اوقات فراغت

[رایکا]

12-بادبادک بازي

بادبادک بازي يکي از شيرين ترين و دوست داشتني ترين تفريحات بازي مورد علاقه بچه هاست. به فرزندتان ياد بدهيد که با استفاده از چوب، حصير،کاغذ شابلن خياطي، چسب و چند متر نخ يک بادبادک زيبا بسازد. در اولين گردش بيرون از خانه در مکان هاي مناسب آن را به آسمان بفرستيد و از داشتن روزي خاطره انگيز و پر هيجان لذت ببريد. به جز ساخت يک بادبادک، ساخت کاردستي هاي ديگر هم مي تواند ضمن تقويت خلاقيت و افزايش اعتماد به نفس بچه ها، مهارت هاي ديگرشان را نيز بيشتر کند. از فرزندتان بخواهيد با مقواها، کاغذها، جعبه ها و ساير لوازم و وسايلي که لازم نداريد و به کار نمي آيد، کاردستي تهيه کند و وسايلي که مي سازد را دراتاق خودش استفاده کند و يا به دوستانش هديه بدهد.
منبع:روزنامه سلامت شماره 228 /س

[رایکا]

آيا به اوقات فراغت کودکان و نوجوانان انديشيده ايد؟
نويسنده: صابر محمدي*




مقدمه : با فرا رسيدن تابستان، فرزندان ما پس ازپشت سرگذاشتن يک سال تحصيلي توام با تلاش، درپي آنند که اززمان فراغت تابستاني خود بيش ترين بهره را ببرند. پدران ،مادران ومسئولان تعليم وتربيت نيزبا دغد غه چگونگي گذراندن اوقات فراغت کودکان ونوجوانان بدنبال برنامه ريزي صحيح دراين زمينه هستند.اوقات فراغت پديده اي است که ازيک سومناسب ترين بستربراي رشد وشکوفايي استعدادهاي گوناگون وابعاد مختلف وجود نوجوانان و جوانان به شمارمي آيد وازسويي ديگرمي تواند زمينه سازبسياري ازمشکلات اجتماعي وبزه کاريهاي فردي واجتما عي باشد. بنابراين اگربا آگاهي ودانش با آن روبه رونشويم وبرنامه اي سنجيده ومنظم براي رويارويي با آن نداشته باشيم ،دچارصدمات وضررهاي جبران ناپذيري خواهيم شد.امروزه بيشتروقت جوانان ،به ويژه درفصل تابستان به اوقات فراغت اختصاص مي يابد.طبق استانداردهاي بين المللي ،تعداد روزهاي فراغت کشورهاي ديگردرسال، 80 روزواين رقم در کشور ما 10روز بيشتر،90روزاست.اما بررسيهاي انجام گرفته نشان مي دهد که تنها 61 درصد جوانان ايراني اوقات فراغت خود را کافي مي دانند. با گسترش دامنه اوقات فراغت بايد دستگاهها ونهادهاي متولي براي گذران مناسب اين ايام به فکر برنامه ريزي مناسب براي کودکان وجوانان ونوجوانان باشند.با توجه به اهميت اوقات فراغت درزندگي فرزندانمان وضرورت برنامه ريزي دراين زمينه بسيارحائزاهميت مي باشد.

[رایکا]

مفهوم اوقات فراغت

آلن بيرودربحث ازاوقات فراغت ومعناي آن مي نويسيد:فراغت از leislrمصدرقديمي مبدل شده به اسم مصدرواز ريشه لاتيني licerبه معناي مجازي شدن گرفته شده است. اوقات فراغت فقط زمان آزاد شده ازبارکارنيست،بلکه فعاليتي غيراجباري است.درفرهنگ عميد نيزدرباره تعريف ومعناي اوقات فراغت چنين آمده است: فراغت در فارسي به معني آسودگي وآسايش وآسودگي ازکاروشغل است.درهمه تعاريف برعنصرآزادي واختيارفرد درانتخاب نوع فعاليت درزمان فراغت ونيزلذت بخش وارضا کننده بودن فعاليت تاکيد شده است.دريک جمع بندي کلي از مباحث فوق مي توانيم اوقات فراعت را زماني بدانيم که شخص دراختيارخودش است ومي تواند به کاردلخواه خود بپردازد.

[رایکا]

اوقات فراغت وتامين نيازها

گذران اوقات فراغت نيازهايي را درپي دارد که به اختصاربدان اشاره مي شود
1- نيا ز به استراحت ورفع خستگي:انسان ها همه نيازبه استراحت ورفع خستگي دارند.پيوستگي درانجام کارها و نبود زمان کافي براي استراحت وفراغت موجب نزول کيفيت کارونيزپرخاشگري فرد فعال مي گردد.ولي بايد به کودکان ونوجوانان آموخت که زمان استراحت زمان بطالت نيست.بلکه زماني است که فرد به تمرکزاعصاب مي پردازدوحاصل آن افزايش بازده است.بدن وذهن آدمي پس ازمدتي کار ،خود به خود نيازمند استراحت است وبطور طبيعي بدان مي پردازد.پس اوقات فراغت مي تواند چنين نيازي را رفع کند.
2- نيا ز به تفريح: پس ازانجام کاردرطي ايامي خاص ،آدمي نياز داردتا اوقاتي را صرف تفريح کند.نقل مي کنند که حضرت علي (علیه السلام) درروزهاي جمعه به بيرون ازشهرمدينه وبه قصد تفريح مي رفتند.پس الگوهاي ديني جايگاهي براي تفريحات درزندگاني پربارخود درنظرگرفته بودند.گاه درايام فراغت به سفرنيزمي توان رفت وپيامبر(صلی الله علیه و آۀه و سلم) فرموده اند: سافروا تصحوا. مسافرت کنيد تا سلامت بمانيد.حتي سفرهاي کوتاه به بيرون شهردرروزهاي جمعه وخوردن ناهاردرکناررودخانه وسبزه زارمي تواند تفريحي دل انگيزمحسوب شود.به هرحال بايد ترتيبي اتخاذ نمود که درايام سال کودکان ونوجوانان ازتفريحات سالم برخورداربشوند.درمراکزمشاو� �ه يکي ازمشکلاتي که خانم ها وکودکان و نوجوانان مطرح مي کنند اين است که پدربا داشتن امکانات مالي ازبردن آنها به سفروتفريح امتناع مي کند.بايد دانست که تفريحات موجب انبساط خاطروسلامت رواني مي گردد.
3- سرگرمي و ايجاد تنوع: نيازديگري که دراوقات فراغت رفع مي شود ،نيازکودکان ونوجوانان به سرگرمي وتنوع داشتن است.بخشي ازدرگيريهاي درون منزل که ميان کودکان رخ مي دهد به اين دليل است که آنها بيکارند و وسيله اي براي سرگرمي ندارند.لذا يکي براي ديگري ادا درمي آورد واونيزدرعوض وي را مي زند.اما وقتي هردو داراي سرگرمي خاص باشند ،فرصت کمتري براي ايجاد مزاحمت ودرگيري با يکديگردارند.مسئله تنوع نيزامري مهم است وزندگي بدون تنوع خسته کننده مي باشد .پس تنوع درگذراندن اوقات فراغت باعث ايجاد تنوع درزندگي مي گردد وتنوع مانع پديد آيي افسردگي است.آنچه افسرده ها ازآن گله مند هستند ،نداشتن تنوع درزندگي ويکنواخت شدن آن است .پس با راهنمايي فرزندان به انجام فعاليتهاي متنوع ، زمينه علافه مندي آنان به زندگاني را فراهم آوريم.
4- شکوفايي استعدادهاي شخصي: هريک ازفرزندان ما داراي استعداهايي است .درتعريف استعداد گفته اند که آن توانايي بالقوه اي است که اگردرمحيط مساعدتري قراربگيرد، به شکوفايي مي انجامد.فردي که استعدادهايش به نحو مطلوبي به شکوفايي رسيده باشد به تعبيرمازلو)maslow( به خود شکوفايي دست يافته است.يکي اززمينه هايي که موجب رشد استعدادها را فراهم مي آورد پرداختن به فعاليتهايي است که فرزند دراوقات فراغت انجام مي دهد. از جمله راههايي که مي توان ازطريق آنها مبادرت به شناخت استعدادهاي کودکان ونوجوانان نمود ملاحظه کردن کارهايي است که آنان، با علاقه انجام مي دهند ونيزبه تکرارآن مي پردازند.پس درلحظه هايي که کودکان ونوجوانان خود مايلند به فعاليتي روي آورند ،بهترمي توان به شناخت استعدادها وعلايق آنان پي بردوتمهيدات و امکانات لازم را براي رشد وبالندگي استعدادهايشان فراهم کرد.
5- شکوفايي فردي و اجتماعي: گذران اوقات فراغت بايد به نحوي باشد که زمينه هاي لازم را براي شکوفايي فردي واجتماعي را فراهم آورد.زيرا شکوفا کردن استعداد ها ازاهم وظايف تعليم وتربيت است. وانسان بالنده در تفکرمازلوفردي است که به خود شکوفايي رسيده باشد ويکي ازعواملي که به خود شکوفايي فرد کمک مي کند ،به تعبيرآلن بيرو،گذران اوقات فراغت است.در حين گذران اوقات فراغت که فعاليتي آزاد واختياري است به فرد به دلخواه خود به فعاليتي مي پردازد که استعداد انجام آن را دارد وبه آن فعاليت علاقه مند نيزمي باشد.هرگاه آدمي به فعاليتي بپردازد که هم استعداد آن را دارد وهم بدان علاقه مند است ،قطعا به شکوفايي دربعدفردي مي رسد.
شکوفايي دربعد اجتماعي نيزآن گاه محقق مي گردد که فرد درکنارجمعي به فعاليت مي پردازد وازطريق فراگيري مهارتهاي اجتماعي)social skills(ومهارتهاي زندگي )life skills(به رشد وبالندگي بيشتري دست يابد.

[رایکا]

علاوه بر اين با قرارگرفتن درجمع انسانهايي که توان رهبري جمعي را دارند شناخته مي شود وبا به دست گرفتن رهبري جمع ،استعدادهاي رهبري وي به شکوفايي مي رسد وعلاوه برآن استعدادهايي دراورشد مي کند که لازمه آن حضوردراجتماع است ، مانند رشد استعداد کلامي.نتيجه آنکه حاصل گذران اوقات فراغت دست يافتن به شکوفايي فردي وجمعي است.
6- اوقات فراغت و بهداشت رواني: حسن گذران اوقات فراغت تضمين کننده ، سلامت وبهداشت رواني انسان است.اشتغال مستمروبدون وقفه فکري وعملي موجب خستگي جسمي وذهني مي گردد.به گونه اي که فرد به تدريج نشاط وسرزندگي خود را ازد ست مي دهد.درواقع فشارهاي ناشي ازاشتغال ممتد ذهني وجسمي(به خصوص ذهني)نه تنها ممکن است با ازدست رفتن نشاط وتعادل حياتي فرد همراه باشد ،بلکه درمواقعي عا مل مهمي براي بروزبسياري ازاختلالات رواني،همچون نوروزها،افسردگي ها ونارساييهاي جسمي،به ويژه ازنوع بيماريهاي روان تني (سايکوسوماتيک)محسوب مي شود.دراين شرايط برخورداري ازيک برنامه جامع وپيش بيني فرصتي آزاد وفارغ ازکارموظف وبهره بري ازآن ،اولين ومهمترين گام در پيش گيري ازآسيب هاي ذهني وحفظ بهداشت رواني است.
فقدان حداقلي ازاوقات فراغت درزندگي روزمره ،ولوساعتي يا کمترازآن ،باعث افزايش اضطراب يا فشاررواني شده ،زمينه اختلال درقواي حسي وادراکي را فراهم مي آورد وفرد درتفکرمولد وخلاق با مشکل جدي مواجه مي گردد.به طورمسلم،همان طوري که ذکرشد فشارذهني ورواني ناشي ازفعاليتها ومشغله هاي مستمروبي وقفه نه تنها موجب اختلال دربهداشت رواني فرد مي شود بلکه قدرت فراگيري ،ادراک مطالب ونگاه داري ذهني را به حداقل مي رساند. لذا ضروري است که اولياء ومربيان ضمن توجيه کودکان ونوجوانان نسبت به اهميت،ارزش ونقش حياتي اوقات فراغت درچگونگي حسن گذران فرصت هاي آزاد ،آنها را ياري دهند. ازاين رهگذرانتظار مي رود فرصت استفاده مطلوب وبرنامه ريزي شده ازاوقات فراغت به آن دسته ازدانش آموزاني که به عللي دربعضي ازدروس تجديد شده اند نيزداده شود.چه بسا بهره مندي شايسته ازاوقات خوشايند فراغت مانع خستگي ذهني وفشاررواني دا نش آموزان شده ،با فراهم کردن نشاط وسرزندگي که ازشاخصه هاي بهداشت رواني است ، قدرت يادگيري ونگاه داري ذهني در آن ها افزايش مي يابد .بدون شک دربعضي ازموانع علت تجديدي دانش آموزان را بايد دروجود بي نظمي وبي برنامه گي دررفتارتحصيلي آنها جست. به نظرما مسئله فراغت کودکان ،نوجوانان وحتي جوانان ازاهم مسائل قابل بحث درتربيت است.ازيک سو مي تواند عامل رشد وسعادت کودکان به حساب آيد وازسوي ديگرموجب بدبختي فساد وانحطاط آنها، عامل رشد وسعادت است درآن گاه که والدين ومربيان بتوانند به نحوي شايسته درآن برنامه ريزي کنند وازاوقات فراغت اين نسل نيکواستفاده نمايند. طبعا عامل بد بختي وفساد است درآن هنگام که آنان به پناه خود رها شوند ودرخانه ومدرسه عامل سرگرمي واشتغالي برايشان نبا شد. اين مسئله دامن گير همه خانواده ها و همه گروه ها و موسساتي است که به نحوي با کودکان و نوجوانان و جوانان سروکاردارند. به منظورتحقق نيازهاي ايام فراغت ، پيشنهادهاي زيرعرضه مي گردد تا راهنماي عمل برنامه ريزان اجتماعي وخانواده ها واقع شود.
تاسيس فرهنگسرا ها وورزشگاه ها ي متعدد وتشکيل انواع گروه هاي اجتماعي، تفريحي ، ورزشي،هنري وادبي،چنين اقدامي پيامدهايي ازجمله موارد زيررا به دنبال دارد:
1- نظم ومحتوا به اوقات فراغت بخشيده مي شود.
2-ايجاد روابط گروهي وفراهم نمودن محيط تعامل اجتماعي ،وجود هنجارها و دستورالعمل هاي اجتماعي،وعرضه کنترل اجتماعي نظارت شده گروه براعضاء سبب مي شود که اوقات فراغت به وقت اشتغال ، وبي برنامگي به ايفاي نقش درگروه تبديل گردد.
3- ايفاي نقش درگروههاي اجتماعي ، تفريحي وورزشي سبب بروزاستعدادهاي هنري،ادبي،و...مي شود.

[رایکا]

ايجاد تنوع درامکانات عرضه شده

افزايش قدرت انتخاب افراد هردوجنس براي نحوه گذراندن اوقات فراغت به گونه اي که هرنوع سليقه وعلاقه اي را تحت پوشش قراردهد ،باعث رشد شخصيت وتکامل فکروانديشه افراد مي شود.

[رایکا]

آگاهي دادن به مردم درباره مفهوم وکارکرد اوقات فراغت

تغييرنگرش مردم دراين جهت که اوقات فراغت صرفا استراحت کردن وبدون فعاليت کردن نيست.پيامد چنين نگرشي گاهي به مرزگريزازواقعيات زندگي نيزکشيده مي شود.
حال آنکه اگرتعطيلات را بخشي ازفرآيند تربيت بدانيم ازاين فرصت بايد به صورت برنامه ريزي شده استفاده نمائيم. دراين زمينه کميته هاي فرهنگي ،هنري وهمه مراکزي که به نحوي درپرکردن اوقات فراغت دانش آموزان دست اندرکارند بايد به شناسايي استعدادها وعلائق آنها پرداخته ،براي به حداکثررساندن استفاده ازاين ايام برنامه ريزي کنند. به ويژه که بسياري از اين دانش آموزان همراه با پايان سال تحصيلي با مشکل گذراندن اوقات فراغت مواجه مي شوند ؛زيرا هيچ برنامه خاص ومشخصي براي اين ايام ندارند.

[رایکا]

رهنمود هاي عملي براي والدين

برنامه ريزي والدين براي اين ايام بايدبا مشورت ونظرخود فرزندان صورت بگيرد نه فقط با اعمال نظروالدين،زيرا درغيراين صورت مهمترين مشخصه مفهوم اوقات فراغت نبود الزام کمرنگ مي شود ودرنتيجه کارکردهاي مطرح شده جايگاه خود را ازدست مي دهند.آنچه دراين زمينه اهميت دارد ،توجه دادن والدين با اين امر است که آنها بايد همواره نقش راهنما داشته ،فرزندان را با توجه به علائق شان درجهت رشد وپرورش استعدادهايشان ياري کنند. ازآنجا که بسياري ازخانواده ها ،توان استفاده ازامکانات عرضه شده ،همچون کلاسها و اردوهاي مختلف تفريحي وآموزشي را ندارند ،راهکارهاي زيرمي تواند بهره وري فرزندان آنان را ازاين ايام تا حدودي افزايش دهد.
1- امکا ن معاشرت فرزندانتان را با دوستان قابل اعتماد، آنها فراهم سازيد.براي اطمينان بيشترتوصيه مي شود به نحوي با خانواده آنها ارتباطي هرچند اندک برقرارنماييد.
2-کتابهاي متناسب با علائق آنان تهيه کنيد.
3-امکا ن استفاده ازکتابخانه را براي آنان فراهم نماييد.
4- وقت بيشتري را به فرزندانتان اختصاص دهيد تا درنتيجه ارتباط متقابل ،شناخت متقابل شما ازهمديگرتوسعه يابد.
5-بخشي ازکارهاي منزل را بنا به انتخاب فرزندان به آنها واگذار نمايد. شما اي مادرعزيزمي توانيد برنامه هاي مفيد وسازنده براي فرزندانتان تدارک ببينيد .شما مي توانيد درامورخانه از آنها کمک بگيريد،شما مي توانيد آنها را درانجام امورمنزل شرکت دهيد، بچه ها همه به کارکردن علاقه مند هستنداما نمي خواهند کاربراي آنها الزام واجبارداشته باشد،نمي خواهند که کاربراي آنها تکليف باشد.کسي که هرشب نشسته و يک ديکته نوشته که فردا صبح به معلم تحويل دهد ديگرحاضرنيست اکنون که مدرسه تعطيل شده است يک کارموظف انجام دهد.شما کاررا به عنوان پاداش يک کارخوب به آن رجوع کنيد.
6- امکانات تهيه کارهاي دستي ارزان قيمت را درمنزل فراهم کنيد وخود نيزراهنمايي آنان را عهده دارشويد. بطورقطع شما نيز راهکارهاي خلاقانه ديگري را مي توانيد به اين فهرست اضافه نمايد.
*(کارشناس علوم تربيتي)
منبع:روزنامه رسالت

[رایکا]

قتل عام ثانيه ها در اوقات فراغت
نويسنده: مرضيه سبزعليان





مؤلف کتاب هاي مديريت آموزشي، انسان شناسي فرهنگي، جامعه شناسي آموزش و پرورش و مباني جامعه شناسي که تعدادي از آن ها گاه تا پنج بار هم تجديد چاپ شده اند، مي گويد: «هيچ کس نمي تواند ادعا کند اوقات فراغت ندارد»
دکتر قرايي مقدم حدود سه هزار مقاله با موضوعات مختلف و تحقيقات وسيعي در مورد گذراندن اوقات فراغت در ميان دانشجويان و دانش آموزان تهراني و دامغاني انجام داده است، وي در تعريف اوقات فراغت مي گويد: «هر نوع کار و فعاليتي که فرد خارج از ايام و ساعات کار روزانه و حرفه اصلي اش انجام مي دهد که در نهايت موجب احساس رضايت خاطر فرد مي شود، بخشي از اوقات فراغت او به حساب مي آيد.»
و من هم در ادامه اين تعريفش مي گويم: پس نتيجه مي گيريم اين بحث و گفت و گو با موضوع مديريت اوقات فراغت، بخشي از گذران اوقات فراغت شما محسوب مي شود.
گفتيد هيچ کس نمي تواند ادعا کند اوقات فراغت ندارد؟
نه، هيچ کس نيست که در طول شبانه روز، اوقات فراغت نداشته باشد، اوقاتي که بعد از ايام کار روزانه براي فرد باقي مي ماند، اعم از اين که آن زمان را در خانه سپري کند يا در خيابان و پارک باشد و يا اين که به کارهاي عقب افتاده اش برسد که در نتيجه آن، احساس نشاط، رضايت و سرگرمي کند، بخشي از اوقات فراغت فرد محسوب مي شود.
گاهي انجام اين کارهاي عقب افتاده نتيجه اش خستگي مفرط است که حاصلش با تعريف شما از احساس رضايت و نشاط در اوقات فراغت متفاوت است. با وجود اين، آن فعاليت، بخشي از کار روزانه فرد يا بخشي از اوقات فراغت او محسوب مي شود؟
هر کاري که غير از کار و حرفه روزانه فرد و به اختيار او در هر ساعتي از فراغت که مايل است انجام شود، هر قدر هم که سخت و خسته کننده باشد باز هم جزيي از گذران اوقات فراغت فرد محسوب مي شود، زيرا بر خلاف کار روزانه هيچ اجباري براي انجام آن ندارد و مي تواند زمان آن را تغيير دهد. البته اين مسئله در مورد خانم ها متفاوت است. به ويژه خانم هاي شاغل، زماني را که صرف امور خانه داري مي کنند جزء اوقات فراغت آن ها به حساب نمي آيد. در کل هر کاري حتي سخت و خسته کننده که فرد خارج از زمان کار اصلي اش انجام دهد و از آن احساس شادي کند يا اين که براي زمان از دست رفته احساس زيان نکند، بخشي از اوقات فراغت فرد به حساب مي آيد.
تفاوت گذران اوقات فراغت و وقت تلف کردن در چيست؟
اگر پس از گذران اوقات فراغت فرد احساس رضايت و شادابي کرد و از آن فعاليت سود بصري و فکري برد، وقتش تلف نشده، اما اگر بعد از آن زمان دچار استرس، احساس گناه و از دست دادن زمان شد وقتش را تلف کرده است.
بيشتر جوان هاي ما اوقات فراغت شان را سپري مي کنند و يا اين که وقت شان را تلف مي کنند؟
متأسفانه به چند دليل عمده مردم ما در اين اوقات که مي تواند نقش بسيار مهمي در شناسايي و شکوفايي استعدادهايشان داشته باشد وقت تلف مي کنند که بخش عمده آن به عدم وجود امکانات و بخشي به عدم مديريت اوقات فراغت در حوزه افراد باز مي گردد. به عقيده من، دولت و رسانه ها (راديو و تلويزيون) نتوانسته اند نياز جوانان و مردم را برطرف سازند. امکانات محدود تفريحي، ورزشي و فرهنگي و... و بالا بودن هزينه هاي استفاده از آن امکانات، عملا جوانان طبقه متوسط و ضعيف جامعه را از آن ها محروم ساخته است و از طرفي رسانه هاي ما در تسخير عناصر فرهنگي، مذهبي، سياسي هستند و نمي توانند برنامه اي شاد، متنوع و متناسب با نياز مردم به ويژه جوانان توليد کنند. از بعد ديگر اوقات فراغت ما تحت تأثير اشتغال ماست، عمده خانواده ها توان مالي براي سامان دهي و نظم بخشيدن به اوقات فراغت خانواده را ندارند و نمي توانند براي سفرهاي فصلي، ساليانه و يا آخر هفته برنامه ريزي اقتصادي داشته باشند. به ناچار در اثر تمام اين عوامل، بخشي از مردم ما به ويژه جوانان و نوجوانان در اوقات فراغت، وقت تلف مي کنند و در نهايت، براي جبران کاستي ها جذب سي دي ها، ماهواره و گروه همسالان مي شوند و اوقات فراغت شان سر گذرها، ميادين و در خيابان ها با دود کردن سيگار و خوردن اکس و ... مي گذرد.

[رایکا]

مي خواهيد بگوييد چگونگي گذران اوقات فراغت در ميان جوانان يک جامعه تأثير مستقيم در بروز آسيب هاي اجتماعي دارد؟
بله، به جرأت مي توان گفت يکي از مهم ترين عوامل مؤثر در بروز انواع آسيب هاي اجتماعي مربوط به عدم مديريت و برنامه ريزي صحيح براي اوقات فراغت جوانان و نوجوانان است. اگر جوان از هر طبقه اي در جامعه، بتواند از امکانات تفريحي، ورزشي و... موجود استفاده کند و حق انتخاب داشته باشد و با تنوع سرگرمي ها رو به رو شود و از طرفي خانواده امکان مالي براي برنامه ريزي و تنظيم اوقات فراغت جوان را داشته باشد، جوانان در دوران بلوغ با سرعت جذب گروه همسالان نمي شوند و خودشان به ناچار براي اوقات فراغتشان برنامه ريزي نمي کنند. در غير اين صورت جامعه به سرعت دچار پاتولوژي «آسيب هاي اجتماعي» مي شود.
مديريت و برنامه ريزي در اوقات فراغت به عهده خود فرد است و يا جامعه و خانواده؟
اصل کار بر دوش دولت است که بايد براي اوقات فراغت مردم و جوانان کشور برنامه ريزي و امکانات را مهيا کند، که البته طي سال هاي اخير با فعال شدن فرهنگسراها و خانه فرهنگ ها کمي اين کار انجام شده، اما کافي نيست. از طرفي خيلي هم متناسب با نياز جوان امروز نيست. اما در حال حاضر اين خانواده ها هستند که در بيشتر موارد با توجه به اقتصاد خانواده براي اوقات فراغت فرزندانشان برنامه ريزي مي کنند و تصميم گيرنده هستند. فرزنداني که به هر دليلي از جمله فقر مالي يا فرهنگي براي اوقات فراغتش در خانواده برنامه ريزي نشود، جذب گروه همسالان مي شوند و خودشان براي زمان هايشان برنامه ريزي مي کنند که عمدتا به دليل عدم آموزش جوانان و کمي تجربه وقتشان را تلف مي کنند نه اين که اوقات فراغتشان را سپري کنند.
جوان ها چگونه بايد براي مديريت اوقات فراغت شان آموزش ببينند؟ براي گذران اوقات فراغت مطلوب، يک تعريف و معيار جهاني وجود دارد؟ به نوعي ما بايد فعاليت هاي ويژه «اوقات فراغت» را در کم و کيف هم سو با کشورهاي پيشرفته و مدرن انجام دهيم؟
در مورد بخش اول سؤال بايد بگويم: بله، اوقات فراغت بايد از تنوع برخوردار باشد و فعاليت هايي که در آن زمان انجام مي شود هدفمند باشد و از ديد «کارکرد گرايان» هر عمل حتي در زمان اوقات فراغت بايد يک نتيجه داشته باشد، خواه اين نتيجه شادي باشد خواه سود اقتصادي، فرهنگي و غيره.
اما در بخش دوم سؤال شما بايد بگويم اصولا گذران اوقات فراغت هر مردمي خاص همان مردم است که با توجه به فرهنگ، سنت، مذهب، موقعيت جغرافيايي و اوضاع اقتصادي مردم آن کشور شکل مي گيرد. در واقع هر جامعه اي اوقات فراغت مختص به خودش را دارد. حتي در کشورمان نيز گذران اوقات فراغت مردم شهرها و روستاهاي مختلف با يکديگر متفاوت است، چون امکانات متفاوت در اختيار دارند. به نوعي براي گذران اوقات فراغت مطلوب يک قانون کلي وجود ندارد. چگونگي گذران اوقات فراغت بيشتر به طبقه افراد، نوع شغل، سطح تحصيلات، سن و جنس افراد بستگي دارد.
عمده عادت هاي ما ايرانيان در گذران اوقات فراغت چيست؟
در کشور ما اوقات فراغت از گذشته تا به حال تغيير ماهيت داده است. به عبارتي گذران اوقات فراغت مردم از خارج خانه به درون خانه ها راه يافته و آمارها نشان مي دهد، بيشتر صرف ديدن و شنيدن تلويزيون و راديو مي شود و متأسفانه وقت کمتري براي مطالعه صرف مي شود. البته سينما، پارک ها و تئاتر هنوز هم جزء گذران اوقات فراغت محسوب مي شود. اما در گذشته مردم عموما اوقات فراغت شان را به ميان طبيعت و ييلاق هاي اطراف شهر مي رفتند، البته کساني که از توان مالي برخوردارباشند و وسيله نقليه شخصي داشته باشند هنوز هم گاهي به اين شيوه اوقات فراغت را سپري مي کنند. ولي عموما اوقات فراغت در خانه صرف ديدن تلويزيون مي شود و اين البته از جهاتي مثبت است، علي رغم آن که صدا و سيما نتوانسته برنامه هايي متناسب با نياز مردم و به ويژه جوانان توليد کند اما به آن جهت که گاهي با برنامه ها و فيلم هايش فضا و تصاويري را مي سازد که فرد شايد هيچ گاه امکان حضور در آن ها را نداشته باشد باعث افزايش نشاط و آگاهي فرد مي شود. اما مردم در گذشته نه خيلي دور که البته هنوز در بسياري از روستاهاي کشور به آن پايبند هستند اوقات فراغت شان را به شب چره «شب نشيني» مي گذراندند. ولي امروز در شهرهاي بزرگ اين نوع از گذران اوقات فراغت به دليل گران بودن هزينه هاي زندگي، دوري مسافت ها و محدود بودن زمان کمتر ديده مي شود و در واقع هر چه جامعه به سوي توسعه يافتگي و صنعتي شدن مي رود روابط خويشاوندي کم رنگ تر مي شود.
آيا مي توان با توجه به چگونگي گذران اوقات فراغت، به شناخت شخصيتي از افراد رسيد، به نوعي آن دسته اي که ترجيح مي دهند در اين زمان در طبيعت و ميان جمع باشند، «برون گرا» و دسته ديگر را، «درون گرا» دانست؟
خير، نمي توان از اين راه به شناخت شخصيتي رسيد و قانون برون گرا و درون گرا را براي فرد صادق کرد. زيرا گذران اوقات فراغت بيشتر مربوط به امکانات فرد مي شود. اما نوعي تأثير متفاوت بر روحيه ي فرد مي گذارد. فردي که بيرون از فضاي خانه اوقاتش را سپري مي کند، عموما شادتر و براي آغاز هفته کاري آماده تر مي شود، اما افرادي که اوقات فراغت شان با ديدن تلويزيون و سينما سپري مي شود گاهي دچار تنش ها و استرس هاي ناشي از موضوع فيلم ها مي شوند.
بيشترين تأثير خوب براي گذراندن اوقات فراغت بر فرد چگونه است؟
از آن جايي که جوامع با صنعتي شدن و افزايش به خدمت گرفتن ابزار و ماشين موجب ازدياد ساعات بيکاري و فراغت افراد شده اند اين تأثير بر هويت افراد پر رنگ تر شده است. چنانچه ساعات کار هفتگي از حدود شصت ساعت به چهل ساعت رسيده و طبق آماري که سازمان مديريت و برنامه ريزي طي پنج - شش سال گذشته ارايه کرده است، هر فرد حدود 90 تا 120 دقيقه صرف کار مفيد مي کند. با اين افزايش اوقات فراغت اهميت آن براي يک مديريت صحيح و منسجم بيشتر احساس مي شود و از طرفي تأثيري که مي تواند بر روحيه ي زندگي شخص داشته باشد افزايش مي يابد. در نتيجه فراغت از ابعاد اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، بهداشت و سلامت روح و حتي سياسي بر زندگي فرد تأثيرگذار است.
تحقيقات نشان داده است افرادي که اوقات فراغت مفيد و مطلوبي دارند از لحاظ اقتصادي بازده مطلوب تري دارند و از لحاظ روحي نشاط و حتي طول عمر بيشتري دارند. اما تأثير اجتماعي و فرهنگي چگونگي اوقات فراغت بر زندگي فرد موجب افزايش سطح شعور، آگاهي و تبادل افکار مي شود. به نوعي اين اتفاق در گذشته و زماني که مطبوعات و رسانه ها وجود نداشتند و افراد در زمان بيکاري در روستاها دور هم جمع مي شدند و اين اتفاق موجب مي شد که تمام اخبار و اطلاعات مربوط به اهالي ده رد و بدل شود. اما گذران اوقات فراغت بر زندگي سياسي فرد تأثيرگذار است. چنانچه در صورتي که اين زمان صرف امور مثبت و مفيد شود نگاه و تفکر افراد جامعه نسبت به دولت و حکومت مساعد خواهد بود. زيرا براي فراغت افراد امکانات را فراهم کرده اند. در نتيجه نوع گذران اوقات فراغت بر بخش هاي متعدد زندگي يک فرد تأثير مي گذارد.
منبع: مجله شاهد جوان