حکمت؛ گمشده مؤمن

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

17.اجتناب از خدعه و نیرنگ:

امام علی(ع) در این باره فرموده است:

رَأسُ الحِکمَهِ تَجنُّبُ الخُدَعِ

(غرر الحکم : ۵۲۴۹)

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

18.کم گویی:

امام علی(ع) می فرماید:

کَسْبُ الحِکمَهِ إجْمالُ النُّطقِ ،
واسْتِعْمالُ الرِّفْقِ؛

کسب حکمت با اجمال و کم گویی و به کارگیری
رفق در زندگی است.

( غرر الحکم : ۷۲۲۳ .)

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

19.حفظ زبان:

جبرئیل در سفر معراج به پیامبر(ص) فرمود:

إنّ العبدَ إذا أجاعَ بَطْنَهُ وحَفِظَ لِسانَهُ عَلَّمْتُهُ الحِکمَهَ؛

عبد، هر گاه شکم را گرسنه نگه دارد و زبان را حفظ کند
به او حکمت تعلیم می دهم.

( بحار الأنوار : ج ۷۷، ص۲۹، حدیث ۶)

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

20.خوراکی طیب به ویژه بِه:

مواد غذایی طیب و پاک نیز تاثیر به سزایی در روان شدن حکمت
در قلب و زبان آدمی دارد. در روایت است که بِه
از میوه هایی است که چنین خاصیتی دارد.

امام صادق(ع) می فرماید:

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
مَنْ أَکَلَ سَفَرْجَلَهً أَنْطَقَ اللَّهُ الْحِکْمَهَ عَلَى‏ لِسَانِهِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً؛

هر کسی به بخورد خداوند به مدت چهل روز
بر زبانش حکمت جاری می کند.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

21.تجربه:

تجربیات موجب ایجاد و یا افزایش حکمت در
آدمی است. پیامبر(ص) می فرماید:

و لا حَکیمَ إلاّ ذو تَجْرِبهٍ؛

حکیم نیست مگر کسی که دارای
تجربه است.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

22.انفاق:

با توجه به آیات ۲۶۷ تا ۲۶۹ سوره بقره این معنا

به دست می آید که خیر کثیر تحت تاثیر اسبابی

از جمله انفاق به دست می اید.

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

23.عوامل دیگر:

لقمان در بیان چگونگی رسیدن به حکمت می فرماید:

قیل لِلُقمانَ علیه السلام : أ لَسْتَ عبدَ آلِ فُلانٍ ؟ قالَ : بلى .
قیلَ : فما بَلغَ بکَ ما نَرى ؟ قالَ : صِدقُ الحدیثِ ، و أداءُ الأمانَهِ،
و تَرکُ ما لا یَعْنینی ، و غَضُّ بَصَری ، و کَفُّ لِسانی ، و عِفّهُ طُعْمَتی ،
فمَن نَقَصَ عن هذا فهُو دُونی ،و مَن زادَ علَیهِ فهُو
فَوقی ، و مَن عَمِلَهُ فهُو مِثْلی ؛

به لقمان گفته شد تو مگر بنده فلانی نیستی؟
گفت : آری! گفته شد: پس چگونه به چیزی رسیدی
که ما از حکمت در تو می بینیم؟

فرمود: راستگویی و ادای امانت و ترک بیهوده ها و چشم پوشی
و چشم فروهشتن و حفظ زبان و عفت از طمع و آز .
پس هر کسی این ها را نداشته باشد از من پایین تر
و هر کس بیش تر از من داشته باشد برتر از من است
و هر کسی این را انجام دهد همانند من است.

(تنبیه الخواطر)

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

موانع حکمت

همان طوری که برخی از امور بستر یا عامل ایجادی حکمت هستند برخی از امور
نیز مانعیت دارند که البته برخی از آن ها در همان بستر ها بیان شده است؛
زیرا پرخوری و پرگویی و دنیاطلبی و مانند آن ها از موانع خواهند بود.

1.پرخوری :

چنان که پیامبر خدا صلى الله علیه و آله در جایی دیگر می فرماید:

القَلبُ یَتَحمّلُ الحِکمَهَ عند خُلُوِّ البَطْنِ، القَلبُ یَمُجُّ الحِکمَهَ عند امْتِلاءِ البَطْنِ؛

آنگاه که معده خالى باشد، دل حکمت را مى ‏پذیرد؛ زمانى
که معده پر باشد دل حکمت را بیرون مى‏افکند.

(تنبیه الخواطر : ۲/۱۱۹ .)

امام علی (ع) می فرماید:

التُّخمَهُ تُفْسِدُ الحِکمَهَ ، البِطْنَهُ تَحْجُبُ الفِطْنَهَ ؛

پرخورى، حکمت را تباه مى کند ؛ شکم بارگى، هوش و ذکاوت را مى برد .

( غرر الحکم : ۶۵۱ ـ ۶۵۲ )

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

2.شهوت رانی :

امام على علیه‌السلام می فرماید :

لاتَجْتَمِعُ الشَّهوَهُ والحِکمَهُ؛

شهوت و حکمت با هم جمع نمى ‏شوند. بنابراین اگر شهوت افزایش یابد
حکمت می رود و اگر کاهش یابد حکمت می آید و برعکس هر جا
حکمت قوی شد شهوت کاهش می یابد؛

چنان که امام علی(ع) می فرماید:

کُلَّما قَوِیَتِ الحِکمَهُ ضَعُفَتِ الشَّهْوَهُ .

پیامبر (ص) می فرماید:

القَلبُ یَتَحمّلُ الحِکمَهَ عند خُلُوِّ البَطْنِ ،
القَلبُ یَمُجُّ الحِکمَهَ عند امْتِلاءِ البَطْنِ ؛

آنگاه که معده خالى باشد، دل حکمت را مى‏ پذیرد؛ زمانى
که معده پر باشد دل حکمت را بیرون مى ‏افکند.

(تنبیه الخواطر : ۲/۱۱۹ .)

و نیز می فرماید:

مَن أکَلَ طَعاما للشَّهْوَهِ حَرّمَ اللّهُ على قَلبِهِ الحِکمَهَ ؛

هر کس غذایى را براى شهوت [و لذّت و نه سدّ جوع] بخورد،
خداوند حکمت را بر دل او حرام گرداند .

( تنبیه الخواطر : ۲/۱۱۶ )

[*خادمه رقیه خاتون(س)*]

3.خشم و غضب:

خشم و غضب عقل را زایل می کند و تعادل رفتاری و شخصیتی آدمی را
از میان می برد. هم چنین مهم ترین مانع از موانع حکمت است.

امام صادق علیه‌السلام می فرماید:

الغَضَبُ مَمْحَقهٌ لقَلبِ الحکیمِ، ومَن لم یَمْلِکْ غَضَبَهُ لَم یَمْلِکْ عَقلَهُ؛

خشم، دل حکیم را تباه مى‏کند و کسى که اختیار خشم خود
را نداشته باشد اختیار عقل خویش را ندارد.

( بحار الأنوار : ۷۸/۲۵۵/۱۲۹)

امام علیّ علیه السلام نیز می فرماید:

غَیرُ مُنْتَفِعٍ بالحِکمَهِ عَقلٌ مَعلولٌ بالغَضَبِ و الشَّهْوَهِ؛

عقلی که با غضب و شهوت معلول شده باشد
از حکمت بهره ای نمی برد.