تجارت در نگاه شریعت(1)

[*~* مهسا *~*]

البته برخی از مبادلات، هدفی سود جویانه دارد; برای مثال درتجارت سرمایه داری گاه انتقال مالکیت به دفعات در خصوص یک کالاانجام می شود، بدون این که واسطه ها کار تولیدی و یاخدماتی درباره کالا انجام دهند. اسلام این نوع سودجویی ها را محکوم می کند; زیرا با شرایط تجارت در اسلام منافات دارد. ابوحمزه می گوید:
«سالته عن الرجل یتقبل العمل فلا یعمل فیه و یدفعه الی اخریربح فیه قال: لا»

[*~* مهسا *~*]

از امام محمدباقر(ع)پرسیدم: مردی کاری را می پذیرد و بدون آنکه روی آن کاری انجام دهد باسود به دیگری می فروشد; چه حکمی دارد؟
حضرت فرمودند: چنین نشود.
سفارشهای اسلام درباره تجارت
برای اینکه دادوستد روندی اسلامی و شایسته داشته باشد، بایدبه دستورها و احکام دین به خوبی عمل شود و از سیره و روش پیامبرگرامی اسلام(ص) وائمه معصومین: پیروی(ص)گردد.
سفارشهای اسلام درباره تجارت چنین است:
اول آگاهی، سپس عمل

[*~* مهسا *~*]

در اسلام تجارت نیز مثل اعمال دیگر به پنج نوع تقسیم می شود:
1- واجب; مانند تجارتی که شخص برای تامین مخارج خودوخانواده اش انجام می دهد. یا دادو ستدی که ترک آن، خطر اقتصادی برای مسلمانان پدید می آورد.
2- مستحب; مانند تجارتی که برای جامعه مفید است.
3- مکروه; مانند صرافی، کفن فروشی و ذبح حیوانات در صورتی که شغل دائم باشد.
4- مباح; مانند معاملاتی که نه موجب زیان فرد یا جامعه است، نه مورد احتیاج آنها.
5- حرام; مانند خرید و فروش مواد مخدر، مشروبات الکلی، ربا،نوارهای موسیقی مستهجن و آنچه موجب ضعف یا سقوط اسلام ومسلمانان شود.

[*~* مهسا *~*]

انسان برای این که دربخش ممنوع تجارت قدم نگذارد و از بخش واجب و مستحب غافل نگردد، باید دستورهای اسلام دراین باره را به خوبی بداند.
اصبغ بن نباته می گوید: بارها از امیرمومنان علی(ع)شنیدم که می فرمود: «اول آگاهی، سپس تجارت.»
حضرت این جمله را سه مرتبه تکرار می کرد: «یامعشرالتجار،الفقه ثم المتجر» ; به خداسوگند، رسوخ ربا در این امت از حرکت مورچه ای برسنگ صاف بی صداتر است. تاجر فاجر است و فاجر درآتش است، مگر تاجری که حق بگیرد و حق بپردازد.
جواز کسب
در زمان پیامبراکرم(ص)، حضرت به کسی که می خواست داد و ستدشروع کند، سفارشهایی می کرد و درباره آن از وی تعهد می گرفت.

[*~* مهسا *~*]

عبدالله بن قاسم جعفری چنین نقل کرده است:
پیامبرخدا(ص)به حکیم بن حزام اجازه تجارت نداد تااین که ازاو چنین تعهدگرفت:
1- معامله کسی که از خرید جنس منصرف شود را فسخ کند.
2- کسی را که نتواند بدهی اش را بپردازد، مهلت دهد.
3- حق خود را کامل یا کمتر از آن بگیرد. (بیش از حقش دریافت نکند.
امام صادق(ع)می فرماید: پیامبراکرم(ص)فرمود: کسی که خرید وفروش می کند، باید از پنج خصلت دوری کند و گرنه، خرید و فروش نکند: ربا، قسم، مخفی نگهداشتن عیب کالا، عیب گرفتن ازکالا هنگام خرید و تعریف کردن هنگام فروش.
امام صادق(ع)همچنین می فرماید: امیرمومنان(ع)فرمود: کسی که دستورهای اسلام درباره تجارت را نمی داند، اگر به کسب و تجارت بپردازد، به گونه ای در ربا غوطه ور می شود که خروج از آن بسیارمشکل است. هرگز کسی برای کسب در بازار ننشیند مگر اینکه عقل خرید و فروش داشته باشد.