نیستان غربت... ویژه نامه سالروز تخریب حرم مطهر ائمه بقیع

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

پیراستن حرم امامان بقیع




مسلمانان از دیرباز، اقدام به بازسازی و ساختن گنبد برای شخصیت های بزرگ اسلامی
کردند که گنبد سبز پیامبر و گنبدهایی که در عراق، ایران، سوریه و... وجود دارند، شاهد
این مطلب هستند و تنها وهایبان، به خاطر تحجر و کج فهمی، با این کار مخالفت کرده اند.

یکی از کسانی که اقدام به ساخت گنبد بر مزار امامان بقیع علیهم السلام نمود،
ابوالفضل اسعد بن محمد بن موسی قمی اردستانی مجدالملک است. او در آخر قرن پنجم، کشته شد.

هم چنین الناصر لِدین اللّه، خلیفه عباسی، در سال 560 ق. اقدام به تعمیر گنبد ا
مامان بقیع علیهم السلام کرد و نیز ابوطالب عبداللّه بن حسین بن میرزا رفیع الدین
حسینی مرعشی نیز اقدام به تعمیر و بازسازی حرم امامان بقیع نمود.

در دوره قاجاریه، محمد بن علی امین السلطنه، اقدام به نهادن ضریحی از فولاد
بر روی قبور نمود. او قصد داشت ضریحی نقره ای نیز برای آنها قرار دهد که مانع کار او شدند.

سید علی قطب هزارجیبی نیز آخرین ضریح فولادی را که در اصفهان ساخته شده
بود به مدینه برد و با زحمت و سه سال معطلی در جده، بر قبور مطهر ائمه بقیع علیهم السلام
نهاد که این ضریح نیز در سال 1343 ق. توسط وهابیان از جا کنده شد و قطعاتی از
آن، تا سال 1385 ه.ش بر دیوار شهدای احد وجود داشت.

مرحوم سید محسن امین می نویسد: سلطان عبدالمجید عثمانی که گنبد
قبر مطهر پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله را ساخت دستور داده بود که برای
امامان بقیع نیز گنبدی همانند گنبد پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله بسازند؛

ولی با مخالفت برخی از اهل مدینه مواجه شد. غیر از قبور مطهر امامان بقیع،
بیت الاحزان، قبر حلیمه سعدیه، قبور دختران و همسران پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله،
قبر مالک و قبور عمه های پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله نیز دارای گنبد
بودند که همه آنها توسط سلفیان تخریب شد.

[نرگس منتظر]

جــلـوه جـنـت به چـشم خـاكيان داردبـقـيـع
يــا صــفـاي خـلــوت افــلاكـيــان دارد بـقـيـع
مـي تـوان گـفت از گـلاب گـريـه اهـــل نـظر
صــد هـزاران چـشـمـه آب روان دارد بـقـيـع
گـر چـه مي تابد بر اوخورشيد سوزان حجاز
از پـــر و بــال مــلائـك ســايـبـان دارد بـقـيـع
قـرن ها بگـذشـته بر ايـن ماجـرا اما هــــنوز
داغ هـجـده سـاله زهراي جوان دارد بـقـيـع
خــفـتـه بـين مـنبـر و مـــحرابي امـا بـاز هم
از تــو اي انســيه حــورا نشـان دارد بـقـيـع
راز مــخفي بودن قـــبـر تـو را بـا مـا نـگفـت
تابه کي مهر خموشي بر دهان دارد بـقـيـع
شب كه تنها ميشود با خـلوت روحاني اش
اي مـــديـنـه انـتــظـار ميــهمان دارد بـقـيـع

شب كه تاريك است و در بر روي مردم بسته است
زائــري چــون مــهــدي صاحــب زمـــان دارد بـقـيـع

[نرگس منتظر]

بقیع دری به سوی بهشت

هدف تخریب کنندگان حرم امامان شیعه در بقیع چه می توانست باشد جز محو کردن آثار اهل بیت پیامبر اسلام علیهم السلام.
چرا باید آثار ائمه بقیع محو شود؟ دشمنان اهل بیت علیهم السلام برای اینکه دوستان ایشان نام ائمه بقیع را فراموش کنند دست به چنین اقدامی زدند.
آیا فراموش کردن و از یاد بردن اهل بیت علیهم السلام سنت رسول الله صلی الله علیه وآله و خواست ایشان بوده یا مخالف با سنت و سفارش حضرت ختمی مرتبت است؟
یکی از دلایلی که لزوم وجود بارگاه برای امامان شیعه را تأیید می کند و عمل تخریب قبور و حرم ائمه بقیع توسط وهابی ها را رد می کند و آن را خلاف خواست خدا و رسول می داند؛ روایاتی در باب زیارت ائمه علیهم السلام بطور عام و نیز روایاتی درخصوص زیارت ائمه بقیع از رسول خداست.

معناى لغوى بقیع‏

ابن اثیر مى‏گوید: «البقیع المكان المتّسع من الأرض و لایسمّى بقیعاً إلّا و فیه شجر أو أصولها»(١)
؛ در لغت بقیع به محلّ وسیعى كه داراى درخت و یا ریشه درخت باشد گفته مى‏شود. او مى‏افزاید: چون بقیع قبلًا داراى درخت «غرقد» و ریشه‏هاى آن بود پس از قطع‏ این اشجار نیز با همان اسم معروف گردید.(٢)

[نرگس منتظر]

فضیلت بقیع‏

در فضیلت بقیع حدیث‏ هاى متعدّدى از رسول خدا صلى الله علیه و آله نقل گردیده است.
از جمله در حدیثى چنین فرمود: «یحشر من البقیع سبعون ألفاً على صورة القمر لیلة البدر». از بقیع هفتاد هزار نفر محشور خواهند شد كه صورت آنان مانند ماه چهارده شبه خواهد درخشید.

و در حدیث دیگر چنین فرمود: «یحشر من هذه المقبرة سبعون ألفاً یدخلون الجنّة بغیرحساب و كأنّ وجوههم القمر لیلة البدر»؛
«از بقیع هفتاد هزار نفر كه صورتشان مانند ماه چهارده شبه است محشور خواهند شد و بدون حساب وارد بهشت خواهند گردید.»

درباره حضور شبانه رسول خدا صلى الله علیه و آله در بقیع و دعا و طلب مغفرت آن حضرت نسبت به اهل بقیع كه گاهى روز و گاهى شب هنگام انجام مى‏گرفت در حدیث و تاریخ مطالب فراوان نقل شده است.(٣)
در حدیثى چنین آمده است كه رسول خدا صلى الله علیه و آله در بقیع حضور مى‏یافت و اهل قبور را بدین گونه مورد خطاب قرار مى‏داد.
«السَّلامُ عَلَیكُم یا أَهلَ الْقُبُور یَغفِرُ اللَّهُ لَكُم و أنتم لَنا سلف و نحن بالأثر»؛ «درود بر شما، خدا ما و شما را بیامرزد. شما پیش آهنگان ما بودید و ما هم در پى شما خواهیم آمد.»
در حدیث دیگر آمده است كه مى‏فرمود:
«السلام علیكم قومٌ مۆجلون أتانا و أتاكم ما توعدون. اللّهم اغفر لأهل البقیع الغرقد»؛ «درود بر شما اى كسانى كه اجل شما و آنچه به ما و شما وعده داده‏اند فرا رسید. خدایا اهل بقیع غرقد را بیامرز.»(٤)

[نرگس منتظر]

چگونگى ایجاد مدفن در بقیع‏

یكى از پرخاطره ترین مكانهاى مدینه، قبرستان‏ بقیع‏ است؛ جایى كه آن را پیش از آمدن پیامبر صلی الله علیه و آله «بقیع‏الغرقد» می نامیدند.
«غرقد» نوعى درخت است كه در گذشته، داخل این قبرستان و یا در كنار آن وجود داشته و به تدریج با گسترش قبرستان، آن درختها از میان رفته است.
بقیع به عنوان زمینى در حاشیه بخش مركزى یثربِ پیش از اسلام، گورستان مردم این شهر بود و پس از اسلام نیز به عنوان مهمترین گورستان مدینه شناخته شد.(٥)

اولین مسلمانان دفن شده در بقیع

در بقیع از انصار اوّلین كسى كه دفن شده است اسعد بن زراره‏ و از مهاجرین عثمان بن مظعون است. سمهودى مى‏گوید: به هنگام مرگ عثمان بن مظعون رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: «ادفنوا عثمان بن مظعون فی البقیع یكون لنا سلفاً فنِعْمَ السّلف سلفنا عثمان»؛ «عثمان ابن مظعون را در بقیع دفن كنید تا شاخص و یادگارى از گذشتگان ما باشد و چه شاخص نیكى است عثمان.»
سمهودى مى‏افزاید و پس از فوت ابراهیم فرزند رسول خدا صلى الله علیه و آله كه در محلّه بنى‏مازن و خارج از مدینه واقع شد.
صحابه عرض كردند «أینَ نَدفَنه؟!» رسول خدا فرمود: «الحقوه بسلفنا الصالح عثمان بن مظعون» او را به سلف صالح ما عثمان لاحق كنید و در كنار او به خاك بسپارند.
او مى‏گوید پس از دفن شدن ابراهیم در بقیع مردم مدینه علاقمند شدند پیكر اقوام و عشیره خود را در آنجا دفن كنند و هر یك از قبایل مدینه درختان و ریشه‏هاى بخشى از بقیع را قطع و زمین آن را براى همین منظور آماده نمودند.(6)

[نرگس منتظر]

ستارگان بقیع‏

ابن نجار متوفاى 643 مى‏گوید: قبر عباس عموى پیامبر صلى الله علیه و آله و قبر حسن بن على ابن ابى‏طالب علیهماالسلام در زیر یك قبه مرتفع و قدیمى قرار گرفته‏اند. سپس مى‏گوید: «وَ مَعَهُ فی الْقَبْر ابْنُ اخیه عَلىّ بْنِ الْحُسینِ زَیْنُ الْعابِدینَ و ابو جَعْفرْ مُحَمّدِ بِنْ علی الباقرِ وَابْنُهُ جَعْفَر الصّادقِ».

و امام غزالى مى‏گوید: «وَ یُسْتَحَبُّ انْ یَزُورَ قَبْرَ الحَسَن بْنِ عَلىّ وَ فِیهِ أیضاً قبر علىّ بْنِ الْحُسَینِ وَ مُحَمّدُ بْنِ عَلِىّ وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّد- رَضی‏اللَّه عَنْهُم».(٧)

شرط كمال حج
پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله فرمود: كسى كه امام حسن علیه السلام را در قبرستان‏ بقیع‏ زیارت نماید، روز قیامت هنگامى كه بر صراط عبور مى‏كند، لغزشى نخواهد داشت.(٨)
پیامبر صلى الله علیه و آله هرگاه از كنار قبرستان بقیع مى‏گذشت، مى‏فرمود:
السَّلَامُ عَلَیْكُمْ مِنْ دِیَارِ قَوْمٍ‏ مُۆْمِنِینَ وَ إِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَاحِقُون.(٩)
آن حضرت بسیارى اوقات در لحظات پایانى شب، كنار قبرستان بقیع مى‏آمد و به دفن شدگان آن درود مى‏فرستاد و برایشان طلب مغفرت مى‏كرد.
و نیز برخى شب‏ها تنها به بقیع آمده و در آن جا به راز و نیاز با خدا مى ‏پرداختند.(١٠)
زیارت امامان آرمیده در قبرستان‏ بقیع‏، شرط كمال و تمامیت حج و عمره است. چنانچه حضرت امام صادق علیه السلام مى فرماید: «إِذَا حَجَّ أَحَدُكُمْ فَلْیَخْتِمْ‏ حَجَّهُ‏ بِزِیَارَتِنَا لِأَنَّ ذَلِكَ مِنْ تَمَامِ الْحَج‏.»(١١)
هرگاه یكى از شما حج به جا آورد، باید حج خود را با دیدار از ما پایان دهد زیرا زیارت ما جزیى از حج است...
از اعمال و مستحبات موكد روز اول ورود به مدینه، زیارت قبرستان بقیع و قبور مطهر ائمه علیهم السلام است.(١٢)

[نرگس منتظر]

پی نوشت:

1) النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج‏1، ص145

2) محمد صادق نجمى، تاریخ حرم ائمه بقیع علیهم السلام و آثار دیگر در مدینه منوره، نشر مشعر - تهران، چاپ: 5، 1386، ص57-58

3) ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، 10جلد، مكتبة آیة الله المرعشی النجفی - قم، چاپ: اول، 1404ق، ج‏10، ص: 183

4) محمد صادق نجمى، تاریخ حرم ائمه بقیع علیهم السلام، ص59-60

5) رسول جعفریان، آثار اسلامى مكه و مدینه، نشر مشعر - تهران، چاپ: اول. ص 377

6) محمد صادق نجمى، تاریخ حرم ائمه بقیع علیهم السلام.ص 60-61

7) تاریخ حرم ائمه بقیع علیهم السلام، ص: 68

8) محسن قرائتى، با قرن در سرزمین وحى، نشر مشعر - تهران، چاپ: 2، بهار 1388. ص114

9) نورى، حسین بن محمد تقى، مستدرك الوسائل ، مۆسسة آل البیت علیهم السلام - قم، چاپ: اول، 1408ق. ج‏2 ؛ ص366

10) مركز تحقیقات حج، بقیع (بروشور)، نشر مشعر - تهران، چاپ: اول ص 4-5

11) ابن بابویه، محمد بن على، علل الشرائع، كتاب فروشى داورى - قم، چاپ: اول، 1385ش / 1966م. ج‏2 ؛ ص459

12) فاطمه كریمى، پلى به سوى ملكوت (ویژه حج تمتع)، نشر مشعر - تهران، چاپ: 1، پاییز 1388.ص113

سید روح الله علوی
بخش تاریخ و سیره معصومین تبیان

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

بهشت بقیع

بقیع در لغت به معنای زمین وسیعی است که در آن درختهای فراوان با ریشه های درخت باشد.
این قبرستان در طرف شرق مدینه واقع است
و از مقدس ترین قبرستان‌هایی است که جهان شاهد عظمت آن بوده و هست،
زیرا این سرزمین مقدس که جز ویرانه‌ای انباشته به خاک نیست
و بدون سایبان و بدون چراغ است، اجساد مطهر اهل بیت پیامبر گرامی را
در آغوش خاک‌های خود گرفته است.

به عبارت دیگر، کدام سنگین دل است که به این قبرستان ویران پای بگذارد
و باران اشک بر رخسارش سرازیر نشود.
قبر چهار امام بزرگوار شیعه با نهایت مظلومیت در یک محوطه بی در و پیکر
به مساحت 32 متر مربع در قبرستان بقیع مشهود است.

[نیایش*خادمه یوسف فاطمه(س)*]

گوش ده تا گریه‎ی زار على را بشنوى
نیمه شب‎ها از دل خونین و حیران بقیع

این حریم عشق دارد عقده‏ ها پنهان به دل
شعله ‏ها سر مى ‏كشد از جان سوزان بقیع

اى جهان آباد كن، برخیز و مهر و داد كن
باز كن آباد از نو، كوى ویران بقیع

[نرگس منتظر]

عنايت مسلمانان به زيارت بقيع
عالمان شيعه و سنى در كتاب‏هاى خود، مردم را به زيارت قبرستان بقيع ترغيب نموده‏اند.
علاوه بر فقيهان وعالمان بزرگ شيعى، شخصيت‏هايى از اهل سنت چون عبدالكريم بن عطاء الله مالكى،
محمد بن شربيني، بکري دامياطي، فاكهى، نووى، غزالى، صالحى شامى و... به آن تصريح كرده‏اند.
آداب زيارت قبور ائمه بقيع
مستحب است كه براى اين زيارت،
سه كار انجام شود؛
غسل،
زيارت و
خواندن هشت ركعت نماز (براى هر امام، دو ركعت).
بنا به تصريح برخى از مراجع بزرگوار،
مانند حضرت آيه‏الله وحيد خراسانى،
ادب زيارت حكم مى‏كند كه براى زيارت ائمه در قبرستان بقيع،
با پاى برهنه وبدون کفش وارد شوند و زيارت كنند.