ارکان اسلام در نهج البلاغه

[نصرالله عاشق خداومولا]

جهاد

جهاد برای خدا و در راه خدا

امیرالمومنین (علیه السلام)، مرد جنگ بوده و قهرمان مبارزه و پیکار با کفر و شرک. لذا می بینیم در نهج البلاغه پیرامون جهاد فرازهای فراوانی وجود دارد که هر یک نکته ای را درباره این فریضه اساسی اسلام، مطرح می سازد. نخستین نکته این است که جهاد و کوشش و جنگ و پیکاره به چه هدفی صورت می گیرد؟
آیا برای دست یافتن به مال و منال و رسیدن به قدرت و سلطه و یا اینکه مقصد رضایت خدا و اجرای فرمان های حق تعالی است و بالاخره جهاد برای تثبیت راه خدا و ایمن ساختن طریق صحیح زندگی برای نسل های بشری است.
علی (علیه السلام) در نامه ای خطاب به یکی از والیانش می نویسد: و مانک لم تکن الله ترید بجهادک (نامه 41)
ترجمه: گویا هدف تو از جهاد و پیکار، خدا نیست.
و در سفارش به فرزندش حسن مجتبی (علیه السلام) فرمود: و جاهد فی الله حق جهاده (نامه 31)
ترجمه: در راه خدا، جهادی شایسته کن.
امیرالمومنین در نامه ای به مالک اشتر که او را به فرمانداری مصر می گمارد جزو وظائفی که برای او مقرر می دارد یکی هم جهاد با دشمنان است: و جهاد عدوها (نامه 53)

[نصرالله عاشق خداومولا]

جهاد، پایه و اساس ایمان است

امیرالمومنین ایمان را دارای اصول و مبانی متعددی می داند که جهاد یکی از آنهاست و همانگونه که اگر پایه نباشد بنا فرو می ریزد، اگر جهاد نباشد ساختمان ایمان استوار و محکم نخواهد بود. هر چند که امیرالمومنین جهاد را یکی از چهار رکن ایمان ذکر می کند اما وقتی در بقیه ارکان که عبارت از صبر، یقین و عدل باشد، دقت کنیم خواهیم دید که جهاد فراگیرنده و اصل است.
الایمان علی اربع دعائم: علی الصبر و الیقین و العدل و الجهاد(قصار 30)
ترجمه: و ایمان بر چهار پایه استوار است؛ صبر، یقین، عدالت و جهاد

[نصرالله عاشق خداومولا]

جهاد، عمل بندگان خاص خدا

از دیدگاه نهج البلاغه جهاد در میان احکام، اختصاص به بندگان ویژه خدا دارد که این تکلیف و این وظیفه را همه عهده دار نتوانند بود، بل شناخت و درک و معرفتی والا لازم دارد تا انسان به این مرتبه بلند برسد و باین کرامت نائل گردد.
آری جهاد دری است از درهای بهشتی که خداوند آنرا به روی بندگان و دوستان خاص خویش گشوده و آن جامه تقوا و دژ محکم الهی و سپر مطمئن خداوندی است هر آنکه نسبت به آن بی توجه باشد جامه ذات به تن خواهد کرد و گرفتاری او را خواهد پوشانید و مهر ننگ و ذلت بر پیشانیش زده خواهد شد. با ترک جهاد تیرها بر شخص، نشان خواهد شد و آثار داد و نصفت از میان خواهد رفت.
فان الجهاد باب من ابواب الجنة فتحه الله لخاصه اولیائه... (خطبه 27)
ترجمه: جهاد دری است از درهای بهشت که خداوند آنرا به روی اولیای خاص خویش گشوده است.
راستی چقدر گویاست این بیان امیرالمومنین (علیه السلام) در شرح و بیان آثار اجتماعی جهاد و نیز تاثیرات منفی ترک جهاد که اگر روی کلمات مکثی کنیم و درنگ نمائیم نکات ارزنده فراوانی دستگیرمان خواهد شد.

[نصرالله عاشق خداومولا]

جهاد، گامی به سوی عدالت و پلی برای شهادت

همچنانکه گفتیم جهاد برای مسلمان جهاد گر، بعنوان یک وسیله برای تحصیل رضای خدا و اطاعت فرمان او مطرح است لذا وقتی در میدان جنگ و جهاد پیروز می شود دچار غرور و سرمست از پیروزی نمیشود که حق را زیر پا بگذارد و ستم را پیشه خود سازد و بلکه او همچنان از خداوند می خواهد که وی را از لغزش نگهدارد و پای او را روی جاده حق استوار بدارد و اگر غلبه از آن دشمن بود جامه ذلت بر تنشان نکند و در عوض کرامت شهادت نصیب وی سازد و از فتنه و آزمایشهای سخت زندگی وارهاند.
ان اظهرئنا عل عدونا فجنبنا البغی و سددنا للحق و ان اظهرئهم علینا فارزقنا الشهادة و اعصمنا من الفتنه (خطبه 170)
ترجمه: خدایا!هر گاه ما را بر دشمن پیروز کردی از ستم و تجاوز دورمان نگاهدار و اگر آنها را بر ما غلبه بخشیدی شهادت را روزی ما گردان و ما را از فتنه مصون بدار.

[نصرالله عاشق خداومولا]

جهاد مایه عزت اسلام و مسلمین

یکی از حقائق صریح و روشن نهج البلاغه اینست که به بعد اجتماعی جهاد توجه کامل دارد و آن مسئله ای است کاملا بر اساس روانشناسی اجتماعی که عزت و شکوه مسلمین بعنوان یک امت و ملت وقتی تضمین می شود که آنان در راه حفظ ارزشهای متعالی اسلام کوشش کنند و مبارزه نمایند وگرنه ملت مقهور و مغلوب که فاقد اصالت فرهنگی است و یک ملت طفیلی و مقلد است طبعا دارای آن شکوه و عظمت نخواهد بود و این است معنی جمله مولای متقیان که فرمود:
و الجهاد عزا للاسلام (قصار 244)
ترجمه: جهاد، مایه عزت اسلام است.

[نصرالله عاشق خداومولا]

جهاد در حضور رسول خدا

امیر المومنین (علیه السلام) در نهج البلاغه گاهی به بیان خاطرات شیرین و روحانی خویش با رسول الله صلی الله علیه و آله پرداخته و آنها را در قالب الفاظی شیرین و موجز با مخاطبین خود در میان می گذارد از آن جمله است جهاد در حضور رسول خدا و چگونگی آن که فقط بر اساس اطاعت از این راه از آن چنان اخلاص برخوردار بودند که با پدران و فرزندان و برادران و دیگر خویشاوندان کافر می جنگیدند و جز تحصیل رضای پیامبر اسلام بود که انسان های وارسته و مومن و فداکار را تربیت کرد صدق و راستی مشمول الطاف بیکران خداوند واقع شدند و نصرت الهی بر آنها فرود آمد:
فلما رای الله صدقنا انزل بعدونا الکبت و انزل علینا النصر (خطبه 55)
ترجمه: هنگامی که خداوند صداقت ما را دید، نصرتش را بر ما نازل فرمود و دشمن ما را خوار و زبون ساخت.

[نصرالله عاشق خداومولا]

با ستمگران باید جنگید

از دیدگاه اسلام، ستم کردن و ستم پذیر بودن هر دو نکوهیده است و مسلمانان باید در برابر ظلم بی تفاوت نباشد بلکه در مواجه با ظلم و ستم، رخاشگر و جنگیده باشد.
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله با کسانی که پشت به شریعت او کرده از راه مستقیم او منحرف گشته بودند پیکار کرد: فجاهد فی الله المدبرین عنه و العادلین به (خطبه 133)
ترجمه: و او در راه خدا با کسانی که پشت به وی کردند و از راه او منحرف گشتند، جهاد و پیکار کرد
و نیز رسول خدا در راه خداوند، بدون کوچکترین سستی و بهانه تراشی جهاد کرده است و از تلاش و کوشش در راه او باز نایستاده است:
و جاهد فی الله اعدائه غیر واهن و لا معذر (خطبه 115)
ترجمه: و در راه خدا بدون سستی و بهانه تراشی جهاد کرده است.
امیرالمومنین (علیه السلام)، خود می فرماید که من با سه گروه منحرف فاسد و ستمگر، درگیر شدم:
فاما النا کثون فقد قاتلت القاسطون فقد جاهدت و اما الارقة فقد دوخت (خطبه 234)
ترجمه: با عهد شکنان کشتار کردم، با ستمگران جهاد نمودم و خارجیان و بیدینان را درهم کوبیدم.

[نصرالله عاشق خداومولا]

جهاد با مال و جان

در آخرین وصیتی که امیرالمومنین (علیه السلام) برای فرزندان، پیروان و شیعیان خود فرمود، دهها نکته اخلاقی، اجتماعی و سیاسی را خاطرنشان ساخت که از آن جمله است تاکید بر جهاد و کوشش در راه خدا با مال و جان و زبان:
والله فی الجهاد باموالکم و انفسکم و السنتکم فی سبیل الله(نامه 47).
ترجمه: خدا را خدا را درباره جهاد با مال، جان و زبان هایتان در راه خدا، بیاد می آورم.

[نصرالله عاشق خداومولا]

برای جهاد باید دندان روی دندان گذاشت

مصمم بودن در امر جهاد و عدم سستی و فتور، نکته ای است که در کلمات درربار امیرالمومنین (علیه السلام) مورد تاکید است او وقتی یارانش را در مورد جهاد مورد خطاب قرار می دهد آنرا بصورت یک امر مهم و قطعی مطرح می کند و عضوا علی الجهاد بنواجذکم (خطبه 121)
ترجمه: برای جهاد دندان روی دندان بگذارید.
امام این سخن را در موردی می فرماید که نقشه تزویر و ریای معاویه کارگر افتاده و اصحاب او در برابر خدعه معاویه سست شدند و دست از جنگ کشیدند و سرانجام میوه تلخ آن سستی را، جملگی چشیدند.

[نصرالله عاشق خداومولا]

آماده باش

چه با شکوه است طنین مقدس امام و چه باند و رسا فرمان آماده باش رهبر پارسیان امیرالمومنین (علیه السلام) که برای ایجاد حرکت به قصد جهاد نهیب زد که:
الجهاد الجهاد عباد الله... فمن اراد الروح الی الله فلیخرج(خطبه 181)
ترجمه: جهاد جهاد ای بندگان خدا، پس سر کس خواهان حرکت به سوی الله است بیرون آید!