سر نینوا زینب کبری سلام الله علیها

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

فضائل حضرت زینب (علیها السلام)

1- زینت پدر

معمولًا نام فرزند را پدر و مادر انتخاب می‌کنند، ولی در جریان ولادت حضرت زینب (علیها السلام) والدین او، این کار را به پیامبراسلام (ص) جدّ بزرگوار آن بانو، واگذار نمودند. پیامبر (ص) بعد از بازگشت از سفر، به محض شنیدن خبر تولد، سراسیمه به خانه علی (ع) رفت، نوزاد را در بغل گرفت و بوسید، آن گاه نام «زینب» (زین+ اب) را که به معنی «زینت پدر» است برای این دختر انتخاب نمود. (1)

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

2- علم الهی‌

مهمترین امتیاز انسان نسبت به سایر موجودات- حتی ملائکه- دانش و بینش اوست. وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء کُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَی
________________________________________
1- شیخ ذبیح الله محلاتی، ریاحین الشریعه، تهران، دارالکتب الاسلامیه ج 3،ص 46
ص: 138
الْمَلَائِکَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِی بِأَسْمَاء هَؤُلاء إِن کُنتُمْصَادِقِینَ* قَالُواْ سُبْحَانَکَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا إِنَّکَ أَنتَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ؛ (1) «سپس علم اسماء [علم اسرار آفرینش و نام‌گذاری موجودات] را همگی به آدم آموخت. بعد آن‌ها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: اگر راست می‌گویید، اسامی این‌ها را به من خبر دهید. عرض کردند: تو منزّهی، ما چیزی جز آن چه به ما تعلیم داده‌ای نمی‌دانیم؛ تو دانا و حکیمی.»
و برترین علم‌ها، علمی است که مستقیماً از ذات الهی به شخصی افاضه شود، یعنی دارای علم «لدنی» باشد. خداوند متعال در مورد حضرت خضر (ع) می‌فرماید: وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا؛ (2)«علم فراوانی از نزد خود به او آموخته بودیم.»
زینب (علیها السلام) به شهادت امام سجاد (ع) داری چنین علمی است، آن جا که به عمه‌اش خطاب کرد و فرمود: «انت عالمة غیر معلَّمة وفهمة غیر مفهَّمة؛ (3) تو بی آنکه آموزگاری داشته باشی؛ عالم و دانشمند هستی.»
از همین روی است که می‌بینیم، هر که به نام زینب رسیده است- اعم از شیعه و سنی- از او با احترام یاد کرده است. به کلام ابن حجر در الاصابه توجه کنید:
«زینب بنت علی بن أبی طالب بن عبد المطلب الهاشمیة سبطة
________________________________________
1- بقره: 31- 32
2- کهف: 65
3- الاحتجاج، ج 2،ص 305
ص: 139
رسول الله (ص) أمها فاطمة الزهراء قال ابن الأثیر إنها ولدت فی حیاة النبی (ص) وکانت عاقلة لبیبة جزلة زوجها أبوها ابن أخیه عبد الله بن جعفر فولدت له أولاداً وکانت مع أخیها لما قتل فحملت إلی دمشق وحضرت عند یزید بن معاویة وکلامها لیزید بن معاویة حین طلب الشامی أختها فاطمة مشهور یدل علی عقل وقوة جنان»؛ (1)«اما زینب دختر علی بن ابی طالب بن عبدالمطلب، بانویی هاشمی و نوه دختری پیامبر خدا (ص) بود. مادرش فاطمه زهرا بود.
ابن اثیر گفته است که او در زمان حیات پیامبر (ص) به دنیا آمده است و بانویی عاقله، خردمند و نیکو رأی بود. پدرش (امام علی (ع)) او را به عقد پسر برادر خود یعنی عبدالله بن جعفر درآورد و زینب از اوصاحب فرزندانی شد. در سفری که امام حسین (ع) کشته شد، زینب همراه او بود و به دمشق نزد یزید به اسارت برده شد. سخنان او خطاب به یزید بن معاویه- هنگامی که مرد شامی، دخترش فاطمه را از یزید، هدیه خواست- مشهور است و دلیلی است بر عقل و خردمندی آن بانو».
جزایری در کتاب خود «خصایص الزینبیه» مطلبی دالّ بر مفسر قرآن بودن حضرت زینب (علیها السلام) نوشته است که در ادامه می‌آید:
روزگاری امیرالمؤمنین (ع) در کوفه بود، زینب (علیها السلام) در خانه‌اش مجلسی داشت که برای زن‌ها قرآن تفسیر و معنی آن را آشکار می‌کرد. روزی «کهیعص» را تفسیر می‌نمود که ناگاه امیرالمؤمنین (ع) به خانه او
________________________________________
1- ابن حجر، الإصابه، ج 8،ص 167 مدخل: زینب بنت علی بن ابی طالب
ص: 140
آمد و فرمود: ای نور و روشنی دو چشمانم! شنیدم برای زن‌ها «کهیعص» را تفسیر می‌نمایی؟
زینب (علیها السلام) گفت: آری. امیرالمؤمنین (ع) فرمود: این رمز و نشانه‌ای است برای مصیبت و اندوهی که به شما عترت و فرزندان رسول خدا (ص) روی می‌آورد؛ پس از آن مصایب و اندوه‌ها را شرح داد و آشکار ساخت. پس از آن زینب گریه کرد، گریه‌ای باصدا. (1)
در برج ولایت است کوکب زینب علامه نا رفته به مکتب زینب
گفتم به خرد، یگانه دوران کیست بی پرده دوبار گفت: زینب زینب

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

3- عبادت و بندگی‌

زینب (علیها السلام) به خوبی از قرآن آموخته بود، که هدف از آفرینش و خلقت انسان رسیدن به قله کمال بندگی است. (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُون)؛ « (2) «من جن و انس را نیافریدم جز برای آن که عبادت کنند».
او عبادت‌ها و نماز شب‌های پدر و مادر را از نزدیک دیده بود. او در کربلا شاهد بود که برادرش امام حسین (ع) در شب عاشورا به عباس
________________________________________
1- زینب کبری،ص 144
2- ذاریات: 56
ص: 141
فرمود: «إرجع إلیهم واستمهلهم هذه المشیة الی غد لقد نصلی لربنا اللیلة وندعوه و نستغفره فهو یعلم إنی أحب الصلوة له وتلاوة کتابه وکثرة الدعاء والاستغفار؛ (1) به سوی آنان باز گرد و این شب را تا فردا مهلت بگیر تا بتوانیم امشب را به نماز و دعا و استغفار در پیشگاه خدایمان مشغول شویم. خدا خود می‌داند که من نماز، قرائت قرآن، زیاد دعا کردن و استغفار را دوست دارم.» در این جملاتصحبت از ادای تکلیف نیست؛ بلکه سخن از عشق به عبادت و نماز است.
شب خیز که عاشقان به شب راز کنند گرد در بام دوست پرواز کنند
هر جا که دری بود به شب در بندند الا در دوست را که شب باز کنند حضرت زینب (علیها السلام) نیز ازعاشقان عبادت و شب زنده‌داران عاشق بود، و هیچ مصیبتی او را از عبادت باز نداشت. امام سجاد (ع) فرمود: «انّ عمتی زینب کانت تؤدیصلواتها، من قیام الفرائض والنوافل عند مسیرنا من الکوفة الی الشام وفی بعض منازل کانت تصلی من جلوس لشدة الجوع والضعف؛ (2) عمه‌ام زینب در مسیر کوفه تا شام همه نمازهای واجب و مستحب را اقامه می‌نمود و در بعضی منازل از شدت گرسنگی و ضعف، نشسته نماز می‌گزارد.»
________________________________________
1- محمد بن جریرطبری، تاریخ طبری، ج 6،ص 238
2- ریاحین الشریعه، ج 3،ص 62
ص: 142
امام حسین (ع) که خود معصوم و واسطه فیض الهی است هنگام وداع به خواهر عابده‌اش می‌فرماید: «یا اختاه لا تنسینی فی نافلة اللیل؛ (1)خواهر جان! مرا در نماز شب فراموش مکن!» این نشان از آن دارد که این خواهر، به قله رفیع بندگی و پرستش راه یافته و به حکمت و هدف آفرینش دست یازیده است.

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

4- عفت و پاکدامنی‌

عفت و پاکدامنی، برازنده‌ترین زینت زنان، و گران‌قیمت‌ترین گوهر برای آنان است. زینب (علیها السلام) درس عفت را به خوبی در مکتب پدر آموخت، آن جا که فرمود: «ما المجاهد الشهید فی سبیل الله بأعظم أجراً ممن قدر فعف یکاد العفیف أن یکون ملکا من الملائکة؛ (2) مجاهد شهید در راه خدا، اجرش بیشتر از کسی نیست که قدرت دارد اما عفت می‌ورزد،- یعنی قدرت انجام گناه را دارد ولی از آن دوری می‌کند- نزدیک است که انسان عفیف فرشته‌ای از فرشتگان باشد.»
زینب کبری عفت خویش را حتی در سخت‌ترین شرایط به نمایش گذاشت. او در دوران اسارت و در حرکت از کربلا تا شام سخت بر عفت خویش پای می‌فشرد. مورّخین نوشته‌اند: «وهی تستر وجهها بکفّها، لأنّ قناعها قد أخذ منها؛ (3)اوصورت خود را با دستش می‌پوشاند چون
________________________________________
1- ریاحین الشریعه، ج 3،ص 61- 62
2- نهج البلاغه، فیض الاسلام، حکمت 466
3- جزائری، الخصائص الزینبیه،ص 345
ص: 143
روسریش از او گرفته شده بود.»
شاعر عرب به همین قضیه اشاره کرده و می‌گوید:
ورثت زینب من امها کل الذی جری علیها وصار
زادت ابنة علی امها تهدی من دارها الی شر دار
تستر بالیمنی وجهها فان اعوزها الستر تمد الیسار «زینب تمامی آن چه را که مادر داشت به ارث برد، با این تفاوت که دختر، سهم اضافه‌ای بر مادر داشت که از خانه‌اش به بدترین خانه حرکت کرد (به اسارت رفت).
صورت را [در اسارت] با دست راست می‌پوشاند و اگر نیاز می‌شد، از دست چپ هم بهره می‌برد.»
و آن بانوی بزرگوار بود که برای پاسداری از مرزهای حیا و عفاف بر سر یزید فریاد می‌آورد که «أمن العدل یا ابن الطلقاء تخدیرک حرائرک و امائک و سوقک بنات رسول الله سبایا؟ قد هتکت ستورهن و ابدیت وجوههن؛ (1) ای پسر آزاد شده‌ی جّد ما! این از عدالت است که زنان و کنیزکان خویش را پشت پرده نشانی، و دختران رسول خدا (ص) را بهصورت اسیر به این سو و آن سو بکشانی؟ نقاب آنان را دریدی وصورت‌های آنان را آشکار ساختی.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

5- ولایت مداری‌

قرآن بدون هیچ قید و شرطی در کنار اطاعت مطلق از خداوند،
________________________________________
1- بحارالأنوار، ج 45،ص 134
ص: 144
دستور به اطاعت از پیامبر (ص) وصاحبان امر، یعنی؛ ائمه اطهار (علیهم السلام) می‌دهد: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ؛ (1) «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از خداوند و رسول و اولی الامر اطاعت کنید.»
زینب (علیها السلام) که حضور هفت معصوم (پیامبراکرم (ص)، علی (ع)، فاطمه (علیها السلام)، امام حسن، امام حسین، امام سجاد و امام باقر (علیهم السلام)) را درک کرده، در تمامی ابعاد ولایت مداری (معرفت امام، تسلیم بی چون و چرا بودن، معرفی و شناساندن ولایت، فداکاری در راه آن و ...) سرآمد است. او با چشمان خود مشاهده کرده بود که چگونه مادرش خود را سپر بلای امام خویش قرار داد و خطاب به ولی خود گفت: «روحی لروحک الفداء ونفسی لنفسک الوقاء؛ (2) [ای ابالحسن] روحم فدای روح تو و جانم سپر بلای جان تو باد.» و سرانجام جان خویش را در راه حمایت از علی (ع) فدا نمود و شهیده راه ولایت گردید. زینب (علیها السلام) به خوبی درس ولایت‌مداری را از مادر فرا گرفت و آن را به زیبایی در کربلا به عرصه ظهور رساند.
او از یک سو در جهت معرفی و شناساندن ولایت، از طریق نفی اتهامات و یادآوری حقوق فراموش شده اهل بیت تلاش کرد. از جمله در خطبه شهر کوفه فرمود: «وانی ترحضون قتل سلیل خاتم النبوة ومعدن
________________________________________
1- نساء: 59
2- الکوکب الدری، ج 1،ص 196
ص: 145
الرسالة وسید شباب اهل الجنة؛ (1) لکه ننگ کشتن فرزند آخرین پیامبر و سرچشمه رسالت و آقای جوانان بهشت را چگونه خواهید شست؟»
و همچنین در مجلس ابن زیاد، (2)شهر شام، و مجلس یزید، ولایت و امامت را به خوبی معرفی نمود.
از سوی دیگر سرتاپا تسلیم امامت بود؛ چه در دوران امام حسین (ع) و چه در دوران امام سجاد (ع) حتی در لحظه‌ای که خیمه‌ها را آتش زدند؛ یعنی در آغاز امامت امام سجاد (ع) نزد آن حضرت آمد و عرض کرد: ای یادگار گذشتگان ... خیمه‌ها را آتش زدند ما چه کنیم؟ فرمود «علیکن بالفرار؛ فرار کنید.» (3)
از این مهم‌تر در چند مورد، زینب (علیها السلام) از جان امام سجاد (ع) دفاع کرد و تا پای جان از او حمایت نمود که در همین فصل (حضرت زینب و امام سجاد (علیهما السلام)) به آن پرداخته‌ایم.
آنکه قلبش از بلا سرشار بود دخت زهرا زینب غمخوار بود
او ولایت را به دوشش می‌کشید چون امام عصر او بیمار بود با طنین خطبه‌های حیدری
سخت او رسواگر کفار بود

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

6- روحیه بخشی‌

در مسافرت‌ها و نیز در حوادث تلخ، آن چه بیش از هر چیز برای
________________________________________
1- بحارالأنوار، ج 45،ص 110- 111
2- همان، ج 45،ص 133؛ در فصل‌های پیشین نیز تفصیلًا این مطلب بیان شده است‌
3- همان، ج 45،ص 58؛ و معالی السبطین، ج 2،ص 88
ص: 146
انسان لازم است، روحیه و دلگرمی است. اگر انسان برای انجام کارهای مهم و حساس، روحیه نداشته باشد، آن کار با موفقیت انجام نمی‌شود و به نتیجه نخواهد رسید و چه بسا با شکست نیز مواجه شود. یکی از بارزترین اوصاف زینب (علیها السلام) روحیه بخشی اوست. او بعد از شهادت مادر، روحیه بخش پدر و برادران بود، در شهادت برادرش امام حسن (ع) نقش مهمی را برای تسلی بازماندگان ایفا کرد. پس از شهادت امام حسین (ع) و در طول دوران اسارت، اینصفت نیکوی زینب بیشتر ظهور کرد. او پیوسته یاور غم‌دیدگان و پناه اسیران بود، از گودی قتلگاه تا کوچه‌های تنگ و تاریک کوفه، از مجلس ابن زیاد تا ستم‌کده یزید، در همه جا فرشته نجات اسرا بود.
نه تنها زینب از دین یاوری کرد به همت کاروان را رهبری کرد
به دوران اسارت با یتیمان نوازش‌ها به مهر مادری کرد همان‌گونه که گذشت، او حتی تسلی بخش دل امام سجاد (ع) بود، آن جا که می‌گفت: «لایجزعنّک ما تری، فوالله إنّ ذلک لعهد من رسول الله إلی جدّک وأبیک وعمّک؛ (1) [ای پسر برادر!] آن چه می‌بینی (شهادت پدر) تو را بی‌تاب نسازد، به خدا سوگند! این عهد رسول خدا با جد، پدر و عمویت است.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

7- صبر

یکی از بارزترین اوصاف انسان‌های کامل،صبر و بردباری در فراز
________________________________________
1- بحارالأنوار، ج 45،ص 179
ص: 147
و نشیب‌های روزگار و تلخی‌های دوران است. قرآن کریم در آیات متعددی بهصابران بشارت داده (1) و پاداش فراوان آن را یادآوری نموده است. زینب (علیها السلام) از این جهت در اوج کمال قرار دارد. در زیارت‌نامه آن حضرت می‌خوانیم: «لقَدْ عَجبَتْ مِنصبرِکِ ملائکةُ السَّماءِ؛ ملائکه آسمان ازصبر تو به شگفت آمدند.» مخصوصاً در ماجرای کربلا آن چنانصبر و رضا و تسلیم از خود نشان داد، کهصبر از روی او خجل است.
در مجلس ابن زیاد؛ آن گاه که آن ملعون با نیش زبانش نمک به زخم زینب می‌پاشد و برای آزردن او می‌گوید: «کیف رأیتصنع الله بأخیک وأهل بیتک؛ (2) کار خدا را با برادر و خانواده‌ات چگونه یافتی؟» او در واقع با تعریض می‌خواهد بگوید که دیدی خدا چه بلایی به سرتان آورد؟ زینب (علیها السلام) در پاسخ درنگ نمی‌کند، با آرامشی که ازصبر و رضای قلبی او حکایت داشت فرمود: «ما رأیت الّا جمیلا؛ (3) جز زیبایی ندیدم.» ابن زیاد از پاسخ یک زن اسیر در شگفت می‌ماند، و از این همهصبر و استقامت و تسلیم او در مقابل مصیبت‌ها متعجب می‌شود و قدرت محاجه را از دست می‌دهد.
ای زینبی که محنت عالم کشیده‌ای غیر از بلا و درد به عالم چه دیده‌ای؟
________________________________________
1- بقره: 155 و آیات دیگر
2- بحارالأنوار، ج 45،ص 115- 116؛ و فصول پیشین همین کتاب‌
3- همان،ص 116
ص: 148
یارب زنی و این همه استواری و علو چون زینب صبور مگر آفریده‌ای؟

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

8- ایثار

یکی دیگر ازصفات حسنه انسان‌های برتر، مقدم داشتن دیگران بر خود است. امام علی (ع) فرمود: «الایثار أفضل عبادة و أجلّ سیاده؛ (1) ایثار، برترین عبادت و مایه سروری است.» و فرمود: «الایثار أعلی الإحسان؛ (2)ایثار برترین احسان است.»
زینب مجلله دراینصفت نیز گوی سبقت را از دیگران ربوده است. او برای حفظ جان دیگران، خطر را به جان می‌خرد و در تمامصحنه‌ها، دیگران را بر خود مقدم می‌دارد. او در ماجرای کربلا حتی از سهمیه آب خویش استفاده نمی‌کرد و آن را نیز به کودکان می‌داد. در بین راه کوفه و شام، با این که خود گرسنه و تشنه بود، ایثار را به بند کشیده و آن را شرمنده ساخت. امام زین العابدین (ع) می‌فرماید: «انها کانت تقسم ما یصیبها من الطعام علی الأطفال لأنّ القوم کانوا یدفعون لکل واحد منا رغیفاً من الخبز فی الیوم واللیلة؛ « (3) عمه‌ام زینب [در مدت اسارت]، غذایی را که به عنوان سهمیه و جیره می‌دادند، بین بچه‌ها تقسیم می‌کرد،
________________________________________
1- غرر الحکم،ص 395
2- همان‌
3- ریاحین الشریعه، ج 3،ص 62
ص: 149
چون در هر شبانه روز به هر یک از ما یک قرص نان می‌دادند.»
او سختی‌ها و تازیانه‌ها را به جان خود می‌خرید و نمی‌گذاشت بر بازوی کودکان اصابت کند.
برای حفظ جان کودکانت در بر دشمن به پیش تازیانه بازوی خود را سپر کردم

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

9- شجاعت و شهامت‌

ازصفات بارز پرواپیشگان این است که خدا در نظر آنان بزرگ و غیر او در نظرشان کوچک، حقیر و فاقد اثر می‌باشد. امام علی (ع) می‌فرماید: «عظم الخالق فی انفسهم فصغر ما دونه فی اعینهم؛ (1)خالق در جان آنان بزرگ است، پس غیر او در چشمشان کوچک می‌باشد.»
سرّ شجاعت اولیای الهی نیز در همین است. زینب که خود چنین دیدی دارد، و در خانواده‌ای شجاع تربیت شده است، از شجاعت حیدری بهره‌مند است. او به «لبوة الهاشمیة؛ (2)شیر زن هاشمی» لقب گرفته است و چون مردان بر سر دشمن فریاد می‌زند، توبیخشان می‌کند، تحقیرشان می‌کند، و از کسی هراسی به دل ندارد. او از برق شمشیر خون‌چکان آدمکشان واهمه ندارد، در آن روز فراموش نشدنی، در میان آن همه شمشیر و آن همه کشته فریاد می‌زند که آیا در میان شما یک
________________________________________
1- نهج البلاغه، فیض الاسلام، خطبه 182« خطبه همّام»
2- زیارت نامه حضرت زینب س
ص: 150
مسلمان نیست؟ در مجلس ابن زیاد، بدون توجه به قدرت ظاهری او گوشه‌ای می‌نشیند و با بی اعتنایی به سؤالاتش، او را تحقیر می‌کند، او را «فاسق» و «فاجر» معرفی می‌کند و می‌گوید: «الحمدلله الذی اکرمنا بنبیه محمد (ص) وطهرنا من الرجس تطهیراً وانما یفتضح الفاسق ویکذب الفاجر وهو غیرنا؛ « (1) سپاس خدایی را که ما را با نبوت حضرت محمد (ص) گرامی داشت، و از پلیدی‌ها پاک نمود. همانا فقط فاسق رسوا می‌شود، و بدکار دروغ می‌گوید، و او غیر ما می‌باشد.»
و همچنین در مقابل یزید و دهن کجی‌ها و بد زبانی‌های او، شجاعت حیدری را به نمایش گذارده، چنین می‌گوید: «لئن جرت علی الدواهی مخاطبتک انی لاستصغر قدرک واستعظم تقریعک واستکبر توبیخک؛ (2) اگر فشارهای روزگار مرا به سخن گفتن با تو واداشته [بدان که] قدر و ارزش تو در نزد من ناچیز است، ولیکن سرزنش تو را بزرگ شمرده و توبیخ کردن تو را بزرگ می‌دانم.»
صدای زنده علی بهصوت دلپذیر تو اسیر شام بودی و یزید شد اسیر تو دکتر عایشه بنت الشاطی می‌نویسد: «زینب خاموش شد و یزید و اطرافیانش نیز چنان بی‌حرکت و خاموش بودند که گویی پرنده بر سرشان نشسته بود و از ترس پریدن آن تکان نمی‌خوردند. یزید یارای
________________________________________
1- بحارالأنوار، ج 45،ص 154- 115
2- همان،ص 134
ص: 151
نگریستن به زینب را نداشت و هنوز از آنچه از او شنیده بود لرزان بود.»

[فاطمی*خادمه یوسف زهرا(س)*]

10- فصاحت و بلاغت‌

هر خطیبی بخواهد فصیح و بلیغ سخن بگوید، علاوه بر استعداد ذاتی، باید بارها تمرین عملی انجام دهد، همچنین در حین خطابه لازم است از نظر روانی و جسمانی کاملًا آماده باشد تا بتواند خطبه‌ای فصیح و بلیغ ادا کند. و مستمعین باید با او هماهنگ باشند و الّا یارای سخن گفتن نخواهد داشت تا چه رسد به این که فصیح و بلیغ بگوید.
زینب بدون آن که دوره دیده و یا تمرین خطابه کرده باشد و در حال تشنگی، گرسنگی، خستگی اسارت، و از نظر روانی داغ‌دار، آواره و تحقیر شده با کسانی سخن می‌گوید که نه تنها با او هماهنگ نیستند بلکه حتی سنگ و خاکروبه بر سر او ریخته‌اند، با این حالصدای زینب بلند می‌شود که: «ای مردم کوفه! ای نیرنگ بازان و ای بی‌وفایان ...» سخنان زینب (علیها السلام) چنان بود که وجدان خفته مردم را بیدار کرد وصدای گریه از زن و مرد و پیر و جوان و خردسال بلند شد.
خزیم اسدی می‌گوید: متوجه زینب شدم، به خدا سوگند زنی را که سر تا پا شرم و حیا باشد، سخنران‌تر از او ندیدم، گویی زینب از زبان علی (ع) سخن می‌گفت.
و همو می‌گوید: پیرمردی را در کنار خود دیدم که بر اثر گریه محاسنش غرق اشک شده بود و می‌گفت: پدر و مادرم فدای شما باد،
ص: 152
پیرمردان شما بهترین پیرمردان، جوانان شما برترین جوانان و زنان شما نیکوترین زنان هستند. نسل شما بهترینِ نسل‌هاست که نه خوار می‌گردد و نه شکست می‌پذیرد. (1)
اثر این خطابه حضرت زینب (علیها السلام) و خطبه‌های دیگر آن بانوی مکرمه را استاد شهید مرتضی مطهری چه زیبا و فیلسوفانه بیان کرده است:
«هر جریانی بالأخره به یک فلسفه‌ای برای پریشانی و حمایت احتیاج دارد. جنگ تبلیغاتی آنجا است که فلسفه‌ها با هم می‌جنگند.
اهل بیت پیغمبر (ص)، یکی از آثار وجودیشان این بود که نگذاشتند فلسفه اقناعی دشمن پا بگیرد.
کار دیگرشان این بود که از نزدیک، به وسیله خود دشمن توانستند با مردم تماس بگیرند، درصورتی که قبلًا آحاد و افراد جرأت تماس نداشتند. زینب از تریبون دشمن استفاده کرد. استفاده از تریبون دشمن در حقیقت جنگ را تا خانه دشمن کشیدن است». (2)
________________________________________
1- بحارالأنوار، ج 45،ص 108 و 110
2- حماسه حسینی، ج 3،ص 355
ص: 153