پندهای حکیمانه استاد علامه حسن زاده آملی

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

130- فلسفه تحریم ربا

هشام بن حکم از امام صادق علیه السلام از سبب تحریم ربا پرسید. حضرت فرمود: اگر ربا حلال می بود، مردم تجارات و حرفه های مورد نیاز خویش را ترک می گفتند. پس خداوند ربا را حرام فرمود تا مردم از حرام به سوی حلال و تجارات و خرید و فروش بگریزند... (133)

131- صاحب این قبر دروغگوست!

نقل کرده اند بهلول چوبی را بلند کرده بود و بر قبرها می زد، گفتند: چرا چنین می کنی؟
می گفت: صاحب این قبر دروغگوست، چون تا وقتی در دنیا بود دایم می گفت: باغ من، خانه من، ماشین من و... ولی حالا همه را گذاشته و رفته است و هیچ یک از آن ها، مال او نیست (134)

132- خوشا به حال آنان

امام صادق علیه السلام نقل می کند که جبرییل به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم گفت: خوشا به حال کسی از امت تو که بگوید: لا اله الا الله وحده وحده وحده (135)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

133- مراقبت و محاسبت

الهی! چگونه ما را مراقبت نباشد، که تو رقیبی؛ و چگونه ما را محاسبت نوبد که تو حسیبی. (136)

134- گشایش هشت در بهشت

شیخ بهایی (رحمةالله) در کتاب نفیسش موسوم به اربعین، حدیثی از امام باقر (ع) نقل کرده که: شخصی به نام شیبه هذلی نزد پیغمبر (ص) آمد و گفت: ای رسول خدا! من پیر شده ام و سن من بالا رفته است و مرا توانایی به عمل نماز و روزه و حج و جهاد که خود را به آنها عادت داده ام نمانده است، پس ای رسول خدا! دستوری سبک یادم ده تا خدای مرا از آن بهره رساند.
پیغمبر (ص) فرمود: گفتارت را دوباره بازگو کن!
شیبه سه بار سخنش را بازگو کرد.
رسول خدا (ص) گفت: در گرداگرد تو درخت و کلوخی نیست مگر این که از رحمت تو به گریه افتاد. چون نماز صبح را گزاردی، ده بار بگو:
سبحان الله العظیم و بحمده و لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم
که البته خدای عزوجل تو را به گفتن آن از کوری و دیوانگی و بیماری خوره و تنگدستی و ناداری و رنج پیری نگاه می دارد.
شیبه می گفت: ای رسول خدا! این از برای دنیای من است، از برای آخرت چه باید کرد؟
رسول خدا (ص) فرمود: بعد از هر نماز می گویی:
اللهم اهدنی من عندک، و أفض علی من فضلک، وانشر علی من رحمتک و أنزل علی من برکاتک .
شیبه این کلمات را بگرفت و برفت.
پس رسول خدا (ص) فرمود: اگر بدین دستور عمل کند و به عمد آن را ترک نگوید، دهای هشتگانه بهشت به رویش گشوده شود، از هر کدام که خواهد داخل بهشت شود. (137)

135- قرآن کتاب جامع الهی

امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند تعالی در قرآن بیانی برای هر چیز نازل فرمود، به طوری که به خدا قسم، چیزی از نیاز بندگان را فرو نگذاشته است، تا بنده ای نتواند بگوید: ای کاش در قرآن ذکر شده بود، جز آن که خدا آن را در قرآن آورده است. (138)
امام باقر علیه السلام فرمود: خداوند متعال امت را به هیچ چیز دعوت نفرمود جز آنکه آن را در کتابش نازل و برای رسولش صلی الله علیه و آله و برای هر چیز حدی قرار داد و دلیلی که بر آن دلالت کند، و برای آن کس که از این حد تجاوز کند، حدی مقرر فرمود. (139)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

136- ذکر پس از نماز صبح

خداوند متعال سینه ات را طور سینا کند و دیده دلت را به نور لقایش رشک ضیاء گرداند بزرگان فرموده اند: هر که بعد از نماز صبح و مغرب هفت بار بسم الله الرحمن الرحیم لا حول و لا قوة الا بالله العلی لعظیم ، و سی مرتبه سبحان الله و الحمدلله و لا اله الله و الله اکبر بگوید، از جمیع آفات و بلیات در امان خدای تعالی است. (140)

137- با آنچه که دوست داری محشور می شوی

در حدیث ریان بن شبیب از امام رضا علیه السلام نقل است که آن حضرت فرمود: ای پسر شبیب! اگر می خواهی که به درجات اعلای بهشت رسی، با ما باش! به غم ما غمگین باش و به شادی ما شاد! و بر تو باد ولایت ما! که هر کس سنگی را دوست داشته باشد، خداوند در روز قیامت او را با آن محشور کند.
شبی در حشر و معاد خود قکر می کردم و به نامه اعمال خویش نظر می افکندم، و این که چگونه به اعمالم رسیدگی خواهد شد که دیدم چیزی، لازمه نفسم شده، با آن محشور گشته و از آن جدا نمی شود، وقتی دقت کردم دیدم کتابی خطی است که آن را به شدت دوست دارم. در این وقت این حدیث را به یاد آوردم که هر کس سنگی را هم دوست داشته باشد با آن محشور می شود. و کتاب هم مانند، سنگ، از جمادات است و از این جهت با آن فرقی ندارد. (141)

138- من از امام کاظم (ع) شرم می کنم!

وقتی خواجه نصیر الدین، در بستر مرگ بود به او گفتند: آیا وصیت نمی کنی که پس از مرگ جسدت را به نجف اشرف برند؟
خواجه می گوید: خیر! من از امام همام، موسی بن جعفر علیه السلام شرم دارم که فرمان بدهم پس از مرگ، جسدم را از زمین مقدس آن بزرگوار خارج کرده، به جایی دیگر منتقل کنند. (142)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

139- سری همچون الاغ

از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده است که: هر کس افعال نمازش جز آنچه باشد که امام در نماز انجام می دهد. باشد، با سری چون الاغ محشور می شود. (143)

140- قوای انسان و هدف آن

افلاطون می گوید: اما آن کس که هدفش در دنیا، تنها لذت طلبی به وسیله خوردنی و نوشیدنی ها و... است که ثمره و نهایت آنها چیزی جز بوی بد نیست و نیز جماع و لذت جنسی، پس نفس عقلیه او توان و مجال تشبه به یاری تعالی را نمی یابد.
سپس افلاطون قوه شهویه انسان را به خوک و قوه غضبیه اش را به سگ و قوه عقلیه را به فرشته تشبیه کرده، می گوید: کسی که شهوت بر او غلبه کند و هدفش ارضای آن باشد، مانند خوک است، و آن که قوه غضبیه بر او چیره شود، چون سگ، و کسی که قوه نفس عقلیه بر او غالب باشد و بیشتر اوقاتش به فکر و شناخت حقایق اشیا سپری شود، مسایل سخت علمی را از ذهن بگذراند، انسان فاضلی است که شبیه باری تعالی است؛ چون آنچه در باری تعالی یافت می شود عبارت است از: حکمت، و قدرت و عدالت و نیکی و زیبایی و حقیقت. (144)

141- کفاره غیبت

از ابو عبدالله، امام صادق علیه السلام نقل است: پیامبر صلی الله علیه و آله را پرسیدند که کفاره غیبت چیست؟
فرمود: هر گاه به یاد شخصی که غیبتش نموده، اقتدا، برای او از خداوند طلب غفران کند. (145)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

142- حق الیقین

نظر آقا در توحید باید خیلی بلند باشد که توحید نه فقط یکی گفتن است؛ بلکه یکی دیدن است. بکوش تا درجه درجه به علم الیقین بلکه به عین الیقین راه؛ بلکه به حق الیقین راه بیابی که او است و او است. (146)

143- شرور از ما است نه از او

آقا بداند که از او جز خیر و نیکی نیابد و شرور از ما است نه از او ما أصابک من حسنة فمن الله و ما أصابک من سیئة فمن نفسک . (147)

144- برترین جزء عبادت

امام باقر علیه السلام فرمود که: رسول خدا (ص) فرمود:
العباد سبعون جزءاً أفضلها طلب الحلال ؛ (148) عبادت هفتاد جزء است، برترین جزء آن طلب حلال است.

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

145- معراج مومن

معراج نردبان است و نماز معراج مؤمن و قربان کل تقی است.

146- تحدی طلبی

خداوند سبحان در قرآن کریم می فرماید:
و ان کنتم فی ریب مما نزلنا علی عبدنا فأتوا بسورة من مثله وادعوا شهدائکم من دون الله ان کنتم صادقین ؛
اگر در شک هستید از آنچه بر بنده خود فرستادیم، پس یک سوره مانند آن بیاورید و بخوانید شاهدهایی که دارید غیر خدا اگر راست می گویید.

147- نام خوب برای فرزند

پیشوایان دین فرمودند: برای فرزند نام خوب بگذارید تا در بزرگی از نام خود شرمنده نباشد.
وصی بلافصل، امام کل (ع) فرمود: فرزند بر پدر حقی و پدر بر فرزند حقی دارد. حق پدر بر فرزند این است که پدر را در هر چیز جز در نافرمانی خداوند سبحان فرمان برد و حق فرزند بر پدر این است که نام نیکو بر وی گذارد، و نیکو ادبش کند، و قرآن یادش دهد. (149)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

148- اسم اعظم

روزی امیر مؤمنان قل هو الله احد را قرائت فرمود و چون از آن فارغ شد فرمود: یا هو یا من لا هو اغفرلی و انصرنی علی القوم الکافرین .
ایشان در روز جنگ صفین همین را می خواند و حمله می برد.
عمار یاسر پرسید: ای امیر مؤمنان! این کنایات چیست که می گویی؟
فرمود: اسم اعظم و پایه توحید خداست.
آن گاه قرائت کرده است شهد الله انه لا اله الا هو و نیز آخر سوره حشر را، سپس از مرکب خود پیاده شد و چهار رکعت نماز، قبل از زوال ظهر خواند. (150)

149- دو ملک

انس بن مالک نقل کند که رسول خدا (ص) فرمود:
خدای تعالی، بنده اش را دو ملک، وکیل فرموده است که بر او بنویسند.
پس چون بمیرد، گویند: پروردگارا! بنده ات، فلانی را میراندی؛ پس حال به کجا رویم؟
خداوند فرماید: آسمانم پر است از ملایک که مرا عبادت کنند و زمینم پر از خلق که مرا فرمان برند. به قبر بنده ام روید و من را تسبیح و تکبیر و تهلیل گویید و آن را تا روز قیامت در زمره حسناتش به کتابت آورید. (151)

150- چه قساوت و غفلتی!

گورکن ها که پشت هم روزانه چه قدر مرده ها را در قبر می گذارند خودشان چه قدر قساوت و غفلت دارند. گویا این گونه شغل های بنده و جنابعالی و گورکن قساوت و غفلت می آورد و انسان بدان ها معتاد می شود. خدای متعال عاقبت را خیر کند. (152)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

151- عبد شکور

جناب ابن بابویه قدس سره در من لایحضر از کشاف حقائق امام به حق ناطق جعفر بن محمد الصادق علیهم السلام روایت کرده است که حفص بن بختری از آن حضرت نقل کرده است که نوح نبی علیه السلام در هر صبح و مساء ده بار این دعا را می خواند، از این رو عبد شکور نامیده شده است:
اللهم انی اشهدک انه ما اصبح و أمسی بی من نعمة و عافیة فی دین أو دنیا فمنضک وحدک لا شریک لک، لک الحمد و لک الشکر بها علی حتی ترضی و بعد الرضا (153) (154)

152- معیار حق

قرآن معیار حق و میزان صدق و اصل در معارف است و میزان هر چیزی به حسب آن می باشد؛ پس وقتی که روایتی را قرآن امضا نکند، اگر از کتب اربعه هم باشد، نمی شود آن را اخذ کرد. (155)

153- دشمن ترین دشمنان

سعدی در باب هفتم گلستان گوید: بزرگی را پرسیدم از معنی این حدیث که اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک؟؛ گفت به حکم آنکه هر آن دشمنی را که بر وی احسان کنی دوست گردد. مگر نفس را که هر چند مدارا بیشتر کنی مخالفت زیاده کند. (156)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

154- طهارت باطنی و ظاهری

ظاهرت باید طاهر باشد تا توانی ظاهر قرآن را مس کنی و باطنت باید پاک باشد تا توانی باطنش را دریابی لایمسه الا المطهرون. (157)

155- پندی به خویشتن

حبیبم! حسنا! خردمند پرهیزگار از مرگ هراس ندارد، مرگ او را زیان نرساند بلکه سود دهد، گویم که نمرد زنده تر شد! حکیمان گفته اند که: اگر نفس را مشغول نداری، او تو را به خود مشغول می کند. می گفتند: روح از پر خوردن جسم می شود و جسم از کم خوردن روح می گردد. (158)

156- اسماء الله چون دفینه هایند

حضرت امام به حق ناطق جعفر بن محمد الصادق علیهما السلام - فرموده است که: بدانید اسماء الله به منزله دفائن اند و عدد به منزله ذراع آن مساحت، اگر ذراع کمتر فرا نهی به دفین نرسی و اگر زیاده بگیری نیز نرسی؛
بلکه درگذری. (159)

[اشک مهتاب*خادمه فاطمه زهرا(س)تا ابدالدهر*]

157- قرآن و شب قدر

در لیالی قدر قرآن به دل کن، نه فقط قرآن به سر، که اولی جوهر ذات تو گردد دومی خارج از گوهر تو است. (160)

158- سزاوار گریه کیست؟

باید به آنانی که بر غم و اندوه باطنی خود و هر چیزی دیگر می گریند، گفته شود که شایسته است بیشتر بر کسی که از نفس خود غافل است و در شهوات حقیر و پست و فرومایه ای که او را به بدبختی و گمراهی می کشانند فرو رفته است، گریه و زاری کنند. شهوات و امیالی که طبع او را به طبع بهایم مایل می گردانند و از او بخواهند که به این امر شریف اشتغال جوید و خالصانه به آن پرداخته، تا توان دارد به تزکیه و پالایش خود اقدام نماید. چه پاکی و طهر حقیقی، پاکی نفس است؛ نه پاکی ظاهری و جسمانی. از این رو شخص عالم و حکیم میرزا، که خدای خود را عبدی فرمانبردار بوده، ولی بدنش به بوی بد آلوده است؛ حتی در نظر جاهلان نیز، از نادانی که ظاهر خود را به مشک و عنبر معطر نموده است، بهتر است از فضیلت شخص متعبد که از دنیا و لذات دنی آن احتراز می جوید، این است که همه جاهلان و نابخردان، و بزرگواری اش اعتراف دارند و بدو احترام می گذارند و شادمان می گردند خطای شان را بدانان، تذکر دهد؛ جز آن کس که خود را مسخره کرده باشد.
پس ای انسان جاهل! آیا نمی دانی که اقامتت در این عالم همچو لحظه ای، سپری خواهد شد، و آن گاه به عالم حقیقی خواهی رفت و در آن جا، جاودانه خواهی ماند؟!. (161) (162)

159- هر توبه برابر و بازگشت است؟

علامه، سید محمد حسین طباطبایی (ره) درباره توبه می فرماید: توبه در لغت به معنای بازگشت است، و توبه از بنده، برگشت اوست به سوی پروردگارش با پشیمانی و بازگشت از سرپیچی، و از جانب خداوند نیز توفیق وی به توبه یا آمرزش گناه او، مکرر گفته شد که هر توبه از بنده به سوی خدا، مساوی با دو برگشت خداوند به سوی بنده می باشد - به حسب بیان قرآن - زیرا توبه یک عمل پسندیده ای است که محتاج به نیروست و نیرو دهنده هم خداست. پس توفیق کار خیر را اول خداوند عنایت می کند تا بنده قادر به توبه می شود و از گناه خود بر می گردد، و سپس وقتی موفق به توبه شد، محتاج تطهیر از آلودگی گناهان و آمرزش است؛ آنجا که نیز بار دیگر مشمول عنایت و رحمت و آمرزش خدا قرار می گیرد.
این دو عنایت برگشت خدا، همان دو توبه ای هستند که توبه بنده را در میان گرفته اند. قرآن می فرماید: ثم تاب علیهم لیتوبوا و این نیز توبه دومی است، و در میان این دو، توبه بنده قرار می گیرد. (163)