خاص
آیه ای است که ځكم آن به یک مصداق معین متعلق باشد مانند خطاب (یا ایها الرسول)، (يا أيهّا النّبي)، (يا أَيّها السّاحر)، و نظایر اینها.
اقسام آیات قرآن از نظر مکان و زمان نزول
الف) مَکیّ: در این مورد نظریات مختلف است که اهمّ آن ها بشرح زیرند:
1. هر آیه ای که در مکه و اطراف مکه نازل شده مکی است.
2. هر آیه ای که خطاب آن عمومی است دارای (يا أيها الناسّ) باشد مکی است.
ص: 57
1- بقره/20
3. هر آیه ای که قبل از هجرت نازل شده باشد مکی است اگر چه در غیر مکه نازل شده باشد.
ب) مدنی: در این مورد نیز نظریات مختلف است بشرح زیر:
1. هر آیه ای که در مدینه و اطراف مدینه نازل شده مدنی است.
2. هر آیه ای که خطابش به مؤمنین است و (یا ایها الذين آمنوا) داشته باشد مدنی است.
3. هر آیه ای که پس از هجرت نازل شده مدنی است اگر چه در مکه نازل شده باشد.
اکثر علمای نظر شماره 3 را که جامعتر از سایر نظریات است پذیرفته اند یعنی ملاک مکی و مدنی رازمان قبل از هجرت و پس از هجرت می دانند نه مکان مکه یا مدینه و حوالی آن دو.
كُل سوره های مکی85 سوره و كل سوره های مدنی29 سوره هستند مشروط بر این که سوره (فاتحه الكتاب) را مدنی بدانیم.
تذکر: آیات مکی غالب کوتاه و تند و کوبنده است و بیشتر شامل بیان توحید و نبوت و بخصوص معاد و حتی شرک و بت پرستی است و مسلمین را به صبر و استقامت در مقابل مشکلات دعوت کرده اند.
اما آیات مدنی اغلب طولانی تر و شامل بیان دستورات عملی و جزئی و دعوت مسلمین به اخوت و دفاع و جهاد و پرداخت زکات و سایر مسائل ضروری در اداره یک جامعه مستقل است.
نقل قول
