خدای خوبی ها

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

بار دیگر نگاهی به تو می کنم، تو در خواب عمیقی فرو رفته ای، من از جای خود بلند می شوم، می روم تا گشتی بزنم، ببینم چه خبر است. مقداری راه که می روم، در نور مهتاب، آقایی را می بینم که کنار خیمه خود نشسته است. جلو می روم، سلام می کنم، جواب می شنوم، خدای من! این صدا چقدر آشناست، او حضرت علی(علیه السلام) است.
نمی دانم چه شده است که او این وقت از خیمه بیرون آمده است، کاش می شد از او سؤل می پرسیدم، او اکنون نگاهی به من می کند و چنین می گوید: «امشب خوابی دیده ام. در خواب حضرت خضر(علیه السلام) را دیدم، حتماً می دانی که او یکی از پیامبران خداست. من از او خواستم تا دعایی را به من بیاموزد، دعایی که فردا آن را بخوانم و بر دشمنان پیروز شوم. او این دعا را به من یاد داد: یا هُو! یا مَنْ لا هُو إلاّ هُو».

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

* * *
هوا روشن شده است، سپاه کفّار در مقابل مسلمانان صف بسته اند، لحظاتی دیگر جنگ شروع خواهد شد، آنجا را نگاه کن! علی(علیه السلام) با پیامبر سخن می گوید:
-- ای رسول خدا! دیشب خوابی دیدم.
-- چه خوابی دیده ای؟
-- حضرت خضر(علیه السلام) را در خواب دیدم که به من دعایی آموخت تا من آن را بخوانم و بر دشمنان اسلام پیروز شوم.
-- آن دعا چه بود؟
-- یا هُو! یا مَنْ لا هُو إلاّ هُو.
-- ای علی! تو «اسم اعظم» خدا را آموخته ای.
ص: 41
امروز ذکر زبان علی(علیه السلام) این دعاست و خدا هم او را یاری می کند و با شجاعت هایی که او از خود نشان می دهد مسلمانان در این جنگ پیروز می شوند.

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

* * *
سی و شش سال می گذرد، اینجا صفیّن است، جایی که سپاه علی(علیه السلام) با سپاه معاویه روبروی هم قرار گرفته اند، امروز علی(علیه السلام) خودش به میدان می آید، به قلب لشکر نفاق حمله می کند و همان دعا را می خواند.
عمّار (پسر یاسر) صدای مولایش را می شنود که مداوم دعایی را می خواند، یا هُو! یا مَنْ لا هُو إلاّ هُو، با خود می گوید: این چه دعایی است؟ چه رمز و رازی در این دعا نهفته است؟
او رو به مولایش می کند و می گوید:
-- آقای من! این دعا چیست که شما می خوانید؟
-- این اسم اعظم خداست، این دعا، پایه اساسی توحید و خداشناسی است.(1)

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

* * *
وقتی این سخن مولا را می شنوم، به فکر فرو می روم، مگر در این دعا چه نهفته است که پایه اصلی خداشناسی است؟
یا هُو یا مَنْ لا هُو إلاّ هُو!
ای او! تو «غیب» هستی!
تو از دیده ها پنهان هستی، هیچ کس توانایی دیدن تو را ندارد، هیچ کس نمی تواند ذات تو را درک کند، تو آفریننده هستی، هیچ آفریده ای نمی تواند به تو احاطه پیدا کند، تو هیچ کدام از صفات مخلوقات خود را نداری، عقل بشر هرگز نمی تواند ذات تو را درک کند.
ای کسی که هیچ اویی جز او نیست!
ص: 42

---

1- 13. . عن أمیر المؤنین علیه السلام، قال: «رأیتُ الخضر علیه السلام فی المنام قبل بدر بلیلة، فقلت له: علّمنی شیئاً أُنصر به علی الأعداء، فقال: قل: یا هو، یا من لا هو إلاّ هو. فلمّا أصبحتُ قصصتها علی رسول اللّه صلی الله علیه و آله، فقال لی: یا علیّ، علمت الاسم الأعظم. فکان علی لسانی یوم بدر. وإنّ أمیر المؤنین علیه السلام قرأ قل هو اللّه أحد، فلمّا فرغ قال: یا هو، یا من لا هو إلاّ هو، اغفر لی وانصرنی علی القوم الکافرین. وکان علی علیه السلام یقول ذلک یوم صفّین وهو یطارد، فقال له عمّار بن یاسر: یا أمیر المؤنین، ما هذه الکنایات؟ قال: اسم اللّه الأعظم، وعماد التوحید للّه لا إله إلاّ هو. ثمّ قرأ: شهد اللّه أنّه لا إله إلاّ هو، وآخر الحشر، ثمّ نزل فصلّی أربع رکعات قبل الزوال: التوحید للصدوق ص 89، بحار الأنوار ج 3 ص 222 و ج 19 ص 310 و ج 58 ص 242، عدّة الداعی ص 263، الفصول المهمّة ج 1 ص 136، تفسیر نور الثقلین ج 5 ص 700.
در این هستی، چیزهای زیادی هستند که با چشم دیده نمی شوند و به عبارت دیگر، آن ها غیب هستند، غیب یعنی پوشیده از چشم ما انسان ها. مثلاً فرشتگان! من نمی توانم آن ها را ببینم، آری! فرشتگان هم غیب هستند، امّا همه فرشتگان، مخلوقات تو هستند، آن ها صفات و ویژگی های مخلوقات را دارند و برای همین آنان برای یکدیگر، غیب نیستند، مثلاً جبرئیل یک فرشته است، میکائیل هم یک فرشته است. این دو فرشته برای من غیب هستند، امّا آن ها برای همدیگر غیب نیستند، آن ها صفات و ویژگی های همدیگر را درک می کنند. جبرئیل می تواند صفات و ویژگی های میکائیل را درک کند، پس میکائیل در نظر جبرئیل، غیب نیست.
پس من که یک انسان معمولی هستم، وقتی یک چیز غیبی را در نظر می گیرم، آن چیز برای من غیب است، امّا همان چیز برای فرشتگان غیب نیست.
خلاصه آن که فقط یک غیب است که همیشه غیب است، هیچ کس نمی تواند آن را درک کند و آن هم خدای یگانه است. خدا همیشه و برای همه، غیب بوده است. هیچ کس نمی تواند خدا را ببیند و یا به ذات او احاطه پیدا کند.

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

ای کسی که هیچ غیبی جز او، غیب نیست!
هر چیزی که پوشیده از دیدِ انسان است، هر چیزی که عقل بشر از درک آن عاجز است، غیب است، امّا بعضی از این غیب ها، برای فرشتگان آشکار است، فرشتگان می توانند چیزهایی را ببینند که از چشم انسان ها پوشیده است. فقط یک چیز است که واقعاً غیب و پوشیده است و او خدای یگانه است.
ص: 43
ای پنهان زیبای من !
آیا می دانی بهترین نام خدا چیست؟
آیا می دانی کدام نام خدا در قرآن بیشتر از همه ذکر شده است؟
جواب این است: اللّه.
این نام 2816 بار در قرآن تکرار شده است.

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

این نام مخصوص خداوند است، آیا تا به حال به معنای این کلمه فکر کرده ای؟
«اللّه» از ریشه «اَلِهَ» است، این واژه یک واژه عربی است. وقتی یک نفر در بیابانی، راه را گم کند، متحیّر و سرگردان شود و نداند چه کند، در زبان عربی می گویند: «اَلِهَ الرَّجُلُ»، یعنی آن مرد متحیّر شد.
یک نظر این است که نام خدا را از این ریشه گرفته اند، آیا می دانی علّت آن چیست؟
وقتی تو می خواهی در مورد خدا فکر کنی، چیزی جز تحیّر نصیب تو نمی شود، هیچ کس نمی تواند ذات خدا را درک کند، خدا را نمی توان با چشم ها دید. او هیچ کدام از صفات مخلوقات را ندارد، او غیب است، برای همین هر کس که بخواهد ذات او را بشناسد، چیزی جز تحیّر نصیب او نمی شود.(1)

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

شاید شنیده ای که امام باقر(علیه السلام) به ما دستور داده است که از فکر کردن در مورد ذات خدا پرهیز کنیم، زیرا هیچ گاه عقل بشر به آنجا راه ندارد.
ص: 44

---

1- 14. . «وقال أمیر المؤنین علیه السلام: اللّه معناه المعبود الذی یأله فیه الخلق ویُؤه إلیه، واللّه هو المستور عن درک الأبصار، المحجوب عن الأوهام والخطرات. قال الباقر علیه السلام: اللّه معناه المعبود الذی أله الخلق عن درک ماهیته والإحاطة بکیفیته. ویقول العرب: أله الرجل إذا تحیّر فی الشیء فلم یحط به علماً، ووله إذا فزع إلی شیءٍ ممّا یحذره ویخافه، فالإله هو المستور عن حواسّ الخلق»: التوحید للصدوق ص 89، بحار الأنوار ج 3 ص 222، تفسیر مجمع البیان ج 10 ص 486، التفسیر الأصفی ج 2 ص 1389، التفسیر الصافی ج 5 ص 391 و ج 7 ص 578، تفسیر نور الثقلین ج 5 ص 708، البیان للسیّد الخوئی ص 426.
آری! ما می توانیم در مورد آیات و نشانه های خدا هر چقدر می خواهیم سخن بگوییم، به راستی که در جهان هستی شگفتی های زیادی وجود دارد، ماه و خورشید و ستارگان و کهکشان ها و...(1)

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

برای شناخت خدا ما باید به قرآن مراجعه کنیم، ببینیم که خدا، خودش را برای ما چگونه معرّفی کرده است.
شاید سؤل کنی که چرا خدا این گونه است؟ چرا او را نمی توان دید؟
در جواب باید بگویم که اگر خدا را می شد با چشم دید، دیگر او خدا نبود، بلکه یک آفریده بود، هر چه با چشم دیده شود، مخلوق است.
هر چیزی که با چشم دیده شود، یک روز از بین می رود و تو می دانی که خدا هرگز از بین نمی رود.
خدا صفات و ویژگی های مخلوقات را ندارد، اگر او یکی از این صفات را می داشت، حتماً می شد او را درک کرد و می شد او را با چشم دید، امّا دیگر او نمی توانست همیشگی باشد، گذر زمان او را هم دگرگون می کرد.
خلاصه آن که خدای یگانه هیچ صفتی از صفات مخلوقات خود را ندارد، برای همین هرگز نمی توان او را حس کرد و یا او را دید. در دنیا و آخرت هیچ کس نمی تواند خدا را با چشم سر ببیند.
اکنون که این را دانستی می توانی به راز کلمه «اللّه» پی ببری، تو خدایی را می پرستی که همه در درک او متحیّر و سرگشته اند، خدایی که از دیده ها پنهان است، خدایی که عقل بشری هم نمی تواند ذات او را درک کند.

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

* * *
نزدیک غروب روز ششم ماه رمضان سال 1390 است، برنامه «ماه عسل» که از شبکه سوم پخش می شود را نگاه می کنم. مهمان برنامه سخنی می گوید، دوست
ص: 45

---

1- 15. . «وقد سُئل الصادق علیه السلام عن قول اللّه: «وَ أَنَّ إِلَی رَبِّکَ الْمُنتَهَی»، قال: إذا انتهی الکلام إلی اللّه فامسکوا»: الهدایة للصدوق ص 14، المحاسن ج 1 ص 237، الکافی ج 1 ص 92، الاعتقادات فی دین الإمامیة للصدوق ص 42، التوحید للصدوق ص 456، روضة الواعظین ص 37، وسائل الشیعة ج 16 ص 194، مشکاة الأنوار ص 37، بحار الأنوار ج 3 ص 264 و ج 88 ص 68، تفسیر القمّی ج 2 ص 338؛ «عن أبی جعفر علیه السلام أنّه قال: تکلّموا فی خلق اللّه ولا تتکلّموا فی اللّه، فإنّ الکلام فی اللّه لا یزید إلاّ تحیّراً. وفی روایة أُخری عن حریز: تکلّموا فی کلّ شیء ولا تتکلّموا فی ذات اللّه»: الکافی ج 1 ص 92، التوحید للصدوق ص 545، روضة الواعظین ص 37، وسائل الشیعة ج 16 ص 196.
دارم آن را برای شما نقل کنم. او می گوید: «خدای من با خدای دیگران فرق می کند، من خدا را حس می کنم». مجری برنامه خنده ای می کند و می گوید: «سلام ما را به خدای خودت برسان».
به راستی آیا ما می توانیم خدا را حس کنیم؟ هرگز پیامبر و امامان(علیه السلام)، سخنی از حس کردن خدا به زبان نیاورده اند؟
آن ها بارها به ما یاد داده اند که خدا را نمی توان حس کرد، نمی توان او را احساس کرد. خدا بالاتر از فهم و عقل و درک بشری است.
مگر این سخن امام صادق(علیه السلام) نیست: «خدا هرگز حس نمی شود و حواس بشری او را درک نمی کند»؟(1)
همه زیبایی خدا در این است که نمی توان او را تجربه کرد، نمی توان او را حس کرد.
آری! هر چه را که بتوان حس کرد، محدود است، هر چه که حس شود، آفریده شده است، مخلوق است و روزی از بین می رود.
من در اینجا می خواهم سخنی را بگویم، من بررسی کردم در جامعه ما اگر بخواهی در مورد شخصیّت ها سخنی بگویی باید خیلی حساب شده سخن بگویی. باید حسابی ملاحظه کنی! باید دست به عصا باشی، امّا به راحتی می توانی هر سخنی که دلت خواست در مورد خدا بزنی، هیچ مشکلی پیش نمی آید. تو به راحتی می توانی در رادیو و تلویزیون ظاهر بشوی و بگویی که من خدا را حس می کنم!!
من نمونه این سخنان را زیاد شنیده ام! چرا هر کس می تواند هر جوری دلش خواست در مورد خدا سخن بگوید؟
خلاصه آن که نه ما بلکه پیامبران هم نمی توانند خدا را حس کنند، بلکه ما
ص: 46

---

1- 16. . «هو السمیع البصیر لایُحدّ، ولا یُحسّ، ولایُجس، ولایُمسّ ولا تدرکه الأبصار»: التوحید للصدوق ص 98، وراجع الأمالی للسیّد المرتضی ج 1 ص 103، الاحتجاج ج 2 ص 70، بحار الأنوار ج 3 ص 29، 258، 271، 290، 291، 301 و ج 10 ص 195.
می توانیم مهربانی خدا را حس کنیم. ما می توانیم با تمام وجود خود، رحمت او را احساس کنیم، وقتی که در گوشه ای به خلوت می نشینیم و با او راز و نیاز می کنیم، وقتی که نماز می خوانیم، وقتی که به مردم کمک می کنیم... می توانیم مهربانی خدا را احساس کنیم، آن وقت نسیم رحمت خدا می وزد و قلب ما بهاری می شود.
ص: 47

[مهاجر* یا معزاولیاء*]

مواظب ذهن خودت باش !

من یکی از شاگردان امام جواد(علیه السلام) هستم. نام من عبدُالرّحمان است، اهل کوفه هستم. مدّتی بود که سؤلی ذهن مرا مشغول کرده بود، می خواستم بدانم که خدا چگونه است، به دنبال فرصت مناسبی بودم که سؤل خود را از امام بپرسم. یک روز که مهمان آن حضرت بودم سؤل خود را از آن حضرت پرسیدم. سؤل من از توحید بود. آن حضرت در جواب من چنین فرمود:
بدان که خدا را نمی توان با عقل بشری درک کرد. شاید تو در ذهن خود تصوّری از خدا داشته باشی، پس بدان که خدا غیر از آن چیزی است که در ذهن توست!
خدا به هیچ چیز شبیه نیست، تو نباید در ذهن خود خدا را به چیزی تشبیه کنی. فراموش نکن که عقل بشر نمی تواند به ذات خدا پی ببرد. هر تصوّری را که از حقیقت خدا در ذهن خود ساخته ای، بدان که حقیقتِ خدا، غیر از آن است! خدا چیزی است که حدّ و اندازه ای ندارد و نمی توان با عقل آن را درک نمود.(1)
وقتی من این سخن را شنیدم فهمیدم که باید خیلی دقّت کنم، گاه می شود که من یک تصوّری از خدا در ذهن خود می سازم، امّا آن تصوّر چیزی است که من آن را با عقل بشری خود ساخته ام، خدا را به چیزی تشبیه کرده ام، امام به من یاد داد که خدا غیر از آن چیزی است که من در ذهن خود تصوّر می کنم، من هرگز نمی توانم خدا را تصوّر بنمایم.
ص: 48

---

1- 17. . عن عبد الرحمن بن أبی نجران، قال: «سألتُ أبا جعفرٍ الثانی علیه السلام عن التوحید، فقلت: أتوهم شیئاً، فقال: نعم، غیر معقول ولا محدود، فما وقع وهمک علیه من شیءٍ فهو خلافه، لا یشبهه شیء، ولا تدرکه الأوهام، کیف تدرکه الأوهام وهو خلاف ما یُعقل وخلاف ما یُتصوّر فی الأوهام؟ إنّما یتوهّم شیء غیر معقول ولا محدود»: الکافی ج 1 ص 82، التوحید ص 106، الفصول المهمّة ج 1 ص 137، بحار الأنوار ج 3 ص 266، تفسیر نور الثقلین ج 4 ص 561.