مراتب عبودیت (ذل عبودی و عز ربوبی)

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

«افرایت من اتّخذ الهه هواه و اضله اللَّه علی علم». دانسته پا روی حق می‏گذارند و دانسته گمراه می‏شوند. شما جهنّمی نیستید نمی‏دانید که جهنمیان دانسته جهنم می‏روند.

پروردگار عالم معنی ندارد حجّت تمام نکند. و جهنمی‏ها دانسته جهنم می‏روند. یعنی صفت رذیله نمی‏گذارد، وقتی صفت رذیله نگذاشت آدم شود، تابع حسادت می‏شود دانسته می‏داند بد است ولی حسد نمی‏گذارد این عمل را انجام ندهد او را وادار می‏کند که انجام دهد.

منیّت و خودیّت نمی‏گذارد که به راه راست برود و انقطاع الی اللَّه پیدا کند، دانسته پا روی حق می‏گذارد تا منیّت خود را ثابت کند. انقطاع إلی اللَّه، انقطاع الی غیراللَّه را که اصطلاحاً به آن «انقطاع عن الناس» می‏گویند خیلی است این که من وابسته به شما و شما وابسته به من باشید امّا عمده وابستگی‏ها به خود است و عیب اینجاست که من خودپرستم خودپسندم و صفات رذیله دیگر. و معنی «ذلّ عبودیّت و عزّ ربوبیّت» این است که این خودیّت و این نفسیّت از میان برداشته شود.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

خدا رحمت کند حافظ را چه خوب می‏گوید «تو خود حجاب خودی پرده از میان بردار» لذا بین ما و خدا یک قدم فاصله هست نه قدمها و فرسنگها. بین ما و خدا یک قدم است. آن چیست؟

اگر روی نفسیّت پا بگذاریم می‏رسیم به خدا. یعنی «انقطاع الی النفس» را پاره کنیم می‏رسیم به «انقطاع إلی اللَّه» بله پاره کردنش مشکل است. اینکه انسان دیگر خودیّت نداشته باشد. هیچ چیزی، هیچ کسی در نظرش نباشد جز خدا.

برای نفسش کار نکند. برای اینکه نفسش خوشش بیاید عبادت نکند حتی برای اینکه نفسش خوشش بیاید «لا اله الا اللَّه» نگوید. به عالمی دم مرگ گفتند بگو «لا اله الا اللَّه» با کمال صراحت گفت:

نمی‏گویم تا بالاخره قدری به هوش آمد. گفت: متوجه بودم که شما می‏گفتید بگو «لا اله الا اللَّه» امّا شیطان هم به من می‏گفت بگو «لا اله الا اللَّه» به او گفتم چون تو می‏گویی بگو «لا اله الا اللَّه» نمی‏گویم.

یک سرمشق دم مرگ. خوشا به حال آنها که حتی دم مرگ هم می‏توانند سرمشق بدهند.

یکی از علمای بزرگ از پدرش نقل می‏کرد (پدرش هم جزء علمای بزرگ بود) می‏گفت یک آدم بی‏سواد، امّا مؤمن کسی که «ذل عبودیت» را درک کرده بود، (در بعضی روایات داریم که چشیده بود) مرا (عالم بزرگ) خواستند.

او گفت من امشب می‏روم و دلم می‏خواهد که تو بالای سر من باشی بعد گفت: من احتیاج به تو ندارم ولی چون تو عالمی و من مرید تو هستم دوست دارم تو بالای سر من باشی وقتی من می‏میرم. گفت بعد از نماز مغرب و عشاء من رفتم منزل دیدم حالش خوب است به من گفت من حالا نمی‏میرم تو برو بخواب هر وقت خواستم تو را صدا می‏کنم گفت نصف شب مرا صدا کرد رفت بالا سرش (ببینید ره از کجاست تا کجا) گفت چهارده معصوم آمدند پیامبر به من می‏گوید بگو «لا اله الا اللَّه» من هم گفتم و حالا در مقابل تو می‏گویم که تو هم شاهد باش که پیغمبر گفت بگو لا اله الا اللَّه بعد هم شروع کرد به سلام دادن «السلام علیک یا رسول ‏اللَّه، السلام علیک یا امیرالمؤمنین...» تا رسید به امام دوازدهم و چون نمی‏توانست بلند شود دستهایش را گذاشت روی سر و به علامت امام زمان نیم خیز شد و سر تکان داد بعد دو دفعه خوابید و گفت «لا اله الا اللَّه» و از دنیا رفت.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

«ذلّ عبودیّت و عزّ ربوبیّت» اینگونه است. اگر شیطان گفت: بگو «لا اله الا اللَّه» نمی‏گوید ولی اگر پیغمبر و خدا هرچه بخواهند او هم می‏خواهد و بالاترین لذت برای او این است که خدا او را عتاب کند و این عتاب نظیر عتاب مربّی است.

اگر مربی عتاب کند و شاگرد عتاب استاد را بفهمد عتاب استاد را بالاترین چیزها حساب می‏کند. چه رسد عتاب رب. بالاترین افتخار برای عبد چیست؟ عتاب خدا!

عتاب بگوید، راستی این گرفتار می‏شود (اگر این گرفتاری را از خدا بداند) گاهی گرفتاری از خود انسان است که خوب آن را می‏داند امّا اگر این گرفتاری از طرف خدا باشد مثل عتاب استاد است.

و بالاترین افتخار برای بنده هم همین است. و این خود مقامی است. یک روایت مرحوم کلینی دارد. روایت هم صحیح و مستند است و مرحوم کلینی این روایت را دو - سه جا نقل می‏کند (حال این یک روایت است یا دو - سه روایت من نمی‏دانم) و روایت هم قدسی است هرچند امام صادق(ع) نقل می‏کند امّا از طرف خدا که پروردگار عالم فرموده‏ اند.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

نوافل اینجا در مقابل فرائض است یعنی مستحبات.

چیزیکه انسان را راستی می‏تواند به یک مقامی برساند اهمیت به اوامر مستحباتی است.

اوامر وجوبی نزد بزرگان و کسانی که راستی «ذلّ عبودیّت و عزّ ربوبیّت» را درک کرده‏ا ند زیاد اهمیت ندارد.

به جا آوردن واجبات که چیزی نیست. آنکه «لایزال یتقرب العبد الی اللَّه...» نوافل است، مستحبات است نه در واجبات مثل خمس و زکات.

به قول امام صادق(ع) اهمیّت ندارد رسیدگی به دیگران به اندازه اوست. آنکه به انسان مقام «محمود» می‏دهد «نماز شب» است.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

نماز اوّل وقت خواندن که وظیفه است.

بعد این روایت که می‏گوید وقتی به من نزدیک شود (به واسطه نوافل):

«احببته» «لایزال یتقرب الی اللَّه بالنوافل حتی أحبّه»
دیگر دوستش دارم.
«فإذا أحببته» می‏فرماید من گوش او می‏شوم
(پناه بر خدا! - چشم او می‏شوم، زبان او می‏شوم، همه اعضاء و جوارح او میشوم.

«فإذا احببته کنت سمعهُ الذی یسمعُ به و بصره الذی یبصر به و لسانه الذی ینطق به و یده الذی یبطش بما أن دعانی اجبته و ان سألنی و اعطیته».

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

مرحوم خواجه نصیرالدین طوسی و همچنین علامه مجلسی هر دو یک حرف دارند که در همین کافی‏ هایی که در دسترس است همین روایت را نقل می‏کند (در حاشیه کتاب کافی حرف خواجه نصیرالدین طوسی و علامه طباطبایی را نقل می‏کند) من فکر می‏کنم علامه مجلسی از خواجه نصیرالدین طوسی نقل می‏کند یعنی علامه مجلسی که محدث است و خواجه نصیرالدین طوسی که فیلسوف است و عارف اینجا هماهنگ یکدیگر شده ‏اند.

می‏گویند کسی که انقطاع عن الناس پیدا کند انقطاع الی اللَّه پیدا کند به «نور خدا» متصل می‏شود نظیر چاه آبی که به آب متصل می‏شود.

خوب هرچه از آن چاه آب بکشند آب می‏دهد. متصل می‏شود به نور خدا آنوقت چشم او می‏شود چشم خدایی گوش او می‏شود گوش خدایی، زبان او می‏شود زبان خدایی، اعضاء و جوارح، روح و بدن، همه و همه و آن ذل عبودیت را نتیجه می‏دهد و آن اتصال به خداست.

ما متصل به خدا هستیم چون قرآن می‏فرماید «ان اللَّه یحول بین المرء و قلبه» پروردگار شما قبل از آنکه شما درک کنید، درک می‏کند، قبل از آنکه شما بفهمید، خدا می‏فهمد، قیومیّت حق معنایش همین است.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

قیومیّت یعنی پروردگار عالم قیّوم بر «ماسوی اللَّه» است یعنی ماسوی اللَّه وابسته به خدا است.

خوب این وابستگی نظیر آب است که متصل به چاه است. وابسته است منتها گاهی انسان نمی‏داند وابسته است و نمی‏تواند استفاده کند.

گاهی هم می‏داند وابسته به خداست و اینجا می‏شود «ذلّ عبودیّت و عزّ ربوبیّت» و یا «انقطاع إلی اللَّه» به عبارت دیگر وقتی که خود را فراموش کند و خدا را متذکر شود در این حالت است که آن اتصال را و آن قیومیت را که بالاترین حالات است را می‏یابد.

«و کذلک نری ابراهیم ملکوت السموات و الارض»[7] معنی‏اش همین است یعنی ابراهیم رسید به جایی که پروردگار عالم قیوم ماسوی اللَّه است. همه اینها را برای ما گفته‏ اند برای اینکه بدانیم که قیومیّت حق را می‏شود بیابیم.

وقتی قیومیت حق را یافتیم دیگر آب متصل به چاه است. هرچه بکشیم دیگر آب غیرچاه است هرچه باشد دیگر از خداست. می‏یابد که از خود هیچ ندارد می‏داند که همه چیز از خداست. آن وقت است که خدا دوستش دارد. آن وقت است که «عبدی أطِعنی حتی اجعلک مثلی».

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

این روایتی که خواندم سند دارد ولی این روایتی که می‏خواهم بخوانم سند ندارد ولی گویاتر از روایت قبلی است هم خلاصه‏تر و هم پر معنی‏تر است.



دیگر طی الارض برایش کاری ندارد که ندارد طی اللسان هم برایش کاری ندارد. در یک لحظه یک ختم قرآن می‏تواند بخواند البته درکش برای ما مشکل است.

هستند کسانی که هم طی الارض دارند هم طی اللسان. بنابراین دیگر درباره‏ اش صحبت نمی‏کنم.

بهر حال این «ذلّ عبودیّت و عزّ ربوبیّت» بالاترین مقام است برای انسان و این برای ما طلبه‏ هاست. دیگر باید منیّت تمام شود. روی خودیّت پا گذاشته شود. شبیه نردبان است وقتی پا روی پله اوّل بگذاریم (دیگر دو پله نیست) پله بعدش خداست.



خدا را قسمش می‏دهم به حق آن کسانی که به این مقامها رسیده‏اند و به واسطه ریاضتهای دینی لااقل درک این گونه مقامها را به ما عنایت فرماید.


و صلی اللَّه علی محمّد و آل محمّد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

پی نوشت ها:

سوره النساء، آیه 65.
سوره البقره، آیه 45.
سوره النحل، آیه 99.
سوره الص، آیه 82.
سوره یس، آیه 60.
سوره الجاثیه، آیه 23.
سوره الانعام، آیه 75.

منبع:
معاونت تهذیب حوزه های علمیه