پندهای حکیمانه استاد علامه حسن زاده آملی

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

73- سوره مبارکه اخلاص

سوره مبارکه اخلاص را با اخلاص بر زبان داشته باش! با خلق خدا مهربان باش! از سخنان ناهنجار اگر چه به مزاح باشد برحذر باش! خلاف مگو، اگر چه به مطایبت باشد! از قسم خوردن اگر چه به راست باشد احتراز کن! چو ایستاده ای دست افتاده گیر! تا می توانی نماز را در وقت به جا آور! تجارتت را مغتنم بشمار که انسان بی کار از دنیا و آخرت هر دو می ماند! داد و ستد مانع بندگی نیست رجال لاتلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله و اقام الصلوة و ایتاء الزکوة . (76)

74- نه این نون نان من است نه آن

استاد مرحوم علامه محمد حسین فاضل تونی - رضوان الله تعالی علیه - از تنگدستی و پریشان روزگاری میر عماد حسنی در آغاز کار، حکایت فرمود که وی به شوق و ذوق فطری و نعمت عشق خدادادی در خطه تعلیم خط سیر می کرد، وقتی دو تا نون نوشت و مادرش را داور گرفت که این نون خوش تر است یا آن؟ مادر بر آشفت و گفت: نه این نون نان من می شود و نه آن، ولی دیری نگذشت که به برکت ن و القلم و مفاتیح خط و ما یسطرون ابواب رزق به رویش گشوده شده و بلغ ما بلغ، آری:
چو حسن خط اندر سرانگشت تست - کلید در رزق در مشت تست (77)

75- دستور نماز شب

بعد از وضو، 11 رکعت نماز می خوانی که 8 رکعت از آن نماز شب است و دو رکعت شفع و یک رکعت وتر، هیچ یک اذان و اقامه ندارد، همه دو رکعتی اند؛ مگر وتر که یک رکعت است و در هر دو رکعت، یک سلام السلام علیکم و رحمة الله و برکاته کافی است و همچنین در وتر.
در قنوت نماز وتر، چهل مؤمن را دعا می کنی، مثلاً اللهم اغفر لقلان بعد از آن هفت بار می گویی: هذا مقام العائذ بک من النار و پس از آن هفتاد بار می گویی: استغفر الله ربی و اتوب الیه بعد از آن سی صد بار می گویی: العفو و نماز را خاتمه می دهی. (78)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

73- سوره مبارکه اخلاص


سوره مبارکه اخلاص را با اخلاص بر زبان داشته باش! با خلق خدا مهربان باش! از سخنان ناهنجار اگر چه به مزاح باشد برحذر باش! خلاف مگو، اگر چه به مطایبت باشد! از قسم خوردن اگر چه به راست باشد احتراز کن! چو ایستاده ای دست افتاده گیر! تا می توانی نماز را در وقت به جا آور! تجارتت را مغتنم بشمار که انسان بی کار از دنیا و آخرت هر دو می ماند! داد و ستد مانع بندگی نیست رجال لاتلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله و اقام الصلوة و ایتاء الزکوة . (76)



74- نه این نون نان من است نه آن

استاد مرحوم علامه محمد حسین فاضل تونی - رضوان الله تعالی علیه - از تنگدستی و پریشان روزگاری میر عماد حسنی در آغاز کار، حکایت فرمود که وی به شوق و ذوق فطری و نعمت عشق خدادادی در خطه تعلیم خط سیر می کرد، وقتی دو تا نون نوشت و مادرش را داور گرفت که این نون خوش تر است یا آن؟ مادر بر آشفت و گفت: نه این نون نان من می شود و نه آن، ولی دیری نگذشت که به برکت ن و القلم و مفاتیح خط و ما یسطرون ابواب رزق به رویش گشوده شده و بلغ ما بلغ، آری:
چو حسن خط اندر سرانگشت تست - کلید در رزق در مشت تست (77)

75- دستور نماز شب

بعد از وضو، 11 رکعت نماز می خوانی که 8 رکعت از آن نماز شب است و دو رکعت شفع و یک رکعت وتر، هیچ یک اذان و اقامه ندارد، همه دو رکعتی اند؛ مگر وتر که یک رکعت است و در هر دو رکعت، یک سلام السلام علیکم و رحمة الله و برکاته کافی است و همچنین در وتر.
در قنوت نماز وتر، چهل مؤمن را دعا می کنی، مثلاً اللهم اغفر لقلان بعد از آن هفت بار می گویی: هذا مقام العائذ بک من النار و پس از آن هفتاد بار می گویی: استغفر الله ربی و اتوب الیه بعد از آن سی صد بار می گویی: العفو و نماز را خاتمه می دهی. (78)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

76- نفاق

روایتی از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن حضرت فرمود: اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله گفتند:ای رسول خدا! از نفاق می ترسیم.
فرمود: چرا از آن می ترسید؟
گفتند: چون نزد تو آییم آخرت را به یادمان آوری و در نتیجه، میل و رغبت مان بدان برانگیخته می شود و دنیا را فراموش می کنیم و از آن دوری می جوییم؛ به طوری که در حالی که نزد تو هستیم، آخرت و بهشت و جهنم را می بینیم؛ ولی چون از نزد تو می رویم و به خانه های خود وارد می شویم و فرزندان خود را می بوییم و عیال خود را می بینیم، آن حالت از بین می رود؛ مثل این که اصلاً چنان حالتی نداشته ایم. آیا خوف آن نداری که این حالت، نفاق باشد؟
حضرت فرمود: هرگز این نفاق نیست؛ بلکه خطوات شیطان است که شما را به دنیا راغب و مایل می کند. به خدا سوگند، اگر بر آن حالتی که گفتید باقی بمانید (به مقامی می رسید که)، با ملایکه مصافحه کرده، روی آب راه می روید... (79)

77- دعای بیداری

چون از خواب بیدار شدی بگو الحمدلله الذی احیانی بعد ما اماتنی و الیه النشور .

78- خود را فراموش می کند

این دو واقعه را از سفرنامه رسول الله صلی الله علیه و آله به اختصار و اجمال نقل می کنیم و تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل!
فرمود: در شب اسراء قومی را دیدم که لب هایشان با قیچی های آتشین قیچی می شود و به دور ریخته می شود.
گفتم: ای جبرییل! اینان چه کسانی اند؟
گفت: خطبای امت تواند که مردم را به نیکی امر می کنند و خودشان را فراموش می کنند. (80)
و نیز فرمود: شخصی را دیدم که پسته ای را می خواهد به دوش بگیرد، نمی تواند. باز به این سو و آن سو می رود و چیزهایی فراهم می کند، و بر روی پشته می نهد، و باز می خواهد آن را حمل کند قادر نیست، وهکذا.
گفتم: این چه کسی است؟
گفت: کسی که مال از مردم قرض گرفته، هنوز آن را تأدیه نکرده از دیگری باز مالی قرض می کند، وهکذا. (81)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

79- از تو حرکت از خدا برکت!

مطلبی بسیار گرانقدر و ارزشمند را فارابی در رساله اطلاعات عقل، و ملاصدرا در اسفار (82) عنوان فرموده اند که شأنیت و قابلیت نفس این است که عاقل و مدرک همه موجودات گردد و علم بدان ها تحصیل کند. و شأن همه موجودات نیز این است که معقول و معلوم وی گردند، پس از تو حرکت و از خدا برکت! علاوه این که فارابی را کلامی کوتاه و بسیار بلند است قریب به این مفاد و مضمون که هیچ نبودی و هیچ نداشتی و اکنون این همه سرمایه داری، حالا که بال و پر در آوردی چرا به سوی بالاتر پرواز نمی کنی؟ یعنی هرگاه عقل هیولانی هیچ ندانی به مقام عقل بالفعل رسید که دانا و خوانا و گویا و شنوا شده است، هر گاه این عقل بالفعل بدین مرتبه رسیده عالمی بوالعجب گردد و به مراتب و درجاتی فوق العاده رسد، چه جای استعاد؟ و أن لیس للانسان الا ما سعی. (83) (84)

80- انسان قرآنی

انسان الهی انسانی قرآنی است که لا یسمه الا المطهرون. انسان قرآنی می داند آنچه را که می اندیشد و می بیند و می شنود، خلاصه هر کار و نیتی که می کند آن را مس می کند. نیات و افکار و افعال انسان، همه انسان سازند.
انسانی قرآنی مس نمی کند مگر پاک را. (85)

81- سالکان دو قسم اند

بعضی از اهل وحدت می گویند که سالکان بر دو قسم اند. قسم ارضی و قسمی سماوی؛ یعنی قسمی سیر و سلوک در ارض می کنند و بعضی طیران و جولان در سما می کنند. مرکب سالکان ارضی ذکر است و براق سالکان سماوی فکر است. (86)

« بعدی قبلی »

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

82- درخت ایمان

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: الایمان شجرة أصلها الیقین و فرعها التقی و نورها الحیاء و ثمرها السخاء . (87)
ایمان به خدا در مثل درختی است که ساقه آن یقین است و شاخه اش تقوی و شکوفه اش حیاء و میوه اش سخاوت است.

83- حب خدا

مادر که فرزند را دوست دارد، و عالمی که متعلمان خود را، و نیکوکار که محب محسن الیهم است، و سلطان عادل که محب رعیت است، و پیغمبران که محب امتان اند؛ حب شان بیشتر از حب محبوبان است، پس خدا هم چنین با آنکه حب او اعظم و بیشتر است، پس درد و الم و مرض و فقر برای علتی است مقتضی حب. (88)

84- دورترین مردم از خداوند

بغیر ذکر الله قسوا القلب، ان أبعد الناس من الله القلب القاسی؛(89)
بدون یاد خداوند زیاده سخن مگویید؛ زیرا که سخن زیاد سختی دل را به دنبال دارد. همانا دورترین مردم از خداوند (صاحب) دل سخت است.(90)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

85- دزد پر به سر

مردی نزد حضرت سلیمان علیه السلام آمد و شکایت کرد که همسایه ها مرغابی مرا می دزدند و نمی دانم کیست.
سلیمان علیه السلام وقتی مردم در مسجد بودند خطبه خواند و گفت: یکی از شما مرغ همسایه را می دزدد و داخل مسجد می شود، در حالتی که پر او بر سرش است، مردی دست به سر کشید. گفت: بگیرید که دزد اوست! (91)

86- خود شناسی

در شگفتم از کسی که گمشده خود را می جوید و خودش را گم کرده و نمی جوید.
در شگفتم از کسی که جاهل به خود است، چگونه می خواهد عارف به ربش شود.
غایت معرفت این است که آدمی خود را بشناسد.
کسی که از خود آگاهی ندارد، چگونه از دیگری آگاهی می یابد.
خود شناسی سودمندترین شناسایی ها است.
کسی نفس خود را نشناسد آن را مهمل می گذارد.
هر کس نفس خود را شناخت با آن مجاهده می کند.
هر کس خود را شناخت پروردگارش را شناخت. (92)

87- گسترده بودن سفره توبه

امام باقر (ع) فرمود: آدم علیه السلام عرض کرد: پروردگارا! شیطان را بر من سلطه بخشیدی، و او را چون خون (که در بدنم جاری است) بر من چیرگی دادی؛ پس مرا نیز چیزی عنایت فرما!
خداوند فرمود: تو را چنین (نعمتی) بخشم که چون کسی از فرزندانت، تصمیم بر انجام گناهی گیرد (و آن را انجام ندهد)، بر او نوشته نشود، و چون آن را انجام دهد (تنها) یک گناه بر او نوشته شود، و چون عزم بر انجام عملی نیک گیرد، چنانچه به انجامش نرساند، حسنه اش برایش نوشته شود، و چون به انجامش رسانده، ده حسنه برایش نوشته شود.
آدم عرض کرد: پروردگارا! مرا بیشتر ده!
فرمود: تو را این بخشم که چون کسی از فرزندانت گناهی کند. و سپس از من بخشش خواهد، او را ببخشایم.
عرض کرد: پروردگارا! مرا بیشتر عنایت فرما!
فرمود: توبه را بدانان بخشیدم.
و یا فرمود: سفره توبه را تا هنگامی که نفس به گلو برسد برایشان گستردم.
آدم عرض کرد: پروردگارا! مرا کافی است. (93)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

88- وارونه شدن قلب

از امام صادق (ع) نقل است:
پدرم همواره می فرمود: هیچ چیز چون گناه، قلب را تباه نکند. قلب همچنان بر گناه اصرار ورزد تا این که گناه بر آن غالب آید و آن را وارونه کند. (94)

89- دستورالعمل های انسان

دستورالعمل انسان فقط و فقط قرآن کریم و سنت رسول خاتم و آل او - علیها السلام - است و جز آن هوا و هوس است.
اگر ما را گفتاری بود همان حقایق است که به قالب الفاظ دگر به فراخور فهم و بینش ما در آمد. (95)

90- مایه آرامش دل

امام سجاد علیه السلام در مناجاة الذاکرین گوید:
و آنسنی بالذکر الخفی... فلا تطمئن القلوب الا بذکرک... أستغفرک من کل بغیر ذکرک، و من کل لذة راحة بغیر انسک، و من کل سرور بغیر قربک؛ (96)
... به وسیله ذکر خفی (در نهان به یاد تو بودن) وحشت را از دلم بزدا... پس دل ها آرام نگیرند مگر به یاد تو... و از هر لذتی که بدون یاد تو حاصل شود و هر آسایشی که بدون انس با تو دست دهد و هر نشاطی که بدون نزدیکی با من تأمین گردد آمرزش می طلبم. (97)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

91- اولین قدم سلوک

هر کس که هوای کوی دلبر دارد - از سر بنهد هر آنچه در سر دارد
ورنه به هزار چله ار بنشیند - سودش ندهد که نفس کافر دارد
برادرم! قدم اول درذ سلوک توبه و پاکی از گناه و دوری از گفتار ناپاک، و کردار و اندیشه های ناشایسته و خوی های نکوهیده است. در کلام خدای غفور رحیم نیکو تدبر کن که فرمود:
ان الله یحب التوابین و یحب المطهرین
سعی کن تا محبوب کردگار شوی! (98)

92- قدرشناسی از طبیب

در زمان پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم طبیبی یهودی در گذشت، آن حضرت را از وفات وی خبر دادند، رسول اکرم از شنیدن آن اظهار تأسف کرد، عرض نمودند: یا رسول الله! این متوفی یهودی بوده است.
فرمود: مگر نمی گویید طبیب بوده است. (99)



93- حرام بودن دنیا و آخرت بر اهل الله

در حدیث آمده است: دنیا بر اهل آخرت، و آخرت بر اهل دنیا، و هر دو بر اهل الله حرام گشته است. (100)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

94- دعا برای دیگران

رساله ای در امامت نوشتم چون به پایان رسید آن را به حضور شریف استاد علامه طباطبایی صاحب تفسیر الزمان قدس سره ارائه دادم، مدتی در نزد او بود و لطف فرمودند و یک دوره تمام آن آن را مطالعه فرمودند.
در یک جای آن رساله دعای شخصی درباره خودم کرده بودم که: بار خدایا! مرا به فهم خطاب محمدی صلی الله علیه و آله و سلم اعتلاء ده.
در هنگام رد رساله به این جانب فرمود: آقا تا من خودم را شناختم دعای شخصی در حق خودم نکردم؛ بلکه دعایم عام است. (101)



95- معرفت نفس معرفت خداست!

محققان در معنی من عرف نفسه فقد عرف ربه گفته اند که معرفت نفس دلیل معرفت خدا است از راه مخالفت نه از راه موافقت؛ زیرا که هر کس که نفس خود را بشناسد که محدث است خدای را بشناسد و بداند که واجب الوجود است.
و هر کس که نفس خود را به عبودیت بشناسد، خدای را به ربوبیت بشناسد.
و هر کس که نفس خود را به تقصیر بشناسد، خدای را به نفاذ مشیت و تقدیر بشناسد.
و هر کس که نفس خود را به تغیر و فنا بشناسد خدای را به دوام و بقاء بشناسد. پس معلوم شد که معرفت نفس دلیل است بر معرفت خدای تعالی از طریق مخالفت نه از راه موفقیت و والله اعلم. (102)



96- دروغگو فراموشکار است

شخصی نزد شریح ادعا کرد که فلان زیر فلان درخت پولی از من گرفته نمی دهد، طرف منکر واقعه شد. شریح به مدعی گفت: برو ده برگ از آن درخت بچین و بیاور تا شهادت دهد، و مشغول مرافعات دیگر شد. بعد از مدتی روی به منکر کرده گفت: فلانی به پای آن درخت رسیده؟
گفت: نه حکم موافق مدعی داد؛ چون منکر گفته بود من چنین درختی نمی دانم! (103)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

97- آثار نیک و بد اعمال

عبدالله بن موسی بن جعفر علیه السلام گوید: از پدرم پرسیدم که آیا چون بنده اراده گناه یا کار نیک کند، دو ملک از آن خبر یابند؟
فرمود: آری بوی خوب و بوی مستراح یکی است؟!
گفتم: خیر!
فرمود: چون بنده اراده کار نیک کند، نفسش خوشبو بیرون آید. پس فرشته جانب راست، فرشته جانب چپ را گوید: برخیز (و برو) که او همت به کار نیک بسته است و چون بدان عمل اقدام کند، زبانش قلم او شود و آب دهانش، مرکب و آن را برایش بنویسد، و چون اراده گناه کند، نفسش بدبو بیرون آید. پس فرشته جانب چپ، جانب راست را گوید: باز ایست که او همت به گناه بسته است، و چون گناه را به انجام رساند، زبانش قلم او شود و آب دهانش مرکبش، و گناه را بر او بنویسد.



خواندن پنج سوره هنگام خواب

مرحوم ملا فتح الله در تفسیر منهج در اول سوره حدید عرباض را چنین نقل کرد: و از عرباض بن ساربة مروی است که آن حضرت پیش از آنکه در شب خواب می کرد مسیحات خمس تلاوت می کرد که آن سوره حدید و حشر و صف و جمعه و تغابن است و می فرمود که ان فیهن آیة افضل من الف آیة در این سورتها آیتی هست که بهتر از هزار آیت است. (104)

99- دشوار بوده دل از خاک کندن

الهی! پیشانی بر خاک نهادن آسان است، دل از خاک برداشتن دشوار است.(105)