زیبــــــــــــــائــــــ ــــــی اخــــــــــــلاق

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

خُلق عظیم

در هر صورت پیامبر ما تربیت شدة خداست.
در روایت آمده است که خداوند پیامبرش را تربیت کرد
و چون به کمال ادب رسید، خداوند به او فرمود:
اِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ؛
به راستی که تو دارای اخلاق بسیار بزرگوارانه‌ای هستی.

این مطلب را خدای بزرگ می‌گوید، نه یک انسان معمولی. خدای عظیم می‌گوید:
«اِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ». در این آیه چندین تأکید وجود دارد.

«علی» برای استیلاست. و این تعبیر بسیار بلندی است. ی
عنی بر خلق عظیم استیلا پیدا کرده‌ای.
بر مرکب شاهوار اخلاق عظیم سوار شده‌ای.

آنچه به پیامبر عزیز عظمت بخشید و خداوند از آن با عظمت یاد کرده است،
خلق و خوی زیبای پیامبر است.

و این را می‌توان مهم‌ترین شاخصه
و ویژگی پیامبر خدا(ص) بر شمرد.

از این‌رو هرقدر انسان خوش‌اخلاق‌تر باشد، به پیامبر خدا،
نمونة کامل انسانیت شبیه‌تر و نزدیک‌تر است.

خود آن حضرت نیز به این حقیقت تصریح فرموده‌اند:
اَشْبَهُکُمْ بی اَحْسَنُکُمْ خُلْقاً؛
شبیه‌ترین شما به من کسی است که اخلاقش نیکوتر باشد.

در روایتی آمده است که شخصی به امیرالمؤمنین(ع) عرض کرد:
یا علی، اخلاق و اوصاف پیامبر را برای من شرح بده.

حضرت فرمودند: شما نعمت‌های دنیا را برای من شرح بده،
تا من برای تو اخلاق و اوصاف پیامبر را روشن سازم.

عرض کرد: چه کسی می‌تواند
نعمت‌های دنیا را شرح بدهد!

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

عظمت خلقت


در یکی از سایت‌ها آمده بود که تاکنون یازده هزار نوع مورچه کشف شده است.
شاید بیش از این وجود دارد. و هر کدام چقدر آثار دارند.

اگر نباشند وضع محیط زیست برخی از مناطق به هم می‌خورد.
در بعضی از مناطق که پشه و مگس نبود، هوا مسموم شده بود.

مثل این‌که اگر گیاه و درخت نباشد، اکسیژن هوا کم می‌شود.
آنچه در دنیا هست، حتماً حکمت و خاصیتی دارد و لازم است.

جهان چون خط و خال و چشم و ابروست
که هر چیزی به جای خویش نیکوست

یعنی هر چیزی باید به جای خودش باشد.
در «سفینة البحار» مرحوم شیخ عباس قمی آمده است:
عالمی به سوسکی رسید که در کود زندگی می‌کند.

پیش خودگفت: خدا این موجود را برای چه خلق کرده است؟
موجودی که در کود زندگی می‌کند، منشأ چه اثری است؟!

دُملی در بدنش پیدا شد. هر چه کرد، خوب نشد.
پس از چند ماه ناراحتی نزد حکیم حاذقی رفت.

حکیم پودری به او داد تا روی دمل بریزد.
همان پودر موجب شد که خوب شود.

پرسید: این دارو چه بود که درد مرا درمان کرد؟!
گفت: این پودر همان سوسک است.
خداوند به این وسیله به او فهماند که هر چیز در جای خودش نیکوست.

در هر صورت میلیون‌ها نوع ماهی و گیاه و میوه و علف‌های مختلف وجود دارد.
کیست که بتواند نعمت‌های دنیا را شماره کند!
کهکشان‌ها و ستاره‌های بی‌شماری در این فضا وجود دارد.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

بیان خلق پیامبر

امیرالمؤمنین(ع) از سؤال کننده خواست تا نعمت‌های دنیا را برشمرد
تا حضرت دربارة خلق و خوی پیامبر بگوید. عرض کرد:

چه کسی قادر است نعمت‌ها را بشمارد!
حضرت فرمودند: خداوند متعال دربارة نعمت‌های دنیا با همة گستردگی آن می‌فرماید:
قُلْ مَتاعُ الدُّنیا قَلیلٌ؛ بگو بهرة دنیا ناچیز است.

خداوند متعال همة دنیا را با این گستردگی می‌گوید:
«متاعٌ قلیلٌ». ولی همان خدای بزرگ وقتی به خلق و خوی پیامبر می‌رسد،
می‌گوید: «اِنّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

پستی دنیا


نعمت‌های دنیا کوچک است، اصلاً دنیا کوچک است.
دنیا یعنی پست و پایین. پیامبر خدا به اباذر فرمودند:

یا اَباذَر، الدُّنیا مَلْعُونَةٌ وَ مَلْعُونٌ ما فیها اِلّا مَا ابْتُغِیَ بِهِ وَجْهُ اللهِ
وَ ما مِنْ شَیءٍ اَبْغَضُ اِلیَ اللهِ تَعالی مِنَ الدُّنیا خَلَقَها ثُمَّ اَعْرَضَ عَنْها
فَلَمْ یَنْظُرْ اِلَیْها وَلا یَنْظُرُ إلَیها حَتّی تَقومَ السّاعَةٌ؛

ای ابوذر، دنیا و آنچه در آن است لعنت شده است،
مگر آنچه با آن رضای خدا تحصیل گردد.

و پیش پروردگار عالم مبغوض‌تر از دنیا نیست.
آن را بیافرید، سپس از آن اعراض نمود
و دیدة رحمت بر آن نیفکند و تا قیامت نیز به آن نظر نخواهد فرمود.

امیرالمؤمنین(ع) دربارة پستی دنیا می‌فرمایند:
مِنْ هَوانِ الدُّنیا عَلیَ اللهِ اَنَّهُ لا یُعْصی اِلّا فیها وَلا یَنالُ ما عِنْدَهُ اِلّا بِتَرْکِها؛

برای پستی دنیا همین بس که تنها محل معصیت خدا آنجاست.
و برای رسیدن به پاداش خدا راهی جز ترک آن نیست.
اگر کسی از دنیا بگذرد، کارش درست است.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

هدف بعثت


پیامبر خدا(ص) چهل سال به صورت عادی بین مردم زندگی می‌کردند.
سه سال هم دعوت مخفی داشتند. فقط بیست سال به طور علنی
اظهار دعوت نمودند و نبوت خود را اظهار کردند.

اگر این بیست سال هم دست روی دست می‌گذاشتند،
حادثه‌ای به نام اسلام اتفاق نمی‌افتاد.

چرا چنین تحول عظیمی در عالم ایجاد کردند؟
مقصدشان چه بود؟

خودشان مقصد و هدف از بعثت را چنین بیان می‌فرمایند:
اِنَّما بُعِثْتُ لِاُتَمِّمَ مَکارِمَ الاَخْلاقِ؛
من تنها برای این مبعوث شدم که مکارم اخلاق را به اتمام برسانم.

از این معلوم می‌شود که کرامت‌های اخلاقی بسیار مهم است.
می‌توانستند بگویند: مبعوث شدم تا نماز خوان، روزه‌گیر،
مجاهد و رزمنده و حاجی درست کنم، ولی دست روی اخلاق گذاردند.

تعبیر «انّما» در روایت بسیار مهم است؛ چون انحصار را می‌فهماند.
یعنی تنها هدف از بعثت، اخلاق است. می‌خواهم خوش‌اخلاق درست کنم.

از این فرمایش پیامبر نیز معلوم می‌شود که هدف
و مقصد همة انبیا همین اخلاق بوده است؛
چون پیامبر اسلام که خاتم پیامبران و کامل کنندة ادیان الهی است،
برای به اتمام رساندن مکارم اخلاق آمده‌اند.

و این بدان معنا است که پیامبران گذشته هم مقصدشان مکارم اخلاق بوده
و به وسیلة پیامبر خاتم این مکارم به نهایت و کمال خود خواهد رسید.

در اهمیت اخلاق همین یک جمله کافی است.
مقصد آخرین فرستادة خدا و برترین شخصیت جهان هستی
و کسی که همة انبیا و اولیا دست نشاندة اویند، اخلاق است.

مقصد سید الاولین و الاخرین، سرور همة فرشتگان و انبیا و امامان
و کسی که حضرت امیر(ع) فرمود: من عبد و شاگرد اویم، اخلاق است.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

حقیقت دین

رسول خدا(ص) پیامبرآور اخلاق است. برای اخلاق مبعوث شد و قیام کرد.
شخصی به حضور رسول خدا رسید و گفت:

«یا رَسولَ الله، ما الدّینُ؛ دین چیست؟»
حضرت فرمودند: «حُسْن الخُلْق؛ خوش‌اخلاقی است.»

رفت و پس از اندکی از سمت راست آن حضرت آمد و گفت:
«ما الدّین؛ دین چیست؟»
حضرت فرمودند: «حُسْنُ الخُلق؛ خوش‌اخلاقی.»

رفت و دوباره از سمت چپ آن حضرت آمد و گفت:
«ما الدین؛ دین چیست؟»
حضرت باز فرمودند: «حُسن الخُلق؛ خوش‌اخلاقی.»

دوباره رفت و از پشت سر آن حضرت آمد و پرسید:
«ما الدّین؛ دین چیست؟»
حضرت نگاهی به او کردند و فرمودند: «اَمَا تَفقَهُ الدَّینُ هُوَ اَنْ لا تَغْضَبَ؛

آیا دین را نیافته‌ای؟ دین آن است که خشمگین نشوی.»
حقیقت و اساس حسن خلق این است که غضب نکنی، نرمخو و ملایم باشی.

و در جایی دیگر حقیقت اسلام را حسن خلق بر می‌شمارند:
اَلْاِسلامُ حُسْنُ الخُلْقِ؛ حقیقت اسلام خوش‌اخلاق بودن است.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

اخلاق در میزان عمل

اخلاق خوب انسان را عاقبت به خیر می‌کند، هر چند کافر باشد.
اخلاق خوب نجاتبخش انسان است.

ممکن است کسی غرق گناه باشد
و خوش‌اخلاقی موجب نجات او شود.

پیامبر خدا(ص) فرمودند:
اَوَّلُ ما یُوضَعُ فی میزانِ الْعَبْدِ یَوْمَ القِیامَةِ حُسْنُ خُلْقِهِ؛

نخستین چیزی که روز قیامت برای سنجش اعمال انسان
در میزان گذارده می‌شود، خوش‌اخلاقی اوست.

و در روایتی دیگر فرمودند:
ما مِنْ شَیءٍ اَثْقَلُ فِی المیزانِ مِنْ خُلُقٍ حَسَنٍ؛
در میزان سنجش اعمال انسان چیزی گرانسنگ‌تر از اخلاق نیکو نیست.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

تقویت ایمان و کفر


مهم‌ترین عنصری که موجب تقویت ایمان انسان می‌شود،
حسن خلق و سخاوت است.

و آنچه که موجب استحکام کفر می‌شود،
بداخلاقی و بخل است.

پیامبر خدا(ص) در روایتی این حقیقت را این‌چنین تبیین فرموده‌اند:
اَفْضَلُ ما یوزَنُ فِی الْمیزان حُسنُ الخُلْقِ وَ السَّخاءِ وَ لَـمّا خَلَقَ اللهُ تعالی
الایمانَ قالَ اللّهُمَّ قَوِّنی فَقَوّاهُ بِحُسْنِ الخُلْقِ وَ السَّخاء وَ لَـمّا خَلَقَ اللهُ الْکُفْرَ
قالَ اللّهُمَّ قَوِّنی فَقَوّاهُ بِالْبُخْلِ وَ سُوءِ الخُلْقِ؛

برترین چیزی که در میزان اعمال برای سنجش گذارده می‌شود،
حسن خلق و سخاوت است.
هنگامی که خدای تعالی ایمان را آفرید، ایمان گفت: خداوندا، مرا قوت بخش.
و خداوند او را به حسن خلق و سخاوت قوت بخشید.

و هنگامی که خداوند کفر را آفرید، کفر گفت: خداوندا،
مرا قوت بخش، و خداوند او را به بخل و بداخلاقی قوت بخشید.

خوش‌اخلاقی و سخاوت ایمان آدمی را جلا می‌دهد
و قوّت می‌بخشد و در برابر آن بداخلاقی و بخل تقویت کنندة کفر است.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

به سوی بهشت


اخلاق آن‌قدر مهم است که کافر خوش‌اخلاق و با سخاوت ممکن است
عاقبت به خیر شود و به بهشت برود،
ولی مسلمان بخیل و بداخلاق سر از جهنم در بیاورد.

در «خصال» شیخ صدوق آمده است که سه نفر از کفار حربی
نقشة ترور پیامبر را داشتند و هم قسم شدند که آن حضرت را به قتل برسانند.

امیرالمؤمنین(ع) به تنهایی به سوی آنان رفت.
یکی را کشت و دو نفر از آنان را دستگیر کرد.

به فرمان پیامبر یکی از آنان را آوردند.
حضرت به او فرمود: شهادتین بگو و جان خود را آزاد کن.
از شهادتین امتناع ورزید. او را اعدام کردند.

نفر دیگر نیز از شهادتین امتناع ورزید.
حضرت فرمان قتل او را نیز صادر فرمودند.

امیرالمؤمنین(ع) قصد داشتند او را اعدام کنند
که جبرئیل بر پیامبر نازل شد و گفت:

یا مُحَمَّد اِنَّ رَبَّکَ یُقْرِئُکَ السَّلامَ وَ یَقولُ:
لا تَقْتُلْهُ فَاِنَّهُ حَسَنُ الخُلْقِ سَخِیٌّ فِی قَوْمِهِ؛

ای محمد، پروردگارت بر تو درود می‌فرستد و می‌گوید:
او را اعدام نکن که او در میان قومش دارای اخلاقی نیکو و سخاوت است.

آن مرد مشرک که زیر شمشیر بود گفت:
آیا این فرمان از جانب پروردگار تو آمده است؟!

حضرت فرمودند: بله. گفت: درست گفته است.
من همیشه سعی می‌کردم به دیگران انفاق کنم و خوش‌اخلاق باشم.
و شهادتین گفت و مسلمان شد.

رسول خدا(ص) فرمودند:
هذا مِمَّن جَرَّهُ حُسْنُ خُلْقِهِ وَ سَخاؤُهُ اِلی جَنّاتِ النَّعیمِ؛
این شخص کسی است که خوش‌اخلاقی و سخاوتش او را به سوی بهشت پر نعمت کشاند.

معلوم می‌شود خوش‌اخلاقی و سخاوت با ریشة کفر مبارزه می‌کند
و کفر را به ایمان مبدل می‌سازد و بداخلاقی و بخل ایمان انسان را
از بین می‌برد و به کفر تبدیل می‌کند.

[سمن بویان* خادمه اباصالح المهدی(عج)*]

رهایی از بخل نفس


انسان سخاوتمند معمولاً عاقبت به خیر و تمام گناهانش آمرزیده می‌شود.
آثار سخاوت، فراوان و بسیار مهم‌اند.

سخاوت آن‌قدر مهم است که یکی از راویان حدیث می‌گوید
: امام صادق(ع) را دیدم که از اول شب تا به صبح گِرد خانة خدا طواف می‌کرد و می‌گفت:
اَللّهُمَّ قِنی شُحَّ نَفْسی؛ خداوندا، مرا از بخل نفسم حفظ فرما!

این مطلب برای بعضی موجب تعجب شد که مگر دعای دیگری نیست
که امام صادق(ع) این‌گونه دعا می‌کنند.
لذا بعد از طواف از حضرت پرسیدند: این چه دعایی است؟! فرمودند:

اَیُّ شَیْءٍ اَشَدُّ مِنْ شُحِّ النَّفْسِ اِنَّ اللهَ یَقُولُ: وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَاُولئِکَ هُمُ المُفْلِحونَ؛
چه چیز سخت‌تر و دشوارتر از بخل نفس است.
چرا که خداوند می‌فرماید:
و کسانی که از بخل خویشتن مصون بمانند، از رستگاران‌اند.

انسان باید مال بدهد، آبرو بدهد، جان بدهد. اگر از این گردنة دشوار رد شد،
از همه چیز رد شده است. بعد از این گردنه سرازیری است.

لذا می‌فرمایند: برترین چیزی که در میزان گذارده می‌شود،
حسن خلق و سخاوت است.