4.چاره ای جز عزلت از جامعه ی آلوده نیست
چنین جامعه ی آلوده ای که انسان در آن، از یافتنِ برادرِ واقعی و به دست آوردن مال حلال ،محروم است سزاوار حضور مؤمنینی نیست که به دنبال حفظ و حراست از عقاید و مقدساتشان هستند. به همین دلیل در فرمایشات آل اللّه عَلَيْهِم السَّلاَمُ امر به کناره گیری از ایشان شده است.
حضرت رضا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:
«زمانی بر مردم خواهد آمد که عافیت در آن ده قسمت داشته باشد که نه قسمتش در دوری و عزلت از مردم و یک قسمتش در سکوت باشد.»(1)
و امام پنجم عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند که امیرمؤمنان علی عَلَيْهِ السَّلاَمُ همواره می فرمودند:
«زمانی بر مردم خواهد آمد که خوشحال ترین ایشان آن کسی است که در خانه اش نشسته است.»(2)
و رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده اند:
بهترین مردم در آخرالزمان "نُوَمة" است.(3)
حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ درباره ی معنای این لغت فرموده اند:
«کسی است که مردم را خوب می شناسد؛ ولی ایشان او را نمی شناسند و یا از راز دلش خبر ندارند».(4)
از اینجا معلوم می شود که منظور از اعتزال، پرهیز از شهرت طلبی است نه عدم آشنایی با ضروریات اجتماع و جامعه ای که در آن زندگی می کند.
ص: 21
1- . قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَكُونُ الْعَافِيَةُ فِيهِ عَشَرَةَ أَجْزَاءٍ تِسْعَةٌ مِنْهَا فِي اعْتِزَالِ النَّاسِ وَ وَاحِدٌ فِي الصَّمْتِ. خصال 2/ 437 و بحار الأنوار 75 / 339 و ثواب الأعمال 178 و تحف العقول /446
2- . عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَقُولُ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَكُونُ فِيهِ أَحْسَنُهُمْ حَالًا مَنْ كَانَ جَالِساً فِي بَيْتِهِ. الغیبة للنعمانی / 200 و التحصین / 18 و مستدرك الوسائل 11 / 388
3- . قال صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم :خَيْرُ النَّاسِ فِي آخِرِ الزَّمَانِ الرَّجُلُ النُّوَمَةُ المجازات النبویه / 276
4- . قال علي عَلَيْهِ السَّلاَمُ: الَّذِي يَعْرِفُ النَّاسَ وَ لَا يَعْرِفُونَه غیبت نعمانی / 141
همنشینی با گروه زیادی از مردم در آن زمان، بسیار آزار دهنده و مصیبت بار خواهد بود و به همین خاطر رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده اند:
«البته بر مردم زمانى آيد كه اگر نام كسى را بشنوى بهتر از آن است كه خودش را ببينى، و ملاقات کردن با او برایت بهتر از آن است كه او را بيازمائى، و اگر بيازمائى اش احوال (ناخوشایند) برايت ظاهر شود. دينشان پول آنها است، و همّتشان شكمشان، و قبله آنها زنانشان، براى قرص نانی تعظيم كنند، و براى درهمی سجده نمايند، سرگردان و مست باشند، نه مسلمان اند و نه نصرانى.»(1)
ائمه اطهار عَلَيْهِم السَّلاَمُ بهترین کاری که یک مؤمن در آخرالزمان می تواند انجام دهد را حفظ زبان و کناره گیره از جامعه ی فاسد، معرفی فرموده اند. به عنوان مثال جابر جعفی از امام باقر عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت كند كه فرمودند:
«زمانى بر مردم آيد كه امامشان غيبت كند و خوشا بر كسانى كه در آن زمان بر امر ما ثابت بمانند، كمترين ثوابى كه براى آنها خواهد بود اين است كه بارى تعالى به آنها ندا كرده و فرمايد:اى بندگان و اى كنيزان من! به سرّ من ايمان آورديد و غيب مرا تصديق كرديد، پس به ثواب نيكوى خود شما را مژده مى دهم، و شما بندگان و كنيزان حقيقى من هستيد، از شما مى پذيرم و از شما در مى گذرم و براى شما مى بخشم و به واسطه ی شما باران بر بندگانم مى بارم و بلا را از آنها بگردانم، و اگر شما نبوديد بر آنها عذاب مى فرستادم جابر گويد گفتم: يا ابن رسول اللَّه! برترين عملى كه در آن زمان مؤمن انجام مى دهد چيست؟ فرمودند: حفظ زبان و خانه نشينى.»(2)
ص: 22
1- . عَنْ أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم أَنَّهُ قَالَ: يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ إِذَا سَمِعْتَ بِاسْمِ رَجُلٍ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَلْقَاهُ فَإِذَا لَقِيتَهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تُجَرِّبَهُ وَ لَوْ جَرَّبْتَهُ أَظْهَرَ لَكَ أَحْوَالًا دِينُهُمْ دَرَاهِمُهُمْ وَ هِمَّتُهُمْ بُطُونُهُمْ وَ قِبْلَتُهُمْ نِسَاؤُهُمْ يَرْكَعُونَ لِلرَّغِيفِ وَ يَسْجُدُونَ لِلدِّرْهَمِ حَيَارَى سُكَارَى لَا مُسْلِمِينَ وَ لَا نَصَارَى. أعلام الدین/291
2- . عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ: يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَغِيبُ عَنْهُمْ إِمَامُهُمْ فَيَا طُوبَى لِلثَّابِتِينَ عَلَى أَمْرِنَا فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ إِنَّ أَدْنَى مَا يَكُونُ لَهُمْ مِنَ الثَّوَابِ أَنْ يُنَادِيَهُمُ الْبَارِئُ جَلَّ جَلَالُهُ فَيَقُولَ عِبَادِي وَ إِمَائِي آمَنْتُمْ بِسِرِّي وَ صَدَّقْتُمْ بِغَيْبِي فَأَبْشِرُوا بِحُسْنِ الثَّوَابِ مِنِّي فَأَنْتُمْ عِبَادِي وَ إِمَائِي حَقّاً مِنْكُمْ أَتَقَبَّلُ وَ عَنْكُمْ أَعْفُو وَ لَكُمْ أَغْفِرُ وَ بِكُمْ أَسْقِي عِبَادِيَ الْغَيْثَ وَ أَدْفَعُ عَنْهُمُ الْبَلَاءَ وَ لَوْلَاكُمْ لَأَنْزَلْتُ عَلَيْهِمْ عَذَابِي قَالَ جَابِرٌ فَقُلْتُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَمَا أَفْضَلُ مَا يَسْتَعْمِلُهُ الْمُؤْمِنُ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ قَالَ حِفْظُ اللِّسَانِ وَ لُزُومُ الْبَيْتِ. كمال الدین 1 /330
5. به شکل آدمی و قلب های شیطانی
رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:
«زمانی برای مردم فرا رسد که صورت هایشان به شکل آدمی؛ ولی قلب هایشان، قلب های شیطانی است. همچون گرگ های گرسنه خونریزند، و از کارهای منکری که انجام داده اند دست برنمی دارند. اگر از آنان پیروی کنی تو را متّهم سازند و اگر با آنان سخن گویی تو را تکذیب کنند و اگر از آنان غائب شوی تو را غیبت کنند.
سنّت، در میان آنان بدعت است و بدعت، سنّت. صبور و حلیم، نزد ایشان، حیله گر و خائن است و خائن نزد ایشان حلیم و صبور. مؤمن در میان آنان مستضعف است، و بدکار، بلند مرتبه. کودکانشان شرورند و زنانشان خبیث و بدجنس و پیرانشان امر به معروف و نهی از منکر نمی کند. پناه بردن به آنان، خواری است و تکیه کردن به آنان، ذلت و زاری است. و طلب کردن از آنچه در دستانشان است فقر و ناداری است. به همین جهت، خداوند، بارش آسمان را در زمان مناسب بر ایشان حرام کرده و در زمان غیر مناسب باران می بارد و بدترینشان را بر ایشان مسلّط گرداند تا عذابی سخت بر آنان وارد سازند، پسرانشان را می کشند و زنانشان را زنده نگه می دارند، پس خوبانشان دعا می کنند؛ اما مستجاب نمی شود.»(1)
و ایضا رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:
«زمانی برای مردم فرا رسد که شکم هایشان خدایانشان است و زنانشان، قبله آنان و دینارهایشان، دینشان و شرف و افتخارشان، کالاها یشان است. از ایمان فقط نامی و از اسلام تنها نشانی و از قرآن فقط درسی باقی می ماند. ساختمانِ مساجدشان آباد و قلب هایشان از هدایت خراب و ویران است. علمایشان بدترین مردمان روی زمین اند. در این هنگام، خداوند آنان را به چهار خصلت مبتلا می کند، جور
ص: 23
1- . قال رسول الله صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم: ياْتِي عَلَي النَّاسِ زَمَانٌ وُجُوهُهُمْ وُجُوهُ الْآدَمِيينَ وَ قُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الشَّياطِينِ كاَمْثَالِ الذُّبَابِ الضِّرَارِ سَفَّاكونَ لِلدِّمَاءِ لا يتَناهَوْنَ عَنْ مُنكرٍ فَعَلُوهُ اِنْ تَابَعْتَهُمُ ارْتَابُوك وَ اِنْ حَدَّثْتَهُمْ كذَّبُوك وَ اِنْ تَوَارَيتَ عَنْهُمُ اغْتَابُوك السُّنَّةُ فِيهِمْ بِدْعَةٌ وَ الْبِدْعَةُ فِيهِمْ سُنَّةٌ وَ الْحَلِيمُ بَينَهُمْ غَادِرٌ وَ الْغَادِرُ بَينَهُمْ حَلِيمٌ وَ الْمُؤْمِنُ فِيمَا بَينَهُمْ مُسْتَضْعَفٌ وَ الْفَاسِقُ فِيمَا بَينَهُمْ مُشَرَّفٌ صِبْيانُهُمْ عَارِمٌ وَ نِسَاؤُهُمْ شَاطِرٌ وَ شَيخُهُمْ لَا ياْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ لَا ينْهَي عَنِ الْمُنْكرِ الِالْتِجَاءُ اِلَيهِمْ خِزْي وَ الِاعْتِدَادُ بِهِمْ ذُلٌّ وَ طَلَبُ مَا فِي اَيدِيهِمْ فَقْرٌ فَعِنْدَ ذَلِك يحْرِمُهُمُ اللَّهُ قَطْرَ السَّمَاءِ فِي اَوَانِهِ وَ ينْزِلُهُ فِي غَيرِ اَوَانِهِ يسَلِّطُ عَلَيهِمْ شِرَارَهُمْ فَيسُومُونَهُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يذَبِّحُونَ اَبْنَاءَهُمْ وَ يسْتَحْيونَ نِسَاءَهُمْ فَيدْعُو خِيارُهُمْ فَلَا يسْتَجَابُ لَهُم . بحارالانوار22/453
سلطان، قحطی دوران، ظلم والیان و ستم قاضیان. پس صحابه تعجّب کردند و گفتند: ای رسول خدا! آیا آنان بت ها را می پرستند فرمودند: آری! هر درهمی نزد آنان بتی است.»(1)
6. عرفان های دروغین رواج پیدا می کند
پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به اباذر فرمودند:
«ای اباذر! مردمی در آخر الزمان خواهند بود که در زمستان و تابستان، لباس پشمی ببپوشند(صوفیان) و به گمانشان با اینکار بر دیگران برتری دارند. ملائکه ی آسمان بر ایشان لعنت می فرستند.»(2)
7. عبادات ایشان هم ریائی خواهد بود
امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم نقل کنند که فرمودند:
«به زودى بر امت من زمانى فرا خواهد رسيد كه به خاطر طمع در دنيا، باطنشان پليد و ظاهرشان نيكو مى گردد، عملشان ريائی بوده و هرگز نمى ترسند كه خداوند متعال بلايى عمومى و فراگير نازل كند، كه در آن حال، مردم همانند انسان غريق، او را بخوانند؛ ولى اجابتشان نكند».(3)
و همچنین فرموده اند:
«در آخرالزمان، عبادت کنندگان نادان و قاریان فاسقی پدید خواهد آمد» (4)
ص: 24
1- . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم ياْتِي عَلَي النَّاسِ زَمَانٌ بُطُونُهُمْ آلِهَتُهُمْ وَ نِسَاؤُهُمْ قِبْلَتُهُمْ وَ دَنَانِيرُهُمْ دِينُهُمْ وَ شَرَفُهُمْ مَتَاعُهُمْ لَا يبْقَي مِنَ الْاِيمَانِ اِلَّا اسْمُهُ وَ مِنَ الْاِسْلَامِ اِلَّا رَسْمُهُ وَ لَا مِنَ الْقُرْآنِ اِلَّا دَرْسُهُ مَسَاجِدُهُمْ مَعْمُورَةٌ وَ قُلُوبُهُمْ خَرَابٌ عَنِ الْهُدَي عُلَمَاؤُهُمْ اَشَرُّ خَلْقِ اللَّهِ عَلَي وَجْهِ الْاَرْضِ حِينَئِذٍ ابْتَلَاهُمُ اللَّهُ بِاَرْبَعِ خِصَالٍ جَوْرٍ مِنَ السُّلْطَانِ وَ قَحْطٍ مِنَ الزَّمَانِ وَ ظُلْمٍ مِنَ الْوُلَاةِ وَ الْحُكامِ. فَتَعَجَّبَ الصَّحَابَةُ وَ قَالُوا يا رَسُولَ اللَّهِ اَ يعْبُدُونَ الْاَصْنَامَ قَالَ نَعَمْ كلُّ دِرْهَمٍ عِنْدَهُمْ صَنَم. بحارالانوار 22 /453 و جامع الأخبار شعیری /129 و مستدرك الوسائل 11 /376
2- . قال رسول الله صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم: يَا أَبَاذَرٍّ، يَكُونُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ يَلْبَسُونَ الصُّوفَ فِي صَيْفِهِمْ وَ شِتَائِهِمْ، يَرَوْنَ أَنَّ لَهُمُ الْفَضْلَ بِذَلِكَ عَلَى غَيْرِهِمْ، أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمْ مَلَائِكَةُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ. أمالی طوسی/ 539 و مكارم الاخلاق / 471
3- . عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم: سَيَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَخْبُثُ فِيهِ سَرَائِرُهُمْ وَ تَحْسُنُ فِيهِ عَلَانِيَتُهُمْ طَمَعاً فِي الدُّنْيَا لَا يُرِيدُونَ بِهِ مَا عِنْدَ رَبِّهِمْ يَكُونُ دِينُهُمْ رِيَاءً لَا يُخَالِطُهُمْ خَوْفٌ يَعُمُّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ فَيَدْعُونَهُ دُعَاءَ الْغَرِيقِ فَلَا يَسْتَجِيبُ لَهُمْ. كافی 2/296 و ثواب الاعمال / 253
4- . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم: يَكُونُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ عُبَّادٌ جُهَّالٌ وَ قُرَّاءٌ فَسَقَةٌ. روضة الواعظین 2 / 484
8. مردم آخر الزمان گناهانشان را به گردن خدا می اندازند
پیامبر اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:
«در آخرالزمان گروهی خواهند آمد که معصیت خدا کرده و می گویند: "خدا خودش برای ما چنین مقدّر کرده است". کسی که ایشان را ردّ کند مانند آن است که در راه خدا شمشیر کشیده باشد.»(1)
9. گروهی از علمای آخر الزمان هم فاسد شوند
در اخبار نورانی اهلبیت عصمت و طهارت عَلَيْهِم السَّلاَمُ با وجود آنکه در زمان غیبت، مردم را به تبعیت از علمای ربانی فراخوانده اند؛ لکن از عده ای از علمای آخرالزمان با تعابیر تندی یاد کرده، مردم را به عدم پیروی از ایشان فرمان داده اند.
امام عسکری عَلَيْهِ السَّلاَمُ به ابوهاشم جعفری فرموده اند:
«زمانی بر مردم بیاید که چهره های آنان خندان و شاد باشد؛ ولی دل هایشان تیره و تاریک. سنّت پیامبر و اهل بیت عَلَيْهِم السَّلاَمُ نزد آنان بدعت، و بدعت در بین آنان سنّت باشد. مؤمن بین آن ها حقیر بوده، و فاسق ِگناهکار، محترم و با وقار باشد. حاکمان آنها نادان و ستمگرند و علمای آنها به درِ کاخ ها و خانه های ستمگران رفت و آمد دارند (درباری اند)، ثروتمندان، توشه ی فقرا را می دزدند، و کوچک ترها از بزرگ ترها پیش می افتند، و هر نادانی نزد آنها اهل خُبره به حساب می آید و هر آگاهی، فقیر شمرده می شود. بین با اخلاص و شکّاک، فرق نمی گذارند و میش را از گرگ ها تشخیص نمی دهند، علمای آنها بدترین مردم روی زمین می باشند؛ زیرا آنان میل به فلسفه و صوفی گری دارند. به خدا سوگند! آنها منحرف اند. در دوستیِ مخالفین ما اهل بیت، زیاده روی می کنند و شیعیان و دوستان ما را گمراه می کنند. اگر به مقامی رسیدند، از خوردنِ رشوه سیر نمی شوند، و اگر خوار شدند (و به جایی نرسیدند) خدا را ریاکارانه عبادت می کنند. بیدار باشید! اینها راهزنان مؤمنان هستند و دعوت کننده به فرقه گمراهان (هم چون صوفیّه). هر کسی آنها را درک کرد، از آنها دوری نماید و
ص: 25
1- . عن النبي صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم قال: يكون في آخر الزمان قوم يعملون بالمعاصي ثم يقولون الله قدرها علينا الراد عليهم يومئذ كالشاهر سيفه في سبيل الله. متشابه القرآن و مختلفه 1 / 202
دین و ایمان خود را (از خطر آنان) حفظ کند. سپس فرمودند: ای اباهاشم! این حدیثی است که پدرم از پدرانش از جعفر بن محمد عَلَيْهِم السَّلاَمُ نقل کرده است، و این از اسرار ما می باشد؛ پس آن را جز بر اهلش آشکار نکن»(1)
رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم هم فرموده اند:
«در آخرالزمان علمایی خواهند آمد که با وجود آنکه دیگران را به زهد در دنیا فرا می خوانند، خود زهد نمی ورزند و با آنکه مردم را به آخرت ترغیب می کنند، خود به آن رغبتی ندارند، و ديگران را از ورود به دربار فرمانروايان نهى مى كنند؛ امّا خود، با ایشان رفت و آمد می کنند، از تنگدستان دورى مى كنند و به ثروتمندان نزديک مى شوند، آنان ستمگران و دشمنان خدايند»(2)
پیامبر مهر و رحمت صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم در کلامی بس طویل درباره ی اوضاع مردمِ آخرالزمان به ابن مسعود مطالبی را فرموده اند که ما بخشی از آن را در اینجا نقل می کنیم. آن بزرگوار فرموده اند:
«علماء و فقهاء آن زمان، خائن و فاجرند.(3) آنها بدترين خلق خدايند، و همچنين پيروان ايشان و كسانى كه به نزد ايشان مى روند، و از ايشان (فتوى) مى گيرند و به آنها محبّت مى ورزند و با آنها مجالست و مشورت مى نمايند. آن عالمان كه بدترین خلق خدایند ايشان را به دوزخ مى كشانند. كر و كور و لال اند و باز نخواهند گشت و در قيامت، كر و كور و لال محشور می گردند، و جايشان در دوزخ است كه هرگاه شعله اى از آن فرونشيند خدا بر شعله هايش می افزاید، و هرگاه پوست هایشان
ص: 26
1- . عَنِ الْإِمَامِ الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيِّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: أَنَّهُ قَالَ لِأَبِي هَاشِمٍ الْجَعْفَرِيِّ يَا أَبَا هَاشِمٍ سَيَأْتِي زَمَانٌ عَلَى النَّاسِ وُجُوهُهُمْ ضَاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ وَ قُلُوبُهُمْ مُظْلِمَةٌ مُتَكَدِّرَةٌ السُّنَّةُ فِيهِمْ بِدْعَةٌ وَ الْبِدْعَةُ فِيهِمْ سُنَّةٌ الْمُؤْمِنُ بَيْنَهُمْ مُحَقَّرٌ وَ الْفَاسِقُ بَيْنَهُمْ مُوَقَّرٌ أُمَرَاؤُهُمْ جَاهِلُونَ جَائِرُونَ وَ عُلَمَاؤُهُمْ فِي أَبْوَابِ الظَّلَمَةِ سَائِرُونَ أَغْنِيَاؤُهُمْ يَسْرِقُونَ زَادَ الْفُقَرَاءِ وَ أَصَاغِرُهُمْ يَتَقَدَّمُونَ عَلَى الْكُبَرَاءِ وَ كُلُّ جَاهِلٍ عِنْدَهُمْ خَبِيرٌ وَ كُلُّ مُحِيلٍ عِنْدَهُمْ فَقِيرٌ لَا يُمَيِّزُونَ بَيْنَ الْمُخْلِصِ وَ الْمُرْتَابِ لَا يَعْرِفُونَ الضَّأْنِ مِنَ الذِّئَابِ عُلَمَاؤُهُمْ شِرَارُ خَلْقِ اللَّهِ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ لِأَنَّهُمْ يَمِيلُونَ إِلَى الْفَلْسَفَةِ وَ التَّصَوُّفِ وَ ايْمُ اللَّهِ إِنَّهُمْ مِنْ أَهْلِ الْعُدُولِ وَ التَّحَرُّفِ يُبَالِغُونَ فِي حُبِّ مُخَالِفِينَا وَ يُضِلُّونَ شِيعَتَنَا وَ مُوَالِيَنَا إِنْ نَالُوا مَنْصَباً لَمْ يَشْبَعُوا عَنِ الرِّشَاءِ وَ إِنْ خُذِلُوا عَبَدُوا اللَّهَ عَلَى الرِّيَاءِ أَلَا إِنَّهُمْ قُطَّاعُ طَرِيقِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الدُّعَاةُ إِلَى نِحْلَةِ الْمُلْحِدِينَ فَمَنْ أَدْرَكَهُمْ فَلْيَحْذَرْهُمْ وَ لْيَصُنْ دِينَهُ وَ إِيمَانَهُ ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا هَاشِمٍ هَذَا مَا حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ آبَائِهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِم السَّلاَمُ وَ هُوَ مِنْ أَسْرَارِنَا فَاكْتُمْهُ إِلَّا عَنْ أَهْلِهِ. إثبات الهداة 4/204 و مستدرك الوسائل 11/380
2- . عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم أَنَّهُ قَالَ: سَيَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ عُلَمَاءُ يُزَهِّدُونَ فِي الدُّنْيَا وَ لَا يَزْهَدُونَ وَ يُرَغِّبُونَ فِي الْآخِرَةِ وَ لَا يَرْغَبُونَ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الدُّخُولِ عَلَى الْوُلَاةِ وَ لَا يَنْتَهُونَ وَ يُبَاعِدُونَ الْفُقَرَاءَ وَ يَقْرُبُونَ الْأَغْنِيَاءَ أُولَئِكَ هُمُ الْجَبَّارُونَ أَعْدَاءُ اللَّهِ مجموعه ورام 1 / 301
3- . شاید مراد كسانى هستند كه در كسوت فقیه و عالم دین حاشیه نشین مجلس قدرتمندان و دنیاپرستانند؛ ولى در واقع فقه و تقوائى ندارند.
بريان شود، پوست هايى ديگر به جايش روئیده شود تا عذاب را بچشند و چون به دوزخ در افتند صداى شعله هاى آتش را بشنوند كه برهم مى غلطد و هرگاه خواهند كه از دوزخ به در آيند بدان در افكنده شوند و به آنها گفته مى شود كه عذاب آتش را بچشيد و در آنجا براى ايشان شعله ها و بازدمها است كه آنها نمى شنوند.
ای پسر مسعود! آن عالم نمایان، ادعا مى كنند كه بر دين و روش و احكام من هستند و حال آنكه از من بيزارند و من هم از آنها بيزارم.
ای پسر مسعود: در ملاء و آشكار با ايشان منشين، و در بازارها با آنها معامله مكن، و راه را نشانشان مده، و آب به آنها مياشام، که خداوند می فرمايد: " هركه زندگى و زيور دنيا بخواهد اعمالش را در دنيا پاداش مى دهيم و در آنجا ضررى نمى برند." و می فرمايد: "هر كه دانه ی دنيا می خواهد مى دهيمش و در آخرت نصيبى نخواهد داشت."
ای پسر مسعود! جمعى از امت من بيايند (یعنی عالمان سوء) كه عداوت و دشمنى و جدال در ميان ايشان برخيزد و در دنيا گمراه كننده اين امّت می باشند. قسم به خدایى كه مرا به حق پيغمبری داد! خداوند آنها را به زمين فرو برد و بوزينه و خنزيرشان گرداند.
ابن مسعود گويد: پس پيغمبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به گريه افتادند و ما هم از گريه ی ایشان به گريه افتاده، پرسيديم يا رسول اللّه! چرا مى گرييد؟ فرمودند: دلم بر این بيچارگان و اشقياء می سوزد كه خداوند می فرمايد: "آن هنگام كه ناله و فريادشان را بشنوى و فرار نتوانند کرد؛ بلكه دستگير شوند." و مراد از این آيه علما و فقها مى باشند.
ای پسر مسعود! هر كه علم را براى دنيا آموزد، و مهر دنيا و زيورهاى آن را بر علم برترى دهد و برگزيند، مستوجبِ خشم خداوند است و با يهود و نصارى كه كتاب خدا را پشت سر نهادند، در پائين ترين قسمت هاى دوزخ بماند كه خداوند می فرمايد: " چون آنچه را كه می شناختند و خبر داشتند بر ايشان آمد بدان كافر شدند؛ پس لعنت خدا بر مردم كافر."
ای پسر مسعود! هر كه قرآن را براى دنيا و زيورهاى آن آموزد خداوند بهشت را بر او حرام گرداند.
ای پسر مسعود! هر كه بياموزد و عمل نكند، خداوندش در قيامت، كور محشور سازد، و هر كه دانش را براى رياء و به دست آوردن دنيا فرا گيرد، خداوند بركت آن
ص: 27
را از وى بگيرد و روزى را بر او تنگ سازد، و او را به خود واگذارد، و هر كسی را كه خدا به خودش واگذارد هلاک گردد؛ كه خداوند می فرمايد: " هر كه لقاء و ديدار خدا را خواهد بايد عمل صالح كند و كسى را در عبادت خداوند شريک نگيرد".»(1)
10. زنان آخر الزمان
اصبغ بن نباته گوید: از امیر مؤمنان عَلَيْهِ السَّلاَمُ شنیدم که می فرمودند:
«در آخرالزّمان زنانی ظاهر شوند: بی حجابان و برهنگان، خود آراستگان برای غیر شوهران، رها کردگان آئین، داخل شدگان در آشوب ها. به شهوات و مسائل جنسی تمایل داشته، و به سوی لذّات و خوشگذرانی ها شتابان اند. محرّمات الهی را حلال شمرده و وارد دوزخ شوند.»(2)
ص: 28
1- . قال رسول الله صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم: يَا ابْنَ مَسْعُودٍ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ الصَّابِرُ فِيهِ عَلَى دِينِهِ مِثْلُ الْقَابِضِ عَلَى الْجَمْرِ بِكَفِّهِ فَإِنْ كَانَ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ ذِئْباً وَ إِلَّا أَكَلَتْهُ الذِّئَابُ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ عُلَمَاؤُهُمْ وَ فُقَهَاؤُهُمْ خَوَنَةٌ فَجَرَةٌ أَلَا إِنَّهُمْ أَشْرَارُ خَلْقِ اللَّهِ وَ كَذَلِكَ أَتْبَاعُهُمْ وَ مَنْ يَأْتِيهِمْ وَ يَأْخُذُ مِنْهُمْ وَ يُحِبُّهُمْ وَ يُجَالِسُهُمْ وَ يُشَاوِرُهُمْ أَشْرَارُ خَلْقِ اللَّهِ يُدْخِلُهُمْ نَارَ جَهَنَّمَ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّا مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ قِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ هُمْ فِيها لا يَسْمَعُونَ. يَا ابْنَ مَسْعُودٍ يَدَّعُونَ أَنَّهُمْ عَلَى دِينِي وَ سُنَّتِي وَ مِنْهَاجِي وَ شَرَائِعِي إِنَّهُمْ مِنِّي بُرَآءُ وَ أَنَا مِنْهُمْ بَرِي ءٌ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ لَا تُجَالِسُوهُمْ فِي الْمَلَإِ وَ لَا تُبَايِعُوهُمْ فِي الْأَسْوَاقِ وَ لَا تَهْدُوهُمْ إِلَى الطَّرِيقِ وَ لَا تَسْقُوهُمُ الْمَاءَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى مَنْ كانَ يُرِيدُ الْحَياةَ الدُّنْيا وَ زِينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِيها وَ هُمْ فِيها لا يُبْخَسُونَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ مَا بَلْوَى أُمَّتِي مِنْهُمْ الْعَدَاوَةُ وَ الْبَغْضَاءُ وَ الْجِدَالُ أُولَئِكَ أَذِلَّاءُ هَذِهِ الْأُمَّةِ فِي دُنْيَاهُمْ وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ لَيَخْسِفَنَّ اللَّهُ بِهِمْ وَ يَمْسَخُهُمْ قِرَدَةً وَ خَنَازِيرَ قَالَ فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ بَكَيْنَا لِبُكَائِهِ وَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُبْكِيكَ فَقَالَ رَحْمَةً لِلْأَشْقِيَاءِ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ يَعْنِي الْعُلَمَاءَ وَ الْفُقَهَاءَ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ مَنْ تَعَلَّمَ الْعِلْمَ يُرِيدُ بِهِ الدُّنْيَا وَ آثَرَ عَلَيْهِ حُبَّ الدُّنْيَا وَ زِينَتَهَا اسْتَوْجَبَ سَخَطَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ كَانَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ مَعَ الْيَهُودِ وَ النَّصَارَى الَّذِينَ نَبَذُوا كِتَابَ اللَّهِ تَعَالَى قَالَ اللَّهُ تَعَالَى فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرِينَ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ لِلدُّنْيَا وَ زِينَتِهَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ مَنْ تَعَلَّمَ الْعِلْمَ وَ لَمْ يَعْمَلْ بِمَا فِيهِ حَشَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى وَ مَنْ تَعَلَّمَ الْعِلْمَ رِئَاءً وَ سُمْعَةً يُرِيدُ بِهِ الدُّنْيَا نَزَعَ اللَّهُ بَرَكَتَهُ وَ ضَيَّقَ عَلَيْهِ مَعِيشَتَهُ وَ وَكَلَهُ اللَّهُ إِلَى نَفْسِهِ وَ مَنْ وَكَلَهُ اللَّهُ إِلَى نَفْسِهِ فَقَدْ هَلَكَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً. مكارم الأخلاق /450 و بحارالانوار 74/99
2- . الْأَصْبَغُ بْنُ نُبَاتَةَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ يَظْهَرُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ وَ اقْتِرَابِ السَّاعَةِ وَ هُوَ شَرُّ الْأَزْمِنَةِ نِسْوَةٌ كَاشِفَاتٌ عَارِيَاتٌ مُتَبَرِّجَاتٌ مِنَ الدِّينِ دَاخِلَاتٌ فِي الْفِتَنِ مَائِلَاتٌ إِلَى الشَّهَوَاتِ مُسْرِعَاتٌ إِلَى اللَّذَّاتِ مُسْتَحِلَّاتٌ لِلْمُحَرَّمَاتِ فِي جَهَنَّمَ خَالِدَاتٌ. من لا یحضره الفقیه 3/ 390 روضة المتقین 8/107
11. تجمل گرایی و تفریحات ناسالم
رسول خدا حضرت محمد مصطفی صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرموده اند:
«ای پسر مسعود! پس از من اقوامی خواهند آمد که غذاهای خوب و رنگارنگ می خورند و بر مرکب، سوار می شوند در حالی که خود را به آرایش ویژه زنان برای شوهر، می آرایند و همچون زنان جلوه گری می کنند و همانند شاهانِ ستمکار زندگی می کنند. آنان منافقان این امت در آخرالزمان اند که شراب می نوشند و در پی بازی با دوشیزه گان اند و بر مرکب شهوت سوار می شوند و نمازهای جماعت را ترک می گویند و با سهل انگاری از نمازِ شامگاهان، باز می مانند و در خوردن، زیاده روی می کنند.»(1)
در حدیث است که روزی حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ بر گروهی گذر کردند که مشغول بازی با شطرنج بودند؛ پس فرمودند:
«زمانی بر مردم خواهد آمد که شطرنج بازی کنند و جز جبار و گردنکش با شطرنج، بازی نکند و گردنکشان از آتش اند.»(2)
12. از خدا راضی نیستند
جابر گوید: پیامبر خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:
«روزگارى مى آيد كه مردم از پروردگار خود شكايت مى كنند. عرض كردم: چگونه از پروردگارشان شكايت مى كنند؟ فرمودند: به اين صورت كه شخص مى گويد: به خدا سوگند كه مدتهاست كمترين سودى نبرده ام و فقط از سرمايه ام مى خورم. واى بر تو! آيا جز این است که سر و ته مال تو، از پروردگار توست؟!»(3)
ص: 29
1- . عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فِي وَصِيَّةٍ طَوِيلَةٍ قَالَ: سَيَأْتِي أَقْوَامٌ يَأْكُلُونَ طَيِّبَ الطَّعَامِ وَ أَلْوَانَهَا وَ يَرْكَبُونَ الدَّوَابَّ وَ يَتَزَيَّنُونَ بِزِينَةِ الْمَرْأَةِ لِزَوْجِهَا وَ يَتَبَرَّجُونَ تَبَرُّجَ النِّسَاءِ وَ زِينَتُهُنَّ مِثْلُ زِيِّ الْمُلُوكِ الْجَبَابِرَةِ هُمْ مُنَافِقُو هَذِهِ الْأُمَّةِ فِي آخِرِ الزَّمَانِ شَارِبُونَ بِالْقَهَوَاتِ لَاعِبُونَ بِالْكِعَابِ رَاكِبُونَ الشَّهَوَاتِ تَارِكُونَ الْجَمَاعَاتِ رَاقِدُونَ عَنِ الْعَتَمَاتِ مُفَرِّطُونَ فِي الْغَدَوَاتِ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا. وسائل الشیعة 15 / 343
2- . مَرَّ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِقَوْمٍ يَلْعَبُونَ بِالشِّطْرَنْجِ فَقَالَ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَلْعَبُونَ بِهَا وَ لَا يَلْعَبُ بِهَا إِلَّا كُلُّ جَبَّارٍ وَ الْجَبَّارُ مِنَ النَّارِ يَعْنِي الشِّطْرَنْجَ.. نهج الحق و كشف الصدق / 568
3- . عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم: يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَشْكُونَ فِيهِ رَبَّهُمْ قُلْتُ وَ كَيْفَ يَشْكُونَ فِيهِ رَبَّهُمْ قَالَ يَقُولُ الرَّجُلُ وَ اللَّهِ مَا رَبِحْتُ شَيْئاً مُنْذُ كَذَا وَ كَذَا وَ لَا آكُلُ وَ لَا أَشْرَبُ إِلَّا مِنْ رَأْسِ مَالِي وَيْحَكَ وَ هَلْ أَصْلُ مَالِكَ وَ ذِرْوَتُهُ إِلَّا مِنْ رَبِّكَ. كافی 5/312
12. فرزندان در آخر الزمان
رسول اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم به بعضی از کودکان نظر کرده و فرمودند:
«وای بر فرزندان آخرالزمان از پدرانشان!. عرض شد: یا رسول اللَّه! از پدران مشرک آنها؟ فرمودند: نه! از پدران مسلمانشان که چیزی از فرائض دینی را به آنها یاد نمی دهند، و اگر فرزندان، خود، در پی فراگیری بروند منعشان می کنند و تنها از این خشنودند که آنها درآمد مالی داشته باشند هر چند ناچیز باشد. سپس فرمودند: من از این پدران بریء و بیزارم و آنان نیز از من بیزارند.»(1)
13. دین به کالایی بی ارزش مبدل شود
رسول اکرم صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:
«زمانی بر مردم فرا رسد که انسان، اهمیتی ندهد که دینش تلف شود مشروط به آنکه دنیایش سالم بماند.»(2)
14. مردم گرگ می شوند
رسول گرامی اسلام صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم فرمودند:
«زمانی رسد که مردم در آن دوران گرگ شوند؛ پس هرکسی که چنین نشود خوراک گرگ ها خواهد شد.»(3)
15. علم نایاب شود
ابان بن تغلب از امام صادق عَلَيْهِ السَّلاَمُ روایت مى كند كه آن حضرت فرمودند:
«زمانى بر مردم بيايد كه در آن دچار "سبطه" شوند و علم جمع گردد همچنان كه مار در سوراخِ خويش، خود را گرد مى كند و به هم مى آورد (چنبر مى زند)، و در اين
ص: 30
1- . عَنِ النَّبِي صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم اَنَّهُ نَظَرَ اِلَي بَعْضِ الْاَطْفَالِ فَقَالَ وَيلٌ لِاَوْلَادِ آخِرِ الزَّمَانِ مِنْ آبَائِهِمْ فَقِيلَ يا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ آبَائِهِمُ الْمُشْرِكينَ فَقَالَ لَا مِنْ آبَائِهِمُ الْمُؤْمِنِينَ لَا يعَلِّمُونَهُمْ شَيئاً مِنَ الْفَرَائِضِ وَ اِذَا تَعَلَّمُوا اَوْلَادُهُمْ مَنَعُوهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُمْ بِعَرَضٍ يسِيرٍ مِنَ الدُّنْيا فَاَنَا مِنْهُمْ بَرِي ءٌ وَ هُمْ مِنِّي بِرَاءٌ. جامع الاحادیث 21/408
2- . قَالَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا يُبَالِي الرَّجُلُ مَا تَلِفَ مِنْ دِينِهِ إِذَا سَلِمَتْ لَهُ دُنْيَاهُ. تحف العقول 52
3- . قَالَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَكُونُ النَّاسُ فِيهِ ذِئَاباً فَمَنْ لَمْ يَكُنْ ذِئْباً أَكَلَتْهُ الذِّئَابُ. تحف العقول / 54
حال كه آنان چنين به سر مى برند ناگاه ستاره اى بر آنان مى دمد، عرض كردم: "سبطه" چيست؟ فرمودند: فاصله اى زمانى است كه امام حاضر نباشد. عرض كردم: پس در آن ميان ما چه كنيم؟ فرمودند: بر همان چيزى كه بوديد باقى باشيد، تا خداوند ستاره ی شما را برايتان برآورد».(1)
16. شعائر دینی کم اهمیت شود
حضرت على عَلَيْهِ السَّلاَمُ از رسول خدا صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَم روایت کنند که فرمودند:
«از براى مؤذّن در فاصله ی اذان و اقامه، ثوابى است برابر ثواب شهیدى كه در راه خدا در خون خود مى غلطد. حضرت امیرالمؤمنین عَلَيْهِ السَّلاَمُ فرمودند:اى رسول خدا! (با این فرمایش شما) پس از این، مردم در اذان و اقامه گفتن بر یكدیگر سبقت خواهند گرفت. فرمودند: چنین نخواهد شد! زمانى فرا مى رسد كه اذان و اقامه را به مستضعفان واگذارند، و خداوند متعال، گوشت بدن این مستضعفان را بر آتش جهنّم حرام مى كند.»(2)
نقل قول
