علم اقتصاد چگونه علم شد

[*~* مهسا *~*]

نهادگرای دیگر امریکایی "کامونز" استاد دانشگاه ویسکانسین است که در عمل به عنوان یک سیاستمدار اصلاح طلب به تهیه و تصویب مقرراتی در حمایت از کارگران در مقابل انحصارات صنعتی پرداخته و در زمینه مبانی حقوقی سرمایه داری تحقیقاتی کرده است.(goldberg-1976) کامونز در جستجوی سیستمی بوده است که عدالت و کارآیی را هماهنگ سازد. نهادگرای آمریکایی دیگر, میچل است که استاد شیکاگو و از مؤسسین "nber" می باشد. میچل به مطالعه نقش نهادهای مادی و مالی آمریکا در تحولات اقتصادی پرداخته و از کاربرد آمارهای اقتصادی در نظریات علمی طرفداری کرده است.

[*~* مهسا *~*]

ایزر اقتصاددان دیگری از اواسط قرن بیستم است که فارغ التحصیل شیکاگو بوده و از اصلاح طلبانی است که سیاستگذاری و برنامه ریزی محدود را برای هدایت سیستم بازار توجیه می کنند.(walker-1979)

در آن عصر, این نوع تمایلات اصلاح طلبانه در تئوری اقتصاد از امریکای شمالی فراتر نرفته و به طور کلی در مقابل موج سیستماتیک و مدون اقتصاد نئوکلاسیک که ریشه در مدارس انگلیسی سنتی دارد کار بجایی نمی برد و بتدریج با ظهور و رواج عقاید کینز رنگ می بازد. هر چند بازتاب این گونه تفکر انتقادی در آمریکا معاصر محسوس گردیده و از سوی گالبرایت و دیگران به صورت نوعی نهادگرایی جدید دنبال می شود. (galbraith-1952)

[*~* مهسا *~*]

□ اقتصاد کینز و تولد نظریات اقتصادی کلان

نظریات پولی کلاسیک فرایند نوسانات پولی و چگونگی تعدیل اقتصادی و حصول تعادل کلان را مورد توجه قرار نمی داد و نقش نرخ بهره در این نوسانات به صراحت روشن نمی گردید " ایرونیگ فیشر" استاد دانشگاه پپل در آمریکا و " کنات ویکسل" اقتصاددان شهیر سوئدی به تفصیل به این مقوله مهّم می پردازند . (CROCKETT- 1980)
در معامله فیشر تقاضای پول تابع در آمد و نرخ درآمد بهره اسمی فرض می شود. [Md=F(Y,i)] و نرخ بهره اسمی، مجموع تورم مورد انتظار و نرخ بهره واقعی تعریف می گردد [i=p*+ r]

[*~* مهسا *~*]

ویکسل این روش تحلیل را مکانیکی می داند و با توضیحاتی سعی دارد آن را به یک تئوری تقاضا برای پول تبدیل کند. او می کوشد که نظریات پولی کلاسیک را با نظریه ارزش ترکیب کند و از طریق نظریه تعادل جزئی مارشال به نوعی سیستم عرضه و تقاضای کل برسد.

ویکسل می خواهد نشان دهد که ممکن است حرکات تقاضای کل اسمی ( پولی) در اثر تغییرات حجم پول کمتر یا بیشتر از حرکات عرضه کل واقعی باشد.

کار ویکسل در این زمینه یک نوآوری بوده و نشان می دهد که حرکات پولی می تواند سبب نوسان در تفاضل نرخ بهره مشهود و نرخ بهره طبیعی ( بازده سرمایه گذاری) گردیده و نوسانات عرضه و تقاضای کل را به وجود آورد . (patinkin- 1965)

[*~* مهسا *~*]

از طرف دیگر اقتصاد دانان کمبریج ( مارشال ، پیگو و رابرتسون) تقریباً مقارن با ویکسل می کوشند که ضمن حفظ سنت تعادل جزئی، از پیوند نظریه مقداری پول با نظریه ارزش فرایند تعادل پولی، اقتصاد را بررسی کنند.

مارشال در معامله معروف پولی کمبریج (M=k.P.T) در واقع تعادل عرضه و تقاضای پول را نشان می دهد . به طوری که (M) حجم پول یک متغیر برون زا بوده و با تقاضای پول ، که به صورت جزئی از در آمد تعریف شده، به تعادل می رسد.

به این ترتیب فیشر و مارشال هر دو بر روی نقش واسطه ای پول تاکید می کنند . ولی بطور مستقیم به تحلیل نقش نرخ بهره در نوسانات اقتصادی نمی پردازند. این کوتاهی سبب نقایص جدی در تئوری کلاسیک سبک گردیده و به عدم ارتباط سیستماتیک بازار پول و کالا تعبیر می شود و نتیجه این می شود که اثر توازن واقعی (REAL BALANCE) آشکار نگردیده و امکان انتقال حرکات آن به بازار کالا بررسی نمی شود

[*~* مهسا *~*]

جا گذاشتن اثر توازن واقعی ( در نظر نگرفتن نقش نرخ بهره در معادله توازن پولی) سبب می شود که بر خلاف میل مارشال نظریه پولی و نظریه ارزش نئوکلاسیک پیوند نخورند . هر چند که ویکسل نیز در این مورد قدمهایی برمی دارد، ولی او نیز در نهایت به دفاع از نظریه مقداری کلاسیک می پردازد و این مباحثات تا بعد از کینز هم باقی می ماند.

دنیای معاصر کینز تحولات شگرفی در زندگی اقتصادی و سیاسی است. جنگ جهانی اول، تجزیه امپراطوری های اروپایی، انقلاب روسیه و بالاخره بحران بزرگ دهه 30 اثرات وسیعی در عقاید و اندیشه های متفکرین برجای می گذارند. بحران اقتصادی در ابعادی بروز می کند که تقریباً همه را از معجزه دستهای نامرئی در اقتصاد آزاد ناامید می سازد. نظریه های فلسفی اقتصاد کلاسیک و فرمول بندیهای ریاضی نئوکلاسیک هیچ کدام برای توضیح کامل و یا تصحیح دائمی آن کافی به نظر نمی رسند.

[*~* مهسا *~*]

جان مینارد کینز که در یک خانواده دانشگاهی رشد می کند و اقتصاد کلاسیک را از مارشال می آموزد ، در دوره تحصیل و تحقیقات خود با تحولات اقتصاد نئوکلاسیک آشنا می شود و نیروهایی را که موافق یا مخالف نظریات سنتی اقتصاد کار می کنند به خوبی تحلیل می کند و کم کم از بدنه اصلی اقتصاد نئوکلاسیک فاصله می گیرد و دور می شود. کینز در سالهای اوج بحران بزرگ و تحت تأثیر محیط اقتصادی راکد و بحران زده دنیای صنعتی به تالیف اثر عمده خود ( نظریه عمومی اشتغال ، بهره و پول) می پردازد. از لحاظ روش شناسی، کینز پایه گذار شاخه جدیدی در علم اقتصاد شناخته می شود که با رفتار متغیرها و مقادیر کلی اقتصاد در سطح ملی سرو کار دارد و ما آنرا اقتصاد کلان می نامیم.

[*~* مهسا *~*]

در اصطلاح کینز همه پیشینیان اقتصاد از اسمیت و ریکادو گرفته تا مارشال و پیگو کلاسیک هسند. او اقتصاد کلاسیک را یک مدل ایده آل ( غیر واقعی) تلقی می کند. اختلاف اصلی کینز با کلاسیک ها ( و نئو کلاسیک ها) در مورد قانون بازارهای سه است. کلاسیک ها اقتصاد پولی را درست مانند یک اقتصاد تهاتری فرض می کنند ( پیگو پول رامثل نقابی می داند که عملکرد واقعی اقتصاد را می پوشاند) ؛ و تعادل دائمی اقتصاد کلاسیک از طریق یک نرخ بهره کاملا انعطاف پذیر در برابری دائمی سرمایه گذاری و پس انداز خلاصه می شود؛ و بازار در یک شرایط رقابتی دائمی فرض می شود که همیشه درست باندازه تولید می کند ( نه کمتر و نه بیشتر ) . از این روست که همیشه در اشتغال کامل تخلیه می شود . یعنی قانون بازارهای سه همیشه پابرجا است.

[*~* مهسا *~*]

حال اگر بدلیلی بازار نتواند سرمایه گذاری و پس انداز را به تعادل برساند ( مثلاً مردم زیاد پس انداز کنند)، در این صورت هم باکی نیست. زیرا انعطاف مزدها و قیمتها، تعادل را حفظ خواهد کرد. یعنی به لحاظ کاهش تقاضای کل قیمتها و مزدها پایین می آیند و بازار باز هم به تعادل می رسد. پس هر نوع عدم تعادل امری گذراست و رقابت دائمی ، اقتصاد را به تعادل می رساند.

کینز می کوشد که این نظریه را رد کند و معتقد است که تعادل پس انداز و سرمایه گذاری به این سادگی نیست، بلکه هر کدام با متغیرهای دیگری ( غیر از نرخ بهره ) در ارتباط اند و دلیلی ندارد که تعادل تصادفی آنها در اشتغال کامل باشد. بعلاوه به نظر او عدم انعطاف در مزدها و قیمتها ( انحصارات و اتحادیه های کارگری) مانع از سهولت رسیدن به تعادل می شود. کارگران دچار توهم پولی اند و کاهش مزد پولی را نمی پذیرند. حالا اگر بپذیرند چه می شود؟ او می گوید که در این صورت مزد واقعی کم تر میشود و اشتغال بالا می رود (به شرط ثبات قیمتها) ولی اضافه می کند که قیمت ها ثابت نمی مانند، زیرا کاهش مزدها ، کاهش تقاضای کل است و این امر رکود و کاهش قیمتها را در پی دارد؛ و کاهش قیمتها مانع از آن است که مزد واقعی کاهش یابد و اشتغال را افزایش دهد و به این ترتیب به بیکاری و رکود بیشتری خواهیم رسید.

[*~* مهسا *~*]

کینز فکر می کند که یک چنین بیکاری بایستی با مداخله دولت در تقاضای کل اصلاح شود. بطوری که از طریق یک سیاست انبساطی ( پولی و یا مالی) قیمتها افزایش می یابند و کارگران افزایش قیمت را می پذیرند به شرطی که مزد پولی آنان ثابت بماند ( تنزل نکند).

این باعث کاهش مزد واقعی آنان شده و به افزایش اشتغال می انجامد(Hicks- 1937) . به نظر کینز اگر اقتصاد به حال خود رها شود ممکن است به یک تعادل بدون اشتغال کامل برسد. و فرض مزدها و قیمتهایی که در جهت پایین انعطاف داشته باشند ( هر چند غیر واقع بینانه) اشتغال کامل را تضمین نمی کند . در این شرایط به لحاظ وجود تقاضای سفته بازی برای پول، بعید است که سیاست پولی بتواند مفید واقع شود. لذا کینز تنها نسخه موثر را سیاست مالی می داند ( مالیاتها و مخارج دولت) که می تواند نوسانات تجارتی را اصلاح کند