امثال قرانی

[ال یاسین]

نمونه ديگرى از تأثير قرآن
نمونه ديگر از تأثير فصاحت و بلاغت قرآن، داستان اسعد بن زُراره است. چون قبيله «اسعد» با قبيله اى ديگر مدّتها در جنگ و ستيز بود، اسعد براى تهيه اسلحه از مدينه به سوى مكه حركت كرد. وقتى وارد مكه شد، ابتدا به قصد زيارت خانه خدا به طرف مسجد الحرام ـ كه كعبه در زمان جاهليّت على رغم وجود بتها از احترام خاصّى برخوردار بود - حركت كرد. جلوى در مسجد الحرام شخصى جلوى اسعد را گرفت و گفت: كجا مى‏روى؟ اسعد گفت: به زيارت مى‏روم. مرد گفت: عيبى ندارد؛ ولى مواظب باش! چون در كنار حِجر اسماعيل، مردى ساحر نشسته است؛ با كلامش مردم را سحر و جادو مى‏كند! اين پنبه را در گوشهايت فرو كن تا صدايش به گوش تو نرسد! اسعد اين كار را انجام داد و به طواف مشغول شد. در اين هنگام چهره زيباى پيامبر(صلى الله عليه وآله) توجه او را جلب كرد؛ ولى سخنان آن حضرت را نمى‏شنيد. با خود انديشيد كه: عجب آدم نادانى هستم! بهتر است حرفهاى او را بشنوم؛ اگر خوب بود بپذيرم و گرنه قبول نكنم. پنبه ها را از گوش درآورد و آياتى از قرآن به گوشش رسيد.) جذبه قرآن قلبش را تكان داد و در اعماق روحش روشنايى و درخشش عجيبى ايجاد كرد. آن گاه جلو آمد و در مقابل پيامبر زانو زد و از حضرت تلاوت چند آيه ديگر تقاضا كرد. اسعد با شنيدن اين آيات، شيفته گشت و سرانجام مسلمان شد و خود، موضوع اختلاف و ستيز قبايل خود را براى حضرت رسول (صلى الله عليه وآله) بيان كرد و از پيامبر(صلى الله عليه وآله) دعوت كرد كه جهت رفع اين اختلاف به مدينه بيايند.)

[ال یاسین]

پيام هاى آيه

1ـ پشه حيوان كوچكى نيست!
بسيارى از مفسّران نامدار؛ از جمله مرحوم طبرسى ـ رضوان الله عليه ـ در تفسير باارزش خود در ذيل آيه شريفه مذكور حديثى از امام صادق(عليه السلام) نقل مى‏كند كه امام فرمودند: «علّت اين كه خداوند به پشه مثال زده است، اين است كه پشه على رغم جسم كوچكش تمام اعضا و جوارح حيوان بزرگى چون فيل را داراست و علاوه بر آن، دو عضو ديگر دارد كه فيل فاقد آن است».)
در حقيقت خداوند با اين مثل مى‏خواهد ظرافت آفرينش را بيان كند كه تفكّر در مورد اين حيوان به ظاهر ضعيف ـ كه خدا آن را شبيه بزرگترين حيوانات خشكى آفريده است ـ انسان را متوجه عظمت خدا مى‏سازد.
توضيح اين كه: در جثه حقير يك پشه ضعيف و ناچيز، دقيقاً اندامهاى يك فيل عظيم الجثه ديده مى‏شود. اندامهاى تغذيه، خرطومى ظريف با سوراخ باريك، اندامهاى حركتى، اندامهاى توليد مثل و... علاوه بر آن، پشه دو شاخك شبيه آنتنهاى امروزى براى برقرارى تماس با اطراف دارد و نيز بالهاى ظريف كه فيل فاقد آنهاست

[ال یاسین]

2ـ دو حجاب بزرگ: كثرت نعمت و عادت به آن

علّت اين كه ما انسانها از اين نعمت هاى بزرگ خداوند غافليم و بر اين ظرافتهاى خلقت انديشه و تفكّر نمى‏كنيم دو چيز است: اوّل، حجاب كثرت نعمت. فراوانى نعمتها باعث مى‏شود كه هيچ نعمتى به چشم انسان نيايد و به آن نينديشد. امّا اگر به عنوان مثال همين پشه ـ كه همگان آن را موجود بى ارزش و مزاحمى مى‏دانند ـ به تعدادى كم و اندك وجود مى‏داشت و به دست دانشمندان مى‏افتاد، آن وقت آن را موجودى ارزشمند و شايسته مطالعات علمى مى‏شناختند.

دوّم، حجاب عادت. مثلاً چشم يكى از نشانه هاى بزرگ خلقت و آفرينش است؛ امّا هرگز به آن نمى‏انديشيم! يا گوش انسان گيرنده قوى و ظريف و عجيبى است؛ ولى چون به وجود آنها و استفاده از آن عادت كرده ايم قدر و ارزش آنها را نمى‏دانيم. در حالى كه اگر دقّت كنيم نه تنها اين اعضا، بلكه همه چيز اين عالم عجيب است و همه، اسرار توحيد و دلايل عظمت خدا را بيان مى‏كنند.

[ال یاسین]

هدايت و ضلالت در قرآن

در انتهاى آيه مورد بحث و در جواب منافقان ـ كه گفتند: خداوند با اين مثلها عده اى را هدايت و افراد ديگرى را گمراه مى‏كند ـ خداوند مى‏فرمايد: «فقط فاسقان به وسيله آن (مثلها) گمراه مى‏شوند» در اين آيه شريفه و آياتى از اين قبيل) مسأله ضلالت و گمراهى به خداوند نسبت داده شده است! همان گونه كه در آيات ديگر مسأله هدايت.)
اگر هدايت و ضلالت به خواست خداست و ما انسانها مجبور هستيم و از خود اختيارى نداريم، پس چرا خداوند حكيم به نيكان پاداش و به بدان جزاء مى‏دهد؛ در صورتى كه هر دو مجبور بوده اند و به اراده خود عمل نكرده اند؟

در تفسير اين قبيل آيات و از جمله آيه مورد بحث نظرات مختلفى ارائه شده است: بعضى گفته اند: «يُضِلُّ» در اين آيه شريفه به معناى «يَمْتَحِنُ» است؛ يعنى خداوند به وسيله اين مثلها مى‏خواهد مردم را امتحان كند.)
گروه ديگر گفته اند: مراد از «هدايت و ضلالت» تهيه مقدّمات آن است؛ ولى تصميم نهايى با خود انسان است. مثل اين كه خداوند از انسان لجوج توفيقات را سلب مى‏كند، بنابراين؛ گمراهى به معناى سلب توفيق است.)
علّت اختلاف مفسّران در تفسير «هدايت و ضلالت» در قرآن مجيد ظاهراً بدين جهت است كه معناى اين دو كلمه براى آنها پيچيده و دشوار است. بنابراين؛ با توضيحى درباره اين دو واژه، بايد مشكل حلّ شود.

[zahmaf]

سلام بردوستان گرامی

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

سلام بردوستان گرامی

....*....به نام حضرت دوست....*....

سلام و عرض ادب

سرکار خانم zahmaf گرامی

به سایت آیه های انتظار
مجمع عاشقان بیقرار
منتظر گوشه چشم حضرت یار

خوش امدید

امیدوارم لحظات پرباری را در سایت بگذرانید

[ال یاسین]

معناى هدايت و ضلالت

به اين مثال توجه كنيد: دانه هاى شفّاف، سالم و حيات بخش باران از آسمان نازل مى‏شود و بر سراسر كره زمين مى‏بارد، خورشيد عالم گير نيز با نور پاك و نيروبخش خود بر همه زمينها مى‏تابد. اينها هر دو رحمت الهى است؛ ولى محصول زمين هايى كه از اين دو رحمت الهى بهره مند شده اند، يكسان نيست.
در زمين هاى شوره زار، خار مى‏رويد و در زمينهاى ديگر، گل و گياه سبز مى‏شود! آيا سبب اين اختلاف باران و خورشيدند يا شوره زارى زمين؟
شكّى نيست كه اشكال از زمين است. اگر به جاى تخم خار در آن زمين، تخم گل نهاده يا پاشيده مى‏شد، اين خارستان، گلستان مى‏شد؛ پس اگر گفته شود: باران در اين زمين خار رويانده است؛ معنايش اين نيست كه باران خارآفرين بوده است، بلكه ايراد از خود زمين است.

[ال یاسین]

مسأله هدايت و ضلالت هم درست به همين شكل است. باران رحمت الهى به وسيله پيامبر(صلى الله عليه وآله) بر همه قلبها باريدن گرفت و همه به آواى ملكوتى قرآن گوش فرا دادند. كسانى كه قبلاً زمين دلشان را آماده كرده بودند، هدايت شدند و كسانى كه شوره زار دل را به زلال ايمان نشسته بودند و مستعد نشده بودند، گمراه شدند.
خود آيات قرآن نيز اين مدّعاً را تأييد مى‏كند؛ مثلاً در آيه دوّم سوره بقره خداوند مى‏فرمايد: «ذلِكَ الْكِتابُ لارَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ» همان كتاب با عظمتى است كه شك در آن راه ندارد و مايه هدايت پرهيزكاران است.
يعنى هدايت شامل كسانى مى‏شود كه پرده هاى تعصّب و لجاجت را كنار زده باشند و نسبت به حرف حقّ، گوشى شنوا داشته باشند.
و در آيه مورد بحث، آيه 26 سوره بقره، خداوند فرمودند: «ما يُضِلُّ بِهِ اِلاَّ الْفاسِقِينَ» تنها فاسقان گمراه مى‏شوند.

[ال یاسین]

يعنى اينها اوّل فاسق بودند و زمين دلشان شوره زار؛ سپس خداوند، به خاطر همين فسقشان آنها را گمراه كرد و از باران رحمت و ايمان، خار و كفر روييده شد.
و در آيه 10 سوره روم نيز خداوند مى‏فرمايد: «ثُمَّكانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ اَساؤُا السُّوأَى اَنْ كَذَّبُوا بِـآياتِ الله...» نتيجه و عاقبت آن كسانى كه مرتكب كار بد شدند، تكذيب آيات الهى و ضلالت شد.
يعنى اين تكذيب آيات الهى و ضلالت، حاصل اعمال خود آن ظالمين است) بنابراين؛ هدايت و ضلالت، نتيجه اعمال خود ماست و خداوند متعال ـ كه حكيم على الاطلاق است ـ مقدّراتى از روى حكمت براى بندگان وضع مى‏كند. اگر بنده به اميد كسب الطاف الهى به سوى خدا گام بردارد، از سرچشمه هدايتش، رستگار مى‏شود و اگر به بيراهه دلبستگى غير الهى رود، به مصداق آيه شريفه «اِنَّ الله يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَ يَهْدِى اِلَيْهِ مَن اَنابَ» گمراه مى‏شود. و از ذيل آيه استفاده مى‏شود كه هدايت بى حساب نيست، بلكه هر كس به سوى خدا آيد و توبه كند هدايت شاملش مى‏شود؛ ولى اگر دشمنى كرد، گمراه مى‏شود.

[ال یاسین]

خلاصه اين كه: جبرى در كار نيست و هدايت و ضلالت نتيجه عمل خود انسان است و ضلالت سمّ كشنده است؛ اگر كسى با احتيار خود استفاده كرد، حقّ اعتراض ندارد. اين آيات «هدايت و ضلالت» چندان پيچيده نيست و به وسيله خود آيات قرآن تفسير مى‏گردد. در نتيجه وظيفه يك مسلمان اين است كه آنچه در توان دارد عمل كند و زمين دل را آماده باران رحمت الهى كند و از خداوند، خواستار توفيق و بخشش كاستيها شود.

----------------------------------------------------------------------------------------------------
1- ماه مبارك رمضان، سال 1418هـ ق.
2- اين كه در بعضى از كتابهاى «امثال قرآن»، مثالهاى قرآن را تا يك صد و سى مثل شمرده اند، ظاهراً صحيح نمى باشد، زيرا در آنها، ضرب المثلهاى قرآن نيز مَثَل محسوب شده اند؛ مثلاً آيه شريفه 164 انعام «... و لا تزرو وازرة وزر اُخرى...» و آيه 39 سوره نجم «... ليس للانسان الاّ ما سعى» كه «مثَل» به حساب آورده شده است، «ضرب المثل» هستند؛ زيرا كه در آنها، تشبيهى بيان نشده است.
3- البته مثلهاى لفظى و به زبان گفتار نيز از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و ائمه اطهار(عليهم السلام) نقل شده است كه علاقه مندان مى توانند در اين باره به ميزان الحكمة، روايت 18106 تا 18236 مراجعه كنند.
4- ميزان الحكمة، باب 1372، حديث 6593.
5- نهج البلاغه، خطبه 224.