نقش دوست در زندگى
بدون شك عوامل مختلفى در ساختن شخصيت انسان مؤثر هستند كه از مهم ترين آنها مسئلة همنشينى و دوستى و معاشرت است. اين عامل از چنان اهميتى برخوردار است كه اسلام فرموده:
المَرْءُ عَلى دينِ خَليلِهِ فَلْيَنْظُرْ أحدُكُمْ مَنْ يُخالِل. (14)
آدمى بر دين و روش همنشينِ خود است پس بايد ببيند كه با چه كسى دوست مى شود.
روشن است كه انسان خواه ناخواه از ديگران تأثير مىپذيرد و بخش مهمى از افكار و صفات اخلاقى خود را از طريق دوستانش كسب مىكند. اين مطلب هم از نظر عقل و هم از طريق تجربه به اثبات رسيده است. ما به وسيلة مشاهدات حسّى خود و نيز با بازنگرى به تاريخ، در مىيابيم كه چه بسيار افرادى كه از راه دوست به سعادت ابدى و يا شقاوت ابدى رسيده اند. نقش دوست در زندگى به قدرى زياد و برجسته است كه حضرت على (عليه السلام) مىفرمايد:
مَنْ إِشْتَبَهَ عَلَيْكُمْ أمرُهُ وَ لَمْ تَعْرِفُوا دينَهُ فَانْظُرُوا إلى خُلَطائِهِ فَإِنْ كانُوا أهْلَ دينِ اللهِ فَهُوَ عَلى دينِ اللهِ و إِنْ كانُوا عَلى غَيْرِ دينِ اللهِ فَلا حَظَّ لَهُ مِنْ دينِ الله. (15)
هرگاه وضع كسى براى شما نامعلوم بود و دين او را نشناختيد، به دوستانش نظر كنيد. پس اگر آنها اهل دين و آيين خدا باشند او نيز پيرو آيين خداست و اگر بر آيين خدا نباشد او نيز بهره اى از آيين حق ندارد.
تو اول بگو با كيان زيستى
پس آنگه بگويم كه تو كيستى
ابن مسكويه دانشمند مشهور اسلامى و استاد بوعلى سينا گويد:
«تمام سعادت انسان نزد ديگران و دوستان يافت مى شود. سعادتمند كسى است كه دوستان واقعى براى خود به دست آورد و در دوستى با آنان از هيچ فداكارى و از خودگذشتگى دريغ ننمايد تا هم او از آنان فضائل اخلاقى كسب كند و هم آنان از وى بهرة اخلاقى برگيرند». (16)
يك روانشناس معروف مىگويد: «اين جمله را در ذهن خود، به خود تلقين كنيد: نيك بختى من، شادى من، عوائد من، بستگى به هيچ چيز ندارد مگر به مهارتى كه در شيوة معاشرت با مردمان به كار مى برم».
آرى انسان در ساية دوستان وفادار و صميمى است كه مىتواند پلكان ترقى و تعالى را يكى پس از ديگرى طى نمايد و اين دوست است كه گاه تا اوج افتخار و عظمتْ بشر را رهنمون مى شود و منشأ خيرات و بركات اجتماعى مىگردد. همچنين در ساية همزيستى و همدلى است كه استعدادها شكوفا شده و بشر مىتواند اختراعات و اكتشافات و آثار ماندگار از خود برجاى بگذارد كه جامعه از آنها سود ببرد.
از سوى ديگر دوستان ناشايست و شرور هستند كه بشر را به منجلاب فساد انداخته و او را تا سر حدّ فنا و نيستى پيش مى برند. سقراط گويد: هر يك از مردم آرزويى دارد، يكى مال مىخواهد، يكى جمال و ديگرى افتخار، ولى به عقيدة من يك دوست خوب از همه مهم تر است.
رسول گرامى اسلام، نقش دوست و اهميت دوستى را چنين يادآور شده است:
المؤمِنُ ألِفٌ مَألُوفٌ وَ لا خَيْرَ فى مَنْ لا يَألَفُ وَ لا يُؤلَف. (17)
مؤمن چنان است كه با ديگران انس و الفت گرفته و ديگران با او انس دارند و كسى كه نه الفت پذير است و نه الفت مىگيرد در او خيرى نيست.
اگر تاريخ را ورق بزنيد، خواهيد ديد كه نه تنها بيشتر اختراعات و اكتشافات، حاصل همكارى و هميارى بشر با ديگران بوده بلكه اكثر موفقيت هاى اجتماعى و پژوهشها و تحقيقات علمى نيز در ساية همفكرى و هميارى و روابط دوستانة صحيح انجام گرفته است؛ دوستانى كه با تلاش جمعى و با كمك فكر و انديشة ديگران توانسته اند دستاوردهاى بزرگ علمى را براى تاريخ به ارمغان آورند.
نقل قول
