ولايت وسيله و واسطه عبوديت خداوند

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

چنان که در جاي ديگر اشاره کرده‌ام، ولايت، ظاهر توحيد و توحيد، باطن ولايت است.

اگر توحيد آشکار شود، ولايت است و خلق آن را در صورت و سيرت ولايت مشاهده مي‌کند و اگر ولايت، نهان شود، همان توحيد است که کسي جز فانيان در ولايت، ياراي فهم و مشاهده آن را ندارند.

اگر عدم تعيني که مطلق از همين قيد نيز باشد، آشکار گردد متعين است و ولايت و اگر متعين، از قيد تعين، اگرچه تعينش همان اطلاق باشد، مبرّا گردد، توحيد است. عمده تفاوت در فهم ماست نه در واقعيت عيني آن.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

در روايت ديگر آمده است که کيف يعرف الآخر و هو يجهل الاول، چگونه ممکن است کسي آخر را بشناسد و حال آن‌که اول را نشناخته است.

بنابر يکي از تفاسير اين فراز شريف از روايت، ايمان به خداي متعال، شرط ايمان به ولايت وليّ اوست و کسي که خدا را نشناخته باشد، نمي‌تواند وليّ خدا را بشناسد. تفسير ديگر اين است که تا کسي اولين وليّ خدا را نشناخته باشد، ممکن نيست آخرين وليّ او را بشناسد.


در روايت ديگر، از امام جعفر صادق صلوات الله عليه نقل شده است که من انکر ذلک کمن انکر معرفة الله تبارک و تعالي و معرفة رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم کسي که معرفت به خاندان پيامبر و اوصياء منصوص وي را انکار کند مانند اين است که معرفت خدا و پيامبرش را انکار کرده باشد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

اينک که تا اندازه‌اي وضعيت ايمان روشن شد، معلوم مي‌شود که چرا ايمان به خدا متوقف بر ايمان به وليّ خدا و بيزاري جستن از دشمنان آن‌هاست. ايمان تنها تصور و فرض نيست تا با اجتماع نقيضين نيز سازگار باشد.

(اگر چه حقير، اجتماع نقيضين را در مرتبه تصور نيز محال مي‌دانم).

ولايت وليّ خدا با عداوت با او تناقض دارد و از سنخ ايجاب و سلب است. وجود يکي از اين دو، به معني نفي ديگري است و ايمان، متوقف بر توجه و آگاهي به آن است، پس ولايت و برائت از هم جدا نمي‌‌گردند، چنان‌که حبّ و بغض از هم جدا نمي‌شوند.

حبّي که با بغض آميخته نباشد، محبت نيست بلکه چنين حبّي وجود ندارد و از مصاديق جمع ميان دو نقيض است و محال بودن آن بديهي است. ولايتي نيز که با برائت آميخته نشده باشد، ولايت نيست. ممکن نيست هم وليّ خدا را دوست داشته باشيم و ولايت او را پذيرفته باشيم و هم ولايت دشمنان او را.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

در روايت ديگر، از امام محمد باقر صلوات الله عليه نقل شده است که

«من لايعرف الله عزّ و جلّ و لايعرف الامام منّا اهل‌ البيت، فإنّما يعرف و يعبد غير الله»(همان، 139).

کسي که خدا را و ما را نشناسد، غير خدا را شناخته و غير او را بندگي کرده است.

نه ممکن است بندگي خدا و غير خدا با هم جمع شود، زيرا جمع دو نقيض محال است و نه ممکن است نه بندگي خدا باشد و نه بندگي غير خدا، چون رفع دو نقيض هم محال است.

ولايت و برائت نيز همين‌گونه است؛ نه ممکن است ولايت خدا بدون برائت از غير خدا باشد، به‌گونه‌اي که هم ولايت خدا را پذيرفت و هم ولايت غير خدا را و نه ممکن است فاقد ولايت خدا و ولايت غير خدا بود. وجود هر يک از آن دو نفي ديگري را به همراه دارد و نفي هر يک از آن‌ها وجود ديگري را در پي دارد.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

در تاييد و تفسير اين موضوع به روايت ديگري نيز اشاره مي‌کنم که امام محمد باقر صلوات الله عليه فرمودند، خداي متعال همه اشياء و امور را از مجاري ويژه آن پديد مي‌آورد (خواه مجاري طبيعي و متعارف باشد خواه مجاري فراطبيعي و غير متعارف).


به تعبير ديگر، عليت اصلي بنيادين و انکار ناپذير است و هر کاري از طريق عليت و از مجراي علت ويژه‌اي رخ مي‌دهد، خواه آن کار طبيعي باشد خواه فراطبيعي، خواه علت آن نيز طبيعي باشد، خواه فراطبيعي.


علت همه علت‌ها و باب ورود در حوزه‌ علت‌ها و معلول‌ها، وجود مبارک حضرت ختمي مرتبت و خاندان مطهر اوست. آن حضرت فرمود:


«أبي الله أن يجري الاشياء إلاّ بأسبابها فجعل لکل شئِ سبباً... ذاک رسول الله صلي الله عليه و آله و نحن.»(همان، 140).

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

عبادت بدون امامت

با توجه به آن‌چه گفته شد، معلوم مي‌شود که حقيقت عبادت، ايستادن و نشستن و حرکات و سکنات نيست اگر چه در مقام ظهور ممکن است با يکي از آن‌ها همراه باشد.

عبادت، فهم خود و مبدأ و منتهاي خود و رابطه خود با آن مبدأ و منتها است. البته در مقام تحقق آن رابطه، عمل به خواست و فرمان موافق با مبدأ و منتهي امري ضروري است و از آن‌جا که علاوه بر آن‌که معرفت به موجود بي‌حد و اندازه و شناسايي موجود نامتناهي ممکن نيست بلکه تناقض‌آميز است و هيچ معرفتي جز با شناسايي مظاهر محدود و مقيد آن نامتناهي و يا شناسايي مرتبه مقيد و محدود مظاهر او ممکن نيست، هيچ عبادتي نيز جز از طريق شناسايي و اطاعت از مظاهر تام و تمام او ممکن نيست. به فرموده امام باقر صلوات الله عليه به محمد‌بن مسلم:


کل من دان الله عزّ و جلّ بعبادة يجهد فيها نفسه و لا امام له من الله، فسعيه غير مقبول و هو ضالّ متحيّر و الله شانئٌ لأعماله.(همان، 140).


آن که با انجام عبادت، خود را به سختي و زحمت مي‌اندازد ولي امام و رهنما ندارد، تلاش او پذيرفته نيست بلکه گمراه و سرگردان است و خداي متعال با اعمال وي دشمن است.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

چنان‌که گفته شد، قوام عبادت تنها ظاهر آن نيست بلکه حقيقت ديگري دارد که عقيده و معرفت و نيت و توجه به مبدأ و مقصد از شرايط حتمي آن است.


آن‌ کس که امام و رهنما ندارد، به ظاهر معلوم نيست که به کدامين جهت حرکت مي‌کند ولي در واقع معلوم است که در سمت و سوي خدا حرکت نمي‌کند،

چون شرط حرکت به سوي خدا شناسايي سمت و سوي او و معرفت به مسير و طريق حرکت به سوي اوست و اين جز با شناخت وليّ او که واسطه در جريان فيض هم در سير نزول و هم در سير صعود است، ممکن نيست.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آن که امام الهي خود را نمي‌شناسد و به تعبير دقيق‌تر، آن‌که امامي را که خداي متعال براي اقتداي به او نه تنها معرفي نموده بلکه تعيين کرده است، نمي‌شناسد،


هر کاري که انجام دهد، اگر چه شکل عبادت داشته باشد، او را به مقصد نهايي و غايت قصوا نزديک نمي‌کند بلکه چون سرگرداني مي‌ماند که يا چون اسب عصار بر گرد خويش مي‌چرخد و يا از مقصد خود دور مي‌شود.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

البته اگر عبادت به شکل . ظاهر آن بود ممکن بود که به مقصد نزديک گردد و يکي از جهت‌هاي احتمالي او، سمت و سوي مقصد باشد ولي چون حقيقت عبادت، معرفت است،


آن‌که بدون معرفت، کاري را که به‌ظاهر عبادت است، انجام مي‌دهد، احتمال عبادت بودن آن نيز نادرست است و به‌طور شانسي نيز به مقصد خود نزديک نمي‌گردد.


آن‌چه انجام مي‌دهد يا لغو است که همان سرگرداني است و يا نافرماني است که همان دوري از مقصد و در جهت خلاف آن رفتن است.

[مولاتی یا فاطمه الزهرا(س)]

آن حضرت فرمود:

«من أصبح من هذه الامة، لاامام له من الله عزّ و جلّ ظاهر عادل، اصبح ضالاّ تائهاً و إن مات علي هذه الحالة مات ميتة کفر و نفاق. و اعلم يا محمد! أنّ أئمة الجور و أتباعهم لمعزولون عن دين الله، قدضلّوا و أضلّوا، فأعمالهم التي يعملونه کرماد اشتدّت به الريح في يوم عاصف لايقدرون ممّا کسبوا علي شئٍ، ذلک هو الضّلال البعيد.»


هر که از امت پيامبر، امامي را که خدا تعيين کرده باشد، نشناخته و از او پيروي نکرده باشد، گمراه و سرگردان است و اگر در چنين وضعيت و حالي بميرد مسلمان نمرده است يا کافر مرده و يا منافق.

امامان ستمگر (که هر امامي است که بي‌واسطه يا باواسطه از جانب خدا تعيين نشده باشد) هم خود گمراهند و هم مايه گمراهي ديگران هستند و کارهاي آن‌ها اگرچه شکل عبادت را نيز داشته باشد، مانند خاکستري است که در روز طوفاني از هم پراکنده مي‌شود و چيزي از آن برايشان باقي نمي‌ماند.