بهشت وصال : بررسی آثار تربیتی، اجتماعی و فرهنگی نماز

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

کنار مرقد مطهر حضرت ثامن الائمه، به منظور عبادت زائران و طاعت مطیعان و تدریس مدرسان به مسجدی نیاز بود تا اینکه خانمی دین دار، موسوم به گوهرشاد، همسر شاهرخ میرزا به این فکر افتاد. او تمام خانه ها و زمین های اطراف را برای ساختن مسجد خرید و تنها یک پیرزن حاضر نشد محل مسکونی خود را بفروشد. گوهرشاد خانم از خریدن آن منصرف شد؛ زیرا نمی خواست در ساختن مسجد به احدی کمترین ظلمی شود. پس از ساخته شدن مسجد، آن پیرزن هم خانه خود را به عنوان محل عبادت وقف کرد و سالیان دراز در وسط مسجد گوهرشاد، مسجد پیرزن تجلی داشت.
از طرفی دستور داد در آوردن مصالح ساختمانی، کسی حق ندارد حیوان بارکشی را تند براند یا با تازیانه و چوب بزند همچنین دستور داد با کارگران و زیردستان در کمال محبت رفتار کنند و به زیردستان خود در برنامه کار تحکم نکنند و سعی کنند کارگران را در کمیت کار آزاد بگذارند. ازاین رو، این مسجد یکی از پربرکت ترین مساجد روی زمین است و ساعتی در شبانه روز نیست که در این مسجد عبادت و نماز و قرآن و دعا و تعلیم و تعلم برپا نشود.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

ساختن مسجد شروع شد و گوهرشاد خانم هر چند روز یکبار جهت سرکشی به ساختمان به محوطه کار می آمد و دستورهای لازم را به معماران و استادکاران می داد. روزی برای سرکشی ساختمان آمد، باد
ص:170
مختصری وزیدن گرفت گوشه چادر خانم به وسیله باد کنار رفت. یکی از عمله ها چهره او را دید و دل باخته آن زن شد. جرئت اظهارنظر برای او نبود؛ زیرا بیم آن داشت که او را اعدام کنند. عمله و اظهار عشق به ملکه مملکت!!

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

دو سه روزی نگذشت که آن کارگر مریض شد. پرستارش تنها مادر دردمندش بود. طبیب از علاج او عاجز شد، مادر مهربان کنار بستر تنها فرزندش گریه می کرد. فرزند چاره ای ندید جز اینکه دردش را به مادر اظهار کند. مادر ساده دل، برای رفع این مشکل به گوهرشاد خانم مراجعه کرد و درد فرزندش را با او در میان گذاشت و علاج آن را از آن زن بزرگوار خواست و به او گفت اگر اقدام نکنی، تنها پسرم از دستم می رود و در قیامت، دامن تو را جهت خون خواهی فرزندم خواهم گرفت.
گوهرشاد خانم از این داستان بسیار ناراحت شد و به آن مادر دل سوخته گفت: چرا این مشکل را زودتر با من در میان نگذاشتی تا بنده ای از بندگان خدا را از گرفتاری نجات دهم. آن گاه گفت: ای مادر به خانه برو و سلام مرا به او برسان و بگو من حاضرم با تو ازدواج کنم، ولی شرطی را باید من رعایت کنم و شرطی را باید تو رعایت کنی. شرطی که من باید رعایت کنم، جدایی از شاهرخ است، ولی شرطی که تو باید رعایت کنی، پرداختن مهریه من است و آن مهریه این است که چهل شبانه روز در محراب زیر گنبد مسجد نماز بخوانی و ثوابش را به عنوان مهریه من قرار دهی.
ص:171

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

مادر به خانه برگشت و تمام مسائل را با پسر خود در میان گذاشت. پسر از شدت تعجب خیره شد و از این خبر چنان شادمان شد که به زودی از بستر رنج برخاست و با کمال اشتیاق، پرداختِ این مهریه را به عهده گرفت و پیش خود گفت، چهل روز که چیزی نیست. اگر چند سال به من پیشنهاد می شد، حاضر به اجرای آن بودم. در هر صورت به محراب عبادت رفت و چهل شبانه روز برای رسیدن به وصال گوهرشاد خانم عبادت کرد، ولی به تدریج، به توفیق حضرت الهی به راه دیگر افتاد.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

پس از چهل شبانه روز، نماینده گوهرشاد خانم به محراب عبادت آمد تا از حال او خبردار شود چون با او سخن گفت، دید اهمیتی نمی دهد. گفت من نماینده گوهرشاد هستم و جهت خبر گرفتن از حال تو و گزارش به خانم آمده ام. گفت: به خانم بگو من نمی توانم برای رسیدن به وصال تو از محبوبِ واقعیِ عالمِ حقیقی جهان دست بردارم، برو به او بگو:
اگر لذت ترک لذت بدانی
دگر لذت نفس، لذت نخوانی
* * *
ص:172

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

پرسش های مردمی

1. دیدگاه شما درباره نماز چیست؟
2. در مورد نماز و اهمیت آن از نظر اسلام چه اطلاعاتی دارید؟
3. نماز در ادیان دیگر الهی چه اهمیتی داشته است؟
4. به نظر شما قدمت نماز در ادیان الهی چقدر است؟
5. آیا می دانید هنگامی که حضرت عیسی علیه السلام متولد شد، در مورد نماز چه فرمود؟ (در آیه ای از قرآن ذکر شده است)
6. آیا می توانید جملاتی از پیامبران الهی در مورد نماز که در قرآن آمده است، ذکر کنید؟
7. پیامبر اسلام در سخن معروف خود نماز را به چه چیزی تشبیه فرموده اند؟
8. آیا می دانید که ائمه معصومین علیهم السلام به هنگام رحلت از این عالم، بستگان خود را به چه چیزی سفارش می کرده اند و از چه چیزی بر آنها اتمام حجت می کردند؟
9. آیا می توانید به نمونه هایی از تاریخ اسلام که ائمه علیهم السلام در سخت ترین شرایط بالاخص هنگام نبرد به نماز پرداخته اند، اشاره کنید؟
10. از آثار مختلف نماز چه می دانید؟
11. مطابق کلام امام علی علیه السلام و حضرت زهرا علیهاالسلام، هدف از نماز از لحاظ اخلاقی، دور کردن انسان از چه ویژگی منفی است؟
12. به نظر شما مهم ترین اثر نماز در زندگی انسان چیست؟
ص:173
13. قرآن مهم ترین تأثیر نماز را برای فرد چه می داند؟
14. آثار به جا آوردن نماز در احادیث ائمه علیهم السلام چیست؟
15. آثار ترک (در دنیا و آخرت) در احادیث کدامند؟
16. نماز تا چه اندازه و چگونه در مهار و خنثی کردن تهاجم فرهنگی بیگانگان موثر است؟
17. اهل واقعی نماز چه ویژگی هایی دارند؟
18. قرآن در آیه ای می فرماید: «وای بر نمازگزاران»؛ منظور چه کسانی هستند؟
19. بر اساس آیه قرآن، نتیجه روگردانی از ذکر و یاد حق چیست؟
20. هنگامی که از مجرمان (اهل دوزخ) پرسیده می شود که چه چیز شما را در آتش افکند، چه پاسخی می دهند؟ (سوره مدثر)
21. چرا در قرآن از حاضر شدن به نماز، در حال مستی و بی توجهی نهی شده است؟
22. خداوند ما را به «خواندنِ» نماز فرمان داده است یا به «اقامه» نماز و به پا داشتنِ آن؟
23. معنای این جمله چیست: «نماز را غیر از این ظاهر، باطنی است»؟
24. معنای نماز صوری و نماز واقعی چیست؟
25. «قربة الی اللّه » در نیت نماز یعنی چه؟ (معنای نزدیکی به خدا چیست؟)
26. با چه شرایطی می توان به خدا نزدیک شد؟
ص:174
27. از اسرار نماز چه می دانید؟
28. آیا می توانید تعدادی از اسرار نماز را برشمارید؟
29. معنای حضور قلب در نماز چیست؟
30. برای حضور قلب داشتن در نماز چه باید کرد؟
31. وظیفه انسان در برابر محافظت بر نماز چیست؟
32. بر اساس دستور قرآن و ائمه علیهم السلام وظیفه انسان در برابر نماز و نماز در برابر انسان کدام است؟
33. وظیفه هر شخصی در مقابل وادار کردن دیگران (مخصوصا اهل خانواده خود) به نماز چیست؟
34. به نظر شما نمازگزاری در موفقیت دانشمندان و جویندگان علم چه نقشی داشته است؟ آیا می توانید نمونه هایی از استمداد علما و دانشمندان از نماز را ذکر کنید؟
35. به نظر شما چه تعداد از افراد موفق در عرصه مسابقات علمی و... (به ویژه نوجوانان و جوانان) مقید به نماز و عبادت و استمداد از حق تعالی هستند؟
36. فرق زندگی و آرامش روحی افرادی که با یاد حق زندگی می کنند، با غیر آنان چیست؟
ص:175

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

پرسش های کارشناسی

1. معنای کلی عبادت چیست؟(تعاریف گوناگون)
2. اقسام عبادت کدام است؟ و برترین آنها در دین کدام عبادت ها است؟
3. نماز در میان عبادت ها، چگونه ترسیم شده است؟
4. در قرآن و روایات به ظاهر «اقامه صلاة» مدنظر است، چگونگی و مفهوم اقامه نماز چگونه است؟
5. فرق اقامه با قرائت در چیست و کدام یک از آنها در جامعه ما رواج یافته است؟
6. رکن اساسی در اقامه نماز، توجه به چه مسئله ای است؟
7. قرآن در آیاتی، عبادت و نماز و تسبیح را به عنوان عبادت همگانی موجودات مطرح کرده است، چگونگی نماز دیگر موجودات بر اساس تفسیرها و آرای مختلف چگونه است؟ نظر قرآن کدام است؟
8. بر اساس آیات قرآنی، تأثیر «ذکر» بر روح و جان انسان، بر زندگی دنیایی فرد و آخرت او و بر رابطه دو طرفه عبد و مولای او در دنیا و آخرت چگونه است؟
9. نماز، ذکرِ تعیین شده از سوی خداوند است و از طرفی نماز، مطابق آیه قرآن باید اقامه شود، اقامه ذکر چه معنایی پیدا می کند؟
ص:176
10. چگونه ذکر نماز «متون دین» به شمار می رود؟ و چه نتیجه ای از این مسئله می توان گرفت؟
11. فلسفه تشریع نماز در متون دینی و کلمات ائمه علیهم السلام چیست؟
12. در فلسفه و راز تشریع نماز، دلایل مطرح شده ناظر بر چه امری است؟
13. ملاک بودن نماز برای رد یا قبول اعمال، چگونه قابل توجیه است؟
14. تابعیت عمل انسان از نماز او چه سرّی دارد؟
15. مهم ترین تأثیر نماز بر عمل انسان جلوگیری از انجام منکر است (نهی از منکر) آیا نماز در امر به معروف انسان هم تأثیر دارد؟
16. نماز در قرآن با چه توضیح و تأکیدی، مورد توجه و سفارش قرار گرفته است؟
17. سیمای نماز در روایت های اسلامی چگونه است؟
18. اهمیت نماز در ادیان گذشته و چگونگی آن را بیان کنیم؟
19. آثار مختلف نماز در زندگی انسان در کدام ابعاد است؟
20. مسئله کمک خواستن از نماز (برابر دستور قرآن) در زندگی انسان چه وسعتی دارد؟ اینکه قرآن ما را به استمداد از نماز فرمان می دهد، منظور چیست؟ و چه رابطه ای با نقش بازدارندگی آن دارد؟
ص:177
21. نماز گزاری در جامعه ما، از لحاظ کمی و کیفی در چه وضعیتی قرار دارد؟ و حد انتظار و مقام شایسته و برازنده جامعه ما در نمازگزاری و اهمیت دادن به آن چقدر است؟
22. آیا در جامعه ما به کمیت و آمار نمازگزار توجه شده است یا به کیفیت آن؟ دین به کدام مورد توجه دارد؟
23. راه های گسترش نماز از لحاظ کیفی کدام اند؟
24. شرایط اجتماع تا چه اندازه برای نماز و نمازگزاری مطلوب است؟ فضای معنوی و فرهنگی جامعه در رابطه با نماز چگونه پیش رفته است و یا پیش می رود؟
25. به معنای دقیق، منظور از تارک الصلاة و مستخفٌ بالصلاة کدام افراد هستند؟
26. عبودیت (عبادت) به چه معنا است؟ و اساسا چه چیزی را می توان «عبادت» نامید؟
27. اقسام عبادت در دین اسلام کدام است و به چه اشکالی انجام می گیرد و جامع ترین آن عبادت ها کدام است؟ و راز جامعیت آن در چیست؟
28. در زبان دین و متون دینی نهایت سیر عبودیت به کجا می انجامد؟
29. چرا اوج قرب الهی در نوافل ظهور می کند؟
30. با توجه به آیه قرآن که می فرماید: «هر کس از یاد من روی بگرداند معیشتی سخت خواهد داشت»، در دیدگاه اسلام چه دلایلی برای
ص:178
آن می توان برشمرد، آیا نمونه های عینی در این زمینه وجود دارد؟ و به طور کلی ارتباط سعادت انسان با یاد حق چگونه است؟
31. صلاة به چه معانی آمده است و ریشه این کلمه و احتمال های مربوط به آن، چه مواردی است؟
32. فلسفه وجوب نماز به عنوان «ذکر خاص حق» (اقم الصلاة لذکری) و تکرار روزانه آن به طور وجوبی و به جا آوردن آن در برنامه های ارتباط با خدا به طور عمومی و استحبابی، چه چیزی است؟
33. خداوند برای ذکر خود توسط انسان، نماز را معین فرموده است و از طرفی در مورد دیگر موجودات نیز می فرماید: «کلٌّ قد علم صلوته و تسبیحه...» آیا می توان نتیجه گرفت که نماز ذکر تمام هستی است و از این جهت، نماز در عینِ ذکرِ خاص بودن، ذکر عام هم است؟
34. در مورد نماز و تسبیح موجودات چه نظریه هایی در قرآن، احادیث، تفاسیر، فلسفه و عرفان بیان شده است و معتبرترین نظریه کدام است؟ آیا نماز موجودات نطقی، شعوری، ارادی است یا به گونه ای دیگر است؟
35. تعیین نماز به عنوان ذکر حق، در آموزه های الهی چه قدمتی دارد و انبیای الهی با نماز چقدر ارتباط داشته اند؟ آیا همان گونه که در اسلام نماز اساس دین و هدف مورد نظر دینی است، در ادیان دیگر الهی نیز این گونه است؟
36. در مورد چگونگی نماز در ادیان و اقوام گذشته چه می دانید؟
ص:179
37. برابر آیه قرآن «نماز انسان را از فحشا و منکر باز می دارد»، چه ویژگی هایی در نماز برای ایجاد این اثر وجود دارد؟
38. کارآیی نماز در مقابله با تهاجم فرهنگی بیگانه چگونه است؟
39. برای حصول تأثیر و نتایج نماز، چه شرایطی لازم و ضروری است و اساسا در صورت وجود شرایط، آیا صلاة و مصلی هر دو نیاز به داشتن شرایط هستند یا یکی از آن دو؟
40. اقامه نماز به چه معنا است و فرق آن با خواندن نماز چیست؟
41. در قرآن و روایت های اسلامی، بحثِ «اطاعت» و «حفاظت» از نماز مطرح شده است. این بحث چه شباهتی با بحث رابطه «تقوا» و «متقی» در نهج البلاغه دارد؟ و آیا در این دو مورد اطاعت مقدم است یا حفاظت؟
42. نقطه مقابل حفاظت از نماز، اضاعه صلاة است: «فخلف من بعدهم خلف اضاعوا الصلاه و اتبعوا الشهوات...» این امر (اضاعه نماز) عاملی برای انحطاط و فروپاشی یک ملت به شمار می رود. چگونگی این انحطاط، به طور محسوس و قابل استدلال چگونه است؟
43. به طور کلی آثار نماز در عرصه زندگی فردی و اجتماعی انسان چیست؟
44. مطابق اعتقاد دینی، افزون بر تأثیر نماز بر دنیای فرد، تأثیر مهم آن بر آخرت انسان است؟ سعادت و شقاوت انسان چگونه با نماز او مرتبط شده است؟
ص:180
45. بر اساس تحقیق دانشمندان پزشکی، حرکات و افعال نماز هم دارای تأثیرهای خاصی بر جسم انسان است، عمده ترین این آثار به دست آمده تا حال چه بوده است؟
46. در متون دینی، آثار ترک نماز بر روی فرد و اجتماع چه مواردی است؟
47. از نقش های معروف نماز، نقش «عمود بودن برای دین» و «ملاک و معیار بودن برای قبولی یا رد اعمال» است، ارتباط این دو نقش با هم چگونه است؟
48. ارتباط میان حدیث معروف «کلّ عمل لک تبع لصلاتک» با حدیث: «ان قبلت قبل ماسواها و...»، چگونه می تواند باشد؟
49. در مورد کیفیت نماز، مهم ترین مسئله حضور قلب است، معنای حضور قلب در نماز چیست؟
50. مراتب حضور قلب در نماز از دیدگاه اولیا و عرفا چگونه بیان شده است؟
51. راه های حصول حضور قلب و موانع تحصیل آن در گفتار ائمه علیهم السلام یا بزرگان علما و عرفا چگونه بیان شده است؟ آیا این راه ها و موانع برای افراد مختلف یکسان است یا خیر؟
52. افزون بر حضور قلب، نقش توجه به اسرار نماز (کتاب های زیادی در این زمینه وجود دارد) در تحقق نماز واقعی چیست؟
ص:181
53. در متون دینی (حدیثی) گاهی برای یک جزء از نماز، اسرار متفاوتی ذکر شده است و اسرار نماز، قالب مشخص و محدودی ندارد. از طرفی تجربه این اسرار در رساندن سالک و نمازگزار به مقصد نماز امری مشکل است. تکلیف نمازگزاران برای دست یابی به فرمول خاص و مفیدتر چیست؟
54. به طور مشخص علایم و حدود نماز واقعی و نمازگزار واقعی کدام معیارها هستند؟
55. در عرفان اسلامی برای سالک الی اللّه، چهار مرحله سفر معنوی بیان شده است. با توجه به اینکه نماز سفری معنوی و معراج مؤمن است، امام خمینی رحمه الله مراحل چهارگانه این سفر معنوی را در نماز بیان کرده اند. تفسیر ایشان در این مورد چگونه است؟
56. امام خمینی رحمه الله، انسانیت انسان را وابسته به کیفیت نماز او می داند و معقتد به رابطه ای دو طرفه بین نماز و انسانیت اند. این امر چگونه است؟
57. وضعیت نمازگزاری در جوامع اسلامی از لحاظ کیفی و کمی چگونه است؟ راه های جذب به نماز و تشویق نمازگزاری در جامعه کدامند؟
58. موانع جذب به نماز از لحاظ ظاهری (اجتماع) و معنوی چیست؟
59. روش های اخلاقی و تعلیمی ائمه علیهم السلام و عرفا درتربیت فرد و جامعه و وادار کردن افراد به نماز چگونه دسته بندی می شود؟
ص:182
60. از نظر ائمه علیهم السلام و بزرگان دینی، به کمیت نمازگزاران توجه بیشتری شده است یا به کیفیت نماز؟
61. وضعیت جامعه ما در مورد پرسش یاد شده چگونه است؟
ص:183

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

نتیجه

با توجه به آنچه گفته شد، می توان نتیجه گرفت که نماز به دلیل ویژگی های خاص خود، برترین و بهترین عبادت نزد خداوند به شمار می رود. برخی از ویژگی های نماز که به آن اشاره شد، عبارتند از: جامع بودن در میان عبادت ها، تعطیل نشدن در هیچ حال و شرایطی، وجوب آن در تمام ادیان الهی و سفارش و اهتمام انبیای الهی به آن، ذکر خاص و متعیّن پروردگار، تکرار یومیه، وجه دین و نشانه اسلام، وسیله قرب الهی و معراج مؤمن، نور چشم پیامبر، معیار قبولی و ردّ اعمال، تبعیت عمل انسان از نماز او، سفارش تمام انبیا و امامان شیعه علیهم السلام، عمومیت آن در میان تمام خلایق و بازدارندگی از فحشا و منکر.
تمام موجودات، دارای عبادت و نمازِ خاصِ خود هستند و هر چه در آسمان ها و زمین است خدا را تسبیح می گوید و تسبیح آنان از نوع ذکری نطقی شعوری است.
تشریع نماز بر اساس حکمت و اسرار و حقایق هستی است و هر حرکت، ذکر و افعال نماز، دربردارنده و بیان کننده راز خاص خود است که بنده با نماز آگاهانه و دقیق راه عبودیت و قرب الهی را می پیماید و در صورت بی توجهی به آن، نماز صوری و ظاهری است و انسانیت انسان به
ص:184
تبع آن صوری خواهد بود؛ زیرا انسان بودن واقعی انسان، در گرو نماز واقعی و حقیقی است.
نماز با این ویژگی ها، آثار و فواید بی شماری برای دین و دنیا و آخرت فرد و نیز جامعه به همراه دارد و ترک آن نیز پی آمدهای بدی خواهد داشت.
گرایش به عبادت بر اساس فطرت الهی بشر است و ترک و روگردانی از آن ناشی ازعلل ظاهری (محیط و اجتماع و...) و معنوی (گناه و...) است.
ریشه اصلی ترک نماز، جهل و ناآگاهی به مقام پروردگار و نیاز به عبادت و همچنین تأثیر عبادت در شکوفایی روحی و ناآگاهی از فلسفه نماز و عبادت است.
نماز با همه اهمیت، همانند قرآن و نهج البلاغه و دعاهای ائمه علیهم السلام هنوز در مهجوریت است و متأسفانه جامعه ما هنوز به جایگاه مناسب و شایسته یک جامعه شیعه نسبت به نماز نرسیده است و نسل نوین ما گرایش کمتری به آن دارند و این خطری بسیار بزرگ است. ازاین رو، مسئولان و دردمندان دین، در درجه اول به شناخت و درک عمیق نماز نیازمندند و در درجه دوم باید همتی بزرگ و تلاشی گسترده برای تبلیغ و تعلیم نماز در جامعه به کار برند و با روش های دینی پسند نسل جدید را به درک و عمل به نماز وادارند.
ص:185
در این راستا، مسئولیت نهادهایی، مانند ارشاد و تبلیغات اسلامی، ستاد اقامه نماز و صدا و سیما سنگین تر و مؤثرتر از بقیه خواهد بود.
صدا و سیما نیز باید با تکمیل برنامه های موجود و استفاده از شیوه های مختلف تأثیرگذاری بر افکار مردم، به عنوان دانشگاه عمومی، افزون بر تبلیغ نماز، شیوه فعالیت خویش را به تناسب گروه های مختلف مردم در گرایش به دین، متنوع نماید و جهت پاسخ گویی به پرسش ها و شبهات اذهان عمومی اهتمام جدی بورزد؛ زیرا تبلیغ صورت ظاهری و معمولی نماز در شرایط کنونی و برای مقابله با تهاجم فرهنگی چندان مقاوم نخواهد بود، گرچه بی تأثیر نیست. صدا و سیما باید بکوشد نماز را در جامعه عمیق و واقعی کند تا با استفاده از آثارِ نمازِ واقعی بتوان تهاجم فرهنگی را مهار کرد.

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

پس از چهل شبانه روز، نماینده گوهرشاد خانم به محراب عبادت آمد تا از حال او خبردار شود چون با او سخن گفت، دید اهمیتی نمی دهد. گفت من نماینده گوهرشاد هستم و جهت خبر گرفتن از حال تو و گزارش به خانم آمده ام. گفت: به خانم بگو من نمی توانم برای رسیدن به وصال تو از محبوبِ واقعیِ عالمِ حقیقی جهان دست بردارم، برو به او بگو:
اگر لذت ترک لذت بدانی
دگر لذت نفس، لذت نخوانی
* * *
ص:172

[طهورا*کنیز فاطمه زهرا(س)*]

پرسش های مردمی

1. دیدگاه شما درباره نماز چیست؟
2. در مورد نماز و اهمیت آن از نظر اسلام چه اطلاعاتی دارید؟
3. نماز در ادیان دیگر الهی چه اهمیتی داشته است؟
4. به نظر شما قدمت نماز در ادیان الهی چقدر است؟
5. آیا می دانید هنگامی که حضرت عیسی علیه السلام متولد شد، در مورد نماز چه فرمود؟ (در آیه ای از قرآن ذکر شده است)
6. آیا می توانید جملاتی از پیامبران الهی در مورد نماز که در قرآن آمده است، ذکر کنید؟
7. پیامبر اسلام در سخن معروف خود نماز را به چه چیزی تشبیه فرموده اند؟
8. آیا می دانید که ائمه معصومین علیهم السلام به هنگام رحلت از این عالم، بستگان خود را به چه چیزی سفارش می کرده اند و از چه چیزی بر آنها اتمام حجت می کردند؟
9. آیا می توانید به نمونه هایی از تاریخ اسلام که ائمه علیهم السلام در سخت ترین شرایط بالاخص هنگام نبرد به نماز پرداخته اند، اشاره کنید؟
10. از آثار مختلف نماز چه می دانید؟
11. مطابق کلام امام علی علیه السلام و حضرت زهرا علیهاالسلام، هدف از نماز از لحاظ اخلاقی، دور کردن انسان از چه ویژگی منفی است؟
12. به نظر شما مهم ترین اثر نماز در زندگی انسان چیست؟
ص:173
13. قرآن مهم ترین تأثیر نماز را برای فرد چه می داند؟
14. آثار به جا آوردن نماز در احادیث ائمه علیهم السلام چیست؟
15. آثار ترک (در دنیا و آخرت) در احادیث کدامند؟
16. نماز تا چه اندازه و چگونه در مهار و خنثی کردن تهاجم فرهنگی بیگانگان موثر است؟
17. اهل واقعی نماز چه ویژگی هایی دارند؟
18. قرآن در آیه ای می فرماید: «وای بر نمازگزاران»؛ منظور چه کسانی هستند؟
19. بر اساس آیه قرآن، نتیجه روگردانی از ذکر و یاد حق چیست؟
20. هنگامی که از مجرمان (اهل دوزخ) پرسیده می شود که چه چیز شما را در آتش افکند، چه پاسخی می دهند؟ (سوره مدثر)
21. چرا در قرآن از حاضر شدن به نماز، در حال مستی و بی توجهی نهی شده است؟
22. خداوند ما را به «خواندنِ» نماز فرمان داده است یا به «اقامه» نماز و به پا داشتنِ آن؟
23. معنای این جمله چیست: «نماز را غیر از این ظاهر، باطنی است»؟
24. معنای نماز صوری و نماز واقعی چیست؟
25. «قربة الی اللّه » در نیت نماز یعنی چه؟ (معنای نزدیکی به خدا چیست؟)
26. با چه شرایطی می توان به خدا نزدیک شد؟
ص:174
27. از اسرار نماز چه می دانید؟
28. آیا می توانید تعدادی از اسرار نماز را برشمارید؟
29. معنای حضور قلب در نماز چیست؟
30. برای حضور قلب داشتن در نماز چه باید کرد؟
31. وظیفه انسان در برابر محافظت بر نماز چیست؟
32. بر اساس دستور قرآن و ائمه علیهم السلام وظیفه انسان در برابر نماز و نماز در برابر انسان کدام است؟
33. وظیفه هر شخصی در مقابل وادار کردن دیگران (مخصوصا اهل خانواده خود) به نماز چیست؟
34. به نظر شما نمازگزاری در موفقیت دانشمندان و جویندگان علم چه نقشی داشته است؟ آیا می توانید نمونه هایی از استمداد علما و دانشمندان از نماز را ذکر کنید؟
35. به نظر شما چه تعداد از افراد موفق در عرصه مسابقات علمی و... (به ویژه نوجوانان و جوانان) مقید به نماز و عبادت و استمداد از حق تعالی هستند؟
36. فرق زندگی و آرامش روحی افرادی که با یاد حق زندگی می کنند، با غیر آنان چیست؟
ص:175