llı.✿. llı.✿.ıll فاطمه زهرا (سلام الله عليها) بانوی اول اسلام llı.✿. llı.✿.ıll

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

7. ساده ‏زیستی و از خودگذشتگی



یکی از ویژگی‏های دخت گرامی پیامبر اسلام صلی‏ الله‏ علیه‏ و‏آله ساده ‏زیستی اوست.

هنگامی پیامبر صلی‏ الله ‏علیه‏ و‏آله جهیزیه حضرت زهرا علیهاالسلام را
ملاحظه فرمود، در شگفتی فرو رفت و گفت:

«آفرین بر خانواده‏ ای که بیشتر ظروف آنها سفالین است(15)».

و با این جمله، ساده‏ زیستی آن حضرت را ستود.

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

8. ایثار



آیات سوره «هل أتی»(انسان)، نشانگر ایثار فزون از حدّ دخت گرامی
پیامبر صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله است.

مشروح سرگذشت آن را همگان شنیده ‏ایم.

او سه شب به ‏طور متوالی نان جوین خود را به نیازمندان که قرآن آنها
را به مسکین، یتیم و اسیر یاد می‏کند، داد و با آب افطار کرد(16).

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

9. بُعد قرآنی کوثر



مفسران آیاتی را بر خاندان رسالت تطبیق کرده ‏اند، این آیات بر دو نوعند:
گاهی این آیات اختصاصا درباره اهل بیت پیامبر صلی الله‏ علیه ‏و‏آله نازل شده است
و گاهی مفاد آیه، عام است؛

اما به نوعی بر اهل بیت پیامبر صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله انطباق قهری دارد.

بخش دوم که به آنها در اصطلاح مفسران، «جَری» و «تطبیق»
بر مصداق برتر اطلاق می‏شود، بیش از آن است که به آنها اشاره کنیم.

از باب نمونه، شیخ طبرسی در تفسیر سوره فاتحه می‏گوید:
برخی گفته ‏اند که مقصود از صراط مستقیم در آیه «اهدنا الصراط المستقیم»،
راه و روش پیامبر گرامی و جانشینان اوست(17).

مسلّما این نوع تفسیر بیشتر جنبه تطبیقی دارد.
مقصود، صراطی است که انسان را به سوی خدا رهبری نماید و به سعادت دنیوی و
اخروی او منتهی گردد، و راه و روش خاندان رسالت کامل‏ترین مصداق این آیه است.

ما، در این بخش فقط به برخی از آیات اشاره می‏کنیم که دخت گرامی
پیامبر صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله شأن نزول آن‏ها بوده و یا از جمعی است که این آیات درباره
آنها فرود آمده است و از این طریق به بُعدی از ابعاد زندگی آن حضرت اشاره می‏شود:

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

الف. مباهله و دخت گرامی پیامبر صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله



در آخرین سال‏های زندگی پیامبر صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله در مدینه، نامه‏ای از مقام رسالت
به نصارای نجران ارسال گردید و از آنان خواسته شد که یا اسلام بیاورند و یا با
پرداخت مالیات سرانه (جزیه) تحت حمایت اسلام قرار بگیرند.

گروهی از شخصیت‏های مذهبی و سیاسی آنان در قالب شصت نفر وارد مدینه شدند و پس
از یک رشته گفتگوها که به محکومیّت آنان انجامید، سرانجام کار به مباهله واگذار شد و قرار شد
هر دو گروه در نقطه‏ای از نقاط مدینه به مباهله برخیزند و لعنت خدا را بر دروغ‏گویان بفرستند.

قرآن این حقیقت تاریخی را در این آیه یادآور می‏شود:
«فَمَنْ حاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ العِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أبْناءَنا و أبْناءَکُم و نِساءَنا و نساءَکم
و أنْفُسَنا و أنْفُسَکم ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللّه‏ِ عَلَی الکاذِبینَ(18)».

«بنابراین هرکس پس از دانشی که به تو رسیده با تو به ستیز برخیزد، بگو بیایید
ما فرزندان خودرا و شما نیز فرزندان خود را و ما زنانمان را و شما نیز زنانتان را و
ما خود را و شما نیز خود را فراخوانیم، آنگاه لعنت خدا را بر دروغ‏گویان قرار دهیم».

مفسران و سیره ‏نویسان می‏نویسند:
پیامبر صلی‏ الله ‏علیه‏ و‏آله ، خانه را برای مباهله در نقطه خاصی از بیرون مدینه که
امروزدر آن نقطه مسجدی به نام «مسجد الإجابة» قرار دارد، ترک گفت، در حالی که دست
امام حسن علیه ‏السلام را گرفته و امام حسین علیه‏ السلام را در آغوش داشت و دخترش
حضرت زهرا علیهاالسلام و همسر گرامی وی حضرت علی علیه‏ ی السلام
پشت سر او حرکت می‏کردند.

پیامبر صلی‏الله‏ علیه ‏و‏آله عبای خود را بر درختی پهن کرد و سایبانی فراهم آورد،
آنگاه فرمود: هر چهار نفر زیر آن سایبان قرار گیرند و هرگاه او دعا کرد،
دعای او را با آمین همراهی کنند.

ولی قرائن گواهی می‏داد که دعای پیامبر مستجاب می‏شود و نمایندگان نجران در آتش می‏سوزند؛
از این جهت آنان از مباهله منصرف شدند و پذیرفتند که تحت‏ الحمایه دولت اسلامی قرار گیرند
و باج ‏گزار آن باشند، تفصیل این بخش را در کتاب «فروغ ابدیّت» می‏خوانید(19).

آنچه مهم است این است که گزینش حضرت زهرا علیهاالسلام از میان زنان مدینه
و همسران پیامبر، گواه بر این است که تنها زنی که از نظر قداست، شایستگی داشت که
دعای پیامبر صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله را با آمین خود همراهی کند، دخت گرامی او سرور زنان جهان بود
و هیچ زنی در آن عصر چنین قابلیّت و شایستگی را نداشت.

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

ب. آیه تطهیر و زهرای مرضیه علیهاالسلام



آیه تطهیر از آیه‏ های معروف در میان مسلمانان است که اهل بیت پیامبر صلی‏ الله ‏علیه‏ و‏آله
را از هر نوع پلیدی روحی و فکری و رفتاری، تنزیه می‏کند و می‏فرماید:

«...إنّما یُریدُ اللّه‏ُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اهْلَ البَیْتِ و یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا(20)».
«فقط خدا می‏خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و شما را کاملاً پاک سازد».

روایات فراوان، بلکه متواتر حاکی از آن است که مقصود از این بیت، بیتِ گلی و سنگی نیست،
بلکه بیت نبوّت و رسالت است و خدا در این آیه، درباره کسانی که از نظر روحی و فکری با این بیت
رفیع در ارتباطند، سخن می‏گوید و مقصود از «رجس» در آیه، پلیدی‏های روحی و رفتاری و آلودگی
به گناه است که اهل این خانه از آن پیراسته شمرده شده‏اند و به حکم این روایات، مقصود از این اهل
بیت همان خمسه طیّبه هستند که پیامبر صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏آله برای جداسازی آنان از دیگران، آنها را زیر
عبایی گردآورد و با خدای خود چنین راز و نیاز کرد:

«اللهمّ إنَّ لِکُلِّ نَبِّیٍ أهل بیت و هؤلاء أهل بیتی(21)».

باید توجه نمود که اراده، در آیه «انّما یرید اللّه‏»، اراده تشریعی نیست، اراده‏ای که ممکن
است مراد آن محقق نشود؛ زیرا اراده تشریعی بر طهارت، به خاندان رسالت اختصاص ندارد.

خدا با اعزام پیامبران و پیشوایان برای تطهیر انسان‏ها از آلودگی، این نوع از اراده خود
را ظاهر ساخته است. مثلاً در آیه زیر می‏فرماید:
«... و لکِنْ یُریدُ لِیُطَهِّرَکُم و لِیُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکُم لَعَلَّکُمْ تَشْکُرونَ(22)».
«ولی می‏خواهد شما را پاک سازد و نعمتش را بر شما تمام نماید تا شکر او را به جا آورید».

چون اراده تشریعی خداوند بر تطهیر همگان تعلق گرفته است؛ ولی اراده در این آیه،
بر گروه خاصی تعلق گرفته است. از این جهت می‏توان گفت که این اراده، (انّما یرید اللّه‏)،
اراده تکوینی است که حتما مراد را به دنبال دارد. در این صورت خاندان رسالت از هر پلیدی
و گناه و آلودگی پاک گردیده‏اند و این نشانه عصمت آنهاست.

تصوّر نشود که لازمه عصمت، نبوّت است و این یکی از اشتباهات است که عصمت را
مرادف نبوّت بدانیم؛ به گواه اینکه قرآن به طهارت و پاکی حضرت مریم علیهاالسلام از هرگون
ه گناه تصریح می‏کند؛ ولی او هرگز پیامبر نیست. آنجا که می‏فرماید:

«و إذ قالَتِ المَلائکَةُ یا مریمُ إنَّ اللّه‏َ اصْطَفاکِ و طَهَّرَکِ و اصْطَفاکِ علی نِساءِ العالَمین(23)».
«آن‏گاه که ملائکه به مریم گفتند: خدا تو را برگزیده و از آلودگی پاک کرده و تو را بر زنان
جهان برتری بخشیده است».

این پاکی، پاکی از آلودگی ظاهری نیست؛ زیرا طهارت ظاهری هنر نیست.
امروز زنان هوس‏باز از نظر ظاهر پاک و تمیز می‏باشند، بلکه مراد، طهارت روحی و نفسانی
و دوری از آلودگی و گناه است.

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

ج. سوره «هل أتی» و فاطمه اطهر




مفسّران اتفاق نظر دارند که آیاتی چند از سوره «هل أتی» (سوره انسان)
درباره خاندان پیامبر صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله که حضرت زهرا علیهاالسلام
نیز عضو مهم آن بود، نازل شده است.

این آیات از آیه پنجم این سوره شروع شده و در آیه بیست و دوم پایان می‏پذیرد؛

یعنی از آیه «إنّ الأبرار یشربون من کأس کان مزاجها کافورا»
آغاز می‏شود و در آیه «إنّ هذا کان لکم جزاءً و کان سعیکم مشکورا» پایان می‏پذیرد.

سخن درباره این آیات و تفسیر آنها گسترده ‏تر از آن است که در یک مقاله بگنجد و لذا
برخی از علمای اهل سنت مانند عاصمی، کتابی مستقل در تفسیر این سوره نوشته ‏اند و شأن نزول
آن در تمام تفاسیر موجود است و در بحث ایثار حضرت زهرا علیهاالسلام به آن اشاره شد.

دختر گرامی پیامبر صلی‏ الله ‏علی ه‏و‏آله مانند فرزندان و همسرش، راه انبیا را پیمودند که تمام
کارهای آنان برای خدا بود، و هرگز در فکر پاداش از مردم نبودند و شعار همه انبیا این بود که
«و ما أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إلاّ عَلی رَبّ العالمینَ(24)».

منطق حضرت زهرا علیهاالسلام و همسرش و دو نور دیده‏ اش این بود که می‏گفتند:

«إنّما نُطْعِمُکُم لِوَجْهِ اللّه‏ِ لا نُریدُ مِنْکُم جَزاءً و لا شُکورا(25)».
«ما شما را به خاطر خدا اطعام می‏کنیم، هیچ پاداش و سپاسی از شما نمی‏خواهیم».

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

د. سرور زنان جهان و شبه پاداش رسالت



یادآور شدیم که کوشش‏ها و فداکاری‏های پیامبران برای خدا بود و هیچ‏گاه در فکر
پاداش و طلب سپاس از مردم نبودند.

در طول تاریخ، پیامبران، با این ویژگی‏ها شناخته می‏شدند، چنان که می‏فرماید:
«اتّبعوا مَنْ لا یَسْأَلُکُمْ أجرا و هُمْ مُهْتَدونَ(26)».
«از کسانی پیروی کنید که از شما مزدی نمی‏خواهند و خود، هدایت یافته ‏اند».

با توجه به این اصل، در سوره شورا، مهر و مودّت خاندان رسالت، پاداش جانفشانی‏های
پیامبر صلی‏ الله ‏علیه‏ و‏آله شمرده شده است، آنجا که می‏فرماید:
«...قُلْ لا أسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أجْرا إلاَّ المَوَدَّةَ فِی القُرْبی...(27)».
«بگو اجر و پاداشی از شما درخواست نمی‏کنم جر دوست داشتن نزدیکانم».

و مقصود از نزدیکان، اقربای پیامبر صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله و در رأس آنها تنها یادگار و
دخت گرامی او قرار دارد. اکنون سؤال می‏شود: هرگاه شعار پیامبران، پیراستگی از
درخواست پاداش است، چگونه قرآن مهر خاندان خود را، اجر رسالت معرفی می‏کند.

پاسخ آن، این است که دوستی اهل بیت هرچند خود، فضیلت و کرامتی است؛ ولی در عین
حال راهگشای سعادت برای دوستداران آنهاست و این نوع مودّت، پیش از آن که به سود صاحب
رسالت باشد، مایه سعادت دوستداران آنهاست؛

زیرا دوستی با کانون فضیلت، انسان را در حوزه کمال قرار می‏دهد و به حکم این که
آنها را دوست دارد، در گفتار و رفتار، از آنها پیروی می‏کند.

و لذا در آیه دیگر می‏فرماید:
«قل ما سَأَلْتُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ....(28)».
«مزدی که درخواست کردم به سود شماست».

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

هـ. زهرا علیهاالسلام کوثر جوشان




دشمنان پیامبر صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله برای بی ‏اهمیّت جلوه دادن
دعوت پیامبر با خود گفتگو می‏کردند و می‏گفتند:

رسالت محمد صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله با مرگش به پایان می‏رسد؛
زیرا او ابتر؛ یعنی نسل‏بریده و بی‏عقب است و از این طریق، به خود نوید می‏دادند که
چراغ دعوت او با مرگ وی و نبودن فرزند پسر خاموش می‏گردد.

قرآن در نقد اندیشه باطل آنان، به رسول گرامی صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله در مکه نوید می‏دهد
که ما به تو کوثر دادیم، چنان‏که می‏فرماید:
«إنّا أعْطَیْناکَ الکَوْثَرَ* فَصَلِّ لِرَبِّکَ و انْحَر* إنَّ شانِئَکَ هُوَ الأبْتَر».
«ما به تو کوثر عطا کردیم* برای پروردگارت نماز بخوان و قربانی کن*
بدان دشمن تو بریده‏نسل و بی‏عقب است».

با توجه به ذیل آیه که خداوند در آن، دشمن را «ابتر» می‏خواند و در مقابل، یادآوری می‏کند
که خدا به او «کوثر» لطف فرموده است، به روشنی می‏توان دریافت که مقصود از «کوثر»،
نسل کثیری است که از پیامبر در طول زمان به جای مانده و خواهد ماند،

و امروزه آماری که ازسادات و ذریّه پیامبر در کشورهای مختلف جهان مانند ایران و عراق و
عربستان و یمن و اردنو سوریه و مغرب و تونس و الجزایر و مصر و سودان و هند و پاکستان،
حتی اندونزی منتشر شده،

تعداد سادات را بیش از 60 میلیون نفر نشان می‏دهد و در گذشته برای ذریه پیامبر
صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله اداره‏ای به نام «نقابة السادات» وجود داشته است و سرپرست
آن را نقیب ‏السادات می‏نامیدند.

رازی آنگاه که به تفسیر سوره کوثر می‏رسد می‏گوید:
بنگرید با این که اموی‏ها و عباسی‏ها به نسل‏ کشی سادات پرداخته‏اند؛ ولی ذریه رسول خدا از نسل
زهرا جهان را پر کرده است و چه عالمان بزرگ و بی‏ نظیری را تحویل جامعه داده است
مانند (حضرت) باقر علیه‏السلام و صادق علیه‏السلام و رضا علیه‏السلام که در علم و وارستگی
نمونه زمان خود بودند(29).

ما از نظر ابعاد قرآنی، به همین مقدار بسنده می‏کنیم و دامن سخن را در این بُعد،
کوتاه می‏سازیم و در شماره آینده به بیان ابعاد دیگری از فضائل حضرت زهرا علیهاالسلام می‏پردازیم.

در شماره گذشته به برخی از صفات بارز حضرت زهرا علیهاالسلام اشاره شد و
اینک در دنباله مطالب گذشته به جایگاه آن حضرت در احادیث نبوی و بُعد تاریخی شخصیت
ایشان پرداخته شده و بخشی از خطبه آن حضرت پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله
شرح و تفسیر می‏شود.

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

10. زهرا علیهاالسلام در لسان احادیث پیامبر صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله



پس از درگذشت پیامبر صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله هرچند نقل فضایل اهل‏بیت (علیهم‏السلام)
در محاق منع قرار گرفت و اصولاً حدیث‏ نویسی و حدیث‏ن گاری و حتی گفتگوی آن ممنوع شد؛

ولی آنگاه که فشار حکّام از نگارش حدیث برداشته شد، و عالمان از خسارت عظیمی که
دامن‏گیر حدیث رسول‏اللّه‏ صلی‏ الله ‏علی ه‏و‏آله شد آگاه گشتند،

در ضمن نقل احادیث پیامبر صلی‏ الله‏ علی ه‏و‏آله ، کم و بیش فضایل اهل‏بیت (علیهم‏السلام)
در کتب حدیث و محاوره‏ ها و مذاکره ‏ها به میان آمد و در کتب مربوط، ضبط شد.

قسمتی از این احادیث که شأن و منزلت حضرت را بیان می‏کند، در آغاز مقاله گذشت.

البته دست دو محدّث مشهور، بخاری و مسلم، بالأخص اوّلی، در نگارش فضایل اهل‏بیت
(علیهم‏السلام) می‏لرزد؛ ولی در عین حال، این دو، در صحیح خود بابی به نام فضایل دخت
گرامی پیامبر صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله گشوده ‏اند و روایاتی را نقل کرده ‏اند که همگی حاکی از
منزلت انکارناپذیر آن حضرت است.

نکته مهم این است که نویسندگان هر دو به اصطلاح «صحیح» و دیگران از دخت
گرامی پیامبر صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏آله که قریب 18 سال با او زندگی کرده، به ندرت
نقل روایت کرده‏ اند، درحالی که از برخی از همسران او که قریب به 8 سال با او به
سر برده ‏اند، متجاوز از 2000 روایت نقل نموده‏ اند و این نوع حق ‏ناشناسی و نمکدان‏ شکنی
دامن‏گیر گروهی از محدثان شده؛

ولی در عین حال گروه‏های منصف اهل سنّت تا حدّی به جبران این مطلب پرداخته ‏اند.

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

11. زهرا علیهاالسلام در بُعد تاریخی



سیره نویسان و مورخان که بخواهند به نوعی درباره پیامبر صلی‏ الله ‏علی ه‏و‏آله
و تاریخ اسلام سخن بگویند، بدون استثنا نمی‏توانند از اشاره به دخت گرامی
پیامبرصلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله خودداری کنند؛

زیرا آن‏گاه که درباره فرزندان پیامبر صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله سخن می‏گویند، دخت گرامی
پیامبر صلی ‏الله ‏علیه‏ و‏آله در رأس آنهاست.

مسأله خواستگاری او از سوی شخصیت‏های متعدد و پاسخ منفی از جانب زهرا
علیهاالسلام ؛ شرایط ازدواج و عروسی آن حضرت و فرزندانی که در دامان خود تربیت کرد،
هر کدام برگیزرّین از تاریخ اسلام را تشکیل می‏دهد.

لطف و مهری که پیامبر صل ی‏الله ‏علیه ‏و‏آله درباره تنها ذریّه خود مبذول می‏داشت،
به صورتچشم‏گیری در تاریخ، مسطور است و یادآور مقام و منزلت او در
عهد رسالت می‏باشد؛

ولی مسأله مهم، پس از درگذشت پیامبر صلی ‏الله ‏علیه ‏و‏آله و نقش حضرت
زهرا علیهاالسلام در تثبیت تشیّع است و این، یکی از خدمات بارز یادگار
پیامبر صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏آله است، زیرا به دنبال یک واپس‏گرایی، بعد از درگذشت رسول
خدا صلی ‏الله ‏علیه‏ و‏آله ، به تدریج، خط ولایت کم‏رنگ شد و می‏رفت که خط سقیفه، مشروعیت
خود را کسب کند و هیچ نوع اعتراضی از هیچ مقامی به او نشود.

امیرمؤمنان علیه‏السلام بنا به وصیّت پیامبر صلی‏ الله ‏علیه ‏و‏آله ، نیمه سکوت را برگزید،
تا نظام اسلامی دچار تشتّت و تفرقه نشود؛

ولی دخت گرامی او با زبان و رفتار، مخالفت خود را با نظام حاکم روشن ساخت
و کاملاً آن را غیرمشروع معرّفی کرد.

او در خطبه سراسر فصاحت و بلاغت خود که محورهای گوناگونی را مطرح می‏نماید،
خدمات همسر خود را به رخ آنان می‏کشد و نمک ‏نشناسی آنان را تثبیت می‏کند و رفتار آنان
را در مسأله فدک برخلاف آیات قرآنی می‏داند و امّا از نظر رفتار، سفارش می‏کند شبانه غسل
داده شود و شبانه دفن گردد و احدی از آنان در تشییع او حاضر نشود و قبر او تا روزی که
خدا بخواهد مخفی بماند، و این، ضربه محکمی بر مشروعیّت نظام وارد می‏آورد و تشیّع و جدایی
خط ولایت از خط حاکم را تثبیت می‏نماید.

اینک به گونه فشرده، به تحلیل نخستین بخش این خطبه که پیرامون
عقیده و عرفان است، می‏پردازیم: