آخرت گرايي در اديان بزرگ

[نصرالله عاشق خداومولا]

نشانه هاي رستاخيز


طبق آيات قرآن، هنگامي كه در آستانه روز رستاخيز قرار ميگيريم، يك سلسله حوادث عظيم و دگرگوني و تغيير و تحوّل ناگهاني رخ ميدهد كه از نشانههاي برپايي قيامت به حساب ميآيند. اينك به نمونههايي از آنها اشاره ميشود. در آن روز آسمان به شدّت به حركت درميآيد، از هم ميشكافد، سست ميشود، فرو ميريزد و به صورت فلزّ گداخته در ميآيد و چون روغن مذاب گلگون ميشود. خورشيد خاموش و ماه بينور مي‌گردند و نهايتاً به هم ميپيوندند و ستارگان محو و تاريك ميگردند. خلاصه اينكه، در آن روز آسمان چون طوماري در هم ميپيچد.30
امّا زمين تكان ميخورد و به لرزه درميآيد. كوهها از جاي خود كنده شده به حركت درميآيند و سپس منهدم ميشوند و به تودهاي از شن متراكم و پشمِزده شده تبديل ميشوند. پس از آن، به صورت غبار درميآيند و متفرّق ميگردند و نهايتاً از ميان ميروند و زمين صاف و هموار ميشود. همچنين، درياها شكافته مي‌گردند و شعله ور ميشوند و.... 31
نفخ صور
يكي ديگر از نشانه هاي پيدايش رستاخيز، دميدن در صور يا شيپور است كه از آن به "نفخ صور" تعبير مي‌شود. قرآن كريم در آيات متعدد با عناوين مختلفي مانند صيحه، زجره، صاخّه و نقر به اين حادثه تصريح كرده است. از نظر قرآن، دو بار در نفخ صور دميده مي‌شود كه در نفخ اوّل، هر كه در آسمان و زمين است جز آنكه خدا خواهد، بي هوش مي‌شود. به عبارت ديگر، در اين مرحله وضع كنوني اين عالم برچيده مي‌شود كه به آن "نفخ موت" نيز مي‌گويند. وقتي بار ديگر در صور دميده مي‌شود، همه آدميان بر مي‌خيزند و گذشتگان و آيندگان به هم مي‌پيوندند و براي محاسبه اعمالشان آماده مي‌شوند. از نفخ دوم با "نفخ بعث" ياد كرده اند.32

[نصرالله عاشق خداومولا]

رستاخيز عمومي


طبق آيات قرآن كريم، پس از نفخ دوم، همه مردگان از قبرهايشان برانگيخته مي‌شوند و براي محاكمه و رسيدگي به اعمالشان در محكمه عدل الهي حاضر مي‌شوند.33 سپس، خداي متعال در حضور شاهدان و گواهان، از جمله پيامبران الهي، فرشتگان، زمين، اعضاي بدن و پوست بدن،34 بر اساس قسط و عدل داوري مي‌كند35 و نامه هر كسي به دستش داده مي‌شود و به آنچه كرده است آگاه مي‌گردد.36 به تعبير ديگر، هر كسي نتيجه سعي و كوشش خودش را مي‌يابد.37
پس از صدور و اعلام حكم الهي،38 نيكوكاران و بد كاران از يكديگر جدا مي‌شوند.39 آنگاه، هر كدام براي رسيدن به جايگاه خاصّ خود، از روي پلي به نام "صراط" عبور مي‌كنند. مؤمنان، روسفيد و شاد و خندان و به سلامت و آساني از روي آن عبور مي‌كند و به بهشت روانه مي‌گردند40 و كافران و منافقان، رو سياه و اندوهگين و با ذلّت و خواري از روي آن پل به ورطه دوزخ سقوط مي‌كنند.41
بهشت با همه نعمت‌ها و لذّات جاودانه اش جايگاه مؤمنان و نيكوكاران است.42 دوزخ با رنج و عذاب ابديش جايگاه كافران و منافقاني است كه هيچ نور ايماني در دل‌هايشان وجود ندارد.43

[نصرالله عاشق خداومولا]

نتيجه گيري


از مجموع آنچه گفته شد چنين بر مي‌آيد كه مسأله حيات پس از مرگ از جمله دغدغه هاي اصيل و ديرين بشري و از اجزا و عناصر مهم و مشترك نظام اعتقادي بسياري از اديان است و اكثر آنها بقاي روح پس از مرگ را پذيرفته اند، با اين تفاوت كه ادياني چون آيين هندو و بودا معتقد به بقاي روح در اين جهان، آن هم در كالبد هاي گوناگون‌اند و به جهان آخرت باور ندارند، ولي آيين زرتشت، يهوديت، مسيحيت و اسلام بر اين باورند كه در وراي اين عالم، عالمي وجود دارد كه روح پس از جدايي از تن در آن سكني خواهد گزيد.
گفتني است كه آخرت شناسي در كتاب مقدّس يهوديان بسيار ضعيف است و فقط در كتاب تلمود اشاراتي به آن شده است. در مقابل، دين مسيحيت به مسأله آخرت زياد تأكيد كرده، ولي چندان به جزئيات مسأله نپرداخته است. در اين ميان، آيين زرتشت و دين اسلام با جزئيات بيشتري به اين دغدغه اصيل بشري پرداخته اند. با وجود اين، آخرت شناسي دين اسلام در قياس با ساير اديان، روشن، ساده و شفّاف است.

[نصرالله عاشق خداومولا]

پي‌نوشتها:


1 . ناس، جان بي.؛ تاريخ جامع اديان؛ ترجمه علي اصغرحكمت، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ سيزدهم، 1382، صص 23-25.
2 . توفيقي، حسين؛ آشنايي با اديان بزرگ؛ قم - تهران: سمت - مؤسسه فرهنگي طه - مركز جهاني علوم اسلامي، چاپ هفتم، 1384 صص 13، 14، 24، و 25.
3 . همان، ص34؛ تيواري، كدارنات؛ دين شناسي تطبيقي؛ ترجمه مرضيّه (لوئيز) شنكايي، تهران: سمت، چاپ اول، 1381، صص17 و 31-35.
4 . از آنجا كه آيين بودا به نظريه گذرا بودن امور معتقد است و هر چيزي را فاني و زودگذر مي‌داند و به چيزي دائمي باور ندارد، لذا از ديدگاه اين آيين، روح به عنوان جوهري دائمي و ثابت وجود ندارد. روح چيزي جز سيلان لحظات متغير آگاهي نيست.
5 . همان ، صص52 و 68-70 ؛ قرباني ، زين العابدين ؛ بسوي جهان ابدي ؛ قم : انتشارات شفق ، چاپ سوم ، 1372 ، صص 35 - 41 .
6 . براي نمونه مي‌توانيد به الاشارات و التنبيهات، ابن سينا، ج 3، ص 356 و المبدأ و المعاد، صدرالدين محمد بن ابراهيم شيرازي با مقدمه و تصحيح جلال الدين آشتياني، ص 324 مراجعه نماييد.
7 . باقري، مهري؛ دين‌هاي ايراني پيش از اسلام؛ تبريز: انتشارات دانشگاه تبريز، چاپ اول، 1376، صص 57-54.
8 . مهر، فرهنگ؛ ديدي نو از ديني كهن (فلسفه زرتشت)؛ تهران: نشر جامي، چاپ اول، 1374، صص 96 - 94.
9 . بني حسين، محمد صادق؛ اديان و مذاهب جهان؛ جلد دوم، قم: مولف، چاپ اول، 1372، ص 894.
10 . "تَنَخ" از سه حرف "ت" = تورات، "ن" = انبياء و "خ" = مكتوبات تشكيل يافته و شامل 39 كتاب است كه از نظر موضوع به سه بخشِ 1) بخش تاريخي؛ 2) حكمت، مناجات و شعر؛ و 3) پيشگوييهاي انبيا تقسيم شده است. تَنَخ در نزد مسيحيان به "عهد عتيق" معروف است.
11 . "تلمود" در لغت به معناي آموزش است و در اصطلاح به كتابي بسيار بزرگ اطلاق مي‌شود كه احاديث و احكام يهود را دربر دارد. اين كتاب، در واقع، تفسير و تأويل تورات است و گاهي از آن به"تورات شفاهي" نيز ياد مي‌شود.
12 . بسوي جهان ابدي، صص 50 و 51.
13 . گنجينه اي از تلمود، صص 391- 351.
14 . كتاب مقدّس به دو بخش نامساوي تقسيم مي‌شود: "عهد عتيق" و "عهد جديد". عهد عتيق را مي‌توان كتاب مقدّس يهوديان نيز محسوب كرد و داراي 46 كتاب است (در نسخه‌هاي يهودي و پروتستاني تنها 39 كتاب يافت مي‌شود). "عهد جديد" به مسيحيان اختصاص دارد و داراي 27 كتاب است (توماس ميشل؛ كلام مسيحي؛ ترجمه حسين توفيقي، ص 21) و از نظر موضوع به چهار بخش تقسيم مي‌شود: 1- اناجيل (متّي، مرقس، لوقا، يوحنّا)؛ 2 - اعمال رسولان؛ 3- نامه‌هاي رسولان؛ 4 - مكاشفه يوحنّا.
15 . كتاب مقدس؛ انجيل يوحنّا: 6/ 39، 44، 54؛ انجيل لوقا: 14/ 14؛ انجيل متّي: 12/ 36؛ انجيل مرقس: 3/ 28؛ انجيل لوقا: 22/ 29، 30؛ انجيل متّي: 19/ 16 و 17؛ انجيل متّي: 16/18.
16 . دين شنا سي تطبيقي؛ صص 167- 165.
17 . "يؤمنون بالله و اليوم الاخر...". (آل عمران/ 114)
18 . بسوي جهان ابدي، ص 74.
19 . به ترتيب: فاتحه/ 4؛ نساء/ 141؛ ص/ 26؛ شوري/ 7؛ دخان/ 40؛ مريم/ 39؛ ق/ 42؛ روم/ 56؛ غافر/ 18؛ توبه/ 18؛ ق/ 34.
20 . احقاف/ 32؛ و نيز بنگريد به: يس/ 83-81؛ زمر/ 67.
21 . روم/ 27؛ و نيز بنگريد به: يس/ 80-78؛ انبياء/ 104.
22 . اعراف/ 57؛ و نيز بنگريد به: حج/ 5 و 6؛ ق/ 11؛ فاطر/ 9؛ روم/ 19.
23 . بقره/ 73، 243 و 259؛ و نيز بنگريد به: آل عمران/ 49؛ مائده/ 11.
24 . جاثيه/ 24 و 25.
25 . مومنون/ 115 و 116؛ و نيز بنگريد به: دخان/ 40 - 38؛ حجر/ 85.
26 . قلم/ 35 و 36؛ و نيز بنگريد به: جاثيه/ 21 و 22.
27 . روم/ 8؛ سبأ/ 30؛ عنكبوت/ 5؛ آل عمران/ 185؛ نساء/ 78.
28 . مؤمنون/ 100.
29 . سوزنچي، حسين؛ آفتاب انديشه؛ زندگي پس از مرگ (جلد چهارم از مجموعه پرسشها و پاسخهاي ديني)؛ تهران: دفتر كمك آموزشي رشد، 1384، صص 105- 66.
30 . انبياء/ 104؛ طور/ 9؛ حاقه/ 16؛ معارج/ 8؛ رحمن/ 37؛ تكوير/ 1 و 2؛ قيامه/ 9-7؛ مرسلات/ 8؛ و...
31 . مزمل/ 14؛ حاقه/ 14؛ طور/ 10؛ واقعه/ 5 و 6؛ قارعه/ 5؛ طه/ 105 و 106؛ انفطار/ 3؛ تكوير/ 6 و...
32 . بسوي جهان ابدي، صص 296 و 297؛ نمل/ 87؛ زمر/ 68؛ يس/ 53؛ نازعات/ 13- 14؛ عبس/ 33- 34؛ مدّثر/ 8-10.
33 . يس/ 51.
34 . به ترتيب: نحل/ 89؛ احزاب/ 45؛ ق/ 21؛ زلزال/ 4؛ نور/ 24؛ فصلت/ 21-19.
35 . يونس/ 45و 93.
36 . آل عمران/ 3؛ تكوير/ 14.
37 . نجم/ 40و 41.
38 . اعراف/ 44.
39 . انفال/ 37؛ يس/ 59.
40 . زمر/ 73؛ آل عمران/ 107.
41 . زمر/ 60- 70؛ آل عمران/ 106.
42 . آل عمران/ 15 و 133؛ حاقه/ 23؛ بقره/ 25 و 82؛ محمد (ص)/ 15؛ نحل/ 31 و 8؛ ق/ 35؛ كهف/ 31؛ اعراف/ 43 و 35؛ صافات/ 45- 47؛ ص/ 51؛ سجده/ 17؛ ابراهيم/ 23؛ مريم/ 62؛ دهر/ 13؛ نبأ/ 35؛ واقعه/ 17.
43 . ابراهيم/ 23؛ حجر/ 48؛ كهف/ 3 و 108؛ طه/ 76؛ انبياء/ 102؛ مؤمنون/ 11 و...