او را به سوى کعبه گرداند. واين آيه شريفه را از سوي پروردگار به وي ابلاغ کرد:

" ما توجه تو را بر آسمان به انتظار وحي و تغيير قبله بنگريم و البته روي تو را به قبله اي که بدان خشنود شوي بگردانيم پس روي کن به طرف مسجدالحرام و شما مسلمين نيز هر کجا باشيد در نماز روي بدان جانب کنيد و گروه اهل کتاب به خوبي مي دانند که اين تغيير قبله به حق و راستي از جانب خدا و خداوند از کردار (ناپسند ) آنها غافل نيست .
" سوره بقره ، آيه 144

مسجدي به يادبود مسجد قديمي در مدينه احداث شده و يادآور لحظات شکوهمند تغيير قبله مسلمين از بيت المقدس به کعبه است. لحظاتي براي خود يادگار دارد که پيامبر عظيم الشأنپس از نزول وحي بر ايشان، در حالي که نصف نماز را به قبله بيت المقدس اقامه کرده بودند، نصف ديگر آن را به امر خداوند درست از شمال به جنوب برگشته و به خانه خدا و کعبه، آمال مسلمين ادا فرمودند و بدين ترتيب بود که قبله مسلمين در همان مکان و در همان زمان تغيير کرد و حکمت نامگذاري اين مسجد به مسجد ذوقبلتين بر همين مبناست.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

بعد از تغيير قبله ، يهوديان ناراحت شده و تبليغات منفى خود را به شکل ديگرى شروع و اظهار داشتند که چه عاملى باعث ‏شد مسلمانان از قبله پيشين انبيا اعراض کنند، پس يا کار سابقشان باطل بوده و يا کار فعلى آنان اشتباه است. خداوند متعال در آيه ياد شده جواب آنها را چنين مى‏دهد که همه جا مربوط به خداست و به هر کجا او دستور دهد، بايد بدان سو نماز خواند و نقطه خاصى بدون دستور الهى داراى شرافت ذاتى نيست.

"مردم سفيه بي خرد خواهند گفت چه موجب آن شد که مسلمين از قبله اي که بر آن بودند (بيت المقدس) روي به کعبه آوردند بگو اي پيغمبر مشرق و مغرب خدايراست و هر که را خواهد او به راه راست هدايت کند ." سوره بقره ، آيه 142

قبله مدينه طيبه، از معجزاترسول الله (ص) است که بدون اعمال آلات نجومي و قواعد هندسي و يا در دست داشتن زيج و ديگر منابع طول و عرض جغرافيايي، آن را در غايت دقت و استوا تعيين کرده و به سوي کعبه ايستاد و فرمود:"محرابي علي الميزان"

مدينه و مکه تقريباً در سطح يک دايره نصف النهار قرار گرفته اند و اندکي طول مدينه از مکه بيشتر و عرض مدينه نيز قريب چهار درجه بيشتر از مکه است و قبله مدينه اندکي از جنوب به سوي مغرب منحرف است و جالب اين است که ناودان کعبه نيز در جانب غربي آن قرار دارد .

رسول الله (ص) هنگاميکه در مکه به سوي بيت المقدس نماز مي خواند خانه کعبه را بين خود و بيت المقدس قرار مي داد ولي اين عمل در مدينه ميسر نبود زيرا اگر کسي در مدينه مواجه مکه باشد، ناچار بايد بيت المقدس را پشت سر قرار دهد و بالعکس، اما در مکه مي تواند در طرف جنوب خانه کعبه، هم به سوي کعبه باشد و هم به سوي بيت المقدس.

چنانچه ناصر خسرو علوي در سياحت نامه گويد «مدينه شهري است بر کناره صحرايي نهاده و آنجا قبله، سوي جنوب افتاده است "

فرهاد ميرزا در کتاب ارزشمند خود عرض مکه مکرمه را 21 درجه و 33 دقيقه شمالي و طول آن را از گرينويچ (رصد خانه لندن) 40 درجه و 10 دقيقه شرقي، و عرض مدينه منوره را 25 درجه شمالي و طول آن را 39 درجه و 55 دقيقه آورده است که تفاوت ميان دو نصف النهار مکه و مدينه 15 دقيقه است و در اطلس لاروس مکه و مدينه را تقريباً در يک خط نصف النهار ترسيم کرده است.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

فلسفه تغيير قبله

پيامبر اکرم(ص)وقتى در مکه بودند چون مي خواستند صفوف مسلمين از مشرکان‏ که به کعبه اهتمام مى‏ورزيدند جدا گردد، لذا به بيت ‏المقدس متوجه شدند و همين که به مدينه آمدند،در مرحله اول به طرف بيت ‏المقدس نماز ‏خواندند ولي خواستار تغيير قبله شدند که اين امر به واسطه اين بود که يهوديان مسئله قبله را به عنوان دستاويزي قرار داده بودند و از اين امر سوء استفاده مي کردند و اين در حالي بود که يهود و نصارا در کتابهاى دينى خود خوانده بودند که پيامبرى خواهد آمد که به دو قبله نماز مى‏خواند، همچنان که قرآن نيز به اين مساله اشاره دارد.

براى آزمايش افراد مسلمانى که هنوز رسوبات دوران شرک در آنها بود و هنوز به مقام تسليم نرسيده بودند اطاعت از اين دستور بسيار کار دشوارى بود و در قرآن کريم نيز به اين مسئله اشاره شده است:

" ... و اي پيغمبر ما قبله اي که بر آن بودي نگردانيديم مگر براي اينکه بيازمائيم و جدا سازيم گروهي را که از پيغمبر خدا پيروي کنند از آنانکه به مخالفت او برخيزند و اين تغيير قبله بسي گران بود جز در نظر هدايت يافتگان به خدا و خداوند اجر پايداري شما را در راه ايمان تباه نگرداند که خدا به خلق مشفق و مهربانست ." سوره بقره ، آيه 143

قبله مدينه آن چنان که پيغمبر اکــــرم(ص) به سوي آن نماز خوانده است، تا امروز به حال خود باقي است و دانشمندان رياضي به نام با قواعد رياضي قبله مدينه را چنان يافتند که رسول الله بدون آن ها يافت و اين ممکن نيست مگر به وحي و الهام ملکوتي زيرا از مدينه تا مکه به مسافت قريب صد فرسنگ است وهيچ کس نقل نکرده که رسول الله به قواعد رياضي و آلات نجومي توسل جسته باشد.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

همه جا رو به سوی كعبه كنید

"قد نری تقلب وجهك فی السماء فلنولینك قبلة ترضها فول وجهك شطرالمسجد الحرام و حیث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره و انّ الذین اوتوا الكتاب لیعلمون انه الحق من ربهم و ما الله بغافل عما یعملون." (بقره/144)

نگاههای انتظار آمیز تو را به سوی آسمان (برای تعیین قبله نهائی) می بینیم، اكنون تو را به سوی قبلهای كه از آن خشنود باشی، باز می گردانیم، روی خود را به جانب مسجد الحرام كن، و هر جا باشید روی خود را به جانب آن بگردانید، و كسانی كه كتاب آسمانی به آنها داده شده به خوبی می دانند این فرمان حقی است كه از جانب پروردگارشان صادر شده (و در كتابهای خود خوانده اند كه پیغمبر اسلامبه سوی دوقبله نماز می خواند) و خداوند از اعمال آنها( در مخفی داشتن آیات) غافل نیست.

همانگونه كه قبلاً اشاره شد، بیت المقدس قبله نخستین و موقت مسلمانان بود، لذاپیامبر صلی الله علیه و اله انتظار می كشید كه فرمان تغییر قبله صادر شود، به خصوص این كه یهود پس از ورودپیامبر صلی الله علیه و آلهبه مدینه این موضوع را دستاویز خود قرار داده بودند، و مرتباً مسلمانان را سرزنش می كردند كه اینها استقلالی از خود ندارند اینها پیش از آن كه ما به آنها یاد دهیم اصلا از امر قبله سردر نمی آوردند! قبول قبله ما دلیل بر قبول مذهب ماست! و مانند اینها...

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

در آیه مورد بحث به این امر اشاره شده و فرمان تغییر قبله در آن صادر گردیده است:" ما نگاههای انتظارآمیز تو را به آسمان( مركز نزول وحی) می بینیم" (قد نری تقلب وجهك فی السماء).

"اكنون تو را به سوی قبله ای كه از آن راضی خواهی بود باز می گردانیم" (فلنولینك قبلة ترضها).

"هم اكنون صورت خود را به سوی مسجد الحرام و خانه كعبه باز گردان" (فول وجهك شطرالمسجد الحرام)
نه تنها در مدینه، "هر جا باشید، روی خود را به سوی مسجد الحرام كنید"
( و حیث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره).

می دانیم این تغییرقبله- طبق روایات - در حال نماز ظهر بود، و در یك لحظه حساس و چشمگیر انجام گرفت، پیك وحی خداوند بازوانپیامبر صلی الله علیه و آلهرا گرفت و از بیت المقدس به سوی كعبه بر گردانید، و فوراً مسلمانان صفوف خود را تغییر دادند، حتی در روایتی می خوانیم كه زنها جای خود را به مردان و مردان جای خود را به زنان دادند (باید توجه داشت كه بیت المقدس تقریباً در سمت شمال بود، در حالی كه كعبه درست در سمت جنوب قرار داشت).

تغییر قبله یكی از نشانه های پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بود كه در كتب پیشین ذكر شده بود؛ چه یهودیان خوانده بودند كه او به سوی دو قبله نماز می خواند " یصلی الی القبلتین".

لذا در آیه فوق بعد از این فرمان اضافه می كند:"كسانی كه كتاب آسمانی به آنها داده شده است، می دانند این فرمان حقی است از ناحیه پروردگارشان" (وان الذین اوتوا الكتاب لیعلمون انه الحق من ربهم).

به علاوه همین امر كهپیامبر اسلامتحت تأثیر عادات محیط خود قرار نگرفت و كعبه را كه مركز بت ها و مورد علاقه عموم عرب بود در آغاز كنار گذاشت، و قبله یك اقلیت محدود را به رسمیت شناخت خود دلیلی بر صدق دعوت او و الهی بودن برنامه هایش به شمار می رفت.

و در پایان اضافه می كند: "خداوند از اعمال آنها غافل نیست"(و ما الله بغافل عما یعملون).

یعنی آنها به جای این كه تغییر قبله را به عنوان یك نشانه صدق او كه در كتب پیشین آمده معرفی كنند، حقیقت را كتمان كردند و به عكس برسر آن جنجال به راه انداختند؛ خدا، هم از اعمالشان و هم از نیاتشان آگاه است.