سلامتى تن و روان

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

دوم _ سفر از حق به سوی حق :

در این جا ، سالک پس از ادراک قلبی و حضوری ، در طلب ادراک و شناسایی صفات جلال و جمال بر می آید و سیر حقانی دارد ، نه سیر نفسانی .
این قطره ، به دریای وجود می پیوندد
و جلوه حقیقت مطلق بر او می تابد .
در این حال ، او ، تمام مظاهر و مزایای موجودات و خلقت را یک حقیقت وحدانی و وجود مطلق می بیند (= وحدت در کثرت) و ضمناً تمام فعلیات و کمالات خلقت و هستی را در وجود منبسط حقانی ، به نحو وحدت و بساطت مشاهده می نماید .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

(= کثرت در وحدت)

سوم _ سفر از حق به سوی خلق :

در این سفر ، سالک به مقام خلیفه اللّهی مفتخر می شود که همان نمایندگی حق تعالی است و او در این مرحله با چشم خدا و گوش و دست او عمل می نماید .
نتیجه آن که ، در توحید ، دو بودن معنایی ندارد ، حال آن که در صورت ، کثرت و تعداد وجود دارد و هر چه هست ، چه در صورت و چه در معنا ، شأنی از شئون و مظهری از مظاهر اوست .
اگر دوگانگی را به حساب آوریم ، غلط است و این نیز که می گوییم :
«ما و او» اشتباه است; چرا که یکی هست و هیچ نیست جز او .
خلاصه ، در بحث توحید به یگانگی خدا می رسیم ، که خدا خود فرمود :
(قل هو الله أحد)

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

اقسام توحید
و توحید بر چهار قسم است :
1 _ توحید در ذات ; 2 _ توحید در صفات ; 3 _ توحید در افعال ; 4 _ توحید در عبادات .
ضد هر یک از این اقسام ، شِرک است .
توحید در ذات :
منزه دانستن ذات پروردگار از هر چیز را گویند .
ذات حق ، ذات یگانه ای است که در الوهیّت
و حقیقت شریکی ندارد و وجود حقیقی با واجب الوجود منحصر به یک حقیقت وحدانی است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

توحید در صفات :

صفات خدا ، عین ذات اوست و زائد بر ذات او نیست ، و اگر چه جلوه صفات خدا ، مفهوماً متعدد است ، اما همه آنها حقیقتاً یک چیزند و آنچه در این رابطه مربوط به سالک می شود ، این است که او می تواند تجلّی یا واسطه این صفات تجلّی یافته خدا شود که مقام والایی است و همان قرب به خدا و باقیات صالحات است که برای او می ماند .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

توحید در افعال :

فعل خدا از هر چیز منزّه و فاعل عالم ، فقط خداست .
فعل بشر ، در جهت طولی و در حد تکلیفی است که به او واگذار شده و این در مورد خیر است که مربوط به پروردگار و منشأ بی نهایت خیره است; چنان که خدا خود می فرماید :
(قل کلّ من عند الله) .
اما آنچه فعل بشر است ، مربوط به حد عدمی ما می شود(یعنی ماهیت ما) که آن نیز تحت تقدیر پرورگار است که از عدم انجام تکلیف ما رخ می دهد یا لازمه نقصها و قصورها و عیبها هستند :
(ما أصابک من حسنه فمن الله وما أصابک من سیّئه فمن نفسک) .
هر نعت که از قبیل خیر است و کمال
باشد ز نعوت ذات پاک متعال
هر وصف که در حساب شرّ است و وبالدارد به قصور قابلیات مآلرابطه فعل ما با خدا ، در مثال ظاهری ، مثل رابطه چشم ما با خود ماست که اگر چشم ما ببیند ، خود ما دیده ایم و
در این جا چشم البته تکلیفی داشته است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

توحید در عبادت :

توحید در عبادت ، عبارت است از این که هر حرفی ، پنداری ، عملی و یا هر چیزی باید خالص برای خدا و سزاواری خدا باشد; یعنی هیچ گونه ریا ، غَرَض نفسانی ، حظّ نفسانی و جز آن وجود نداشته باشد .
در این گونه عبادات ، انسان نباید خود را مستحق اجر و ثوابی بداند و در اعمال خود هیچ گونه شایبه ای راه ندهد ، جز این که خدا را سزاوار این اعمال بداند .
طاعت آن نیست که بر خاک نهی پیشانی
صدق پیش آر که اخلاص به پیشانی نیست
با تو ترسیم نکند شاهد روحانی روی
کالتماس تو بجز لذت نفسانی نیست
البته ، در این جا دو توضیح لازم است :
اوّل آن که ، خدا طبق وعده ای که داده است ، عمل می کند; دوم این که ، توفیق ما در این امر ، از کرم و لطف اوست و هر چه خدا بخواهد همان می شود .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

چند نکته
1 _ پوینده راه خدا می تواند با برداشتن حجابها و هواهای نفس ، مظهر تجلّی یا واسطه صفات خدا شود (= ظهور انوار الهی در قلب) و به عبارتی ، سالک می تواند محلّ تجلّی اسمای حُسنای پروردگار قرار گیرد و این معنای سخن علی(علیه السلام) است به کمیل که فرمود :
«هتک السّتر لغلبه السّرّ . »
حق فشاند آن نور را بر جانها
مقبلان برداشته دامانها
و آن نثار نور ، که هر کو یافته
روی از غیر خدا برتافته
هر که را دامان عشقی نابده
ز آن نثار نور بی بهره شده
2 _ گفتیم که در سوره
نساء ، آیه 78 ، آمده است :
(قل کلّ من عند الله)
بگو :
«همه از جانب خداست . »
ضمن این که همه چیزها از جانب خداست ، از یک طرف ، شرور که از وجود ناقص ما سر میزند ، تحت سیطره و تقدیر و قوانین الهی اند .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

در قرآن آمده است :
(وما أصابک من حسنه فمن الله وما أصابک من سیّئه فمن نفسک)
هر چه از خوبیها به تو می رسد از جانب خداست ، و آنچه از بدی به تو می رسد از خود تو است .
اما به هر حال ، توحید در مقام فعل ، از مقامات بسیار متعالی است و خیلی از مردم در مقام فعل ، غیر را هم مؤثر می دانند که در سوره یوسف ، آیه 106 ، آمده است :
(وما یؤمن أکثرهم بالله إلاّ وهم مُشرکون)
و بیشترشان به خدا ایمان می آورند جز این که [ با او چیزی را ] شریک می گیرند .
3 _ گروهی معتقدند کسی که در عبادت حظّ نفس ، در نظرش باشد ، از یک بت پرست بدتر است; چرا که بت پرست ، بت را وسیله تقرّب به خدا قرار می دهد ، اما کسی که نفس را بپرستد ، هدفش ، نفس خود است (یعنی نفس را خدا پنداشته) که این از بت پرستی بدتر است .


4 _ نتیجه معرفت و تحصیل موارد چهارگانه در توحید و دوری از شرک ، به وجود آمدن تقواست ، که همانا حفظ خود از هر گونه آلودگی و توجه کامل به خدا در زبان و دل و عمل انسان است .
عملی که انجام می
دهیم ، اگر برای غیر او باشد ، رضای خدا را ، که اصل است ، حاصل نکرده ایم ، و لذا تقوا در ما نیست و توشه ای نداریم و از آیه (خیر الزّاد التّقوی)محروم شده ایم .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

5 _ البته ، کسی که به زبان نمی گوید خدا دو تاست ، ولی قلبش در ایمان مطمئن نیست و پرده اسباب در جلو چشمش خودآرایی می کند و اشکال رنگارنگ دنیا او را فریب می دهد و مشغول به خود می سازد ، گمان می کند که حقیقتاً امور منوط به همین اسباب ظاهری است و به کلّ ، از مسبّب الاسباب غافل و مشغول انجام امور می شود .
مرکب همت سوی اسباب راند
از مسبب لاجرم محجوب ماند
آنکه بیند او مسبب را عیان
کی نهد دل بر سببهای جهان
و این است که گاهی امور را مستند به خود و گاهی مستند به دیگران و گاهی مستند به اسباب می داند و اگر در احوال خود دقت و کنجکاوی کنیم ، کمتر کسی یافت می شود که چشم از اسباب برداشته و دل به مسبب الاسباب دوخته باشد و در تمام امور به حق تعالی توجه داشته باشد و همین است که قرآن می فرماید :
(وما یؤمن أکثرهم بالله وهم مشرکون) .
اینک ، دقت کنیم که شرک چیست .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

12 _ حسد

حسد ، دارای مراتبی است و نیز از شدت و ضعف برخوردار است .
بدترین نوع آن این است که ما آرزو کنیم که نعمت یا مقامی که دیگری دارد ، از او گرفته شود و نوع دوم آن است که نعمت و مقام او از او گرفته شود و به ما داده شود .
وسرانجام ، نوع سوم ، آن است که آرزو کنیم نعمت و مقامی که دیگری دارد ، ما هم مثل آن را داشته باشیم .
البته هر سه نوع مذموم
است و به حساب حسد گذاشته می شود .
توضیح این که شخص حسود باید بداند که اوّلا مال و مقام این دنیا اعتبارات و امانات هستند که خداوند جهت رفع امور زندگی افراد مقدّر کرده و خود آن مال یا مقام ، هدف نیست ، بلکه میزان ، امانتداری و انجام تکلیف در مورد آن مال یا مقام است .
با توضیحی که دادیم ، مال و مقام انسان را به هدف اعلای حیات نمی رساند ، اما مال و مقام ، ابزاری هستند که حتی اگر تکلیف و امانت خود را درست نسبت به آنها انجام دهیم ، ممکن است شرّ باشند .
و لذا به ظواهر حسادت کردن ، غیر از حسادت ، مصیبت هم هست .
ثانیاً ، داشتن یا نداشتن این دنیا ، که همه اش اعتبارات است ، چقدر ارزش دارد که انسان به آن حسادت کند؟! اما نتیجه خطرناکتر که از حسادت به وجود می آید ، این است که شخص ، در حقیقت نسبت به نعمت خدا و قسمتی که مدبّر حکیم قرار داده ، مخالفت کند و در حقیقت ، به فعل حق اعتراض دارد ، و لذا در عمل و فکر خود عصیان می کند و در نتیجه به دین خود و عبودیّت خود آفت می رساند و حال و هوای عبودی را از خود می گیرد .
تنها مورد مجاز برای مردم معمولی ، این است که از خدا بخواهند (بدون نظر به دیگران و مقایسه با دیگران که همان حالت حسادت است) آنقدر زندگی آنان را تأمین کند که بتوانند با شادابی و طراوت بندگی کنند و البته
ایرادی که به این امر وارد است ، این است که ما برای خدا ، تکلیف تعیین کرده ایم و خدا ، هرچه به ما داده ، باید در مقام رضا آن را بهترین بدانیم و به قسم خود راضی باشیم .
مهم آن است که قسم خود را نردبان رسیدن به حق قرار دهیم ، لذا هر چه خدا مقدر فرموده و هر چه داده ، خوب است .
نکته مهم دیگر این که ، خدا بنده را در داشتن می آزماید و گاهی در نداشتن .
مهم ، مرتبه عبودی ماست که در این راه تعیین می شود .
البته ، اگر مال و مقام باشد و حلال و حرام آن نیز رعایت شود و در راه بندگی به کار گرفته شود ، بسیار مطلوب است .
تنها مورد پسندیده برای ما ، غبطه است ، آن هم فقط در اعمال و مقام های عبودی ، و نسبت به اولیای خدا که انسان آرزو کند که خدایا مرا نیز به آن مقامها برسان و این مقبول است ، اما اگر همین امر ، در مورد امور دنیوی باشد که :
«خدایا مرا مانند فلان کس ، که در امور دنیوی به ظاهر موفق است ، موفق بگردان . »
البته این درجهای از حسد را دارد .
در قرآن کریم در باره حسد ، در سوره یوسف ، همان مثال برادران یوسف آمده است که به یوسف حسد بردند و در سوره فلق می فرماید :
«به خدا پناه ببرید در موقع حسدِ حسودان . »