مدیریت، عدالت ، مهدویت

[*~* مهسا *~*]

28ـ در زمان قائم(عج)، فراوانی و وفور از جهت باران و کشاورزی است. کینه از دل بندگان می رود، وحشیان رام می شوند، یک زن بین عراق و شام عبور می کند. در حالیکه همه جا همواره گیاهان و مزارع است و زینت خود را با خود دارد، هیچ درنده ای او را دچار اضطراب و ترس نمیکند. اگر می دانستید به خاطر ایستادگی در برابر دشمن و تحمل ناروائی که می شنوید چه چیزی برای شما خواهد بود و هر آینه دلهای شما شاد می شد.

[*~* مهسا *~*]

29ـ امیرالمومنین(ع) می فرماید:

مهدی(عج) فرماندهان (فرمانداران) را به شهرها میفرستد تا به عدالت بین مردم حکم کنند. گوسفند یا گرگ یکجا خواهند بود، بچهها با عقرب و مار بازی میکنند، بدون آزار و اذیت... بدی میرود و خوبی باقی میماند. رونق کشاورزی بیاندازه میشود. زنا، شرب خمر و ربا رخت برمیبندد، مردم به عبادت، شریعت و دیانت روی می آورند، نماز جماعت رونق میگیرد. عمرها طولانی می شود، امانات اداء میشود، درختان پرمیوه میشوند، برکات فراوان میگردد، اشرار نابود میشوند، اخیار باقی میمانند، دشمنان اهل بیت باقی نمیمانند.

این مشتی از خروار است. احادیث فراوان ولی مجال این مقال اندک است.

دو عنصر برنامهریزی و عدالت از میان این اخبار نورانی موج میزند. نیاز به شرح نیست ((عدالت اجتماعی)) که شامل عدالت در همه عرصهها میشود، کاملاً مشهود است.

[*~* مهسا *~*]

در حدیث 19، بحث از پر کردن زمین از قسط و عدل است و در حدیث 28: بحث از حکومت عادلانه فرمانداران و کارگزاران او در بلاد است. از این قبیل اخبار که از اعمال عدل به شکل مطلق یاد میکند، در جوامع حدیثی مهدوی فراوان است. مخصوصاً که اصطلاح (مملو کردن) طرح شده، آنهم بعد از مملو بودن از ظلم، پرکردن عدل" یعنی فراگیری و گسترش و همهجانبگی عدالت. استاد مطهری میگوید :

((آیات قرآنی عدل را چهار قسمت کرده: عدل تکوینی، عدل تشریعی، عدل اجتماعی و عدل اخلاقی و آنچه در قرآن در زمینه عدل اجتماعی آمده، چهار قسمت است: عدل خانوادگی، عدل قضایی ، عدل اصطلاحی اجتماعی و عدل سیاسی بیش ترین آیات مربوط به عدل و درباره عدل جمعی و گروهی است، اعم از خانوادگی، سیاسی، قضایی، اجتماعی. تا آنجا که این بنده به تقریب به دست آورده در حدود 16 آیه در این زمینه است.

[*~* مهسا *~*]

برنامه حضرت مهدی(عج) امتلاء ارض از عدالت به صورت تمام و کمال است والا (یملأ الارض به قسطا و عدلا) معنا ندارد و اما آنچه از اخبار به دست میآید و جز برنامه عادلانه اوست:

الفـ عدالت اقتصادی (آشکار شدن گنجها در حدیث 16) که در احادیث فراوانی به آن اشاره شده، حاکی از یک فعالیت عظیم و رونق اقتصادی است که آنچه ثروت در دل زمین است استخراج میشود. هرچند لحن آیات حاکی از یک اعجاز و کرامت است، ولی میتواند حاکی از قدرت مدیریت برنامه ریزی آن حضرت در به کارگیری نیروها هم میباشد. به هرحال، این اصطلاح مکرر(آشکار شدن گنجها)، سمبلی از رونق و استخراج معادن گوناگون است" یعنی مدیریت بهرهوری یعنی استفاده از جمیع امکانات زمین، نه اینکه زمین پر از ثروت باشد و مثل بعضی کشورها، مردم روی آن گرسنه قدم بزنند.

بـ اصطلاح ((فراوانی باران )) (حدیث 25 و 26)، ((جوشش چشمهها)) (حدیث 17)، ((فراوانی آب در دولت او)) (حدیث 25) حاکی از عدالت است" چرا که در اخبار است اگر عدالت قضایی باشد، آسمان می بارد. و نیز حاکی از یک (مدیریت آب) است که از شاخههای مدیریت بهرهوری است.

[*~* مهسا *~*]

جـ عدالت بالسّویه اجتماعی کاملا مشهود است" چرا که لحن حدیث مطلق است و شامل همه انسانها در همه زمین میشود. بحث از سرزمین خاص نیست" قلمرو حکومت او سراسر سرزمین و همه انسانها هستند و طبق اخبار که هیچ قیدی ندارد، این ثروت جوشان، فراگیر و بدون تبعیض است و شعبهای از رحمت رحمانیه است.

دـ در تعریف برنامهریزی گفته شد انتخاب اهداف از عناصر اصلی آن است و کلیه اقدامات و تصمیمگیریها برای رسیدن به آن اهداف انجام میپذیرد. مهدی (عج) از حکومت خود چه هدفی دارد، جز همان اهداف که رسول خدا (ص) و امیرالمومنین (ع) داشتند کما اینکه آن حضرت در یک خطبه به چهار هدف اشاره میکند (احیای معالم و شعائر دین خدا، اصلاح (آبادانی شهرهای خدا) امنیت بندگان مظلوم خدا و اقامه حدود خدا) همین اهداف را امام حسین(ع) هم به عینه بیان میکند. این اهداف در یک کلمه قرآنی (قیام به قسط) خلاصه می شود.

[*~* مهسا *~*]

در اخبار فوق، مهدی هم امنیت میآورد. نماد امنیت بازی کردن بچهها با عقربها و مارها بدون ترس (حدیث 15)، مسافرت یک زن با زینت بدون ترس از عراق به شام (حدیث 28)، جمع شدن گرگ و میش با هم (حدیث 15)، رفتن بدیها و بدها و باقی ماندن خوبیها و خوبها (حدیث 23) میباشد. اینها سمبل امنیت بندگان مظلوم است که ((زن و بچه)) به عنوان مثال اتم است که نوعا در بحرانها دچار وحشت میشوند (بیش از مردان) و پرواضح است که امنیت کامل در سایه عدالت قضایی است. اگر قاضیان عادل نباشند و احقاق حق و ابطال باطل نکنند، امنیت افسانهای بیش نخواهد بود. قرآن میفرماید:

(((در زمان ظهور) خداوند برای مؤمنان و عاملان صالح خوف را به امنیت تبدیل می کند.))

و این وعده خدا تحقق مییابد. ((اصلاح در بلاد)) که از اهداف حکومت علوی بوده است هم در حکومت مهدوی از خلال اخبار مشهود است. نسلها اصلاح میشود، اخلاقها اصلاح میشود، بدیها وجود ندارد، منکر زائل میشود، لباسها مندرس نمیشود. هر رنگ بخواهند ظاهر میشود (حدیث 23) اگر دقیق مرور شود، رونق اقتصادی و بی نیازی مردم از هر حیث حاکی از یک عدالت اقتصادی است. فقر توزیع نمیشود که نوعی عدالت منفی است" بلکه فراوانی و ثروت توزیع میشود. این حدیث پیامش این است که کسی زیر خط فقر نیست. تهاجم فرهنگی از بین میرود که نوعی عدالت فرهنگی را میرساند (برای شیطان جایی باقی نمیماند)" یعنی اینکه تهاجم و نقشههای او شکست میخورد. هیچ پدری جلوی فرزندش خجل نیست. تسلط اقتصادی و فرهنگی دارد. مردم مرغ را میخورند، دوباره زنده می شود، یعنی هیچ کمبودی نیست. تمام اهداف چهارگانه علوی و تمام اقسام عدالت که استاد مطهری شمرد، همه در این اخبار مندرج است.

[*~* مهسا *~*]

هـ برخی اندیشوران برآنند که امام مهدی مبدءالآیات است یعنی صاحب معجزه است و تمام برنامه ریزی و سازمان دهی و رهبری و نظارت او اعجاز آمیز است و اخبار حاکی از این امر است. و لذا مدیریت او با استانداردهای مدیریت مادی و تمدنی سازگار نیست طرحی نو در می اندازد با ساقی به هم می سازد و سقف می شکافد و نیز برخی دیگر برآنند که عدالت مهدوی ناشی از عدالت خدایی است و عدل مثل توحید امری فطری است. و چون تمدن موجود بشری افسار گسیخته و به دور از استانداردهای عدل فطری است و امام مهدی (عج) عدالت فطری را پیاده می کند. پس لاجرم با این تمدن های مادی و اندازه های آن نمی سازد و از راهبردهاو راه کارهای دیگر فوق مادی استفاده می کند و جامعه ای بدور از معیارهای شناخته شده می سازد.

به نظر می رسد که لحن اخبار و ادبیات خاص آن که مبتنی بر فرهنگ مغیبات است موجب چنین برداشت هایی شده است در صورتی که اندیشمندی دیگر معتقد است که همه چیز عادی و مادی است حتی اگر بحث از نوری در کف دست یاران مهدی دیده می شود که از یکدیگر اطلاع پیدا کنند همین وسائل ارتباط الکترونیک جدید است و نه امری خارق العاده، آنچه حق است امری میان این دو نوع اندیشه است.

[*~* مهسا *~*]

حکومت حضرت مهدی(عج) چون آخرین حلقه حکومت ولوی و رحمانی است علی القاعده از نوعی کرامت برخوردار خواهد بود تا ریشه تمام ظلم و استکبار را بکند و بخشکاند و چون سنت خداوند جریان امور از طریق اسباب است از تدابیر سیاسی اجتماعی و اقتصادی شناخته شده استفاده می شود منتهی با قدرت و سرعتی خارق العاده تر و به قول بعضی متفکران معاصر (اینکه همه سلاح ها در مقابل مهدی(عج) از کار می افتد به این علت است که حضرت مهدی(عج) آگاهی می دهد لذا آن ها به ناکارایی سلاح ها و تو خالی بودن دشمنان پی می برند و مقابله می کنند و آن سلاح بی تاثیر می شود در مقابل اراده مردم مثل انقلاب بهمن 57) با این برداشت ادبیات کرامت آمیز مهدوی که تا بحال 29 نمونه از آن، در این مقاله نقل کردیم. در عین خارق العاده بودن تاثیر به خاطر شخصیت خارق العاده حضرت مهدی (عج) همه چیز را از طریق اسباب خودش پی می گیرد. و حضور فرشتگان و اجنه هم از این قبیل قدرت های روانی و روحی است که گاهی تحت عنوان (رعب) در بعضی اخبار طرح شده است (حدیث)

این نکته را از این جهت نقل کردیم که وقتی از عصر عدالت همه جانبه در برنامه ریزی آن حضرت سخنی می رانیم نگاه صحیحی داشته باشیم. چرا که حکومت مهدوی همانند حکومت نبوی و علوی برای ما منتظران الگوست صرف امیدزایی نیست باید با استاندارهای بشری قابل تحقق باشد تا بتوانیم در حکومت های اسلامی قبل از حکومت مهدوی به تحقق عدالت اجتماعی همت گماریم.

[*~* مهسا *~*]

بر این اساس حدیث 17 که از سنگ موسی که همراه مهدی است و واجد همه تدارکات است می تواند وسیلهای بسیار پیش رفته باشد چرا که قسمت اعظم علم نزد حضرت مهدی(عج) است و می تواند پیش رفته ترین امکانات را در اختیار بگیرد.

نکته ای که باقی می ماند لحن شدید امام صادق (ع) در حدیث 18 است که مخالفان طولانی شدن سال ها را زندیق می شمارد کما اینکه مخالفان انشقاق قمر به دست رسول خدا (ص) را زندیق میانگارد. زندیق منکر قدرت خارق العاده الهی است. باید گفت اگر ما قاعده (جریان امور از طریق اسباب) را بپذیریم همه چیز حل می شود. حتی طولانی شدن زمان، کما اینکه در تعریف معجزه و تمایز آن با سحر به همین نکته (تکیه بر اسباب ) اشاره و تکیه می شود.

به تناسب نکته ای برنامه ریزانه هم گفته شود و آن اینکه از انواع برنامه ریزی مدیریت زمان است و حدیث 18 به آن هم اشاره دارد. مدیریت زمان علاوه بر تعریف اصطلاحی آن که بهره برداری بهینه از زمان است و شعار مبنایی آن (توزیع الوقت توسیع الوقت است) با الهام از این حدیث می تواند معنای خاصی پیدا کند و آن مدیریت زمان با ولایت تکوینی است که بتوان آن را توسعه داد، و شاید این معنا باشد که توسیع و طولانی شدن وقت حاکی از بهترین استفاده از زمان است. وقتی از ثانیه ثانیه به شکل مفید استفاده کنیم زمان اضافه می آوریم. صاحبان مدیریت زمان در 24 ساعت که دیگران هم در اختیار دارند برآمدی 72 ساعته یا بیش تر دارند، چرا که بلدند چگونه استفاده کنند، این رمز و راز مدیریت زمان است، بر این اساس توجه به تدبیر الهی حضرت مهدی (عج) و مدیریت فوق عالی زمانی توسط ایشان گویا زمان طولانی تر از همیشه است مثلا در حدیث شماره 26 مدت حکومت ایشان را به هشت یا نُه سال دانسته است ولی همین زمان وقتی خوب بهره برداری شود با هزار سال برابر است.

[*~* مهسا *~*]

لذا آن حضرت برنامه ریزی عادلانه و خارق العاده خود را که در همه ابعاد است در همین مدت کوتاه انجام می دهد ... از این رو نیاز نیست خیلی خود را اسیر اعداد و ارقام نماییم. (والله العالم) این همان عدالت بی پایانی است که توسط آن حضرت انجام می گیرد.

وـ حدیث 20 حاکی از مسلح بودن و توانایی نظامی همگانی است همه به نامشان شمشیری ثبت است این نوعی عدالت است که همه آموزش دفاعی و نظامی می بیننند و نیز فراوانی سلاح را نشان می دهد در مقابل این امت مسلح و تحت فرمان فرمانده چگونه می توان ایستاد؟!

ح ـ حدیث 22 حاکی از اوج عدالت اجتماعی است که آنچنان صحنهها را نورانی می کند که گویا مردم نیازی به نورافشانی خورشید و ماه ندارند. و چون نور فراگیر است، پس عدالت او فراگیر است.

طـ حدیث 25 حاکی از رضایت همگانی از حکومت آن حضرت است که ناشی از اعمال عدالت است. چرا که شادی آسمان و زمین را ناشی از ظهور او و ظهور آب و گنج از آسمان و زمین می داند این یک عدالت رضایت آمیز است.