سلامتی تن و روان

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

8 پیمودن راه در مسیر بازگشت ، مثل رسیدن از غفلت به بیداری یا از جهل به علم است .

یعنی شناختِ آنچه در تجلّی آمده ، شناختِ مبدأ اصلی است :
«من عرف نفسه فقد عرف ربّه . »
همان گونه که گفتیم ، اصل و حقیقت انسان ، تجلّی از ملکوت است و اگر
حقیقت خود را نشناسیم ، خدای خود را نشناخته ایم .
اگر منِ مجازی و حجابهای ظلمانی و نورانی را برداریم ، وجه خدا را ملاقات خواهیم کرد .
در روز قیامت ، که هنگام ظهور حق است ، فنا و هلاکت اشیا و بقا و دوام وجه الله بر همگان آشکار می شود .
برای بیشتر روشن شدن مطلب ، به آیات زیر توجه می کنیم :
(کلّ شیء هالک إلاّ وجهه)
جز ذات او همه چیز نابود شونده است .
(کلّ من علیها فان ویبقی وجه ربّک ذوالجلال والإکرام)
هر چه بر زمین است ، فانی شونده است ، و ذات باشکوه و ارجمند پروردگارت باقی خواهد ماند .
این وجه پروردگار ، اسمای اوست .
و از یک طرف در قرآن کریم داریم که :
(وعلّم ءادم الأسماء کلّها)
و [ خدا ] همه [ معانی ] نامها را به آدم آموخت .
رسیدن به وجه الله ، همان است که در آیاتی بسیار داریم; من جمله در آیه 38 و 39 سوره روم که خداوند می فرماید :
(للّذین یریدون وجه الله . . . تریدون وجه الله) .
(=برابر کسانی که خواهان خشنودی خدایند . . . در حالی که خشنودی خدا را خواستارید . ) آنان که به دنبال وجه خدا می روند ، (فأولئک هم المفلحون) .
پس ، هدف اعلای انسان ، رسیدن به فضای اسماست و در این وضع می رسد به جایی که (فأینما تولوّا فثمّ وجه الله) .
«=پس ، به هر سو روکنید ، آن جا روی [ به ] خداست . )نتیجه این که آنچه در قیامت روی می دهد ، آگاهی فرد به وجه پروردگار است; یعنی
هر کس از دریچه یقین خود ، با وجه پروردگار محشور می شود .
و اولیای خدا در این دنیا نیز به این وجه می رسند; چرا که آن دنیا ، باطن امور روشن می شود ، و اولیای خدا در این دنیا می توانند به باطن امور برسند .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

9 همراهی عمل در بازگشت

مسیر صعودی به سوی حق را ، هر کس در مسیر هستی خود طی می کند; یعنی ملاقات با الله ، در جدول وجودی خود انسان صورت می گیرد .
منتها ، این سیر ، با عمل انسان ساخته می شود .
در حقیقت ، هر کس با تجسم اعمال خود رو به روست .
(یوم تجد کلّ نفس ما عملت من خیر محضّراً وما علمت من سوء تودّ لو أنّ بینها وبینه أمداً بعیداً)
آن روزی که هر کسی ، آنچه کار نیک به جای آورده و آنچه بدی مرتکب شده ، حاضر می یابد و آرزو می کند :
کاش میان او و آن [ کارهای بد ] فاصله ای دور بود .
(ویوم یرجعون إلیه فینبّئهم بما عملوا)
روزی را که به سوی او باز گردانیده می شوند و آنان را [ از حقیقت ] آنچه انجام داده اند خبر می دهد .
و سرانجام انسان در شناخت نفس خود متوجه می شود که هر چه هست ، در حوزه خودش بوده و خودش نیز در حوزه پروردگار است; یعنی ، در حقیقت ، می رسد به خود و از خود به خدا می رسد .
در زیر ، مثالی برای بازنمودن این حقیقت از الهی نامه عطّار آورده ایم .
حکایت سرپاتک هندی
آورده اند که در هندوستان کودکی
بود سرشار از عقل و فراست که دانشهای مختلفی را فراگرفته بود .
روزی کودک شنید که در شهری بسیار دور ، حکیمی زندگی می کند که در علم نجوم و طب سرآمد همه است ، اما از دانش خود چیزی به کسی یاد نمی دهد و کسی را به سرای خود نمی پذیرد ضمناً شاه پریان و دخترش به دیدار او می آیند که دخترک در زیبایی سرآمد همه زیبایان است .
کودک به پدرش می گوید :
«مرا نزد او ببر تا دانش او را فرا گیرم و دختر شاه پریان را ببینم که من عاشق او شده ام . »
پدر می گوید :
«این کار امکانپذیر نیست; چرا که حکیم نمی خواهد تو به اسرارش پی ببری . »
پسر اصرار می کند که :
«اگر مرا نزد او بری ، من خود را به کری و لالی می زنم تا حکیم ، خیالش از بابت یادگیری من آسوده گردد . »
سرانجام ، پدر و پسر سفر آغاز کرده ، پس از پیمودن مسافتی بسیار ، به آن شهر دوردست و به محضر حکیم رسیدند .
پدر از کر و لالی فرزند سخن گفت و استاد تصمیم گرفت کودک را در کر و لال بودن امتحان کند .
پس از آزمایشهای سختی استاد مطمئن گشت که کودک کر و لال است .
حکیم کودک را به عنوان غلام خود انتخاب کرد ، اما کودک مرتباً در غیاب استاد کتابهایش را مطالعه می کرد تا دانش استاد را یاد بگیرد و به طور حضوری کارها و روش طبابت او را می آموخت .
روزی شاهزاده شهر بیمار شد .
استاد نزد او رفت
و کودک (شاگرد) نیز به دنبال استاد روانه شد .
استاد متوجه شد که در مغز شاهزاده کِرمی است که آن را باید با چنگال بیرون آورد .
هر چه استاد برای بیرون کشیدن کِرم بیشتر تلاش می کرد ، آن کِرم به مغز شاهزاده بیشتر فرو می رفت و شاهزاده شیون می کرد .
کودک ، که شاهد این ماجرا بود ، طاقتش طاق شد و ناگهان ، ناخودآگاه بر سر استاد داد زد که :
«تو با این روش مشکل را افزون می کنی; چنگال را داغ کن و بر کِرم بگذار ، کِرم هلاک خواهد شد . »
ناگهان استاد به راز کودک پی برد و از غصّه جان به جان آفرین تسلیم کرد .
پادشاه ، که از هوش و ذکاوت کودک و اسرار او آگاه شد ، او را به جای حکیم نشاند .
کودک درب صندوقچه اسرار آمیز استاد را گشود تا راز دختر شاه پریان را دریابد :
بیامد کودک و بگشاد صندوق
در آنجا دید وصف روی معشوق
کتابی کان بود در علم تنجیم
همه برخواند و شد استاد اقلیم
به آخر ز آرزوی آن دل افروز
نبودش صبر یک ساعت شب و روز
برای دیدار آن دل افروز دور تا دور خود خطی کشید و تا چهل روز در میان آن نشست .
سرانجام ، دختر زیبا ، پریزاده دل افروز ، ظاهر شد :
بتی کز وصف او گوینده لالست
چه گویم زانکه وصف او محالست
چو سر پاتک ز سرتا پای او دید
درون سینه خود جای او دید
تعجب کرد از آن و گفت آنگاه
چگونه جا گرفتی جانم ای ماه
جوابش داد آن ماه دل افروز
که با تو بوده ام من ز اولین
روز
منم نفس تو ، تو جوینده خود را
چرا بینا نگردانی خِرَد را
اگر بینی ، همه عالم تو باشی
ز بیرون و درون همدم تو باشی
حکیم جوان ، به پریزاده گفت :
«از نفس هر کسی مشخص است که مار ، سگ و یا خوک است ، اما تو زیبای زمین و آسمان هستی و هرگز به نفس کسی شبیه نیستی . »
پری گفتا اگر امّاره باشم
بتر از خوک و سگ ، صد باره باشم
ولی وقتی که گردم مطمئنه
مبادا هیچ کس را این مظنه
ولی چون مطمئنه گشتم آنگاه
خطاب ارجعیم آید ز درگاه
کنون نفس تو ام من ای یگانه
اگر گردم پس شیطان روانه
مرا امّاره خوانند اهل ایمان
مگر شیطان من گردد مسلمان
اگر شیطان مسلمان گردد اینجا
همه کاری به سامان گردد اینجا
چون حکیم جوان در این راه رنج فراوانی برده بود ، سرانجام بر نفس خود غالب گشت .
در نتیجه هر کس بخواهد در این راه قدم بگذارد و به سِرّ جان خود پی ببرد ، باید درد و رنج زیادی تحمل نماید .
کنون تو ای پسر چیزی که جستی
همه در تست و تو در کار سستی
اگر در کار حق مردانه باشی
تو باشی جمله و هم خانه باشی
تویی بیخویشتن گم گشته ناگاه
که تو جوینده خویشی درین راه
تویی معشوق خود با خویشتن آی
مشو بیرون ز صحرا ، با وطن آی
از آن حبّ الوطن ایمان پاکست
که معشوق اندرون جان پاکست
بنابراین ، در اثر مراقبه شدید و اهتمام به آن ، آثار حب و عشق در ضمیر ما هویدا می شود; زیرا عشق به جمال و کمال علی الإطلاق فطری است و با نهاد بشر خمیر شده و در ذات او به ودیعت گذارده
شده است ، ولی علاقه به کثرات و حُبّ مادّیات ، مانع بروز عشق فطری می گردد و نمی گذارد که این پرتو ازلی در او ظاهر گردد .
به واسطه مراقبه زیاد ، کمکم حجابها ضعیف می شوند تا سرانجام از میان می روند و آن عشق و حُبّ فطری ظهور می کند و انسان را به مبدأ لایزال الهی رهبری می نماید .
راه خلوتگه خاصّم بنما تا پس از این
می خورم با تو و دیگر غم دنیا نخورم

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

10عقل

چنان که گفته شد ، عقل ، یکی از شئون نفس است که می واند دیگر شئون را تحت فرمان خود در آورد .
در حدیث از پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) نقل شده است که :
أوّل ما خلق الله العقل .
اولین موجودی که خدا آفرید ، عقل است .
و برای عقل ، مراتبی است که عبارت است از :
1 عقل نظری :
همان عقل معمولی یا جزئی است .
حسابگر و محاسب است و ارزیابی و نتیجه گیری می کند .
این عقل چون تحت تأثیر وهم و خیال قرار می گیرد ، می تواند به اشتباه بیفتد .
عقل جزوی ، شعاعی از عقل کلّی است و می تواند خود ، طبیعی را تقویت کند .
2 عقل کلّی :
این مرحله از عقل ، زیربنای هستی است و نیرویی الهی است که در همه مخلوقات عالم وجود دارد و اگر انسان بخواهد به آن دسترسی یابد ، باید منیّتهای خود و منِ موهوم را کنار بگذارد :
عقل پنهان است و ظاهر آدمی
صورتِ ما موج یا از وی نمی
این جهان یک فکرتست از عقل کل
عقل چون شاهست
و صورتها رُسل
عقل سایه حق بود چون آفتاب
سایه را با آفتاب او چه تاب
بنابراین ، عقل کلّی ، حقیقتی است که مافوق همه کائنات و زیربنای عالم هستی است .
(به طور مستقیم وابسته به خداست . ) در نمای زیر مقایسه عقل جزئی با عقل کلّی آورده شده است :
جزئی :
همان عقل نظری است و از راه حسّ و محاسبات برخورد می کند و به خیالات می پردازد و نیز دارای حساب و کتاب است;کثرت را می بیند ، عقل ظاهربین است ، با من مجازی سر و کار دارد و به خوب و بد ، هر دو کمک می کند .
کُلّی :
همان عقل عملی است و به منِ اصلی می اندیشد; آن سوی کثرت را می بیند (وحدت) ، باطنبین است و با منِ اصلی سر و کار دارد .
خلاصه این که ، عقل جزئی به نیازهای جزئی ما نظر دارد و انسان را در خود طبیعی نگاه می دارد ، حال آن که عقل کلّی به نیازهای اساسی نظر دارد و در حقیقت به هدف اصلی انسان توجه می کند .
از این رو ، هر چه به عقل جزئی بپردازیم ، از عقل کلّی محروم می شویم .
دریافت های عقل کلّی ، همان مفاهیم عالی های است که دل ، آنها را حس و رؤیت می کند .
چه حریم عقل ، فکرت است و حریم دل ، رؤیت (= شهود) .
نکته مهمتر این است که آنچه مربوط به عقل کلّی و دل است ، همان فطرت ماست; چرا که جهت عقل کلّی و دل یکی است ،

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

فصل سوم : بهداشت و سلامتی

1 آشنایی با بهداشت و سلامتی

گرچه از دیرباز ، سلامتی را نبودن بیماری دانسته اند ، اما تعریف پذیرفته تر از سلامتی ، عبارت است از :
«سلامتی جسمی و روانی» و با این تعریف ، سلامتی دو بُعد دارد :
بعد جسمی و بعد روانی .
بُعد جسمی ، سلامت تن را گویند و بعد روانی ، فقط ، نبود بیماری روانی نیست ، بلکه حالت توازن میان شخص و دنیای اطراف او ، سازگاری با خود و دیگران و همزیستی واقعیتهای درونی خود و واقعیتهای بیرونی .
بنابراین ، فردی از نظر روانی سالم است
که :
1 تعارض و کشمکش داخلی نداشته باشد;2 تطبیق و تلفیق نسبی با زندگی ، دیگران و اجتماع داشته باشد;3 توان مقابله با مسائل زندگی را دارا باشد;4 خودگردان و خودشکوفا باشد .

عوامل تعین کننده سلامتی عبارتند از :
1 وراثت;2 محیط زیست;3 شیوه زندگی;4 وضعیت اقتصادی جامعه;5 عوامل متفرقه .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

2 بهداشت خانواده

اوّل مشاوره

مقدّمه

در سال 1865 م . یک کشیش اتریشی به نام «مندل» سعی کرد بداند چرا فرزندان به والدین شباهت دارند .
او بررسیهای خود را با گیاهان انجام داد و مشاهده کرد که بسیاری صفات ، ارثی هستند; اما ممکن است در نسلهای اوّل ظاهر نشوند ، در حالی که در نسلهای بعدی ظاهر می شوند; به عبارت دیگر ، عامل توارث و عامل انتقال صفات را ژن دانست .
اعتقاد بر این است که هر یک از صفات را یک یا چند ژن تعیین می کنند .
ژن و کروموزوم چیست؟
ژنها از جنس پروتئین هستند (dna) و بر روی کروموزوم ها قرار دارند .
کروموزومها از جنس پروتئین هستند و آنها را با میکروسکوپ می توان دید و شماره کرد .
تعداد کروموزومها در سلولهای هر موجود زنده ثابت است و در انسان ، 46 کروموزوم وجود دارد که دو تای آن را کروموزوم جنسی می نامند به نام x و y .
در بدن انسان ، هزاران ژن وجود دارد که در روی کروموزومها و از جنس dna و در هسته سلولهای بدنند .
بیماریهای ژنتیک
گاهی ژن معیوب است و بنابراین با بیماری ژنتیکی رو به رو هستیم که شاید حدود 5% از نوزادانی که به دنیا می آیند ، دچار بیماری ژنتیکی هستند .
یکی از علتهای مهم مرگ و میرهای هنگام تولد ، علل ژنتیکی است .
بیماریهای ژنتیک بیماریهایی اند که یا به طور کامل یا به درجاتی ، تحت تأثیر عوامل ژنتیک هستند .
بیماریهای ژنتیک به سه دسته بزرگ تقسیم می شوند :
اوّل بیماریهای تک ژنی که خود سه دسته اند :
1 بیماریهای ژنی غالب;2 بیماریهای ژنی مغلوب;3 بیماریهای وابسته به کروموزوم جنسی .
اگر بیماری غالب ژنی ، در یک نفر وجود داشته باشد ، با هر کس ازدواج کند ، نصف فرزندان آنان دچار همان بیماری ژنی خواهند شد .
مثال آن ، اسفروستیوز (= نوعی بیماری خونی که با کم خونی مداوم از ابتدای تولد یا پس از آن ظاهر می شود) و یا سندرم مارفان (= بیماری با تظاهراتی در دست و قلب) ، نوروفیبروماتوز ، و بالا بودن نوعی چربی خون ارثی است .
اما اگر بیماری مغلوب ژنی در یک
نفر باشد ، حتماً او باید با مثل خود ازدواج کند (یعنی زوج دیگر همان بیماری ژنتیکی را عیناً مثل او داشته باشد) ، تا فرزندانشان (البته یک چهارم در هر زایمان) بیماری کامل را نشان دهند .
در این صورت ، پدر و مادر به ظاهر سالمند و بیماری را نشان نمی دهند ، در حالی که بعضی فرزندان بیماری را نشان داده ، از آن رنج می برند .
مثال آن ، بیماری تالاسمی است که پدر و مادر باید هر دو نوع خفیف و بدون علامت را داشته باشند تا فرزند ، مبتلا به تالاسمی نوع شدید باشد .
چنین کسی همواره به تزریق خون نیاز دارد .
همچنین ، سایر بیماریهای مغلوب ، مثل کم خونی فانکونی و فنیلکتونوریا و گوشه و گالاکتوزمی جزو این دسته اند .
در بیماریهای وابسته به کروموزوم جنسی ، مادر سالم ، اما منتقل کننده بیماری است و فرزند پسر او ممکن است مبتلا به بیماری شود .
مثال این دسته از بیماریها ، بیماری وابسته به جنس هموفیلی و کمبود گلوکز 6 فسفات (فاویسم) است .
دسته دوم ، بیماریهای چند ژنی است .
این بیماریها تحت تأثیر چند ژن و حتی عوامل محیطی اند; مانند بعضی معلولیتهای ذهنی یا لب شکری .
دسته سوم ، بیماریهای کروموزومی است .
در این بیماریها ، علت در ژن نیست ، بلکه بیماری مربوط به اِشکال در تعداد کروموزوم یا ساختمان کروموزوم است .
این بیماریها را «بیماریهای ژنتیک» نمی نامند و بدان «بیماریهای کروموزومی» نیز گفته اند .
در بیماریهای کروموزومی به وجود آن در هر دو نفر از والدین ، نیاز نیست و از یکی از
والدین منتقل می شود .
نمونه بیماریهای کروموزومی ، منگولیسم است که نوعی عقب ماندگی ذهنی است .
جهش یا موتاسیون چیست؟
گاهی کسی سالم بوده و سابقه فامیلی یا ارثی بیماری ژنتیکی یا کروموزومی نداشته ، امّا ناگهان جهش در کروموزوم یا ژن پیدا شده ، این ژن یا کروموزوم از این پس ، در نسل او تأثیر می گذارد و به فرزندانش منتقل می شود .
بنابراین ، مث یک شخص ممکن است ناگهان ژن بیماری اسفروستیوز در او موتاسیون یابد و فرزندش دچار بیمار اسفروستیوز به طور ارثی شود .
موتاسیون تحت تأثیر عواملی ناشناخته است ، اما عواملی مثل اشعه ، مواد شیمیایی ، گازهای شیمیایی و استرسها ممکن است مؤثر باشند و این در مورد اطفال و اثرات آن ، به خصوص در دوران جنینی و در مادر و سپس در جنین و همچنین اثر آنها در نوزادان و سالهای اول ، بسیار حایز اهمیت است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

ناهنجاریهای مادرزادی

علل ناهنجاریهای مادرزادی عبارتند از :
1 بیماریهای ژنتیک تک ژنی که مختصری بدانها اشاره شد .
2 بیماریهای ژنتیک چند ژنی ، مثل شکاف لب و کام و بیماریهای مادرزادی قلب و آنومالیهای دستگاه گوارش .
3 بیماریهای کروموزومی .
4 عفونتهای مادر ، که بعضی بیماریها ، مثل سرخجه ، توکسوپلاسما ، هپاتیت b ، عفونت هرپس و بالاخره سیفلیس ، اگر مادر ، در زمان آبستنی و به خصوص در ماههای اول بدانها مبتلا شود ، ممکن است در جنین ناهنجاری به وجود آید .
5 دیگر بیماریهای مادر; مثل دیابت .
6 علل رحمی :
مسائل و بیماریهای مربوط به رحم مادر .
7 عوامل محیطی; مثل تماس با مواد شیمیایی و استفاده از مشروبات الکلی در زمان آبستنی .
8 مصرف دارو توسط
مادر در ماههای اوّل و دوران بارداری .
مشاوره ژنتیک
مشاوره ژنتیک
حال که فهمیدیم بیماریهای ژنتیک چیست و چه عواملی (هشتگانه) در مسائل و مشکلات کودک دخالت می کنند ، مشاوره ژنتیک شامل موارد زیر می شود و باید بدانیم که مشاوره ژنتیک چیزی نیست که با چند آزمایش ساده یا حتی مشکل ، بتوان آن را روشن یا مشخص نمود و کاری است با مداومت و پیگیری و زمان طولانی و متأسفانه در حال حاضر متداول شده که یک مطالعه تعداد کروموزوم برای هر یک از زوجین انجام می دهند و این را به نام مطالعه ژنتیک می نامند; در صورتی که چنین چیزی نیست و مشاوره ژنتیک باید به دست تیم های کارآزموده و مجرب صورت گیرد .
به هر حال ، مشاوره و بررسی ژنتیک به قسمتهای مختلف تقسیم می شود :
1 ازدواج فامیلی;2 ازدواج زوجین غیر فامیل;3 اقدامات پیش از آبستنی;4 بررسیهای زمان آبستنی;5 بررسیهای موقع تولد .
نکته بسیار مهم این است که مهمترین امر در مشاوره ژنتیک ، دانستن پیشینه دقیق خانواده ، توسط پزشک مجرب و وارد در امور ژنتیک است .
پس مشاوره شامل پیشینه فامیلی و مشاوره با چند نفر از اعضای فامیل و همکاری دقیق زوجین است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

1) ازدواج فامیلی

یکی از مشکلات که در مورد ازدواجهای فامیلی وجود دارد ، امکان وجود ژنهای مغلوب است که اگر در هر یک از زوجین باشد ، فرزندانشان ممکن است بیماری اصلی و شدید را بروز دهند .
در این جا همکاری دقیق پزشک و زوجین بسیار لازم است .
اگر در این فامیل ، شکّی بر بیماریهای ژنتیک مغلوب باشد ، نباید ازدواج صورت گیرد .
اما در صورتی که
هیچ گونه شکّی بر بیماریهای ژنتیکی و فامیلی نباشد ، ازدواج فامیلی بلامانع است .
در صورتی که برحسب پیشینهای که گرفته می شود سرنخ هایی به دست آمد ، بر حسب آن سرنخها ، پزشک بایستی آزمایشهایی در این باره انجام دهد و در این مورد ، نباید آزمایشهای بی مورد ، که فقط اتلاف وقت و ضرر اقتصادی به دنبال دارد ، انجام شود .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

2) ازدواج زوجین غیر فامیل

در این جا نیز بررسی دقیق فامیل زوجین و ثبت نکات مثبت و منفی توسط پزشک و همکاری آن دو با پزشک لازم است .
تقریباً بررسی ، شبیه به ازدواجهای فامیلی است و در این جا هم بسته به سرنخهایی که پزشک به دست می آورد ، آزمایشهای مورد نیاز انجام می پذیرد .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

3) اقدامات پیش از آبستنی

این اقدامات ، هم در زوجین فامیل و هم در زوجین غیر فامیل مطرح است .
در این جا باز پیشینه دقیق فامیل زوجین و ثبت هر نوع نکات مثبت و منفی فامیل و سرانجام ، بر حسب سرنخهای موجود ، در بررسیهای ژنتیکی یا کروموزومی یا دیگر بیماریها صورت می گیرد و افزون بر بیماریهای ژنتیکی و کروموزومی ، بیماریهای عفونی و متابولیک در مادر ، علل رحمی و شیمیایی را نیز بررسی می کنیم .
4) بررسیهای زمان آبستنی
در این جا فرض را بر این می گیریم که بررسی های پیش از آبستنی ، از نظر ژنتیک یا بیماریها در والدین و مادر انجام شده است باز بر حسب سرنخها می توانیم اقدام کنیم .
همچنین تشخیص پیش از تولد به منظور ارزیابی سلامتی جنین در نخستین فرصت ممکن ، در طول حاملگی ، می تواند انجام شود .
این بررسیها شامل است بر :
1 بررسی سلولهای جدا شده از جفت در هفته هشتم زندگی جنین;2 بررسی آلفافیتوپروتئین (که این آزمایش هم در مایع آمنیوتیک قابل اجراست و هم در سرم مادر);3 سونوگرافی جنین (سن ، جنس ، آنومالیها و . . . );4 تجزیه مایع آمنیوتیک;5 بررسی سلولهای مایع آمنیوتیک;6 بیوپسی پوست جنین;7 بررسی خون جنین .
مایع آمنیوتیک را در موارد زیر می توان بررسی کرد :
1 اختلالات کروموزومی;2 تعیین جنسیت و بیماریهای وابسته به جنس;3 بیماریهای متابولیک ارثی;4 بیماریهای مربوط به هموگلبین;5 برخی بیماریهای عصبی .
لازم به تذکر است که در حین آبستنی ، فقط در موارد زیر باید مشاوره ژنتیک صورت گیرد :
1
داشتن یک یا چند فرزند قبلی که مشکل ژنتیکی داشته اند و یا بیماریهایی که احتمال ژنتیکی بودن آنها می رود;2 سن بالای مادر;3 یکی از والدین در هنگام تشکیل نطفه و یا مادر در ابتدای حاملگی ، تحت تأثیر عوامل تراتوژن باشد;4 یکی از والدین اختلال کروموزومی داشته باشد;5 مادری که حامل ژن معیوب وابسته به جنس باشد .
لازم به ذکر است که بررسیهای هنگام آبستنی ، اگر زود انجام شوند و مسلّم شود که جنین مبتلاست ، امکان سقط جنین را نیز می شود از نقطه نظر پزشکی بررسی نمود .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

5 بررسیهای موقع تولد

بررسیهای موقع تولد

هدف از بیماریهای موقع تولد ، تشخیص و درمان اختلالات قبل از ظهور علایم بالینی است .
این برنامه را در مورد فنیلکتونوری و هموسیستینوری به خوبی می توان پیاده کرد ، اما در گالاکتوزمی و بیماری شربت افرا مرحله پیش از ظهور علایم بالینی آنقدر زیاد نیست که اجازه انجام آزمونها و نتیجه گیری از آنها را بدهد .
موارد مطالعه کروموزومی
علت این که این بحث را در اینجا می آوریم ، این است که متأسفانه مطالعه کروموزومی (به نام کاریوتیپ) ، به عنوان مطالعه ژنتیکی در مواردی بیجا انجام می شود و بسیاری از والدین گمان می کنند که اگر کسی از نظر کروموزومی بررسی شود ، این مطالعه ژنتیکی نیز هست ، ولی چنین چیزی نیست و کاری مشکل است و در مواردی خاص به کار می رود .
موارد بررسیهای کروموزومی
1 وجود آنومالیهای متعدد; 2 عقب ماندگی ذهنی بدون علت مشخص (غیر از مواردی که c . p . نامیده می شوند و کودک به علت مشخص و معلوم در موقع زایمان یا بعد از آن دچار آسیب مغزی شده است); 3 مرگ دوره نوزادی; 4 جنس نامشخص; 5 بیضه های کوچک و احیاناً مبهم; 6 عقیمی; 7 سقطهای مکرّر و بچه های مرده به دنیا آمده .
سن والدین
سن بالای پدر و مادر ، هر دو ، ممکن است باعث ایجاد اختلالات کروموزومی فرزند شود .
در مادران ، از 40 سالگی به بعد و در پدران در سنین بالاتر ، احتمال دارد جهش های ژنتیکی (موتاسیون) بیشتر دیده شود .