آثار و برکات روزه داری در دنیا، قبر، قیامت

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

2- تأثیر خانوادگی

روزه، موجب رشد و تکامل معنویات بین اعضای یک خانواده و تأسّیِ نسبت به یکدیگر در اطاعت و عبادت خدا، و پیدایش حسّ وحدت، برابری و همیاری، ایثار و رسیدگی به فقراء و نیازمندان جامعه می شود؛ زیرا مجموعۀ اعضای یک خانواده، تشکیل دهنده اجتماع بشری است و در نتیجه روح ایثار و همدردی و همنوازی در بین اعضای یک خانواده، و در مجموع کل خانواده ها، باعث زدودن فقر و فلاکت و رفع شکاف طبقاتی می باشد و این خودش، یکی از آثار روزه است.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

3- آثار اجتماعی

روزه، موجب تهذیب جامعه، و توام با روح تعادل و همبستگی و برادری بین مسلمین و همدردی و همنوازی، و استحکام پایه های فضایل اخلاقی و منهدم ساختن رذایل اخلاقی از قبیل فسق و فجور،
ص: 63
فحشاء و جنایت می باشد. پیشوایان گرامی دین، در روایات و ادعیۀ اسلامی، ماه رمضان را ماه مواسات نامیده اند.(1)
از نتایج بارز روزه، برانگیختن حسّ همدردی نسبت به مستمندان و همنوعان تنگدست است. آنانکه زندگی آسوده ای دارند و رنج فقر و طعم گرسنگی و تشنگی را نچشیده اند. ممکن است از حال مستمندان غافل بمانند و روزه وسیله ای است که آنان را از غفلت می رهاند و رنج مستمندان را به یاد آنان می آورد تا به دستگیری فقیران همت گمارند و به درد دل آنان برسند.
از سویی به احسان و اطعام و انفاق به مستمندان در ماه مبارک رمضان بسیار سفارش شده است و از سوی دیگر گرسنگی و تشنگی روزه موجب درک رنج مستمند می گردد، و بدین ترتیب ثروتمند به فقیرنزدیک می شود،و احساس ها رقّت می یابد و احسان و انفاق فزونی می گیرد و جامعه کمک به همنوع را می آموزد.
«مواسات» یعنی سهیم ساختن برادران در رزق و روزی، و رمضان را بهمین جهت ماه مواسات نامیده اند.
تا مسلمانان به احسان نسبت به هم بپردازند و با تمرین بر این صفت ارزندۀ انسانی، جامعه را از حقد و کینه برهانند، و برادر وار، در کنار هم از نعمت های الهی بهره بگیرند؛ و شایسته است که
ص: 64
________________________________________
1- وسایل الشيعه ، ج 7 ، ص 3 ؛ کافی ، ج 4 ، ص 66 .
روزه داران به همۀ این نکات انسانی روزه توجه کنند، بکوشند واقعاً فریضه روزه را آنچنان که باید بجا آورند و ماه مبارک رمضان را آنچنان که سزاوار این ماه است بسر آورند تا همگان از برنامه های سازندۀ اسلامی بهره مند شوند.

از حضرت امام حسن عسگری (علیه السلام) پرسیدند: چرا روزه واجب شده است؟
فرمودند: تا ثروتمند درد گرسنگی را دریابد و به فقیر توجه کند.(1)
و هشام از امام صادق (علیه السلام) علت روزه را پرسید، فرمود: «خداوند روزه را واجب کرد تا غنی و فقیر با هم مساوی باشند. و بدان جهت که غنی رنج گرسنگی را لمس نکرده تا به فقیر رحم کند؛ و هر وقت چیزی خواسته، قدرت بدست آوردن آن را داشته است،خدا خواسته است که میان بندگانش یکنواختی بوجود آورد و خواسته است ثروتمند،طعم گرسنگی را بچشد،و اگر جز این بود، ثروتمند بر مستمند و گرسنه ترحم نمی کرد.(2)

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

4- آثار اقتصادی
روزه، سدی در مقابل اسراف و تبذیر بوده و باعث عدم تبعیض و شکاف طبقاتی از نظر اقتصادی است، زیرا بوسیله بذل و بخشش و
ص: 65
________________________________________
1- کافی، ج 4 ، ص 181؛ وافی، ج 2، کتاب الصیام ، ص 6 .
2- وافی، ج 2، کتاب الصیام، ص 8.
انفاق مالی، هیچ گاه فردی در اجتماع مسلمین،گرفتار فقر و تنگدستی نخواهد شد.
امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) می فرماید: فقر و تنگدستی، مرگ بسیار بزرگ و فجیع است (1)، زیرا سختی مرگ یکبار است، اما سختی فقر و تنگدستی بی شمار است.
روزه، فریضه ای است که مسلمان را از غرقه شدن در مادی گرایی و حرص و آز برای لذت های مادی، و مسابقه برای مصرف و تن پروری می رهاند، و به او می آموزد که به فکر دیگران باشد و بر خواهش های جسمانی خویش مسلط گردد و به مصرف به قدر نیاز قناعت ورزد و از اسراف و تبذیر بپرهیزد.
روزه، به مسلمان می آموزد که با کم، هم می توان زیست، و حرص و طمع، فقط غرق شدن در مادیات و انحراف از معنویات است، و برای زیستن لازم نیست که با همۀ وجود به تن و لذت های آن پرداخت.
ص: 66
________________________________________
1- ارکان اسلام ، ص 30 ؛ میزان الحکمه ، ج 7 ، ص 504 .
روزه، به مسلمان مناعت و قناعت را می آموزد، و ارزش این صفات و تأثیر آن در ایجاد صفات برجستۀ دیگر، همچون زهد و جود و بخشش بسیار است. قانع از دیگران بی نیاز است و تن به ذلت و خواری نمی دهد، جامعه ای که روح قناعت را در خود بپرورد، بر خود متکی خواهد بود، و با دوری از مصرف بی رویه، می تواند بر پای خویش بایستد و از بیگانه بی نیاز باشد.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

همه دیدیم پس از تهدید آمریکا و غرب به تحریم اقتصادی ایران، امام امت (رحمه الله علیه) فرمودند: «ملّت ما مسلمان است و در برابر تحریم اقتصادی و کمبود و نیازمندی ها روزه خواهد گرفت».
آری روزه، مسلمان را به زیستن با مصرف کم آشنا می سازد و براستی نیز ملت مسلمان ما می تواند با الهام از فریضه ثمربخش روزه، سطح مصرف را پایین آورد و با قناعت به آنچه دارد از وابستگی های اقتصادی به استعمارگران نجات یابد.
در نتیجه یکی از راه های ثبات ایمان و تقوا و وحدت و همبستگی و برادری، در میان مسلمین به ویژه قشر نیازمندان، آثار روزه، از نظر اقتصادی است که به طور خلاصه اشاره شد.
5- آثار بهداشتی
اشاره
روزه از نظر بهداشت جسم و سلامت بدن، مخصوصاً در سلامت معده و پاکسازی آن از انواع غذاها که موجب انواع بیماری هاست اثرات فوق العاده دارد.
ص: 67
معده و دستگاه گوارش از اعضاء پرکار اندام آدمی است با سه وعده غذا که معمول مردم است، تقریباً در همه ساعات دستگاه گوارش به هضم و تحلیل و جذب و دفع مشغول است.
روزه، باعث می شود که از یک سو این اعضاء استراحت کنند و از فرسودگی مصون بمانند و نیروی تازه ای بگیرند و از سوی دیگر ذخایر چربی که زیان های مهلکی دارند، تحلیل رفته و کاسته شوند.
در روایات اسلامی، حتی به فوائد جسمی روزه نیز تصریح شده تا برخی از سست عنصران، اگر نه با ایمان کامل، لااقل با توجه به فوائد بهداشتی روزه،این فریضۀ ثمربخش را بجای آورند و از سودمندی های گوناگون آن در حد خود بهره ور شوند.پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله وسلم) در همین رابطه فرموده است: صُومُوا تَصِحُّوا.(1) روزه بگیرید تا سالم بمانید.
و نیز فرموده اند: اَلْمِعْدَةُ بَیْتُ کُلِّ داٰءٍ، وَ الْحِمْیَةُ رَأْسُ کُلِّ دَوٰاءٍ.(2) معده مرکز و خانۀ هر دردی است و پرهیز و اجتناب (از غذاهای نامناسب و زیادخوری) اساس و رأس هر داروی شفابخش است.
ص: 68
________________________________________
1- ارکان اسلام ، ص 33 .
2- سفینه البحار، ماده طب ، ج 2 ، ص 78 .
از نظر روانی و اخلاقی، مردمی که همیشه سیر می خورند، تدریجاً یک حالت طغیان و غرور برایشان دست می دهد. و در نتیجه به کارهای ناپسندی دست می زنند و علاوه بر این از بسیاری کمالات معنوی باز می مانند، پُر واضح است که انسان وقتی همیشه سیر خورد، کم کم شهوات بر او غالب می شود و چه بسا او را به نافرمانی از خدا وادار می کند، مخصوصاً اگر جوان و عزب باشد، و نیز پس از گذشت مقداری از زمان تغذیه، خواب بر او مستولی می شود و هر اندازه معده از غذا پرتر باشد، تسلط خواب بر انسان بیشتر است و قهراً انسان را از کسب کمالات و فضائل زیادی از قبیل تحصیل علوم و عبادات و ... باز می دارد.لذا پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) می فرماید: اِیّاکُمْ وَ الْبَطْنَةَ فَاِنّْها مَفْسَدَةٌ لِلْبَدَنِ وَ مُورِثَةٌ لِلسُّقْمِ وَ مَکْسَلَةُ عَنِ الْعِبادَةِ.(1)
بپرهیزیداز پرخوری و امتلاء معده، زیرا پرخوری موجب فساد بدن و سوء هاضمه و باعث انواع بیماری ها و عامل کسالت بدن از اجرای عبادات الهی خواهد شد.
و یا در جای دیگر، حضرت می فرماید: مَنْ تَعَوَّدَ کَثْیرةُ الطّعامِ و الشَّرابِ قَسیٰ قَلْبُهُ.(2)
ص: 69
________________________________________
1- روزه، درمان بیماری روح و جسم ، ص 84 .
2- همان ، ص 85 .
آن کس که عادت به پرخوری داشته و زیاد می نوشد، قلب او سیاه می گردد (یعنی آمادگی بیشتری برای جنایات و کارهای زشت پیدا می نماید و نمی تواند مخلصانه و با حال بندگی عبادت خدا کند).
و نیز فرموده اند: لا تُمیتُوا الْقلْبَ بِکَثْرَةِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ فَاِنَّ الْقَلْبَ یَمُوتُ کَالزَّرعِ اِذا کَثُرَ عَلَیْهِ الْماءُ.(1)
قلبتان را با زیاد خوردن و نوشیدن نکُشید، زیرا قلب (کسی که معده اش پُر از غذا و مایعات است) می میرد، مثل زراعتی که هرگاه آبش از حد زیاد باشد، خراب می شود.بنابراین روزه بهترین وسیله برای بهداشت جسم و استراحت معده و در حکم موتور بدن است، مخصوصاً یک ماه روزه در سال، برای حفظ الصّحه و سلامتی بدن کسی که عادت به پُرخوری دارد، بسیار مفید است که مصداق «صُومُوا تَصِحُّوا» برای بهداشتِ شخص پرخور، بسیار به جا است.
یکی از دانشمندان روم می گوید: اولین بیماری مربوط به پُرخوری بود، و نخستین درمان نیز روزه گرفتن است.(2)
ص: 70
________________________________________
1- همان ، ص 85 .
2- روزه درمان بیماری¬های روح و جسم ، ص 86 .
این سخن را در حدود 1400 سال پیش رهبر بزرگ اسلام با الهام از وحی در اختیار همۀ مردم دنیا قرار داد و آن همان جملۀ معروف «اَلْمِعْدةُ بَیْتُ کُلِّ دَاء وَالْحِمْیَةُ هِیَ الدَّوٰاء» می باشد که بهترین دستورالعمل بهداشت جسم و تغذیه انسان هاست.
یک پزشک مصری در حدود 3600 سال قبل به صورت فکاهی، ولی نیشدار می گوید: «انسان پرخور با یک چهارم غذاهایی که میخورد زنده می ماند و با سه چهارم دیگر آن پزشکان امرار معاش می کنند»!(1)
این کلام طنز، یک واقعیت است، زیرا بیماری های انسان ناشی از پرخوری و بدخوری است و بنابراین اغلب این پُرخورها هستند که با بیماری های خود کیسۀ اطباء را پر نموده و با کارد جراحی تشریح می گردند که پس از نابود شدن کثیری از آنان، بعضی معالجه و مداوا می شوند.
با پیشرفت دانش پزشکی، برخی از پزشکان و متخصصان دریافته اند که امساک از خوردن و آشامیدن، عالی ترین روش درمانی است.
یکی از پزشکان می گوید: «طرح درمان بوسیلۀ روزه چنان معجزه آساست که بکار بستن آن ،مسیر طرح ها و برنامه های طب عملی و
ص: 71
________________________________________
1- روزه درمان بیماری های روح و جسم ، ص 86 .
جراحی را تغییر خواهد داد، زیرا روزه راه تازه ای به روی دانش پزشکی می گشاید، و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماری ها به این دانش می بخشد، سلاحی که می توان آن را از راه های گوناگون مورد استفاده قرار داد، و انسان را در مبارزه با علت بیماری ها برای بهبود بیماران به نتیجۀ مطلوب و آشکار می رساند».(1)
خلاصه اينكه؛بررسی فواید بهداشتی وطبی روزه در این مختصر نمی گنجد،آنانکه به توضیح بیشتر علاقمندند، می توانند به کتاب هایی که در این زمینه تألیف شده است، مراجعه نمایند.(2)
آنچه بر شمردیم، گوشه هایی از برخی نتایج و آثار فریضۀ الهی روزه است، و ماه روزه علاوه بر این ها، سودمندی ها و برکات دیگری نیز دارد که در پرورش اسلامی فرد و جامعه بسیار مؤثر است:
1. تقویت اراده
بدست آوردن ارزش های اخلاقی و تأمین سعادت آخرت، همراه با تحمل ناگواری هاست.
ص: 72
________________________________________
1- روزه روش نوین ، تألیف الکسی سوفورین .
2- رک:اهمیت روزه از نظر علم امروز ؛ روش نوین برای درمان بیماریها ؛ اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج 3 .
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: «اَلْمَکارِمُ بِالْمَکارِه».(1)
ارزش های والای انسانی با ناگواری ها بدست می آید.
تحمل ناگواری ها، نیاز به اراده ی نیرومند دارد که با داشتن آن، انسان بر خواسته هایی که او را فرومایه می سازد، پیروز می گردد.اراده؛ همان ترمزی است که در سراشیبی هلاکت، انسان را نجات می دهد و بهترین راه برای بدست آوردن آن، روزه گرفتن است.
انسان با روزه داری،که امساک از خوردن وآشامیدن و خودداری از برخی چیزهای دیگر است، در واقع با خواهش های خویش می جنگد و در برابر غرائز خود مقاومت می کند تمرین این عمل، اراده و تصمیم را در انسان نیرومند می سازد و جان را از قید حکومت و سلطۀ هوس ها و خواهش ها می رهاند.
2. عزّت نفس
انسان با ایمان، عزیز است و حق ندارد خود را نزد دیگران خوار و ذلیل کند. با گرفتن روزه، در می یابیم که برای رسیدن به آب و نان، نباید بردۀ این و آن شویم.حق دیگران را پایمال نموده و برادران دینی خود را فریب دهیم. اگر در تنگناها قرار گرفتیم، هرگز آبرو و
ص: 73
________________________________________
1- غرر الحکم ، ج1 ، ص 19 ، ح43 .
حیثیت خود را از دست نداده و دست نیاز به دیگران دراز نکنیم و اگر بیگانگان خواستند با کمک های اقتصادی، شرف و استقلال ما را به یغما ببرند، هرگز زیر سلطه آنان نمی رویم و اگر ما را محاصره اقتصادی قرار دهند، مقاومت می کنیم.
3. صبر و حلم
صبر از خصائصی است که در اخلاق اسلام بر آن بسیار تأکید شده است، انسان مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی خویش، درراه هدف هایی مبارزه می کند و با مشکلاتی نیز روبرو است، بدون خصلت صبر، پیروزی بر مشکلات و رسیدن به هدفها آسان نیست.
انسان زودرنج و کم حوصله، نزد دیگران سبک و بی مقدار است و از میدان امتحان نیز، سربلند بیرون نمی آید، ولی همه مردم، انسان خویشتن دار و پرحوصله را دوست دارند، وجود او را مفید می دانند.
روزه (به ویژه در روزهای گرم و طولانی تابستان که فشار تشنگی طاقت فرسا می شود) بطور چشمگیری به انسان صبر و مقاومت میبخشد و تحمل رنج و سختی را بر آدمی آسان می سازد.
ص: 74
قرآن کریم با توجه به همین اثر است که از روزه به «صبر» تعبیر کرده است: وَاسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ و الصَّلواةِ...(1) از صبر (روزه) و نماز کمک بگیرید.
و پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله وسلم) ماه رمضان را ماه صبر نامیده اند و فرموده اند: «شَهْرُ الصَّبْرِ وَ اِنَّ الْصَّبْرَ ثَوابُهُ الْجَنَّةُ».(2)رمضان ماه صبر است و پاداش صبر، بهشت است.
4. فروتنی و تواضع
خودبزرگ بینی وغرور،خصلت زشتی است که انسان را در اجتماع از چشم دیگران می اندازد.انسان مغرور، همیشه تنهاست، هیچکس دوست ندارد با او رفت و آمد کند؛ چرا که کسی حاضر نیست، فخرفروشی او را تحمل کند و خود را نزد او کوچک نماید.
انسان با روزه گرفتن، ناتوانی و بیچارگی خود را در می یابد و باور می کند که فروتنی و تواضع، امری پسندیده است.
ص: 75
________________________________________
1- سوره بقره/45 .
2- کافی ، ج4 ، ص 66 .
5. دوری از گناهان
با گرسنگی و تشنگی، شهوت انسان فروکش می کند و شیرینی ترک خواسته های حیوانی را در می یابد و برای رسیدن به لذّت بالاتر، از لذت های زودگذر دنیا دست بر می دارد.
اگر لذت ترک لذت بدانی دگر لذت نفس، لذت نخوانی
6. کم خوری
پزشکان معتقدند که علاج برخی از بیماری ها، کم خوری است و پرخوری، علت بسیاری از امراض است. وقتی معدۀ انسان خالی از غذا باشد، مغز، آمادگی بیشتر برای تفکر و توجه به علم و دانش پیدا می کند و ما با روزه گرفتن به این حقیقت پی می بریم.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) نیز در این زمینه می فرماید: «معده، مرکز بیماری ها و پرهیز و کم خوردن، سرآمد همۀ درمان هاست».(1)
7. همدردی با محرومان
کسی که در رفاه زندگی می کند و مزۀ گرسنگی را نچشیده، از درد بیچارگان و گرسنگان بی خبر است چنین انسانی با گرفتن روزه، از خواب غفلت بیدار می شود و به فکر کمک به افراد بی بضاعت می افتد و این زمینه ساز از بین رفتن فاصله طبقاتی در جامعه است.
ص: 76
________________________________________
1- بحارالانوار، ج 52 ، ص 290.
آری احسان نمودن به فقراء و ارباب حاجت، از فواید روزه است، چرا که به سبب روزه و ادراک گرسنگی، حال فقراء و اهل مسکنت بر او ظاهر می شود و می داند که ایشان چه می کشیده اند و چه میکشند و این باعث رقّتِ قلب و احسان نمودن به ایشان می شود.
8. زیاد شدن تضرّع و خشوع
فائده دیگر، زیاد شدنِ تضرّع و خشوع است، چرا که روزه باعثِ قلّتِ کدورت و تخفیف تیرگی دل است و جلای دل موجب تضرّع و خشوع است و تضرّع و خشوع موجب قرب الهی است و نیز باعث زیادتی رسوخ التجاء است به جناب عزّت، چرا که روزه، موجب صفا و جلای دل است و جلای دل، موجب اُنس بباری تعالي و قطع از مخلوق است.در روزه آن قدر فوائد هست که به حیطۀ ضبط در نمی آید و آنچه بیان شد کافی است از برای هر که صاحب عقل و هوش است و توفیق عمل دارد.
9. تقویت حافظه
اثری که روزه در افزایش حافظه می بخشد، تأثیری فیزیولوژیکی است که در نتیجۀ رسیدن غذاهای پاک پس از چند ساعت بی غذایی در سلول های مغز بوجود می آورد.
ص: 77
همانطوری که خوابیدن در شب تأثیر فیزیولوژی می بخشد که نتیجۀ آن، در وقت صبح ظاهر می گردد، اگر در آن زمان بخواهید معلوماتی را به حافظه بدهید، براحتی می پذیرد، در اثر این که از آرامش و سکون بالائی برخوردار است.
از فوائد ديگر روزه آن است که بسیاری از تمایلات نفسانی را امساک نماید و بر خواسته های خویش غلبه کند.
در اثر اجتناب از خواهش های نفسانی، روان از آرامش رفیعی برخوردار می شود.
در آن لحظه، اگر کسی بخواهد از محفوظات خود استفادۀ لازم را بکند، بسیار موفقیت آمیز خواهد بود.حضرت علی (علیه السلام) در این زمینه می فرماید: سه چیز موجب تقویت حافظه است؛ 1- مسواک کردن دندان ها. 2- روزه داشتن. 3- قرآن خواندن.(1)
ص: 78
________________________________________
1- شهادت علم و فلسفه به اهمیت و خوبی نماز و روزه ، ج 2 ، ص 50؛ سیره ماه رمضان ، ص 179.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

5- آثار بهداشتی
اشاره
روزه از نظر بهداشت جسم و سلامت بدن، مخصوصاً در سلامت معده و پاکسازی آن از انواع غذاها که موجب انواع بیماری هاست اثرات فوق العاده دارد.
ص: 67
معده و دستگاه گوارش از اعضاء پرکار اندام آدمی است با سه وعده غذا که معمول مردم است، تقریباً در همه ساعات دستگاه گوارش به هضم و تحلیل و جذب و دفع مشغول است.
روزه، باعث می شود که از یک سو این اعضاء استراحت کنند و از فرسودگی مصون بمانند و نیروی تازه ای بگیرند و از سوی دیگر ذخایر چربی که زیان های مهلکی دارند، تحلیل رفته و کاسته شوند.
در روایات اسلامی، حتی به فوائد جسمی روزه نیز تصریح شده تا برخی از سست عنصران، اگر نه با ایمان کامل، لااقل با توجه به فوائد بهداشتی روزه،این فریضۀ ثمربخش را بجای آورند و از سودمندی های گوناگون آن در حد خود بهره ور شوند.پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله وسلم) در همین رابطه فرموده است: صُومُوا تَصِحُّوا.(1) روزه بگیرید تا سالم بمانید.
و نیز فرموده اند: اَلْمِعْدَةُ بَیْتُ کُلِّ داٰءٍ، وَ الْحِمْیَةُ رَأْسُ کُلِّ دَوٰاءٍ.(2) معده مرکز و خانۀ هر دردی است و پرهیز و اجتناب (از غذاهای نامناسب و زیادخوری) اساس و رأس هر داروی شفابخش است.
ص: 68
________________________________________
1- ارکان اسلام ، ص 33 .
2- سفینه البحار، ماده طب ، ج 2 ، ص 78 .
از نظر روانی و اخلاقی، مردمی که همیشه سیر می خورند، تدریجاً یک حالت طغیان و غرور برایشان دست می دهد. و در نتیجه به کارهای ناپسندی دست می زنند و علاوه بر این از بسیاری کمالات معنوی باز می مانند، پُر واضح است که انسان وقتی همیشه سیر خورد، کم کم شهوات بر او غالب می شود و چه بسا او را به نافرمانی از خدا وادار می کند، مخصوصاً اگر جوان و عزب باشد، و نیز پس از گذشت مقداری از زمان تغذیه، خواب بر او مستولی می شود و هر اندازه معده از غذا پرتر باشد، تسلط خواب بر انسان بیشتر است و قهراً انسان را از کسب کمالات و فضائل زیادی از قبیل تحصیل علوم و عبادات و ... باز می دارد.لذا پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) می فرماید: اِیّاکُمْ وَ الْبَطْنَةَ فَاِنّْها مَفْسَدَةٌ لِلْبَدَنِ وَ مُورِثَةٌ لِلسُّقْمِ وَ مَکْسَلَةُ عَنِ الْعِبادَةِ.(1)

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

بپرهیزیداز پرخوری و امتلاء معده، زیرا پرخوری موجب فساد بدن و سوء هاضمه و باعث انواع بیماری ها و عامل کسالت بدن از اجرای عبادات الهی خواهد شد.
و یا در جای دیگر، حضرت می فرماید: مَنْ تَعَوَّدَ کَثْیرةُ الطّعامِ و الشَّرابِ قَسیٰ قَلْبُهُ.(2)
ص: 69
________________________________________
1- روزه، درمان بیماری روح و جسم ، ص 84 .
2- همان ، ص 85 .
آن کس که عادت به پرخوری داشته و زیاد می نوشد، قلب او سیاه می گردد (یعنی آمادگی بیشتری برای جنایات و کارهای زشت پیدا می نماید و نمی تواند مخلصانه و با حال بندگی عبادت خدا کند).
و نیز فرموده اند: لا تُمیتُوا الْقلْبَ بِکَثْرَةِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ فَاِنَّ الْقَلْبَ یَمُوتُ کَالزَّرعِ اِذا کَثُرَ عَلَیْهِ الْماءُ.(1)
قلبتان را با زیاد خوردن و نوشیدن نکُشید، زیرا قلب (کسی که معده اش پُر از غذا و مایعات است) می میرد، مثل زراعتی که هرگاه آبش از حد زیاد باشد، خراب می شود.بنابراین روزه بهترین وسیله برای بهداشت جسم و استراحت معده و در حکم موتور بدن است، مخصوصاً یک ماه روزه در سال، برای حفظ الصّحه و سلامتی بدن کسی که عادت به پُرخوری دارد، بسیار مفید است که مصداق «صُومُوا تَصِحُّوا» برای بهداشتِ شخص پرخور، بسیار به جا است.
یکی از دانشمندان روم می گوید: اولین بیماری مربوط به پُرخوری بود، و نخستین درمان نیز روزه گرفتن است.(2)
ص: 70
________________________________________
1- همان ، ص 85 .
2- روزه درمان بیماری¬های روح و جسم ، ص 86 .
این سخن را در حدود 1400 سال پیش رهبر بزرگ اسلام با الهام از وحی در اختیار همۀ مردم دنیا قرار داد و آن همان جملۀ معروف «اَلْمِعْدةُ بَیْتُ کُلِّ دَاء وَالْحِمْیَةُ هِیَ الدَّوٰاء» می باشد که بهترین دستورالعمل بهداشت جسم و تغذیه انسان هاست.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

یک پزشک مصری در حدود 3600 سال قبل به صورت فکاهی، ولی نیشدار می گوید: «انسان پرخور با یک چهارم غذاهایی که میخورد زنده می ماند و با سه چهارم دیگر آن پزشکان امرار معاش می کنند»!(1)
این کلام طنز، یک واقعیت است، زیرا بیماری های انسان ناشی از پرخوری و بدخوری است و بنابراین اغلب این پُرخورها هستند که با بیماری های خود کیسۀ اطباء را پر نموده و با کارد جراحی تشریح می گردند که پس از نابود شدن کثیری از آنان، بعضی معالجه و مداوا می شوند.
با پیشرفت دانش پزشکی، برخی از پزشکان و متخصصان دریافته اند که امساک از خوردن و آشامیدن، عالی ترین روش درمانی است.
یکی از پزشکان می گوید: «طرح درمان بوسیلۀ روزه چنان معجزه آساست که بکار بستن آن ،مسیر طرح ها و برنامه های طب عملی و
ص: 71
________________________________________
1- روزه درمان بیماری های روح و جسم ، ص 86 .
جراحی را تغییر خواهد داد، زیرا روزه راه تازه ای به روی دانش پزشکی می گشاید، و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماری ها به این دانش می بخشد، سلاحی که می توان آن را از راه های گوناگون مورد استفاده قرار داد، و انسان را در مبارزه با علت بیماری ها برای بهبود بیماران به نتیجۀ مطلوب و آشکار می رساند».(1)
خلاصه اينكه؛بررسی فواید بهداشتی وطبی روزه در این مختصر نمی گنجد،آنانکه به توضیح بیشتر علاقمندند، می توانند به کتاب هایی که در این زمینه تألیف شده است، مراجعه نمایند.(2)
آنچه بر شمردیم، گوشه هایی از برخی نتایج و آثار فریضۀ الهی روزه است، و ماه روزه علاوه بر این ها، سودمندی ها و برکات دیگری نیز دارد که در پرورش اسلامی فرد و جامعه بسیار مؤثر است:

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

1. تقویت اراده

بدست آوردن ارزش های اخلاقی و تأمین سعادت آخرت، همراه با تحمل ناگواری هاست.
ص: 72
________________________________________
1- روزه روش نوین ، تألیف الکسی سوفورین .
2- رک:اهمیت روزه از نظر علم امروز ؛ روش نوین برای درمان بیماریها ؛ اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج 3 .
حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: «اَلْمَکارِمُ بِالْمَکارِه».(1)
ارزش های والای انسانی با ناگواری ها بدست می آید.
تحمل ناگواری ها، نیاز به اراده ی نیرومند دارد که با داشتن آن، انسان بر خواسته هایی که او را فرومایه می سازد، پیروز می گردد.اراده؛ همان ترمزی است که در سراشیبی هلاکت، انسان را نجات می دهد و بهترین راه برای بدست آوردن آن، روزه گرفتن است.
انسان با روزه داری،که امساک از خوردن وآشامیدن و خودداری از برخی چیزهای دیگر است، در واقع با خواهش های خویش می جنگد و در برابر غرائز خود مقاومت می کند تمرین این عمل، اراده و تصمیم را در انسان نیرومند می سازد و جان را از قید حکومت و سلطۀ هوس ها و خواهش ها می رهاند.
2. عزّت نفس
انسان با ایمان، عزیز است و حق ندارد خود را نزد دیگران خوار و ذلیل کند. با گرفتن روزه، در می یابیم که برای رسیدن به آب و نان، نباید بردۀ این و آن شویم.حق دیگران را پایمال نموده و برادران دینی خود را فریب دهیم. اگر در تنگناها قرار گرفتیم، هرگز آبرو و
ص: 73
________________________________________
1- غرر الحکم ، ج1 ، ص 19 ، ح43 .
حیثیت خود را از دست نداده و دست نیاز به دیگران دراز نکنیم و اگر بیگانگان خواستند با کمک های اقتصادی، شرف و استقلال ما را به یغما ببرند، هرگز زیر سلطه آنان نمی رویم و اگر ما را محاصره اقتصادی قرار دهند، مقاومت می کنیم.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

3. صبر و حلم

صبر از خصائصی است که در اخلاق اسلام بر آن بسیار تأکید شده است، انسان مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی خویش، درراه هدف هایی مبارزه می کند و با مشکلاتی نیز روبرو است، بدون خصلت صبر، پیروزی بر مشکلات و رسیدن به هدفها آسان نیست.
انسان زودرنج و کم حوصله، نزد دیگران سبک و بی مقدار است و از میدان امتحان نیز، سربلند بیرون نمی آید، ولی همه مردم، انسان خویشتن دار و پرحوصله را دوست دارند، وجود او را مفید می دانند.
روزه (به ویژه در روزهای گرم و طولانی تابستان که فشار تشنگی طاقت فرسا می شود) بطور چشمگیری به انسان صبر و مقاومت میبخشد و تحمل رنج و سختی را بر آدمی آسان می سازد.
ص: 74
قرآن کریم با توجه به همین اثر است که از روزه به «صبر» تعبیر کرده است: وَاسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ و الصَّلواةِ...(1) از صبر (روزه) و نماز کمک بگیرید.
و پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله وسلم) ماه رمضان را ماه صبر نامیده اند و فرموده اند: «شَهْرُ الصَّبْرِ وَ اِنَّ الْصَّبْرَ ثَوابُهُ الْجَنَّةُ».(2)رمضان ماه صبر است و پاداش صبر، بهشت است.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

4. فروتنی و تواضع

خودبزرگ بینی وغرور،خصلت زشتی است که انسان را در اجتماع از چشم دیگران می اندازد.انسان مغرور، همیشه تنهاست، هیچکس دوست ندارد با او رفت و آمد کند؛ چرا که کسی حاضر نیست، فخرفروشی او را تحمل کند و خود را نزد او کوچک نماید.
انسان با روزه گرفتن، ناتوانی و بیچارگی خود را در می یابد و باور می کند که فروتنی و تواضع، امری پسندیده است.
ص: 75
________________________________________
1- سوره بقره/45 .
2- کافی ، ج4 ، ص 66 .