مشى و روش حضرت فاطمه (سلام الله علیها)

[ganjineh]

سادگى زندگى
از عواملى که در سعادت انسان مؤثر و سبب خوب اندیشیدن و توان تصمیم‏گیرى نیکوست، سادگى زندگى و دورى انسان از قید وبندهاى اسارت آفرین است. چه بسیارند وسایل و ابزارى که به ظاهر عامل رونق زندگى بحساب مى‏آیند ولى در نهایت فکر و اندیشه ما را براى تهیه و حفظش مشغول مى‏دارند. زرق و برق‏ها در مواردى بلاى جانند و ما را به پاسبانى و خدمتکارى خود مى‏خوانند.
اصل این است ابزار زندگى در اختیار و در خدمت ما باشد نه ما در خدمت ابزار. ماشین باید مایه راحت ما باشد و نه ما در خدمت ماشین. و زندگى فاطمه (س) و على (ع) این چنین بود. آنها خود را در بند قیود مادى اسیر نکردند و براى ابزار زندگى بنده و برده نشدند.
خانه فاطمه (س) از نظر ظاهر و از دید وسایل و ابزار، خانه محرومى است و در آن چند وسیله ساده بچشم مى‏خورد. فرشى از لیف خرما در آن گسترده‏اند و چند کاسه گلین و احیاناً مسى در گوشه و کنار است که در حد رفع ضرورت‏هاى اساسى تهیه شده‏اند .
آنها مى‏توانستند براى خود خانه و وسایل اشرافى تهیه کنند ولى تکیه‏گاه‏شان را آرمان الهى قرار دادند نه اشرافیت مادى، در این خانه زن و شوهر براى وصول به منتهاى اوج رشد خود زندگى مى‏کنند و حتى لباس‏شان وصله‏دار است. خانه از شرایط عادى هم محدودتر است ولى همت‏ها بلند و اندیشه‏ها در کمال است. توقع زن از شوهر محدود و حیا مانع آن است از همسر چیزى بطلبد شوهر هم بزرگ منش و غیرتمند و مراقب آنکه شأن فاطمه (س) را نیکو رعایت کند.

[ganjineh]

فقر اختیارى
زن و شوهر فقیرند ولى فقرشان اختیارى است نه اضطرارى تنها در آمد سالانه‏شان از فدک بیش از ۸۰ هزار دینار بود (البته برخى کمتر و گروهى مقدار آن را بیشتر نوشتند) ولى آن را در راه مردم صرف مى‏کردند نه زندگى شخصى خودشان - زندگى خود آنها فقیرانه بود .
بگفته لامانس مستشرق فرانسوى: رسول خدا (ص) هم این فقر را از آنان دور نکرد بلکه سعى داشت آنان را در همان فقر و قناعت نگه دارد. تشویق پیامبر به ایثار بود و آنها هم پذیراى آن. آنها در عین فقر ونادارى و در عین قناعت گاهى بخشش‏هاى کلان داشتند و گاهى دینار دینار بذل مى‏کردند .
جنگ خیبر غنائمى بسیار براى مجاهدان پدید آورد که طبعاً على (ع) نیز از آن بى نصیب نبود. ولى در راه بذل آن چنان دست و دل گشود که حتى سهمى براى خانواده‏اش باقى نماند و البته فاطمه (س) هم بدان راضى بود و خود دست کمى از على (ع) نداشت. پیامبر با فردى وارد خانه فاطمه (س) شد و دید فاطمه (س) تنها چادرش را هم به دیگرى بخشیده است. و ناگزیر با ملافه‏اى سرخود را پوشانده و در برابر پیامبر قرار گرفت .
اینان فقیر بودند ولى هرگز از فقر خود ننالیدند و از بخت بدشان شکوه نکردند. بلکه بر عکس خداى را شاکر بودند و در عین نادارى و گرسنگى به عبادت و نیایش خالصانه مى‏پرداختند. بعبارت دیگر خداى را براى نان نپرستیدند که پرستش تنها بدان خاطر است که خداى در خور آن است .

[ganjineh]

کارهاى خانه
فاطمه (س) در خانه کارهاى متعددى دارد که خود را موظف به انجام دادنش مى‏داند. از کشیدن آب از چاه و آوردن به خانه، تا رفت و روب و نظافت، از آرد کردن گندم و جو تا تهیه غذا و پختن آن، از وصله زدن لباس تا بافتن پارچه و تهیه پیراهن براى فرزندان. [۹]
او بزرگترین بانوى اسلام، دختر خاتم الانبیا و همسر خاتم الاوصیاء، ولى در تمام مدت عمر کوتاه خود بمانند بسیارى از زنان اشراف خانمى نکرد. حتى آن روز که خدمتکارى به خانه آورد کارهاى خانه را با او قسمت کرد، یک روز از آن فضه و یک روز از آن زهرا (س).
درباره حد ومیزان کارش بد نیست از زبان على (ع) سخنى را بشنویم. او روزى به شخصى از بنى سعد که درباره فاطمه (س) و زندگیش سئوال کرده بود فرمود:
- الا احدتُک عنى و عن فاطمه الزهراء علیها السلام آیا دوست ندارى از خود و فاطمه (س) براى تو سخن بگویم ،
- انهاکانت عندى او روزگارى را در کنار من گذارند،
- فاستقت بالقربه حتى اثر فى صدرها آنقدر سقائى کرد و با مشک بخانه آب آورد که روى سینه‏اش اثر گذاشت.
- و طحنت بالرحى حتى مجلت یدها آنقدر گندم آسیاب کرد که دستهایش پینه بست .
- و کسحت البیت حتى اغبرت ثیابها آنقدر خانه را رفت و روب کرد تا بر جامه‏اش خاک و گرد نشست.
و اوقدت تحت القدر حتى ر کنت ثیابها آنقدر زیر اجاق در آتش دمید که پیراهنش خاک آلود شد.
فاصابها من ذلک ضر شدید [۱۰] و از این بابت بر او صدمه سختى وارد آمد .
او در کارهاى خانه چندان گرفتار بود که با یکدست آسیاب را به گردش مى‏انداخت و با دستى دیگر فرزند خود را در آغوش گرفت و شیر مى‏داد و پیامبر دلداریش مى‏داد که دختر تلخى‏هاى دنیا را بچش تا در آخرت شیرین کام باشى.

[ganjineh]

زهد و قناعت او
فاطمه (س) زاهده است نه بمعنى تارک دنیا، بلکه بدان معنى که دنیا نتوانست در او تصرفى کند و او را اسیر و برده خود سازد. (الزهدان لا تملکک الدنیا و انت تملکه) [۱۱]. مى‏کوشید دنیا را در حد وسیله‏اى دوست بدارد ولى عاشق آن نشود.
در انصراف از جهان مادى و توجه به آخرت زنى را به مثل او نمى‏شناسیم. او در زندگى قانع بود، نه در کسب و تصرف بلکه در مصرف و آنچه را که بدست مى‏آورد در راه خدا صرف مى‏کرد. او در زهد و قناعت و در ذخیره سازى براى کمک کارى‏هاى بزرگ جداً زنى الهى است .
کدام مادر است که از قوت فرزندان، حتى با توافق و رضاى آنها حاضر باشد بکاهد تا در راه خدا صرف فقیران کند. و کدام زن است که درد گرسنگى را تحمل کند و دیگران را دریابد؟ چنین شرایط و اوضاع را باید در خانه افرادى چون فاطمه (س) و على (ع) جستجو کرد على (ع) از محل غنائم جنگى گردنبندى براى فاطمه (س) تهیه کرد. رسول خدا (ص) آن را دید و فرمود: فاطمه جان! آیا راضى مى‏شوى که مردم بگویند دختر پیامبر چون دختر پادشاهان و جبابره لباس مى‏پوشد و زینت مى‏کند؟ فاطمه (س) مطلب را دریافت، آن را فروخت و از محل آن بنده‏اى را آزاد کرد.
و نیز شنیدید که عروس بود و به خانه شوهر مى‏رفت، در بین راه به گدائى برخورد، همان جا در میان دیوارى از زنان، پیراهن را از تن به در آورد و به فقیر داد و خود با جامه کهنه به حجله عروسى رفت و کدام زن است که چنین کند. جامه بهتر را به فقیر مى‏دهد تا مصداق این آیه قرآن قرار گیرد. لن تنالو البر حتى تنفقوا مما تحبون. [۱۲]

[ganjineh]

وضع لباس و بستر او
سلمان بر او وارد مى‏شود، چادر وصله‏دارش را مى‏بیند و تعجب مى‏کند. فاطمه (س) تعجب سلمان را به پدر گزارش مى‏دهد و مى‏گوید یا رسول الله (ص) ان سلمان تعجب من لباسى - فوالذى بعثک بالحق - مالى و لعلى منذ خمس سنه الا مسک کبش تعلف علیها بالنهار بعیرنا - و اذا کان اللیل افترشناه [۱۳].
اى رسول خدا (ص)سلمان از لباسم تعجب کرد - قسم به کسى که ترا بر حق مبعوث کرد براى من وعلى (ع) که پنج سال ازدواج کرده‏ایم جز پوست گوسفندى که روزها شتر ما بر آن غذا مى‏خورد و شبها آن را فرش بستر خود کنیم چیزى نداریم .
آنها حتى وسیله خوبى براى خواب و استراحت نداشتند. على (ع) فرماید: پیامبر بر ما وارد شد، و ما روکشى داشتیم که وقتى آن را درازا بر سر مى‏کشیدیم پهلوى‏مان بیرون مى‏ماند و وقتى از عرض بر خود مى‏کشیدیم پاها و سرهاى ما بیرون مى‏ماند - فاتى النبى (ص) و علینا قطیفه، اذا البسناها طولا خرجت منها جنوبنا - و اذا لبسناها عرضاً خرجت منها اقدامنا و رؤوسنا [۱۴].
غنیمت‏هاى جنگى على (ع) مختصر گشایشى در کارها پدید آورده بود اما وضع مردم چنان نبود که بخود واگذار شوند. فاطمه (س) و على (ع) براى اینکه در سفره مردم نانى باشد از نان خود مى‏گذاشتند و این کار نه براى ابراز قدردانى مردم از آنان بود که آنها آن را در راه خدا و براى محبت به او انجام مى‏دادند.

[ganjineh]

انس و صفا
این زندگى سرد ناشى از فقر و محرومیت را انس و صفاى زوجین گرم مى‏کرد. آنان با همدلى و همرازى، با هدفدارى و هماهنگى زندگى را رونق و صفائى مى‏بخشیدند. على (ع) خوشحال بود که همسرى فهمیده، با صفا و درد آشنا دارد همسرى که متوجه شرایط زمانى است و على (ع) را نیکو درک مى‏کند. فاطمه (س) هم خرسند است که مردى الهى دارد مردى که عمرش را در راه خدا صرف کرده و از خواب و راحت خود کم مى‏گذارد تا خداى را از خود راضى سازد.
بدین سان زوجین براى یکدیگر و در دید هم نعمتى بحساب مى‏آمدند و در طریق رشد و تعالى هم مى‏کوشیدند اصولاً آنچه که زندگى را شیرین مى‏سازد زرق و برق و وسایل و ابزار و امکانات و حتى خور و خوراک نیست که نقش وحدت و هماهنگى در این راه از همه چیز بیشتر است. اصل بر این است که زوجین زبان یکدیگر را درک کنند و از لاک خود به نفع همسر بیرون آیند. و نیز مراقبت کنند که دل یکدیگر را نشکنند که دل مؤمن مهبط عنایت و لطف خداوندى است .
از علل نکبت بارى زندگى در برخى از خانواده‏ها این است که مرد و زن دو دنیاى کاملاً از هم جدا و متفاوتند در لاک خویشند و زبان هم را نمى‏فهمند. اگر منافع و لذاتى باشد آن را تنها براى خود مى‏طلبند نه همسر و در این صورت است که زندگى رنگ و هوائى نامطلوب پیدا مى‏کند.

[ganjineh]

تجملى هدفدار
فاطمه (س) هم چون زنان اشراف در جاهلیت نبود که خود را در وسایل آرایش آن روز غوطه‏ور سازد و یا هر روز برنگى در آید و در اجتماع خود را عرضه نماید - شأن فاطمه (س) از این بسى بالاتر بود. اما آنچنان هم نبود که نسبت به اینگونه مسائل بى‏تفاوت باشد.
او تجملى پائین‏تر از حد متوسط و آرایشى هم در همان سطح داشت و این براى دل على، و هم براى اینکه درسى براى زنان در برابر همسر باشد. در روایتى آمده است که در سال دهم هجرى على (ع) از یمن برگشت تا در مکه به رسول خدا (ص) ملحق شود. بر فاطمه (س) وارد شد و او را آرایش کرده یافت. فاطمه (س) لباسى رنگى پوشیده و براى على (ع) خود را خوشبو کرده بود. [۱۵]
و این امر نشان مى‏دهدکه اینگونه اقدام در اسلام، براى همسر نه تنها زشت نیست بلکه ممدوح است ولى باید حساب همه چیز را جداگانه داشت و هیچ چیز را با دیگرى مخلوط نباید کرد. در طریق هدفدارى یکى هم این بعد زندگى است که زن و مرد خود را طبق فرمان خدا براى یکدیگر بیارایند و چشم دل هم را در آنچه به حیات مردانه یا زنانه است برسانند .

[ganjineh]

توجه به حیات جاودانه
فاطمه (س) از معدود زنانى است که هرگز اسیر زرق و برق دنیا نشد و زیبایهاى آن او را نفریفت و هوسهاى ناموزون در درون او پدید نیاورد. دنیا براى او بزرگترین مقصد و منتهى نیست، بلکه وسیله و مزرعه‏اى است براى سعادت آخرت. در دعاى او این جمله را مى‏بنیم که فرمود: اللهم لا تجعل الدنیا اکبر همّى و لا مبلغ علمى [۱۶] - یعنى خداوندا دنیا را بزرگترین هم و مقصدم قرار مده...
و هم دردعائى دیگر فرماید خداوندا مرا تا آنگاه زنده بدار که زندگى براى من مفید و خیر آور باشد و مرگ مرا زمانى مقدر فرما که در آن زمان مردن براى من بهتر باشد. اللهم احینى ما عملت الحیوه خیراً و توفنى اذا کانت الوفاه خیراً لى [۱۷].
در همه مناجاتهایش و سخنانش توجه به دین و دنیا و معاد دارد و باز هم در جمله‏اى دیگر از دعاى خود فرماید: اللهم اصلح لى دینى الّذى هو عصمه امرى و دنیاى اللّذى فیها معاشى و اصلح لى آخرتى اللتى فیها معادى و اجعل الحیوه زیاده لى فى کل خیر. [۱۸]
در درخواستهاى خود فرماید: اى کسى که هر روز نزد او جدید است و هر رزق و روزى در نزد او آماده، تو آن خداى دائمى که روزگار کهنه و فرسوده‏ات نسازد... خدایا بر کار من پرده بپوشان و مادام که زنده‏ام مرا در عافیت (دین و دنیا) بدار - مرا بیامرز و بر من رحمت آور. (یا من کل یوم عنده جدید و کل رزق عنده عتید انت الدائم اللذى لا تبلیک الازمان...اللهم و استرنى و عافنى ابداً ما ابقیتنى و اغفرلى و ارحمنى...

[ganjineh]

سلام بر فاطمه (س)
آرى، فاطمه (س) این چنین بود که فقدانش براى على (ع) و هم براى بشریت اشک و آه و ناله آورد. على (ع) آن مردى که خورشید گریه‏اش را ندیده بود و در میدان نبرد در برابر دریائى از دشمن هرگز نلرزیده بود، از شنیدن خبر مرگش لرزید و در کنار جسدش و قبرش گریست .
سلام بر تو اى فاطمه (س) که وارث پاکان و نیکانى، سلام بر چهره خاک آلودت، سلام بر سجاده اشک آلودت سلام بر گوهرهاى غلطان چشمان تو که از خوف و خشیت الهى فرو مى‏ریخت، سلام بر دستهاى زخمین و پینه بسته‏ات سلام بر پیشانى به خاک عبادت آغشته‏تو، سلام بر صبورى و شکیبائیت.

[ganjineh]

مشى اقتصادى فاطمه (س)
از مسائل مهم حیات انسان در عرصه جهان، بویژه در عصر و دوره ما دلبستگى شدید به مال و ثروت دنیا و سعى در تولید بیشتر صرفاً براى مصرف بیشتر است. در میان اغلب مردم حرص و ولع شگفت‏آورى است به کسب مال و برترى دادن خود بر دیگران از این راه. کوشش آنهااین است که با اسراف در مصرف و عدم رعایت مرز آن شرایطى را به دیگران عرضه نمایند که در آن اثبات برترى آنهاست .
این واقعیتى است که در بسیارى از جوامع حضور دارد، به هنگامى که آدمى از درون خالى باشد سعى دارد از بیرون خود را بیاراید وبا دلبستگى به زرق و برق‏ها و آراستن خود بدان بر خلاءهاى درونى فائق آید این مسأله در بین مردان و زنان وجود دارد و خود نمائى و خود آرائى، فخر فروشى و بر دیگران برترى نشان دادن در زنان بیشتر است. اصولاً طبیعت زن طبیعت آرایش است و عرضه، و در این راه هر قدر زرق و برق بیشتر خرسندى احساس و موفقیت زیادتر .