╫►♥◄╫ پرورش عملی خلاقیت در کودکان ╫►♥◄╫

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

27. من کارها را اغلب برای رضایت پدر و مادرم انجام می‌دهم.
28. من این فرصت را دارم که تعداد زیادی از بزرگ‌سالان متفاوت و جالب را در منزل ملاقات کنم.
29. پدر و مادرم از رفتار من خجالت می‌کشند.
30. پدر و مادرم واقعاً مایلند من سؤالات زیادی بکنم.
31. من برای انجام کار خوب تحت فشار زیادی هستم.
32. تمیز نگاه داشتن چیزها یکی از مهم‌ترین قوانین منزل است.
33. من در منزل آزادی عمل زیادی دارم.
34. پدر و مادرم حقیقتاً مرا دوست دارند.
35. برای پدر و مادرم بسیار مهم است که کارنامه مدرسه من خوب باشد.
36. در منزل شوخی و خنده زیادی وجود دارد.
37. پدر و مادرم به من احترام می‌گذارند.
38. من به راحتی می‌توانم به پدر و مادرم بگویم چه احساسی دارم.
39. پدر و مادرم سعی می‌کنند دریابند من به چه چیزی علاقه دارم.
40. پدر و مادرم همیشه چیزهای جدید را آزمایش می‌کنند.
41. من آموخته‌ام که پدر و مادرم همیشه حق دارند.
42. در منزل، چیزهای جالب بسیار برای دیدن وجود دارد.
43. پدر و مادرم معمولاً هر کار یا فعالیتی را به دقت برایم برنامه‌ریزی می‌کنند.
44. من در منزل خیلی عزیز هستم.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

45. پدر و مادرم همیشه پیشنهاد فعالیت‌های جدیدی را به من می‌دهند.
46. من در منزل برای انجام «کارهای خودم» آزادی زیادی دارم.
47. علت اصلی آن که من در منزل کارهایم را انجام می‌دهم آن است که خوراکی، جایزه یا پول بگیرم.
48. وقتی به تنهایی یا با دوستانم بازی می‌کنم، پدر و مادرم مرا تشویق می‌کنند از قوه تصورم استفاده کنم.
49. در منزل، زیاد مورد انتقاد قرار می‌گیرم.
50. پدر و مادرم دوست دارند وقتشان را با من بگذرانند.

راه‌کارهایی عملی جهت خلاقیت افزایی (20)

* پرسش‌های خلاقانه: «پرسش‌هایی که پاسخ‌های متفاوت داشته باشند باعث خلاقیت و تفکر واگرا می‌شوند.»
بیاموزید از کودک خود پرسش‌هایی «باز» بپرسید نه «بسته». پرسش «باز» به پرسشی گفته می‌شود که پاسخ‌های زیادی داشته باشد و هر یک از آن‌ها بتواند صحیح باشد. پاسخ‌هایی که ممکن است شما قبلاً حتی بعضی از آن‌ها را نشنیده باشید. با این توضیح، پرسش «بسته» پرسشی است که فقط یک پاسخ صحیح داشته باشد.

برای مثال، شما و کودکتان به میزی نگاه می‌کنید، پرسش «بسته» می‌تواند چنین باشد: «این چیست؟» ولی می‌توانید با پرسش «باز» این‌گونه بپرسید: «درباره این میز چه می‌توانی به من بگویی؟» با پرسشی از نوع دوم، ذهن کودک شما پر از پاسخ می‌شود. مانند: «گِرد است»، «سبز است»، «جایی است برای غذا خوردن» یا «جای مناسبی برای مخفی شدن است». اگر بپرسید «دیگر چه؟» آن‌گاه بار دیگر تخیل کودکتان را به جوشش در می‌آورید. برای مثال، می‌توانید بپرسید: «اگر این میز را بیرون بگذاریم آن وقت چه؟ با آن چه کارهایی می‌توانیم بکنیم؟» با تحریک تخیل او در جا به جایی میز به مکانی دیگر، کودک شما به طور قطع موقعیت‌های جدیدی را در ذهن خود ایجاد می‌کند.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* حل خلاقانه مسئله: «بچه‌ها می‌توانند بیاموزند که چگونه درباره تفاوت‌های خود، تصمیم بگیرند.»

بگذارید تجربه کودک شما در حل خلاقانه مسئله هم سطح رشدش باشد. برای مثال، وقتی او با دوستش در بازی، دچار اختلاف می‌شود، در حل اختلافشان دخالت نکنید. به جای آن، به شیوه زیر عمل کنید:

- اول، از کودکان بخواهید که بازی خود را متوقف سازند و درباره کاری که دارند می‌کنند فکر کنند و احساسشان را به یکدیگر بگویند.

- بعد، از هر یک از آن‌ها بخواهید تا مشکلش را توضیح بدهد.

- سپس، کودکان را تشویق کنید تا درباره راه‌های حل مشکلشان فکر کنند.

- پس از راه‌های متعددی که پیشنهاد شد، اجازه بدهید یکی از آن راه‌ها را انتخاب و به آن عمل کنند.

- در مورد این که آیا راه‌حل، موفقیت‌آمیز بوده است یا نه باید با یکدیگر بحث کنید. اگر راه‌حل کارگر نیفتاده است آن‌ها را تشویق کنید تا راه دیگری بیابند.

* الگوی خلاقیت: «خلاقیت، بیشتر از آن که گرفتنی باشد آموختنی است.»

اگر مایلید که فرزندتان خلاقانه بیندیشد، خودتان باید برایش نمونه‌ای از خلاقیت باشید. منظور از این حرف، این نیست که شما باید یک هنرمند باشید؛ منظور این است که به کودکتان نشان دهید که از انجام کارهای جدید فرار نمی‌کنید؛ کارهایی مانند سفال‌گری، امتحان کردن یک چیز جدید، گفتن شعرهای جدید و به صورت بداهه. کودکتان با دیدن شما از این‌که کارهای تازه‌ای می‌کنید لذّت می‌برد و خلاقیت را می‌آموزد.

* گفتن «من نمی‌دانم!»: «یافتن پاسخ به کمک یکدیگر می‌تواند خوشایند باشد.»

پاسخ دادن به همه سؤالات کودک، ممکن است راه‌های اکتشافی او را سَد کند. بیایید هر چند وقت یک بار این را که پاسخ پرسشی را نمی‌دانید تجربه کنید. از این که بگویید «نمی‌دانم» نترسید. بگویید: «بیا تا با هم پاسخ را بیابیم» و سپس به دنبال پاسخ بگردید. به کودکتان کمک کنید تا بفهمد که ندانستن مهم نیست و یافتن پاسخ به کمک یکدیگر می‌تواند بسیار لذّت‌بخش باشد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* یک مسئله چندین راه حل: «کشف انتخاب‌های گوناگون، به تفکر خلاق منتهی می‌شود.»

در هر زمانی که برایتان مقدور است به کودکتان نشان دهید که برای یک مسئله ممکن است راه حل‌های گوناگونی باشد که همه آن‌ها نیز ممکن است «درست» باشند. مثلاً می‌توانید راه‌های متفاوتی را به او نشان دهید تا مفهوم بلندی قدش را درک کند. برای این کار می‌توانید از انواع خط‌کش‌ها و یا متر استفاده کنید؛ با یک قطعه نخ، روبان یا سیم می‌توانید قدش را اندازه بگیرید؛ می‌توانید بلندی قد او را با سایر اشیاء مانند مبلمان مقایسه کنید. مثلاً می‌توانید به او بفهمانید که بلندی قد او چه ایستاده باشد و چه دراز کشیده باشد هیچ تفاوتی با هم نمی‌کنند و فرقی هم نمی‌کند که چه ابزاری را برای اندازه‌گیری انتخاب کرده باشید. تمام راه‌هایی را که برای تعیین قد او انتخاب می‌کنید، هم با یکدیگر متفاوتند و هم درست هستند.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* پیشنهاد انتخاب‌های گوناگون: «یادگیری تشخیص و انتخاب، بخش مهمی از فرایند خلاقیت است.»


به کودکتان اجازه بدهید تا هر روز، در حد توان خود، انتخاب کند. مهم است که او نتیجه تصمیم گیری‌های خود را تجربه کند و احساس خوبی از انتخاب خود داشته باشد. برای تصمیم گیری، وقت بگذارید و چندین انتخاب سر راه فرزندتان قرار دهید تا از میان آن‌ها یکی را برگزیند. در زیر، چند مورد پیشنهاد شده است:

- در وقت صبحانه، بگذارید یکی از سه غذایی را که خودش می‌خواهد، بخورد.

- به هنگام تعویض لباس، سه یا چهار پیراهن مختلف را پیش رویش قرار دهید تا یکی از آن‌ها را برای پوشیدن انتخاب کنید.

- چند بسته دانه گل را به او نشان دهید و بگذارید هر کدام را که می‌خواهد در باغچه یا گلدان بکارد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

* گوش دادن: «با دقت گوش دادنت به کودک، گویای این است که: نظر تو برای من بسیار مهم است.»

وقتی فرزندتان با شما حرف می‌زند با تمام حواس خود، از چشم‌ها گرفته تا صورت و بدن، کاملاً به او گوش دهید. از این که هنگام گوش دادن به او به کار دیگری مشغول باشید واقعاً حذر کنید. حتی اگر مجبور بودید و کار داشتید، از کودکتان بخواهید تا مدتی صبر کند و وقتی کارتان تمام شد برایتان حرف بزند. وقتی تمام توجهتان را به کودکتان معطوف می‌کنید، در واقع به او می‌گویید که افکار و نظراتش برای شما ارزشمند هستند. وقتی او چنین برخوردی را از شما ببیند بیشتر می‌اندیشد و نظرات تازه‌تری را مطرح می‌سازد. وقتی او شروع به گفتن می‌کند بی‌صبرانه منتظر باشید تا کاملاً افکارش را بیان کند. مبادا پیش از آن‌که حرف‌هایش تمام شود، او را متوقف سازید.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

پدران و مادران کودکان کمتر خلاق

روش‌هایی که این پدران و مادران به کار می‌برند:

* من به فرزندم می‌آموزم که وقتی رفتار بدی داشته باشد به طریقی تنبیه خواهد شد.

* من به فرزندم اجازه نمی‌دهم نسبت به من عصبانی شود.

* سعی می‌کنم فرزندم را از کودکان یا افراد فامیل که دارای عقاید یا ارزش‌های متفاوتی از ما هستند دور نگه دارم.

* من معتقدم که یک کودک باید فقط دیده شود ولی صدایش شنیده نشود.

* احساس می‌کنم فرزندم کمی موجب ناامیدی من است.

* اجازه نمی‌دهم کودکم تصمیمیات مرا مورد سؤال قرار دهد.

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

جعبه خُرده‌ریز


فراهم آوردن فرصت جهت استفاده از روش‌های آزادانه برای «ساختن چیزی» که تکلیف مدرسه است. احتمال دارد کودکان درباره این تکلیف سؤالاتی بپرسند. شما باید از پاسخ دادن امتناع کنید و فقط این جمله را تکرار کنید: «چیزی درست کنید.» قسمتی از هدف این تمرین آن است که ببینید چند کودک خود را مقید به شرطی کرده‌اند که فرض می‌کنند حقیقت داشته است. به علاوه شما نباید کودکان را به جهت معینی هدایت کنید، یعنی مثلاً به او بگویید که به آن موتوری اضافه کند و یا مجسمه‌ای بسازد.

این نکته حائز اهمیت است که به کودکانی که به خاطر تلاش‌هایشان احساس عدم کفایت می‌کنند فهمانده شود که بی علاقگی و ناتوانی ظاهری نشانه ناتوانی دائمی نیست، فقط معنای آن این است که آن‌ها در حال حاضر آماده نبوده‌اند. شاید فرصت‌های بیشتری را نظیر این فرصت باید تجربه کنند تا این نوع فعالیت برای آن‌ها جالب و پر ثمر باشد. (15)

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

3) تغییر




* چگونه می‌توانیم آن را تغییر دهیم؟

* تغییر رنگ؟ تغییر بو؟ تغییر طعم؟ تغییر صدا؟

* تغییر طول؟ تغییر عرض؟ تغییر ارتفاع؟ تغییر قطر؟

* تغییر مقدار؟ تغییر حجم؟ تغییر اندازه؟ تغییر فاصله؟

* تغییر سرعت؟ تغییر حرکت؟ تغییر زمان؟ تغییر مکان؟

* تغییر جنس؟ تغییر طرح؟ تغییر شکل؟ تغییر نقشه؟

* تغییر زاویه دید؟ تغییر اهداف؟ تغییر صورت مسئله؟ تغییر معنی؟

[نازنین رقیه* خادمه گل نرگس*]

پرورش عملی خلاقیت در کودکان (2)


چشمان مشاهده‌گر
به چه روش‌هایی می‌توان گیره کاغذ را اصلاح کرد؟

1. مشاهده: آن‌ها نقره‌ای رنگ هستند.

ایده: آن‌ها را به رنگ‌های مختلفی بسازیم.

پیشنهاد: فروختن گیره کاغذ به رنگ‌های مختلف سبب می‌شود که مصرف کنندگان برای نشان دادن احساس خود نسبت به آن چه گیره کاغذ را بدان وصل می‌کنند از رنگ مورد نظر استفاده کنند.

2. مشاهده: آن‌ها کوچک هستند.

ایده: آن‌ها را بزرگ بسازیم.

پیشنهاد: آن‌ها را به هشت اندازه بسازیم که بزرگ‌ترین آن‌ها را برای وصل کردن روزنامه‌ها به کار ببریم.

3. مشاهده: آن‌ها سبک هستند.

ایده: آن‌ها را سنگین بسازیم.

پیشنهاد: بزرگ و سنگین باشند و به اندازه کاغذ وزن داشته باشند.