مسئله حجاب

[عهد آسمانى]

هيچ غريزه ‏ای به سركشی و حساسيت غريزه جنسی نيست . احتياطها و توصيه‏های اسلام مبنی بر دور نگهداشتن زنان و مردان اجنبی تا حدودی كه حرج‏ و فلج ايجاد نكند مبنی بر اين اصل روانی است . روانشناسی و روانكاوی صد درصد اين نظر را تأييد می‏كند و تواريخ و داستانها حكايت می‏كنند كه گاهی‏ يك برخورد ، يك تلاقی نگاهها ، در ظرف يك لحظه اساس خانواده‏ای را متلاشی كرده است
به نيروی تقوا و ايمان در مقابل موجبات همه گناهها می‏توان تكيه كرد مگر در مورد گناهان مربوط به غريزه جنسی . اسلام هرگز نيروی تقوا و ايمان‏ را با اينكه قويترين نيروهای اخلاقی است يك ضامن كافی در برابر تحريكات‏ و دسائس اين غريزه ندانسته است
چه قدر عالی و لطيف سروده حافظ شيراز در غزل معروف خود كه با اين‏ بيت آغاز می‏شود :

نقدها را بود آيا كه عياری گيرند

تا همه صومعه‏داران پی كاری گيرند

آنجا كه می‏گويد : قوت بازوی پرهيز به خوبان مفروش كه در اين خيل حصاری به سواری‏ گيرند آری در خيل خوبان ، سواری برای فتح حصاری از تقوا كافی است

[عهد آسمانى]

3-روایت

دليل سوم از ادله كسانی كه پوشش وجه و كفين را لازم شمرده‏اند روايتی‏ است كه در كتب حديث نقل شده و شهيد ثانی در مسالك به آن استدلال و سپس نقد كرده است . مضمون روايت اينست : در حجة الوداع ، زنی برای پرسيدن مسأله‏ای خدمت رسول اكرم صلی الله‏ عليه و آله آمد . فضل بن عباس پشت سر رسول خدا سوار بود . نگاههائی بين‏ آن زن و فضل رد و بدل شد . رسول اكرم متوجه شد كه آندو به هم خيره شده‏اند و زن جوان به جای اينكه توجهش به جواب مسأله باشد همه توجهش به فضل‏ است كه جوانی نورس و زيبا بود . رسول اكرم با دست خود صورت فضل را چرخانيد و فرمود زنی جوان و مردی جوان ، می‏ترسم شيطان در ميان ايشان پا بنهد ( 1 )
شهيد رضوان الله عليه ، در پاسخ اين استدلال می‏گويد : اين روايت دليل بر عدم وجوب پوشيدن چهره است و حتی دليل بر جواز نظر به چهره اجنبيه است نه دليل بر وجوب پوشيدن چهره و بر حرمت نظر
ما سخن شهيد را چنين توضيح می‏دهيم : اولا طبق مفاد اين حديث پيغمبر اكرم زن را از باز گذاشتن چهره‏اش نهی نفرموده بود كه منتهی بدين جريان‏ شد . ثانيا خود رسول اكرم ضمن پاسخ دادن به مسأله آن زن ، به چهره زن‏ نگاه می‏كرد كه متوجه شد آن زن آزمندانه به چهره زيبای فضل خيره شده است‏ .

پاورقی :

1 - صحيح بخاری جلد 8 صفحه . 63

[عهد آسمانى]

ثالثا قرائن اين قصه حكايت می‏كند كه نگاه آندو به يكديگر شهوت‏آلود بوده است . شك نيست كه اينگونه تبادل نگاهها حرام است . بدين جهت بود كه‏ رسول اكرم دست خود را به پشت سر برد و چهره فضل را به طرف ديگر برگردانيد كه ديگر او به آن زن نگاه نكند و آن زن به او . رابعا بعد از اين جريان نيز زن را امر به پوشيدن چهره نكرد ، بلكه عملا مانع نگاههای‏ شهوت‏آلود آندو به يكديگر شد
شيخ انصاری نيز در رساله نكاح پس از آنكه اين حديث را از طرف‏ طرفداران لزوم پوشيدن چهره و حرمت نظر نقل می‏كند می‏فرمايد : اين حديث‏ برخلاف مدعای آنها بيشتر دلالت دارد

4 - خواستگاری

يكی ديگر از ادله كسانی كه پوشش چهره را لازم دانسته‏اند ، اينست كه در مورد كسی كه قصد ازدواج دارد اجازه داده شده است كه به چهره زنی كه مورد نظر اوست نگاه كند . مفهوم اين حكم اينست كه برای كسی كه قصد ازدواج‏ ندارد ، نظر كردن جايز نيست . اكنون ما بعضی از روايات اين باب را ذكر می‏كنيم : الف - « عن ابی‏هريره : كنت عند النبی ، فأتاه رجل فاخبره انه تزوج‏ امرأه من الانصار . فقال له رسول الله صلی الله عليه و آله و سلم : أنظرت‏ اليها ؟ قال : لا . قال : فاذهب فانظر اليها فان فی اعين الانصار شيئا » ( 1 )

پاورقی :

1 - صحيح مسلم جلد 4 صفحه . 142

[عهد آسمانى]

ابوهريره می‏گويد : نزد رسول خدا بودم كه مردی آمد و گفت با زنی از انصار ازدواج كرده‏ام . پيغمبر صلی الله عليه و آله و سلم‏ به وی فرمود : آيا آن زن را ديده‏ای ؟ گفت نه . فرمود برو او را ببين ، زيرا چشم انصار معمولا عيبی دارد
ب - « عن المغيره بن شعبة انه خطب امرأه فقال صلی الله عليه و آله و سلم : انظر اليها فانه احری ان يدوم بينكما » ( 1 )
مغيره بن شعبه از زنی خواستگاری كرد . پيغمبر اكرم صلی الله عليه و آله‏ و سلم مطلع شد ، بدو فرمود : برو ببين ، زيرا اگر ببينی و بعد ازدواج كنی‏ اين كار برای دوام ازدواج شما بهتر است
ج - از حضرت صادق عليه السلام روايت شده است : « لا باس ان ينظر الی وجهها و معاصمها اذا اراد ان يتزوجها » ( 2 )
يعنی وقتی شخص بخواهد با زنی ازدواج كند ، باكی نيست كه به چهره و محل دستبندها نگاه كند . مفهوم مخالف اين حديث اينست كه اگر قصد ازدواج در كار نباشد نگاه كردن جايز نيست
جواب اين استدلال همانطور كه فقهاء گفته‏اند اينست كه : اولا نگاه خواستگار با نگاه غير خواستگار فرق می‏كند . خواستگار به ديده‏ خريداری و برای خريداری نگاه می‏كند و به اصطلاح نظر استقلالی دارد و معمولا خالی از تلذذ نيست . لهذا فقهاء می‏گويند نگاه خواستگار با علم بدينكه‏ تلذذ حاصل می‏شود مانعی ندارد . البته هدف او بايد تحقيق باشد نه تلذذ
پاورقی :
1 - جامع ترمذی صفحه . 175
2 - وافی مجلد 12 ص 58 و وسائل جلد 3 صفحه 11 و كافی جلد 5 صفحه 365

[عهد آسمانى]

ولی غير خواستگار اگر به منظور تلذذ نخواهد نگاه كند ، نظرش آلی خواهد بود نه استقلالی . ما فرق بين اين دو نوع نظر را در تفسير آيه 31 سوره نور بيان كرديم و خلاصه اينست : كسی كه قصد خواستگاری ندارد ، نبايد با چشمان‏ خيره و نگاههای خريداری ، زن را ورانداز كند و اين منافات ندارد كه نظر به چهره زن به طور آلی يعنی به اندازه‏ای كه لازمه مخاطبه است جايز باشد
و ثانيا در مورد نگاهی كه مقدمه خواستگاری است ، چنانكه روايات ديگر دلالت دارد و فقهاء هم فتوا می‏دهند ، جواز نظر اختصاص به چهره و دو دست‏ ندارد بلكه نسبت به مطلق زيبائيهای زن نيز جايز است از باب نمونه دو روايت را ذكر می‏كنيم : 1 - « عبدالله بن سنان : قال : قلت لابی‏عبدالله عليه السلام : الرجل‏ يريد ان يتزوج المرأه / فينظر الی شعرها ؟ فقال : نعم ، انما يريد ان‏ يشتريها باغلی الثمن » ( 1 )
عبدالله بن سنان می‏گويد : از حضرت صادق عليه السلام پرسيدم وقتی شخص‏ اراده دارد با زنی ازدواج كند آيا جايز است به موی او نگاه كند ؟ فرمود : آری زيرا به گرانبهاترين قيمت ، خريدار اوست

پاورقی :
1 - وسائل جلد 3 صفحه 12 - تهذيب جلد 7 صفحه . 435

[عهد آسمانى]

يعنی آنچه انسان در زندگی زناشوئی مايه می‏گذارد از هر چيز گرانبهاتر است . واضح است كه مراد مهريه نيست ، زيرا ارزش پول مهريه ، گرانبهاترين قيمت نيست ، بلكه مقصود اينست كه می‏خواهد با او زندگی كند و عمر خويش را با او بسر برد
2 - « عن رجل عن ابی‏عبدالله عليه السلام قال : قلت له : / ينظر الرجل‏ الی المرأه يريد تزويجها فينظر الی شعرها و محاسنها ؟ قال : لا بأس بذلك‏ اذا لم يكن متلذذا » ( 1 )
مردی از حضرت صادق عليه السلام می‏پرسد آيا مردی كه قصد ازدواج دارد حق‏ دارد به مو و زيبائيهای زن مورد نظرش نگاه كند ؟ فرمود : اشكالی ندارد مشروط بر اينكه مقصودش التذاذ نباشد
پس معلوم شد جواز نظر برای خواستگار ، اختصاص به چهره و دو دست‏ ندارد
ثالثا بحث ما فعلا در لزوم پوشيدن وجه و كفين است نه در جواز نظر برای‏ مرد . فرضا رواياتی كه دلالت می‏كند كه برای خواستگار ، نظر به چهره زن‏ مورد نظرش جايز است مفهوم مخالفی داشته باشد كه نظر غير خواستگار بر چهره زن جايز نيست ، دليل بر عدم جواز نظر مرد بر چهره زن بيگانه است‏ نه بر وجوب پوشيدن زن وجه و كفين را

5 - آيه " جلباب "

دليل ديگر كه می‏توان به آن تمسك جست ، آيه جلباب است كه می‏فرمايد : " « يا ايها النبی قل لازواجك و بناتك و نساء المؤمنين يدنين عليهن من‏ جلابيبهن ». . . " ای پيامبر ! به همسرانت و دخترانت و همسران مؤمنين بگو كه جلبابهای ( روسريها ) خويش را به خود نزديك سازند . . . )

پاورقی :

1 - كافی جلد 5 صفحه 365 - وسائل جلد 3 صفحه . 11

[عهد آسمانى]

اين استدلال مبنی بر اينست كه جمله " نزديك سازند روسريهای خويش را " كنايه باشد از اينكه با روسريها چهره خويش را بپوشانند . همچنانكه‏ بسياری از مفسران مانند زمخشری در " كشاف " و فيض در " صافی " اينچنين تفسير كرده‏اند
ولی ما در يكی از فصلهای گذشته تحت عنوان " حريم عفاف " ثابت‏ كرديم اين تفسير هيچ مبنائی ندارد ، نظر برخی مفسرين ديگر مانند تفسير الميزان را تأييد كرديم . تا آنجا كه من الان به خاطر دارم هيچ فقيهی به‏ اين آيه به عنوان يكی از ادله وجوب ستر استناد نجسته است

[عهد آسمانى]

شركت زن در مجامع

ادله موافق و مخالف را تا آنجا كه لازم بود ذكر كرديم . از مجموع آنچه‏ گفتيم دو مطلب كاملا دستگير شد . يكی اينكه اسلام به اهميت و ارزش فوق‏ العاده پاكی و لزوم قانونی بودن روابط جنسی زن و مرد چه به صورت نظر و چه به صورت لمس و چه به صورت شنيدن و چه به صورت همخوابگی توجه كامل‏ دارد ، به هيچ وجه راضی نمی‏شود با هيچ نام و عنوانی خدشه‏ای بر آن وارد شود ، اما دنيای امروز اين ارزش فوق العاده انسانی را ناديده گرفته است‏ و در عين اينكه دودش به چشمش می‏رود نمی‏خواهد به روی خود بياورد
جهان امروز به نام آزادی زن ، و صريحتر : " آزادی روابط جنسی " روح‏ جوانان را سخت فاسد كرده است . به جای اينكه اين آزادی به شكفتن‏ استعدادها كمك كند ، به شكل ديگر و به صورت ديگر غير آنچه در قديم وجود داشت ، نيروها و استعدادهای انسانی را هدر داده است و می‏دهد . زن از كنج خانه بيرون آمده ، اما به كجا رو آورده است ؟ به سينماها ، كنار درياها ، حاشيه خيابانها ، مجالس شب نشينی ! زن امروز به نام آزادی ، خانه را خراب‏ كرده بدون اينكه مدرسه يا جای ديگر را آباد كرده باشد . اگر غلط نكنم‏ آنجا را نيز خراب كرده است

[عهد آسمانى]

در اثر اين بی بند و باری و دور افكندن قيود انسانی ، از راندمان تحصيل‏ جوانان كاسته شده ، جوانان از تحصيل و مدرسه فراری شده‏اند ، جنايتهای‏ عشقی فراوان شده ، بازار سينماها رونق گرفته ، جيب كارخانه‏داران مولد لوازم آرايشی پر شده ، ارزش رقاصها و رقاصه‏ها و كوليها صد برابر دانشمندان و متفكران و مصلحان اجتماعی شده است . اگر می‏خواهيد بدانيد چنين هست يا چنين نيست ، آنگاه كه رقاصه‏ای وارد كشور می‏شود با آنگاه كه‏ دانشمندی نظير پرفسور برنارد متخصص معروف پيوند قلب وارد می‏شود مقايسه‏ كنيد و عكس العمل جوانان را در هر دو مورد ببينيد ( 1 )

پاورقی :

1 - در تاريخ 48 / 3 / 29 دو هنرپيشه ايتاليائی - كه به قول خودشان از نظر قانون زن و شوهر نيستند اما از نظر خودشان زن و شوهرند وارد تهران‏ شدند . جوانان ، اعم از پسر و دختر استقبال بی سابقه‏ای از آنان به عمل‏ آوردند و روزنامه‏ها منعكس كردند . پسران و دختران ايرانی آنچنان‏ فريادهای وحشتناكی به عنوان ابراز احساسات كشيده بودند كه ديدن عكسشان‏ در حال فرياد ، بيننده را متوحش و متنفر می‏كرد
اطلاعات در روز بعد نوشت : " آلبانو و روميناپاور " ( دو هنرپيشه‏ ايتاليائی ) در گفتگوی كوتاهی با خبرنگار اطلاعات گفتند : اجتماع بی نظير دختران و پسران تهرانی در برابر در ورودی هتل و تلفنهای متعددی كه در ساعت اقامت ما در هتل به ما می‏شود ، واقعا كار عادی و روزانه را فلج‏ كرده است . در هيچيك از كشورهای اروپائی و امريكائی كه ما تاكنون سفر كرده‏ايم طرفدارانی تا بدين حد علاقه‏مند نداشته‏ايم . خيلی خوشحال خواهيم‏ بود اقامت دو هفته‏ای ما در تهران چند روزی افزايش يابد " . اگر اينها سقوط اخلاقی و دليل انحطاط و نشانه بدبختی نسلهای آينده نيست‏ پس چه چيز خواهد بود ؟

[عهد آسمانى]

مطلب ديگر اينكه : اسلام با همه توجهی كه به خطر شكسته شدن حصار عفاف‏ دارد - همانطور كه روش اين آئين پاك خدائی است كه يك آئين معتدل و متعادل است و از هر افراط و تفريطی به دور است و امتش را " امت وسط " می‏خواند - از جنبه‏های ديگر غافل نمی‏شود . زنان را تا حدودی كه منجر به‏ فساد نشود از شركت در اجتماع نهی نمی‏كند . در بعضی موارد شركت آنها را واجب می‏كند ، مانند حج كه بر زن و مرد متساويا واجب است و حتی شوهر حق‏ ممانعت ندارد . و در بعضی موارد به ترخيص اكتفا می‏كند
چنانكه می‏دانيم جهاد بر زنان واجب نيست ، مگر وقتی كه شهر و حوزه‏ مسلمين مورد حمله واقع شود و جنبه صددرصد دفاعی به خود بگيرد . در اين‏ صورت همانطور كه فقهاء فتوا می‏دهند بر زنان نيز واجب می‏شود ، ( 1 ) ولی‏ در غير اين صورت واجب نيست . در عين حال رسول خدا به برخی از زنان‏ اجازه می‏داد كه در جنگها برای كمك به سربازان و مجروحين شركت كنند
قضايای زيادی در تاريخ اسلام در اين زمينه هست ( 2 )

پاورقی :
1 - رجوع شود به مسالك ، اول كتاب جهاد
2 - رجوع شود به كتب مغازی و سير و تواريخ صدر اسلام . ايضا رجوع شود به صحيح مسلم جلد 5 صفحه 197 - 196 ، و سنن ابوداود جلد 2 صفحه 17 و جامع‏ ترمذی صفحه . 247