واجب فراموش شده در اثبات وجوب دعا براي فرج امام زمان ارواحنافداه

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

2- امام حسین علیه السلام از امام علی علیه السلام دعایی را نقل می کند که در فرازی از آن چنین آمده است:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی طَیِّبِ الْمُرْسَلِین ... صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُم...»(1)

یعنی: «ستایش مخصوص خداست، پروردگار جهانیان و صلوات خداوند بر پاکیزه رسولان باد ... درود فرست بر محمد و خاندان او و در فرجشان تعجیل فرما ...»

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

3- در روایتی امام صادق علیه السلام می فرماید: هرکس بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگوید: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ»، نمی میرد مگر اینکه قائم از آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم را درک کند.(2)

و در اعمال روز جمعه، صلوات و دعا برای فرج صد مرتبه ذکر شده است:

«اللَّهُمَّ صَلِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ»

هرکس در روز جمعه صد مرتبه اینگونه بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم صلوات بفرستد خداوند شصت حاجت او را برآورده سازد، سی حاجت از حوائج دنیا و سی حاجت از حوائج آخرت.(3)

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

4- امام جعفر صادق علیه السلام به نقل از پدران خود می فرمایند که پیامبر

ص: 123

1- . تهذیب الاحکام، ج3، ص 83
2- . بحارالانوار، ج83، ص 77
3- . مصباح کفعمی، ص 421
اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: هر کس بعد از نماز ظهر روز جمعه، هفت مرتبه اینگونه صلوات بفرستد، از اصحاب قائم علیه السلام خواهد بود:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَ آلِ مُحَمَّد»(1)

5- مرحوم شیخ طوسی رحمه الله در کتاب "مصباح المتهجد" نقل می کند که مستحب است پس از نماز عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه بر محمّد و آل محمّد بسیار صلوات فرستند و بگویند:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ أَهْلِكْ عَدُوَّهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ»(2)

و گفتن این صلوات صد مرتبه از بعد از عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه فضیلت بسیار دارد.

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

6- اسحاق بن عمار گوید: به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: قربانت گردم! من از عقربها می ترسم، فرمودند: به ستارگان بنات النعش، به سه تاى آنها نگاه کن، و ستاره وسطى آنها در کنارش ستاره کوچکى است که عرب آن را «سها» نامند و ما آن را «اسلم» نامیم، و هر شب بدان خیره نگاه کن و سه بار بگو:

«اَللّهُمَّ رَبَّ اَسْلَمَ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ سَلِّمْنا مِنْ شَرِّ کلِّ ذی شَرٍّ»

یعنی: «خدایا ای پروردگار ستاره «اسلم» درود فرست بر محمّد و آل

ص: 124

1- . أعلام الدین فی صفات المؤمنین، ص 367
2- .مصباح المتهجد، ج1، ص 265
محمّد و شتاب کن در فرج ایشان و سالم بدار ما را از شر هر صاحب شری.»

اسحاق گوید: در تمام عمر خود آن را ترک نکردم جز یک مرتبه که آن بار هم عقرب مرا زد.(1)

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

7- عمرو بن أبی المِقدام می گوید: امام صادق علیه السلام دعایی که جامع خیر دنیا و آخرت است را به من تعلیم فرمود. حضرت در این دعا با ذکر صفات حضرت حق، پس از بیان چند دعا، همچون طلب آمرزش، بعد از ذکر صلوات، فرج و آسایش و سرور اهل بیت علیهم السلام را از درگاه الهی مسئلت می نماید و سپس دعا می کند که خداوند متعال طعم و حلاوت این فرج را بر ایشان بچشاند و دشمنانشان را نابود گرداند:

«اللَّهُمَّ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ الْحَلِیمُ الْکَرِیمُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْمَلِکُ الْجَبَّارُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الرَّحِیمُ الْغَفَّارُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ شَدِیدُ الْمِحالِ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْکَبِیرُ الْمُتَعالِ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ* وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْمَنِیعُ الْقَدِیرُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْغَفُورُ الشَّکُورُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْحَمِیدُ الْمَجِیدُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْحَنَّانُ الْمَنَّانُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْحَلِیمُ الدَّیَّانُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْجَوَادُ الْمَاجِدُ وَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ وَ أَنْتَ اللَّهُ

ص: 125

1- .مکارم الاخلاق، ص 291
لَا إِلَهَ إِلَّا اَنْتَ الْغَائِبُ الشَّاهِدُ وَ اَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اَنْتَ الظَّاهِرُ الْبَاطِنُ وَ اَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عَلِیمٌ* تَمَّ نُورُکَ فَهَدَیْتَ وَ بَسَطْتَ یَدَکَ فَأَعْطَیْتَ رَبَّنَا وَجْهُکَ أَکْرَمُ الْوُجُوهِ وَ جِهَتُکَ خَیْرُ الْجِهَاتِ وَ عَطِیَّتُکَ أَفْضَلُ الْعَطَایَا وَ أَهْنَؤُهَا تُطَاعُ رَبَّنَا فَتَشْکُرُ وَ تُعْصَى رَبَّنَا فَتَغْفِرُ لِمَنْ شِئْتَ تُجِیبُ الْمُضْطَرِّینَ وَ تَکْشِفُ السُّوءَ وَ تَقْبَلُ التَّوْبَةَ وَ تَعْفُو عَنِ الذُّنُوبِ لَا تُجَازَى أَیَادِیکَ وَ لَا تُحْصَى نِعَمُکَ وَ لَا یَبْلُغُ مِدْحَتَکَ قَوْلُ قَائِلٍ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ رُوحَهُمْ وَ رَاحَتَهُمْ وَ سُرُورَهُمْ وَ أَذِقْنِی طَعْمَ فَرَجِهِمْ وَ أَهْلِکْ أَعْدَاءَهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ وَ اجْعَلْنَا مِنَ الَّذِینَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ* وَ اجْعَلْنِی مِنَ الَّذِینَ صَبَرُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ وَ ثَبِّتْنِی بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ فِی الْآخِرَةِ وَ بَارِکْ لِی فِی الْمَحْیَا وَ الْمَمَاتِ وَ الْمَوْقِفِ وَ النُّشُورِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ أَهْوَالِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ سَلِّمْنِی عَلَى الصِّرَاطِ وَ أَجِزْنِی عَلَیْهِ وَ ارْزُقْنِی عِلْماً نَافِعاً وَ یَقِیناً صَادِقاً وَ تُقًى وَ بِرّاً وَ وَرَعاً وَ خَوْفاً مِنْکَ وَ فَرَقاً یُبْلِغُنِی مِنْکَ زُلْفَى وَ لَا یُبَاعِدُنِی عَنْکَ وَ أَحْبِبْنِی وَ لَا تُبْغِضْنِی وَ تَوَلَّنِی وَ لَا تَخْذُلْنِی وَ أَعْطِنِی مِنْ جَمِیعِ خَیْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ مَا عَلِمْتُ مِنْهُ وَ مَا لَمْ أَعْلَمْ وَ أَجِرْنِی مِنَ السُّوءِ کُلِّهِ بِحَذَافِیرِهِ مَا عَلِمْتُ مِنْهُ وَ مَا لَمْ أَعْلَم.»(1)

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

یعنی: «خدایا تویى خدایى که نیست معبودى جز تو بردبار بزرگوار، و

ص: 126

1- .کافی، ج2، ص 584
تویى خدایى که نیست معبودى جز تو عزیز فرزانه، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو یکتاى قهّار، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو فرمانرواى جبّار، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو مهربان آمرزنده، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو سخت کیفر، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو بزرگ و برتر، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو شنواى بینا، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو والامقام توانا، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو آمرزنده سپاس پذیر، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو ستوده و گرامى، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو آمرزنده و دوستدار، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو پر مهر و پر نعمت، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو بردبار و پاداش دهنده، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو بخشنده باشوکت، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو یکتاى یگانه، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو

غایب و حاضر، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو آشکار و پنهان، و تویى خدایى که نیست معبودى جز تو به هر چیز دانا، تمام شد نور تو پس هدایت نمودی، و گشودى دست عطایت پس عطا کردى، پروردگار ما ذات تو گرامى ترین ذاتها، و جانب تو بهترین جانب ها، و عطایت فزونترین عطاها و گواراترین آنهاست، فرمانبرداریت کنند پروردگارا و تو سپاسگزارى کنى، و نافرمانیت کنند و تو بیامرزى هر که را خواهى، اجابت کنى درماندگان را، و برطرف کنى بدى را، و بپذیرى توبه را، و درگذرى از گناهان، پاداش دستگیریهایت داده نشود،

ص: 127

و نعمتهایت به شماره درنیاید، و رسا درنیاید به مدح و ثنایت گفتار کسى، خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد، و شتاب کن در فرج و نصرت و آسایش و شادمانیشان، و بچشان به من شیرینى دوران فرج ایشان را، و هلاک گردان دشمنانشان را از جن و انس، بده به ما در دنیا خوبى و در آخرت نیز خوبى، نگاهمان دار از عذاب دوزخ، و قرارمان ده از کسانى که ترسى بر آنها نیست و نه آنان که اندوهناک شوند، و قرارم ده از کسانى که بردبارى کنند و به پروردگارشان توکّل کنند، و پایدارم بدار به گفتار پابرجا در زندگى دنیا و در آخرت، و برکت بده به من در زندگى و مرگ و توقفگاه قیامت و زنده شدن آن روز و حساب و میزان و هراس هاى روز قیامت، و سالمم بدار بر صراط و بگذرانم از آن، و روزیم گردان علمى سودمند و یقینى راست و درست و تقوا و نیک رفتارى و پارسایى و خوف و ترسى از خودت که برساندم به مقام قرب تو و دورم نکند از تو، و دوستم دار و دشمنم مدار، و سرپرستیم کن و وامگذارم، و عطا کن به من از همه خوبیهای دنیا و آخرت، آنچه بدانم و آنچه ندانم، و پناهم ده از همه بدى ها به تمامى چه آنها که مى دانم و چه آنها که ندانم.»

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

8- مستحب است در قنوت نماز فجر این دعا (که معروف است به کلمات فرج)خوانده شود:

«یَا اللَّهُ الَّذِی لَیْسَ كَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ اللَّهُمَّ مَنْ كَانَ أَمْسَى وَ أَصْبَحَ وَ ثِقَتُهُ وَ رَجَاؤُهُ غَیْرُكَ فَأَنْتَ ثِقَتِی وَ رَجَائِی فِی الْأُمُورِ كُلِّهَا یَا أَجْوَدَ

ص: 128

مَنْ سُئِلَ وَ یَا اَرْحَمَ مَنِ اسْتُرْحِمَ ارْحَمْ ضَعْفِی وَ قِلَّةَ حِیلَتِی وَ امْنُنْ عَلَیَّ بِالْجَنَّةِ طَوْلًا مِنْكَ وَ فُكَّ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ وَ عَافِنِی فِی نَفْسِی وَ فِی جَمِیعِ أُمُورِی بِرَحْمَتِكَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ»(1)

یعنی: «اى خدایی که مانندی برای او نیست و شنوا و دانا است، از تو می خواهم که درود بفرستی بر محمّد و آل محمد، و شتاب کنی در فرج ایشان، خداوندا (چه بسا) کسى که صبح و شام مى کند در حالى که اطمینان و امیدش به غیر توست، اما تویى اطمینان و امید من در همه کارها، اى بخشنده ترین کسی که از او درخواست شده، و اى مهربان ترین کسى که از او طلب رحمت شده است، به ضعف و تهیدستى و اندکى چاره سازیم رحم آور، و بهشت را به عطا و کرمی از خودت به من ارزانى دار، و وجودم را از آتش برهان، و مرا در نفسم و جمیع کارهایم سلامت بدار، به رحمت خودت اى مهربان ترین مهربانان.»

9- شیخ طوسی رحمه الله در تعقیب هر فریضه ای می گوید: در حالی که محاسن خود را در دست راست گرفته ای و کف دست چپ را رو به آسمان بالا برده باشی، هفت مرتبه می گویی:

«یَا رَبَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ»(2)

ص: 129

1- . البلد الأمین و الدرع الحصین، ص49
2- . مصباح المتهجد، ج 1، ص 53
یعنی: «ای پروردگار محمد و خاندان محمد درود فرست بر محمد و آل محمد و در فرج آل محمد تعجیل بفرما»

و سپس هفت مرتبه می گویی:

«يَا رَبَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعْتِقْ رَقَبَتِي مِنَ النَّار»

یعنی: «ای پروردگار محمد و خاندان محمد درود فرست بر محمد و آل محمد و گردنم را از آتش (دوزخ) رهایی بخش.»

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

10- مرحوم کفعمی رحمه الله دعایی به نام «دعاء الفرج» ذکر می کند که بنابر نقل، پس از نمازِ حاجتی که امام رضا علیه السلام تعلیم داده است، خوانده می شود. در اوایل دعا، لفظ «فرج» با عبارات گوناگونی آمده است:

«یَا مُفَرِّجَ الْفَرَجِ یَا کَرِیمَ الْفَرَجِ یَا عَزِیزَ الْفَرَجِ یَا جَبَّارَ الْفَرَجِ یَا رَحْمَانَ الْفَرَجِ...»

یعنی: «ای گشایش دهنده فرج، ای کرم دهنده در فرج، ای عزت دهنده در فرج، ای جبران کننده در فرج، ای مهربان در فرج...»

در ادامه با ذکر دعایی شبیه به دعای توسل، اسامی ائمه علیهم السلام را ذکر می کند و پس از آن خداوند را به حق خود و معصومین و انبیا و مقرّبان درگاه الهی قسم می دهد که بر محمد و خاندانش درود فرستد و فرج آل محمد صلی الله علیه و آله و  سلم را برساند:

«...اللَّهُمَّ بِحَقِّکَ الْعَظِیمِ وَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بِحَقِّ أَنْبِیَائِکَ ...

ص: 130

وَ بِحَقِّ مَنْ نَادَاکَ وَ نَاجَاکَ وَ دَعَاکَ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ...»(1)

یعنی: «... خدایا به حق بزرگ تو و به حق محمد و خاندان محمد و به حق پیامبرانت ... و به حق هر آنکه تو را صدا زد و با تو مناجات نمود و تو را خواند در خشکی و دریا، درود فرست بر محمد و خاندان محمد و در فرجشان تعجیل فرما ...»

11- در باب دعا بین رکعات نماز که در دهۀ آخر شبهای ماه مبارک رمضان خوانده می شود، آمده است:

«... یَا کَرِیمُ یَا کَرِیمُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ اغْفِرْ لِی ذَنْبِی ...»(2)

یعنی: «... ای بخشنده، ای بخشنده، صلوات بفرست بر محمد و آل محمد و در فرجشان تعجیل فرما و گناهم را بیامرز ...»

علامه امینی رحمه الله می فرماید: «هرکس پس از صلوات بر پیامبر (اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ) با اخلاص، برای سلامتی و تعجیل درظهورامام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه دعا کند و عبارت "عجّل فرجهم" را بگوید ، او را در ثواب نوشتن کتاب الغدیر شریک می نمایم.»(3)

ص: 131

1- .البلد الامین، ص 326
2- .مصباح المتهجد، ج 2، ص 551
3- . یادنامه علامه امینی، ص345

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

علامه امینی رحمه الله می فرماید: «هرکس پس از صلوات بر پیامبر (اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ) با اخلاص، برای سلامتی و تعجیل درظهورامام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه دعا کند و عبارت "عجّل فرجهم" را بگوید ، او را در ثواب نوشتن کتاب الغدیر شریک می نمایم.»(3)

ص: 131

1- .البلد الامین، ص 326
2- .مصباح المتهجد، ج 2، ص 551
3- . یادنامه علامه امینی، ص345

[راحیل السادات* تورا من چشم در راهم*]

دعا برای فرج در سجده

بهترین حالت بندگی سجده است، چنانکه خداوند جلّ جلاله این خضوع بنده اش را دوست می دارد و در آن حالت به او آگاهی می دهد که دعا نماید، لذا مؤمن در آن حالت ابتدا برای بزرگترین و عزیزترین خلایق در زمان خویش در نزد خداوند جلّ جلاله یعنی حضرت بقیة الله روحی له الفداء دعا می کند، زیرا آن بزرگوار مقام بزرگی را جهت استجابت دعا نزد خداوند داراست، بدین سبب درخواست دعاکننده به اجابت مقرون می گردد و حوائج شخصیش

به هدف اجابت می رسد.

1- چنانچه راوی از امام صادق علیه السلام نقل می کند: نزدیکترین زمان بنده به خداوند زمانی است که او خدایش را بخواند در حالیکه در سجده باشد. امام علیه السلام به راوی فرمود: زمانی که در سجده هستی چه ذکری می گویی؟ راوی می گوید، گفتم فدایت شوم، چه بگویم؟ به من بیاموز. فرمود بگو:

«یَا رَبَّ الْأَرْبَابِ وَ یَا مَلِکَ الْمُلُوکِ وَ یَا سَیِّدَ السَّادَاتِ وَ یَا جَبَّارَ الْجَبَابِرَةِ وَ یَا إِلَهَ الْآلِهَةِ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا»

یعنی: «ای پروردگار پروردگاران! و ای شاه شاهان! و ای سرور سروران! و ای کوبنده سرکشان و ای خدای خدایان! درود خود را بر محمد و آل محمد نثار کن و انجام بده برایم...(حاجتش را ذکر کند)»

پس از آن بگو:

ص: 132

«فَإِنِّی عَبْدُکَ نَاصِیَتِی فِی قَبْضَتِکَ»

یعنی: «همانا من بنده توام و اختیار کارهایم در دست تو است»