انديشه و عشق؛ راهى به سوى بهره ‏مندى از قرآن و دعا

[فاطمه جان]

امام زين‏العابدين عليه‏السلام خدا را بر نعمت دعا و نيايش چنين سپاس مى‏گويد:

«سپاس مخصوص خدايى است كه هر موقع بخواهم او را براى حاجت خويش صدايش مى‏كنم و در نهان و پنهان هرگاه

كه بخواهم با او بدون واسطه راز و نياز مى‏كنم، پس او حاجت مرا برآورده مى‏كند.»(10)

انسانِ بريده از نيايش و پرستش، ذرّه‏اى پرتاپ شده در جهان بى‏انتهاست كه خود را در اقيانوس بى‏كران آشفتگى‏ها

و در محاصره موج‏هاى بنيان كن اندوه، اضطراب و نوميدى مى‏يابد و سرانجام با خوارى به دوزخ وارد مى‏شود:

«پروردگارتان گويد: مرا بخوانيد اجابت مى‏كنم شما را، كسانى كه از پرستش و عبادت من سرباز مى‏زنند و تكبّر

مى‏ورزند به خوارى به جهنم مى‏افتند.»
(غافر: 60)

[فاطمه جان]

بهترين دعا


بهترين دعا، درخواستى است كه از عرفان خداوند سرچشمه مى‏گيرد؛

هنگامى كه انسان آفريننده نوازشگر و پر مهر خويش را به زيبايى بشناسد،

آتش عشق او در دلش شعله‏ور مى‏گردد؛ آتشى كه او را به ساحت قدس ربوبى فرا مى‏خواند.

اين عشق بر تمام اعضاى پيكر انسان تأثير گذاشته و آن‏ها را به حركت در مسير خشنودى محبوب وامى‏دارد

و زبانش رابه ذكر و ستايش او مى‏گشايد.

امام سجاد عليه‏السلام در اين‏باره چنين زمزمه مى‏كند:

«اى معبود من! چه كسى است كه شيرينى محبت تو را چشيد؛ پس جاى تو ديگرى را قصد كرد؟ و چه كسى است كه به قرب و نزديكى تو بار يافت و انس گرفت و از تو رو برتافت؟»(11)

دعا و نيايش، ذكر و ستايش، عبادت و تسليم، و تعظيم و كرنش، تمرين عملى توحيد در بوستان وجود انسان است؛

مؤمن بايد همواره در مسير تعالى و شكوفايى ايمان خويش تلاش كند

و توفيق در اين امر را مجدّانه از خداوند درخواست نمايد.

امام سجاد عليه‏السلام از خداوند چنين مى‏خواهد:

«پروردگارا! بر محمد و آل محمد درود فرست و ايمان مرا به كامل‏ترين درجه ايمان برسان و يقينم را در ارزشمندترين درجه يقين قرار ده.»(12)

[فاطمه جان]

زبان قرآن و زبان دعا


زبان فكر


كاربرد صحيح فكر و انديشه در قرآن و احاديث با عبرت گرفتن و بينش پيدا كردن ملازم گشته است

و معمولاً عبرت و بصيرت در پرتو وقايع تاريخى و پديده‏هاى هستى حاصل مى‏شود.

به عنوان نمونه، در آيه 176 سوره اعراف آمده است:

«... داستان‏ها و حكايت‏ها را بازگو كن شايد كه انديشه كنند.»

و يا در آيه 191 سوره آل عمران مى‏خوانيم:

«آنان كه خدا را ايستاده و نشسته و به پهلو آرميده ياد مى‏كنند و در آفرينش آسمان‏ها و زمين مى‏انديشند...»؛

به همين دليل است كه سرتاسر قرآن آكنده از داستان‏هاى تاريخى و پديده‏هاى طبيعى و شگفت‏انگيز است

تا فرد روى آوردنده به قرآن با خواندن و انديشيدن در آن‏ها درس و عبرت گرفته و صاحب بصيرت گردد.

حضرت على عليه‏السلام مى‏فرمايد:

«شخص بينا تنها آن كسى است كه چون سخن قرآن را بشنود بينديشد، و چون نگاه كند بينش پيدا كند و از عبرت‏ها سود ببرد.»(13)

پس در مسير تفكر، پيمون راه فهم قرآن و روى‏آورى به آيات پربار آن و يا توجه به عبادت و دعا لازم و ضرورى است.

و اين شايسته‏ترين و پرسودترين راهى است كه فكر و انديشه را ثمربخش مى‏سازد:

«و ما به سوى تو "ذكر" ـ يعنى قرآن ـ را نازل كرديم تا براى مردم هر آنچه را به سويشان فرو فرستاده شده بيان كنى، شايد مردم بينديشند.» (نحل: 44)

و يا در جاى ديگر مى‏فرمايد: «و اين مثال‏ها را براى مردم مى‏زنيم تا شايد انديشه كنند.» (حشر: 21)

با مرورى بر كاربرد واژه فكر در قرآن و احاديث، مى‏توان نتيجه گرفت كه گويى زمانى فكر به كار مى‏افتد و نام انديشه به خود مى‏گيرد كه فقط در جهت تأمّل آيات الهى باشد؛

زيرا اين واژه در قرآن تنها به صورت فعل ـ آن هم يك مرتبه در باب تفعيل و شانزده مرتبه در باب تفعّل ـ به كار رفته است كه در اغلب اين كاربردها ملازم با آيات الهى آمده است.(14)

به عبارت ديگر، ركن اساسى فكر، فهم آيات الهى است و با تكيه به تفصيل آيات و تذكرات قرآنى و تبيين شرايع الهى ـ در هر بعد از آن ـ است كه معنا پيدا مى‏كند.