*★▐★* علل و عوامل دوستيهاي افراطي در دوران نوجواني *★▐★*

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

7-پرورش ايمان:مباني تربيتي و اخلاقي نوجوان، تعيين کننده ي جهتگيري او در برخوردها و ارتباطهاي انساني است و اين خود برخاسته از کيفيت شرايط منظومه ي خانوادگي است.مقاومت نوجوان در قبال گرايشها و کششهاي غرايز،بستگي تام به بنيه ي اخلاقي و ايمان وي دارد و در شيوه هاي برخورد نيز ازهمين نيروي مؤثر و بازدارنده مي توان بهره جست.
توصيه هاي سازنده ي اخلاقي، ايجاد فضاي معنوي در محيط کلاس و مدرسه و آکنده نمودن انديشه و باور نوجوان از لذت ايمان و نشئه ي عرفان و معنويت، همچون سدي استوار در برابر انحرافات محسوب مي شود.چنانچه يکي از مربيان و يا اعضاي ستاد تربيتي مدرسه و يا هر فرد ديگري به تشخيص ستاد تربيتي که رابطه نزديک و مطلوبي با نوجوان دارد، از اين فرصت بهره گيرد و ضمن جلب اعتماد بيشتر و تفاهم عميقتر، يک رشته گفتگوهاي اخلاقي با نوجوان برقرار نمايد، در جهت تضعيف گرايشهاي افراطي و نامطلوب مؤثر خواهد بود.

8-تهديد روابط:بعضاً اين سؤال در مجامع تربيتي مطرح مي شود که وقتي روابط تا اين حد نزديک وصميمانه و بعضاً عاشقانه شد، چه بايد کرد؟

ـ آيا بايد روابط را به طورناگهاني با دانش آموز قطع کرد؟

ـ آيا بايد روابط را توسعه و تعميق بخشيد؟

ـ آيا بايد روابط را کنترل و محدود نمود؟

به طور دقيق بايد گفت که راههاي اول و دوم، به هيچ وجه توصيه نمي شود. زيرا در صورت اول يعني قطع نمودن روابط، تعادل عاطفي و روحي نوجوان بر هم مي خورد و او را دچار آشفتگي و اضطراب مي نمايد و در وضعيت دشواري قرار مي دهد که احتمالاً نوجوان در چنين حالتي تهديد به خودکشي ويا اقدام به خودکشي مي نمايد.

راه دوم هم کاملاً روشن است که به جاي حل مشکل، آن را توسعه و گسترش مي دهد.لکن راه سوم منطقي و معقول به نظر مي رسد.و در اين حالت دوست بزرگتر با کنترل نمودن ارتباطهايش با نوجوان، او را به حالت تعادل سوق مي دهد ونوعي محدوديت در روابط فيمابين برقرار مي کند.دوست بزرگتر (مربي يا معلم يا دانش آموز بزرگتر)با اين روش مي فهماند که او فقط هدف توجه نيست، بلکه ديگران نيز در اين مجموعه، به لحاظ روابط انساني، سهمي دارند.ولي اين مهم را به تدريج و با ظرافت و ملايمت انجام مي دهد تا از فروريختن تعادل نوجوان پيشگيري کند و به صورتي گام به گام او را با واقعيتي که چندان مطلوب و جالب نيست، آشنا سازد.

نوجوان در اين رابطه به کسي مي ماند که از جاي تاريک و بي نوري که مدتها در آن ساکن بوده، خارج مي شود تا روشنايي و روز را نظاره کند.مواجه نمودن چنين فردي به طورناگهاني با نورخورشيد، شديداً به چشمانش آسيب مي رساند ولي اگر به تدريج نور ضعيفي را به او نشان دهيم و مرحله به مرحله نور بيشترشود، امکان آشنايي فرد با روشنايي خورشيد فراهم مي شود. ضمن آن که سلامت چشمانش را نيزحفظ نموده ايم.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

9-تربيت بدني:فعاليتهاي ورزشي علاوه بر اين که موجب پرورش جسم و صحت بدن مي شود، روح را نيز پاکيزه مي کند و موجب پالايش روان مي گردد.توسعه ي تربيت بدني در مدارس به ويژه در دوران بلوغ، اهميتي بيش از آن دارد که از ظاهر هرمسئله برداشت مي شود.زيرا فعاليتهاي ورزشي، دريچه هايي براي خروج فشارهاي ناشي از تراکم انرژي نوجوان محسوب مي شود.اگر به شکل مطلوب واز طريق ورزشهاي متناسب با سن و جنس، انرژي به جريان افتد، دل و انديشه و بدن او را مشغول نموده ايم و اگر امکان اين گونه فعاليتهاي سالم فراهم نشود، انرژيهاي متراکم، سر بر مي آورند و از هرطريقي خود را به جريان مي اندازند و آنگاه يکي از اين انحرافات به شکل دوستيهاي افراطي که بعداً رنگ جنسي نيز پيدا مي کند، متجلي خواهد شد.
نوجوانان دلي رقيقتر دارند.(5)

چون پير شدي ز کودکي دست بدار
بازي و ظرافت به جوانان بگذار
طرب نوجوان ز پير مجوي
که دگر نايد آب رفته به جوي
زرع را چون رسيد وقت درو
نخرامد چنان که سبزه ي نو (6)

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

توصيه هاي تربيتي در باب حيات عاطفي نوجوان

انفعالات و احساسات، بخش اصلي شخصيت و حيات روحي نوجوان را تشکيل مي دهد و شناخت ويژگيهاي آن، کليد اصلي حل مشکلات عاطفي اين دوره مي باشد.لکن براي اطمينان بيشتر از صحت برخوردها و شيوه هاي تربيتي به ذکر توصيه هايي چند مبادرت مي ورزيم:

1-با توجه به نياز مبرم نوجوان به تأمل و تفکر و دروني شدن احساسات وي، لازم است که فرصتهاي کافي براي اين که پاره اي از ساعات با خود خلوت کند و به انديشه فرو رود، در اختيار وي قرار گيرد و والدين و مربيان آگاهانه و يا ناآگاهانه خلوت مورد نياز او را بر هم نزنند و با اين عمل اعتماد او را نسبت به خود سلب ننمايند.

2-اشاره نموديم که عواطف نوجوان سرکش ونيازمند کنترل و نظارت بزرگترهاست، لکن بايد ضمن اعمال نظارت صحيح و به موقع،ازحد اعتدال خارج نشود و موقعيتي فراهم نگردد که سوءظنهاي بي جا و بي مورد، اساس روابط صميمانه ي والدين نوجوان را درهم ريزد وآن را آسيب پذير سازد.

اگر نظارت و کنترل به موقع، بجا، صحيح، توأم با صميميت و محبت صورت گيرد، مي توان به آينده ي نوجوان اميدوار شد.درغير اين صورت بايد نظاره گر شکافهاي عميقي بين والدين و نوجوان باشيم.

يادآوري مي شود تا زماني که شواهدي قطعي و مسلم مبني بر رفتار نامطلوب نوجوان در دست نداريم، نبايد سوءظن به جاي حسن ظن، بر مجموعه ي روابط متقابل حاکم شود.بلکه حسن ظن داشتن به نوجوان، او را در موقعيت رفتاري و ارتباطي بهتر و مطلوبتري قرار خواهد داد.

3-دربحبوحه ي مبارزه با مشکلات، نوجوان به راحتي دلسرد و نوميد مي شود و دست از تلاش وفعاليت مي کشد.گاهي اين حالت تشديد مي گردد و به نوعي قهقراي روحي مي رسد که نوجوان احساس عجز و درماندگي عميق مي کند و احساس مي نمايد که زير پايش خالي شده و در حال فرو ريختن است.

والدين و اطرافيان نوجوان نبايد به مجرد اظهار ضعف و ناتواني نوجوان، به کمک او برخيزند و ابتکار عمل را به دست گيرند .بلکه بايد فرصتهايي ايجاد کنند تا او خود، راه غلبه برمشکلات را بياموزد.ولي اگرحالت درماندگي و ناتواني عميقتر شد و به نااميدي بيشتر انجاميد، لازم است اطرافيان به کمک او برخيزند و وي را در اين احساس تلخ تنها نگذارند و با مساعدت وراهنماييهاي لازم او را ترغيب و تشويق به تلاش مجدد نموده و در اين حالت منفي روحي، جنبه هاي مثبت شخصيت و عمل او را گوشزد و يادآوري نمايند.چه،تشويق به موقع و مؤثر، موج اندوه و يأس را از انديشه و قلب او مي زدايد و نيرويي مضاعف وجديد در او مي آفريند و وي را براي مقابله و مواجهه با مشکلات مهيا مي سازد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

4-همان گونه که روابط گرم و مستحکم عاطفي، فاصله ها را کم مي کند و بر تفاهم و حُسن سلوک مي افزايد، روابط معيوب و غلط عاطفي نيز فاصله ها را عميقتر وبيشتر مي نمايد و به انزواي نوجوان و دوري گزيدن از روابط انساني مي انجامد، چيزي که بهاي سنگيني براي جبرانش بايد پرداخت نمود.دراين صورت نوجوان دچار سرخوردگي عاطفي شده و در انزوا و دورباطلي قرار مي گيرد که با حرکتهاي بعدي تاروپود بيشتري بر دست و پاي خود و
مشکلاتش مي تند و درحلقه هاي پيچيده اي از بحران، قرار مي گيرد.

5-در پاره اي از موارد،نوجوان براي تجسم و تبلور رؤياها و احساسهاي نيرومند خود،به بيان پاره اي از مسايل مي پردازد که از آنها به «ميتوماني» يا دروغهاي افسانه اي، ياد کرديم.اطرافيان نوجوان بهتر است در مواقع برخورد با اين نوع دروغپردازيها، از هرگونه برچسب زدن و اطلاق کلماتي از قبيل دروغگويي، فريبکاري و غيره از ضربه زدن به احساسات او، خودداري نمايند و با اين عمل نوجوان را در اتخاذ اين شيوه تشويق ننمايند. بهتر است با درايت و تدبير به گونه اي غيرمستقيم، سخنان او را با دقت حاکي از اطمينان گوش نموده ومحتاطانه سؤالهايي براي اطمينان بيشتر از صحت گفته هايش مطرح کنيم.سؤالهايي از اين قبيل که:
ـ آيا مطمئني که اين مطلب، همينطور است که مي گويي؟
ـ آيا يقين داري که چيزي در بيان مطلب، اشتباه نشده است؟
ـ من حرفهايت را باور دارم، ولي فکر مي کنم بايد دقت بيشتري داشته باشي.
ـ فکر مي کنم اگر يک بار ديگر افکارت را مرتب و منظم کني، گفتارت دقيقتر و صحيح تر خواهد بود.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

6-از آنجايي که هيجانهاي عاطفي، عموماً در دوره ي نوجواني، همواره ميان «خواهشها و قطبهاي متضاد»در نوسانند، لذا تظاهرات عاطفي آنان از قبيل:غم و شادي، خشم و محبت، انزوا و تعاون و غيره دايماً از حالتي به حالت مقابل منتقل مي شود.از اين رو مربيان و والدين نبايد اين گونه تظاهرات رفتاري را به مثابه ي رفتاري پايدار و هميشگي تلقي نمايند و برچسب خاصي، حاصل از آن رفتار و بنا برتشخيص خود، بر شخصيت نوجوان بزنند.

7-قبلاً اشاره نموديم که نوجوان به اقتضاي عدم تعادل عاطفي، قادر به کنترل هيجان و احساسات خود از قبيل شادي و يا خشم نيست و در اين شرايط ممکن است فرياد هم بزند و سر وصداي زياد راه بيندازد.مربيان و خانواده هاي دورانديش و با تدبير دراين گونه مواقع، به جاي هر نوع عکس العمل تند و شديد که وضعيت را به مراتب بدتر کند با ملايمت و خويشتن داري برخورد مي کنند.چرا که حداقل سکوت آنها در چنين موقعيتي، نوجوان را جري تر و آشفته تر نخواهد کرد.

اطرافيان نوجوان، توجه دارند که نبايد وضعي پيش آورند که نوجوان به دفعات متعدد رو در روي آنها بايستد و جبهه گيري کند که اين به معناي از دست دادن ابتکارعمل تربيتي و کشيده شدن به برخوردهاي علکس العملي ناموجه است و متأسفانه بايد اذعان کرد که اين نوع رفتارها، ضعيفترين برخوردها از حيث تربيت محسوب مي شود.

به طورطبيعي، ديدگاه و جهت گيرهاي نوجوانان و اطرافيان آنها با يکديگر متفاوت است ونتيجه ي آن هم حالت رويارويي طرفين و موضعگيري متقابل است.لکن بايد توجه داشت که ادامه اين وضعيت به نفع هيچ کس نخواهد بود و جملگي آسيب مي بينند.در واقع انسان عاقل به فرموده ي اميرالمؤمنين علي (ع)، کسي است که وقتي بين دو شر و ضرر قرار گرفت و مجبور به انتخاب يکي از آن دو گرديد، چيزي را برگزيند که زيان آن کمتر باشد. (7)درحال تقابل با نوجوان قرار گرفتن يک نوع ضرر است و خويشتن داري و سکوت وملايمت نيز، در توان همه کس نيست، بلکه بايد انرژي رواني صرف نمود.ولي مصلحت تربيتي اقتضا دارد که انسان راههاي ديگري را اتخاذ کند تا کار به جايي نرسد که مداوماً ومکرراً در مقابل نوجوان بايستد وبا عمل نسنجيده ي خود فاصله ها را بيشتر و محبتها و همدليها را کمتر کند.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

پي نوشت ها:

1-دختري 17ساله، دانش آموز سوم دبيرستان.

2-قسمتي از نامه ي يک دختر جوان.

3-آداب تعليم و تعلم در اسلام، شهيد ثاني.

4-غررالحکم و دررالحکم، ترجمه ي محمدعلي انصاري.

5-رسول اکرم (ص)الحديث؛ جلد1، ص 349.

6-کليات سعدي.

7-اصول کافي؛ کتاب العقل و الجهل.







منبع:دنياي نوجواني