(نکتۀ-1)
جناب خواجه می فرمایند:ارسطوابتدادرتعلیم ازتبیعیات شروع کردوواردبحث شد؛چراکه به مانزدیکترومحسوس ماست وازآن به مابعدالطبیعه که ازنظروجوداقدام بوده.واین روش برای تعلیم بهتراست که اول آنچه راکه متعلم حس می کندبیان کرده؛چون بهتردرک می کندوانکارش نمی کندوازبدیهیات است(وذالک لان معلم الاول ابتدأفی تعلیمه بالطبیعیات التی هی اقدم الاشیاءبالقیاس الینا وختم بالفلسفیات التی هی اقدم فی الوجود بالقیاس الی نفس الامرمتدرجافی التعلیم من مبادی المحسوسات الی المحسوسات).
نکتۀ-2
طبیعت رادرلغت یونانی فیزیک وماوراءطبیعت رامتافیزیک می نامند.
نکتۀ-3
جسم طبیعی:جوهری است که ابعادثلاثه دارد:طول وعرض وعمق.
(چراجسم تعلیمی گفته می شود)
جسم تعلیمی:موضوع علم ریاضیات است.علّت اینکه جسم تعلیمی می گویند،چون قبل ازهرچیزی ریاضی می خواندندچون مسائل ریاضی مسامحه بردارنیست،لذاذهن قوی می شود،تاجائی که ابن خلدون درمقدمه می گوید:افلاطون بالای سرمدرسه اش تابلوزده«کسی که ریاضی نخوانده به مدرسه واردنشود.»ودرمقدمه می گویدکه حکماگفته اندحساب وهندسه برای ذهن مثل صابون است برای لباس.لذاچون ابتداازآن برای تعلیم ازحساب وهندسه استفاده می شدنام جسم تعلیمی به خود گرفت.
نکتۀ-4
درموردهیولاوصورت جسمیه شیخ می فرماید:هیولاخالی ازصورتجسمیه نیست.بایددرضمن صورت جسمیه ودرضمن یکی ازصورنوعیه باشد.
جناب شیخ بهائی درکشکول دفترپنجم مثالی می زند می فرماید:مانفس می کشیم.
این دم نفس رنگی ندارد.اگرباشدت شدصوت،صورت جسمیه استوحروف وکلمات هیولاوصورت جسمیه وصورت نوعیه باهم است.حال که سخن ازمخارج حروف به میان آمد عرض کنم که درمخارج حروف،عرب حلق رابه کارمی گیرد،ولی فارس ازحلق کارنمی کشدوچینی هاواقوامی دیگرازفضای دهن هم کمتر استفاده می کنند.درعرب برای به دست آوردن مخارج حروف بایدیک همزءبه اول آنها اضافه کردواداءکردتامخرج آن به دست آیدمثل:اخ،اب،اف،اء،اع،ال، �ش... .
نکتۀ-5
فخررازی که امام المشکّکین است وازمبدأتامعاداشکال می کند؛امابه حضرت زهراء-سلام الله علیها-که می رسدبلااشکال ودغدغه می گوید معصوم است ودرتفسیرسورهءحمدشیخ بهائی داردکه اگرکسی درآثارفخررازی غورکندمی بیندکه تمایل به شیعه داردودرجهرواخفاف بسم الله قول شیعه راقبول می کندومی گوید:«وأماأن علی بن ابی طالب کان یجهربالتسمیه فقدثبت بالتواتر،ومن اقتدی فی دینه بعلی بن ابی طالب فقداهتدی....»
نقل قول
