شرح خطبه توحیدی امام رضا(ع)-قواعد تضاد در هستی

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

ضاد النور بالظّلمه؛

نور:

خداوند در طبیعت، مراتب مختلف نور را متجلی ساخته و میان نور و ظلمت تضاد قرار داد، تا انسان بتواند نور را بشناسد. چرا که نورِ مطلق، قبل از ظهور، در مراتب مختلف قابل شناخت نیست.


النور، الظاهر بنفسه و المظهر لغیره. نور چیزی است که ذاتاً نورانی و ظاهر است و چیزهای دیگر را ظاهر می کند.


با اندکی تأمل در تعریفِ نور، به آسانی می توان دریافت که نور حقیقی، تنها الله است که ظاهر بوده و در انواع تجلیاتش، مخلوقاتش را ظهور می دهد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

در حرکت به سمت الله (نور مطلق) هرچه به او نزدیک تر می شویم (به مراتبِ قربِ بالاتری درست می یابیم) بر نورانیت باطن ما افزوده شده و اسماء بیشتری در ما متجلی می شوند.

گاهی این نورانیت، آنقدر افزون می شود که بر ظاهر انسان تأثیر گذاشته و چهره اش را نیز نورانی می کند.

معمولاً در اندک ارتباط با چنین انسان هایی، نورانیت درونشان را درک می کنیم. نورانیت باطن حتی مانع متلاشی شدن پیکر انسانهایی چون شیخ صدوق بعد از مرگ می شوند.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

چگونه می توان به نور رسید؟


قیمت هر انسان به میزان نوری است که از ذات خداوند دریافت نموده است. برای رسیدن به این نور، یک میدان تمرینیِ قدرتمند لازم داریم تا در آن به تکرار و تمرین بپردازیم.

شیطان این میدان را برای ما مهیا نموده است.


بدون شیطان که مظهر اسم «ضالّ» خداوند است، هرگز هیچ انسانی به لقاء پروردگارش نخواهد رسید.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

حملات راست، چپ، عقب و جلو از سوی شیطان، وسوسه انگیزترین محیط ها برای فرورفتن انسان در ظلمتند. اما غلبه ی بر این وسوسه ها، در حقیقت حرکت در جهت مخالف ظلمت، یعنی حرکت در مسیر نور را برای انسان میسر ساخته و او را به سمت نور مطلق (الله) پیش خواهد برد.

اما نکته ی نوید بخشی در قرآن، ما را به ادامه ی تلاش، تشویق می کند؛ انّ کید الشیطان کان ضعیفاً. (سوره نساء، آیه 76)

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

قرآن، مکر شیطان را بسیار ضعیف و قابل ادراک معرفی می نماید. از سویی او بر انسان تسلطی نداشته و نمی تواند وی را به کاری وادار نماید،


و تنها او را به گناهی دعوت می کند. این خودِ انسان است که با قلبش تصمیم می گیرد به سمت ضلالت برود یا به سوی هدایت.


اما در بحث قبل مفصلاً توضیح دادیم که پذیرفتنِ دعوت شیطان، نقص در سلامت دل را می رساند.


پس اولین قدم، عوض کردن مبادیِ امیالِ دل است تا اساساً از ابتدا به سمت دعوت های او رغبت نداشته باشد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

توجه داشته باشیم که باید در مقابل حملات شیطان هوشیارانه مقابله کنیم، حمله ها را بشناسیم و بدانیم که این افکارِ منفی تولید شده، تنها از سوی شیطان می باشند و هرگز آنها را به خود نسبت ندهیم. بلکه به سرعت در مقابل این افکار موضع گرفته و برای دفعِ آنها، مبارزه را آغاز کنیم.
فراموش نکنیم که شیطان برای کم کردن نورانیت از باطن انسان ها، پیوسته تلاش می کند تا ذره ذره از نورانیت او کاسته و آرام آرام او را تا انتهای ظلمت و تاریکی فرو برد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

... والجلایه بالبُهم

تضاد میان آشکار و پنهان

ناشناخته بودن و یا مبهم بودن بسیاری از چیزها با آشکار بودن بسیاری دیگر در تضاد است. این مسئله (تضاد میان آشکار و پنهان) هم در مراتب مادی و هم در مراتب غیر مادی وجود دارد.


خداوند به لطف بی نهایت خود، بسیاری از چیزها را برای انسان مبهم و پنهان آفرید. به عنوان مثال اگر قرار بود ما مولکول های هوا را با چشم ببینیم، دیگر قادر به دیدن جای دیگری نبودیم، چرا که مولکولهای هوا همه جا را پر کرده اند.


یا اگر امواج صوتی قابل رؤیت بودند، چه صحنه ی نامنظمی در جهان بوجود می آمد. یا اگر قرار بود، ما همه ی صدها را می شنیدیم، مثلاً صدای گردش زمین با آن سرعت عظیم در کهکشان برای ما قابل ادراک بود، آیا باز هم می توانستیم در زمین زندگی کنیم؟

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

... و الجسودء با لبلل

تضاد میان خشکی و رطوبت

خداوند برای شناساندن آثار رطوبت و یا خشکی میان آن دو تضاد قرار داد تا بتوانیم آنها را شناسایی نموده و از آنها استفاده کنیم. به بیماری هایی از قبیل خشکی پوست و یا خشکی اشک چشم دقت کنید. نبودن رطوبت در این دو موضع چه آسیب هایی به آنها می زند. یا اگر در تولید بزاق انسان اختلالی حاصل شود، آیا براحتی می تواند زندگی کند؟


بدانیم که بدون تری و خشکی و تضاد میان آنها، زندگی در عالم امکان ندارد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

... والصّور بالحرور
تضاد میان سرما و گرما

خداوند، فاصله ی میان زمین و خورشید را بگونه ای تنظیم نموده که در آن امکان حیات وجود داشته باشد. و اگر زمین فقط اندکی به خورشید نزدیکتر و یا کمی از آن دورتر بود، قطعاً موجود زنده ای بر روی زمین باقی نمی ماند. لازمه ی زندگی بشر در کره ی زمین، سرما و گرما و تضاد میان آنهاست.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

... مؤلف بین متعادیاتها، مفرق بین متدانیاتها


و اما خداوند میلیاردها میلیارد موجود را در کنار هم قرار داده است. و همه ی آنها با اینکه در کنار هم هستند، از هم جدا بوده و قابل تفکیک می باشند. خداوند با اسم فاصل خویش، میان تمام اجزای خلقت (از کوچکترین ذره تا بزرگترین جزء) جدایی قرار داده است و هم از سویی با اسم واصل خویش میان تمام اجزائی که حتی با هم در تضادند، الفت و جذب ایجاد کرده و آنها را در کنار هم قرار داده است.


تمام عالم مانند دو قطب ناهمنام و همنام عمل می کنند. قطب های ناهمنام همدیگر را جذب کرده و همنام را دفع می نمایند. به عنوان مثال جنس زن و مرد، یکدیگر را جذب نموده و میان آنها الفت و مودت ایجاد می شود.


و همین جدایی ها و جذب ها، سبب ظهور بی نهایت تجلی خداوند در عالم امکان شده اند.

با تشکر از منتظران منجی(حضرت استاد شجاعی).