علم اقتصاد چگونه علم شد

[*~* مهسا *~*]

به نظر فریدمن و طرفداران او این فرایند تورمی پایان نیافته و ادامه می یابد تا حدی که نرخ جدید تورم قیمتها با نرخ جدید افزایش حجم پول مساوی شود. در این صورت نرخ بهره نیز به اندازه تغییر در رشد تورم بالا رفته است و نرخ واقعی بهره بحد مطلوب سابق رسیده است . ولی موجودی نقدینه جدید ( به لحاظ سطح بالاتر نرخ بهره اسمی ) در حدی کمتر از حد سابق آن می شود.

به این ترتیب فریدمن و نئوکلاسیک های طرفدار نظریه مقداری پول استدلال می کنند که افزایش در حجم پول خواه ناشی از سیاست انبساطی بودجه و خواه معلول سیاست انبساطی مقامات پولی باشد، بی آنکه تاثیری در اشتغال و در آمد واقعی داشته باشد فقط به تورم قیمتها می انجامد (friedman-1976). از طرف دیگر ، پیدایش تحولات نامطلوب بیشتری مثل تورم رکودی سبب تردید در رابطه معکوس نرخ تورم و نرخ بیکاری ( منحنی فیلیپس) می شود

[*~* مهسا *~*]

این اقتصاددانان نئوکلاسیک اظهار می دارند که در یک تعادل بلند مدت(در یک نرخ طبیعی بیکاری) منحنی فیلیپس عمودی می شود و افزایش حجم پول و تورم قیمتها تأثیری در کاهش نرخ بیکاری ندارد (friedman-1968).
نرخ طبیعی بیکاری تابع عوامل مختلفی مثل شرایط بازار کار ( درجه تمرکز اتحادیه ها و قوانین دستمزدها ...) فرض می شود که در کوتاه مدت ممکن است به علت توهم پولی کارگران تاحدی نوسان داشته باشد ولی در بلند مدت در نزدیکی حد معینی تثبیت می شود (grossman – 1979) . بطور کلی نئوکلاسیک های پولی با این طرز تحلیل نتیجه می گیرند که نرخ رشد هر اقتصاد محدود و معین بوده و از طریق سیاستگذاری فعالانه اقتصادی قابل تغییر نیست. به نظر این اقتصاددانان، همان طور که کلاسیک های متقدم باور داشتند، اقتصاد یک سیستم نوعاً باثبات است که خودبخود تنظیم می شود و به تعادل می رسد در چهار چوب این نظریه ها نقش دولت و بویژه بانک مرکزی این است که تا حد امکان یک محیط اقتصادی باثبات و قابل اعتماد به وجود آورند تا نیروهای مولد و خلاق با کارآیی خوبی فعالیت کنند و رفاه جامعه را تا حد ممکن افزایش دهند .

[*~* مهسا *~*]

همچنانکه در مورد نظریه کینز بیان گردید، درستی و کارآیی نظریه های نئوکلاستیک پولی نیز تا حد زیادی به فرضیات آنان درباره توابع مختلف تشکیل دهنده سیستم نظری شان مربوط می شود. سیستم کینز و سیستم نئوکلاستیک پولی هر دو از لحاظ سیاستگذاری و با ابزارهایی سرو کار دارند که عملکرد آنها متوجه تقاضای کل است. به این لحاظ این گونه تحلیلهای نظری و سیاستگذاری به نظریات مدیریت تقاضا موسومند.

[*~* مهسا *~*]

از طرف دیگر دهه های اخیر شاهد پیدایش نظریات کلان از دیدگاه نسبتاً متفاوتی نیز بوده است که تا حد زیادی در طرف عرضه اقتصاد تاکید می نماید. این نظریه ها مشکلات اقتصادی معاصر را به طور عمده ناشی از عدم کارآرایی عوامل موثر در عرضه کل فرض نموده و نا کارآمدی نیروی کار و ضعف انگیزه های مادی برای پس انداز و سرمایه گذاری و تحصیل ثروت های واقعی را عامل بحرانها عدم تعادلها قلمداد می کنند (klien-78) . این اقتصاددانان کاهش مالیتها، تعادل بودجه ، تشویق پس انداز و سرمایه گذاری خصوصی و آزادسازی و مقرارت زدایی اقتصادی را مورد تاکید قرار داده و از نوعی سیاستهای محافظه کارانه سنتی مثل کاهش هزینه های دولت برای تامین اجتماعی و رفاه عمومی حمایت می کنند (laffer-1971)و (tatom – 1979) . در مقابل طرفداران افراطی نظریات کینز مدعی اند که اقتصاد پیوسته در معرض عدم تعادل و بحران بوده و بطور مداوم به مداخله آگاهانه دولت از طریق سیاستگذاری فعال پولی و مالی نیازمند است (davidson-1978) و (robinson – 1974) . از سوی دیگر مشکلات و مسائل اقتصادی اجتماعی معاصر توجه دولتمردان، جامعه شناسان و نویسندگانی را جلب می کند که بطور بنیانی در عملکرد اقتصاد نئوکلاستیک تردید داشته و تئوری اقتصاد را بطور کلی فاقد واقع بینی کافی می دانند.

[*~* مهسا *~*]

گالبرایت اقتصاددان نهادگرای معاصر به عنوان سخنگوی اصلی این گروه حتی در دوره رشد و رفاهیت بعد از جنگ نیز نگران نابرابری در جامعه مرفه امریکاست (galbraith – 1958). او بازار خودکار دائماً متعادل را صرفاً یک مدل ایده آل و آکادمیک می داند و از تعارض دائمی انحصارداران صنعت با اتحادیه های کارگری و مصرف کنندگان صحبت می کند و مسائل اقتصاد جدید را ناشی از شکست روحیه رقابت سالم و رواج مصرف زدگی و بیهودگی فرهنگی می داند (galbraith- 1967).

[*~* مهسا *~*]

ابزارگرایی ریاضی و تحولات نظری معاصر

از تحولات عمده ای که بویژه در نیمه دوم قرن بیستم در علم اقتصاد بوجود می آید، کاربرد روزافزون ریاضیات و روشهای تجزیه و تحلیل مقداری است.
از لحاظ روش شناسی علمی تاکید برروشهای مقداری و ارائه نظریات قابل سنجش و آزمون، مقدمات تکامل اقتصاد را به عنوان یک علم مستقل فراهم آورده و زمینه تحقیقاتی بسیار وسیعی را برای نظریه پردازان جدید فراهم می آورد.

[*~* مهسا *~*]

از همان دوره آغاز تدوین اقتصاد سیاسی در قرن هیجدهم ضرورت بکارگیری ریاضیات در بعضی از استدلالهای استقرایی کلاسیک قابل توجیه بود. شاید بتوان کورنو را به عنوان اولین مؤلفی که بطور جدی فنون ریاضی را بکار گرفته و از محورهای مختصات برای رسم نمودارهای اقتصادی استفاده کرده است، به شمار آورد. همچنان که گذشت جوانس، اجورث و مهندسان ، اقتصاددانان و ریاضی دانان اروپایی، بویژه والرس و مارشال و نئوکلاسیک های دوره های بعدی بتدریج کاربرد روشهای ریاضی را در اقتصاد مرسوم کرده و عمومیت می بخشند.
امروزه برای کاربرد روشهای ریاضی در اقتصاد سه فایده اساسی بر می شمارند:

1- ریاضیات در بیان صریح تئوریهای اقتصادی نقش تعیین کننده داشته و تمایلات ارزشی نهفته در نظریات را آشکار می سازد.
2- روشهای ریاضی نحوه استدلال در نظریات اقتصادی را در یک چهارچوب استقرائی ممکن ساخته و آن را از اختصار و دقت کافی برخوردار می کند.
3- تحلیل منطقی مسایلی که نتیجه عملکرد متقابل دو یا چند متغیر باشد با استفاده از فنون ریاضی به سادگی مقدور می گردد.

[*~* مهسا *~*]

روشهای ریاضی مرسوم در اقتصاد شامل جبر خطی و ماتریسی و محاسبات انتگرال و دیفرانسیل می باشد. به کمک این روشها تحلیل معاملات مربوط به تعادل جزئی و تعادل عمومی امکان پذیر گردیده و محاسبه نرخ تغییرات در کمیتهای مربوط به روابط متقابل متغیرهای اقتصادی عملی می شود و محاسبات مربوط به بهینه سازی مشروط مقدور می گردد. طرح این قبیل قضایا و حل مسائل اقتصادی مربوط به آنهاا در قرن بیستم بتدریج عمومیت یافته و در دورة بعد از جنگ باشتاب بیشتری مرسوم گردیده است. پیشرفتهای معاصر در این زمینه تاحدود زیادی توسط هیکس و ساموئلسن شکل گرفته و با تدوین اقتصاد نئوکلاسیک مارشال به زبان ریاضی شروع می شود. (hicks-1939).

[*~* مهسا *~*]

روشهای توصیفی و هندسی مرسوم در نظریات نئوکلاسیک به روش حساب استدلالی و جبر تحلیلی تبدیل گردیده و در بررسی مباحث رفتار مصرف کننده، عملکرد بازارها، سرمایه گذاری و رشد اقتصاد رفاه و تجارت بین المللی مرسوم می شود (samuelson -1947).
در اواسط قرن ریاضی دانان معروفی مثل وان نیومان و جرج دانزیک از برنامه ریزی خطی در تصمیم گیریهای سوق الجیشی استفاده می کنند و بتدریج کاربرد این روش در تحلیل مسائل اقتصادی رایج می شود (dorfman, samuelson, solow-1958) ، از طرف دیگر، واسیلی لئون تیف اقتصاددان روسی الاصل هاروارد تکنیک تحلیلی داده- ستاده ها را ابداع کرده و به کمک یک رشته معادلات به هم پیوسته خطی عملکرد سیستماتیک بخشهای مختلف اقتصاد را تجزیه و تحلیل می کند (leontief – 1941).

[*~* مهسا *~*]

در نیمه دوم قرن بیستم با پیشرفت صنعت کامپیوتر بکارگیری تحلیلهای داده ستاده ای و برنامه ریزی خطی در مسائل اقتصادی مرسوم می گردد و با طراحی مدل های مفصل اقتصاد سنجی که ترکیبی از نظریات کلان با اصول تعادل عمومی است، تحلیل و پیش بینی نوسانات اقتصادی مورد توجه محافل دانشگاههای و سیاستگذاران اقتصادی واقع می شود.