سلامتی تن و روان

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

چربی ها

از سوختن یک گرم چربی ، 9 کالری انرژی ایجاد می شود .
چربی ها دو نوعند :
چربیهای مرئی و چربیهای نامرئی .
چربیهای مرئی ، مثل کره ،
دنبه ، خامه و روغن با چشم دیده می شوند .
اما چربیهای نامرئی ، با چشم دیده نمی شوند; مانند چربی تخم مرغ و چربی لبنیات .
مصرف بیش از حد چربی ، برای بدن ضرر دارد .
چربی خون ، شامل کلسترول و تیری گلیسیرید است و وجود چربی در خون و بدن ، برای حفظ سلامتی لازم است .
کلسترول هم از طریق غذا تأمین می شود و هم بدن ، خود ، کلسترول می سازد .
به طور متوسط ، در روز به 400 میلی گرم کلسترول ، احتیاج است .
در جدول زیر ، میزان کلسترول مواد غذایی آمده است .
نوع غذامقدار غذامقدار کلسترول موجود (برحسب میلی گرم)
تخم مرغ1 عدد متوسط305 گرم
میگو100 گرم144 میلی گرم
جگر90 گرم372 میلی گرم
جگر مرغ90 گرم400 میلی گرم
مغز90 گرم1810 میلی گرم
کلیه (=قلوه)90 گرم690 میلی گرم
قلب90 گرم274 میلی گرم
گوشت مرغ بدون پوست90 گرم86 میلی گرم
گوشت گوساله بی چربی90 گرم83 میلی گرم
گوشت گاو بی چربی90 گرم77 میلی گرم
گوشت ماهی90 گرم77 میلی گرم
تن ماهی100 گرم61 میلی گرم
گوشت جوجه بدون پوست90 گرم54 میلی گرم
شیر کامل1 لیوان34 میلی گرم
ماست کم چربی1 لیوان12 میلی گرم
کره1قاشق چایخوری12 میلی گرم
بستنی خامه دار1 قاشق21 میلی گرم
شیر بی چربی1 لیوان5 میلی گرم
مارگارین1قاشق چایخوری3 میلی گرم
سفیده تخم مرغ1 عدد
اگر میزان کلسترول تا 200 میلی گرم درصد باشد ، مطلوب است و اگر تا 250 میلی گرم درصد باشد ، باید قدری در مصرف چربی پرهیز کنیم ، و اگر از 250 میلی گرم درصد بیشتر باشد ، حتماً باید در رژیم خود مصرف چربی را محدود کنیم .
فیبرهای غذایی ، ضمن این که در هضم و جذب غذا مؤثرند ، مانع جذب
بسیار کلسترول در روده می شوند .
فیبرهای غذایی در میوه ها و خرما و سبزیجات و حبوبات هستند .
اقدامات دیگر مؤثر در کم کردن چربی خون عبارتند از :
1 به جای گوشت قرمز ، از گوشت سفید استفاده کنید .
2 لبنیات کم چربی مصرف کنید .
3 به جای روغن جامد ، از روغن مایع استفاده کنید .
4 ورزش روزانه انجام دهید و پیاده روی کنید .
تیری گلیسرید نیز ، مثل کلسترول ، نباید در بدن زیادتر از معمول باشد ، اما خطرش قدری از خطر کلسترول کمتر است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

مواد قندی

مواد قندی از کربن ، هیدروژن و اکسیژن تشکیل شده اند و منبع اصلی تولید انرژی در بدنند .
این مواد ، برای اکسیداسیون چربیها و ساختن بعضی از آمینو اسیدها لازم هستند .
منابع مهم مواد قندی عبارتند از :
نشاسته ، شکر و سلولز .
نشاسته :
این مادّه به مقدار فراوانی در غلات و برنج موجود است .
در سیب زمینی نیز مقادیری نشاسته وجود دارد .
شکر :
مواد شکری شامل منوساگاریدها (کلوگز ، فروکتوز و گالاتوز) و دی ساکاریه ها (سوکرور ، لاکتوز و مالتوز) هستند .
سلولز :
مادّه لیفی موجود در میوه ها و سبزیها و غلات است و نقش مؤثری در هضم و جذب غذاها دارد .
ایجاد بعضی بیماریها ، مثل سرطان روده بزرگ ، سرطان روده ، یبوست ، آترواسکلروز ، در کمبود سلولز افزایش می یابد .
پروتئینها
از سوختن هر گرم مواد پروتئین ، 4 کالری انرژی ایجاد می شود .
دو نوع مواد پروتئینی در طبیعت وجود دارد :
پروتئینهای حیوانی :
شامل انواع گوشتها ، تخم مرغ ، کشک ، غذاهای دریایی (میگو و ماهی) ، مرغ ، گوشت پرندگان و . . . است .
پروتئینهای گیاهی :
شامل حبوبات (عدس ، نخود ، لوبیا ، ماش ، لپه و دانه سویا و . . . ) است .
پروتئینها ، مواد انرژی زا هستند که برای رشد و نمو بدن بسیار ضروری اند و کمبود مصرف آنها در برنامه کودکان باعث توقف رشد و ایجاد اختلالاتی ، مانند کم خونی می گردد .
باید سعی شود در برنامه غذایی آنان روزانه از مواد پروتئینی نامبرده استفاده شود .
لازم به ذکر است که بالغین به علت توقف رشد و
نمو ، باید از مواد پروتئینی ، خصوصاً گوشت ، در حد مورد نیاز روزانه مصرف کنند نه بیشتر .
مصرف پروتئین به مقدار زیاد ، مُضّر است و اضافی آن تبدیل به اوره می شود و از بدن دفع می گردد و همچنین مصرف بسیار مواد پروتئینی باعث بالا رفتن فشار خون ، کلسترول و اسیداوریک و ناراحتی های کلیه می شود .
بالا بودن اسیداوریک سبب بیماری نقرس می شود که با درد مفاصل همراه است .
ویتامینها
ویتامینها
ویتامینها موادی هستند که در بدن ایجاد انرژی یا کالری نمی کنند و فقط موادی محافظ یا حفظ کننده اند .
ویتامینها مواد مورد نیاز بدنند که بدن قادر به ساختن آنها نیست و این مواد باید از طریق غذاها به بدن برسند .
کمبود هر یک از آنها بیماریهایی را سبب می شود که درمانش مشکل یا غیر ممکن است .
در این صورت ، با تنظیم یک رژیم مناسب غذایی باید از بروز کمبود ویتامینها پیشگیری کرد .
ویتامینها به دو دسته تقسیم می شوند :
الف ویتامینهای محلول در آب ، مثل c , b ;ب ویتامینهای محلول در چربی شامل a,d,e,k .
ویتامینهای محلول در چربی در کبد انسان ذخیره می شوند ، اما ویتامینهای محلول در آب ، محلی برای ذخیره ندارند و چنانچه به بدن نرسند عوارض گوناگونی ایجاد می کنند .
ویتامین a
برای دید چشم ، به ویژه در تاریکی مورد نیاز است .
این ویتامین در جگر ، کره ، پنیر ، روغن و کبد ماهی موجود است .
این ویتامین در سبزیجات ، به صورت بتاکاروتن وجود دارد که در بدن به ویتامین aتبدیل می شود .
مهمترین آن مواد عبارتند از :
هویج ، سبزیها و میوه ها .
در صورت نرسیدن این ویتامین به بدن ، عوارضی چون تاری دید در شب (=شبکوری) ، اختلال در رشد و ترمیم استخوانها و ناراحتی پوستی و مخاطی می شود .
وجود این ویتامین ، باعث مقاومت بدن در برابر عفونتها می گردد .
باید سعی شود که در مصرف آن زیاده روی نشود; زیرا ایجاد مسمومیت می نماید

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

ویتامین d

برای سلامتی استخوانها لازم است روزانه از آن استفاده شود و کمبودش در بدن ، ایجاد نرمی استخوان یا راشیتیسم در کودکان ، و در بزرگسالان پوکی استخوان می نماید .
این ویتامین ، تنها از راه غذا به بدن نمی رسد ، بلکه از طریق نور خورشید نیز به بدن می رسد .
ویتامین d ، در کره ، شیر ، پنیر ، تخم مرغ و جگر یافت می شود .
باید سعی شود که در مصرف آن زیاده روی نشود; زیرا به کلیه ها آسیب می رساند .
ویتامین c
این ویتامین ، مقاومت بدن را در برابر بیماریها بالا می برد .
ویتامین c در بدن ذخیره نمی شود و مازاد آن از طریق ادرار دفع می شود .
مهمترین منابع ویتامین c عبارتند از :
مرکبات و سبزیجات; مخصوصاً ساقه سبز پیازچه و میوه ها ، مانند گوجه فرنگی .
(باید توجه داشت که گوجه فرنگی پس از 10 دقیقه که خرد شود ، ویتامین c خود را از دست می دهد .
از این رو ، بهتر است هنگام میل کردن خرد شود . )
ویتامین b
(شامل b1 , b2 , b6 , b12)به طور کلی کمبود ویتامینهای گروه b هر کدام عوارضی مخصوص به خود ایجاد می کند .
کمبود ویتامین b1 ، ضعف و بی اشتهایی ، کمبود ویتامین b2التهابات پوستی و مخاطی و زبان و کمبود ویتامین b6 ، اختلالات پوستی و عصبی در پی دارد .
مواد معدنی
مواد معدنی
مواد معدنی مانند ویتامینها هیچ گونه انرژی ایجاد نمی کنند و تنها ، محافظ بدنند که مهمترین آنها عبارتند از :
کلسیم
مهمترین موادی که در ساختمان اسکلت بدن به کار می رود ، کلسیم است .
کلسیم ، در ساختمان استخوانها و دندانها به صورت سازنده و محکم کننده استخوانها و دندانها نقش دارد .
مهمترین منابع آن عبارتند از :
گروه لبنیات (شیر ، ماست و پنیر) و سبزیجات به ویژه کاهو ، انجیر و برگ چغندر .
عواملی که باعث عدم جذب کلسیم در بدن می شوند ، عبارتند از :
نانهایی که تخمیر در آن به عمل نیامده باشد; مصرف بیش از حد مجاز چربی در مواد غذایی .
تذکر :
در موقع تهیه ماست ، بهتر است شیر را مرتب به هم بزنید تا کلسیم آن ته نشین نشود .
فسفر
در بیشتر غذاهای حیوانی و نباتی ، فسفر وجود دارد .
همچنین ، در مغز و ماهی مقداری بسیار فسفر وجود دارد .
در گردو ، بادام ، پودر پیاز نیز مقداری زیاد فسفر هست .
بهتر است در جیره غذایی روزانه مقداری فسفر و کلسیم با هم مصرف شود تا جذب آنها بهتر انجام گیرد .
به عنوان مثال ، برای کودکان دانش آموز ، از گردو همراه با پنیر که درصد کلسیم بالایی دارد استفاده شود .
آهن
آهن مواد غذایی بر دو نوع است :
1 آهنی که مستقیم جذب بدن می شود;2 آهنی که باید همراه آن از مواد غذایی که حاوی ویتامین c است ، استفاده کرد .
آهنی که مستقیم جذب می شود ، در جگر و گوشت وجود دارد و آهنی که باید همراه مواد حاوی ویتامین c مصرف شود ، شامل مواد غذایی اسفناج ، عدس ، تخم مرغ و . . . است .
در بررسیهایی که اخیراً انجام گرفته است ، مشاهده شده که میزان کم خونی ناشی از مواد غذایی به ویژه در زنان بالاست و این امر ، به علت ناآگاهی مادران به تغذیه از دوران کودکی است .
توصیه می شود هر گاه از تخم مرغ ، عدس ، اسفناج و . . . مصرف می کنید ، همراه آن از مواد غذایی که دارای ویتامین c است نیز مصرف نمایید .
ویتامین c در گوجه فرنگی خام ، جعفری ، فلفل دلمه ، ساقه سبز پیازچه و مرکبات وجود دارد .
آهن در فندق ، گردو ، توت فرنگی ، سیب قرمز ، خرما ، انجیر ، اسفناج
و بادام به مقدار فراوان یافت می شود .
ورم معده ، خونریزی از بینی و دهان ، بواسیر (= شقاق مقعد) ، زایمان های مکرر ، قاعدگی همراه با خونریزی زیاد ، همه از عواملی هستند که می توانند منجر به کم خونی شوند .
خستگی زودرس ، سرگیجه ، ضعف و سستی ، پریدگی رنگ ، نفس تنگی در هنگام کار و سردی انتهاها (انگشتان) گزگز شدن یا مورمور شدن و . . . می تواند از علایم کم خونی باشد .
در بعضی موارد ، علایم کم خونی به صورت میل به خاک خوری ، یخ خوری و . . . جلوه می کند .
روی
این مادّه ، در رشد کودکان نقش مهمی دارد .
کمبود روی در بدن باعث اخلال در رشد و کوتاهی قد و تأخیر در بلوغ جنسی می شود .
منابع غذایی دارای روی عبارتند از :
گوشت ، دانه های حبوبات به ویژه لوبیا چشم بلبلی ، گردو ، فندق و گیلاس خشک .
فلوئور
در ساختمان دندانها و استخوانها نقش دارد و برای حفظ دندانها و جلوگیری از پوسیدگی آنها مؤثر است .
در آب وجود دارد و چنانچه درصد آن در آب بیشتر از حد باشد ، لکه های قهوه ای روی دندانها ایجاد می شود .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

یُد

یدر آب دریا ، دریاچه ها و آبهای زیر زمینی و آب شیرین معمو ید ، فراوان است .
غدّه تیروئید ، محل ذخیره ید است و کمبود آن باعث بزرگی تیروئید در جلوی گردن می شود که به «گواتر» نامیده می شود .
(در گذشته به نام «غمباد» معروف بود . ) ید در مواد غذایی دریایی ، فراوان است .
همچنین ، در لوبیا سبز ، هویج ، پیاز ، انگور ، گیلاس ، هلو ، گوجه ، سیب ، موز و گردو ، کم و بیش ید وجود دارد و کسانی که گواتر دارند ، می بایستی از شلغم و گیاهانی که مولّد گواتر هستند ، پرهیز کنند .
اخیراً همراه نمکهای مصرفی ، ید اضافه می کنند ، ولی نکته مهم این است که بهتر است بعد از طبخ غذا ، ید اضافه شود .
در غیر این صورت ، در اثر حرارت ، نمک یددار بی خاصیت می شود .
مس
کمبود مس در بدن نادر است .
اگر در اثر بدی جذب (= سوء هاضمه) یا عدم مصرف به بدن نرسد ، کم خونی و تغییرات استخوانی در کودکان بروز می کند .
منابع آن ، جگر ، گردو ، فندق ، کشمش ، سبزیجات ، انجیر خشک ، گوجه و . . . است .
دوم بهداشت و پیشگیری

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

1 پاکیزگی

بدن انسان ، در اثر عدم رعایت بهداشت و شست و شو کثیف می شود .
این امر ، باعث می شود که علاوه بر بوی بد بدن ، خود انسان نیز در طراوت و شادابی نباشد .
بیماریهای پوستی ، در کثیفی بدن فراوانترند .
لذا بایستی سعی کنیم هر روز یا یک روز در میان ، دوش بگیریم .
موهای زاید بدن ، را باید همیشه کوتاه نگه داریم .
ناخنها کوتاه باشند و موی سر اگر نسبتاً کوتاه باشد ، نگهداری و بهداشت آن راحتتر است .
ضمناً ریزش مو در مواردی که آن را کوتاه نگهداریم ، کمتر است .
همین طور است در مورد لباسها که باید لباس ما پاک و پاکیزه باشد ، و مرتب بودن و پاکیزه بودن را نباید با تجملات و تشریفات اشتباه گرفت .
باید سعی کنیم در انظار مردم ، وضعیتی پوشیده ، آراسته و پاکیزه داشته باشیم و از باز بودن قسمتهایی از بدن ، مثل سینه و دست ، به خاطر ادب اجتماعی پرهیز کنیم .
از پوشیدن لباسهای جلف و موهن پرهیز کنیم ، کفشهای چرمی و ساده ، برای حفظ سلامتی پا و بو نگرفتن پا ، از کفشهای دیگر مناسبتر است .
کفشها باید پاکیزه و واکس زده باشند .
بیشتر بایستی از جوراب نخی استفاده
کنیم و بعد از هر بار مصرف ، آنها را بشوییم و در این صورت پاها کمتر بو می گیرد .
صورت و دستها را شب ، موقع خواب و صبحها با کرم و مادّه خوشبو کننده ، با طراوت و خوشبو نگاه داریم .
سعی کنیم ، همیشه در حال وضو باشیم که این سفارش شرع مقدّس و یکی از دستورهای مراقبه در مراحل سیر و سلوک و تعالی انسان است .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

2 بهداشت دهان و دندان

حفره دهانی ، دربرگیرنده دندانها و بافتهای حساسی است که از عوامل مختلف ، مثل عفونت ، ضربه و فقر بهداشتی آسیب می پذیرد .
از طرفی ، سلامتی دندانها و بافتهای اطراف دندان ، بخش مهمی از سلامت فرد را تشکیل می دهد و از طرفی دیگر ، هزینه های سنگینی برای معالجه پوسیدگی و بیماریهای پیشرفته دهانی ، به فرد تحمیل می گردد ، و لذا جا دارد که به امر پیشگیری و بهداشت دهان و دندان ، توجه زیادی مبذول شود .
پلاک دندانی
پلاک دندانی ، توده نرم و غلیظی است که از تعداد زیادی باکتریهای مختلف و مواد و سلولها تشکیل می شود و چنان برسطح دندان می چسبد که به آسانی با آب شسته نمی شود .
لازم به ذکر است که پلاک دندانی ، حاصل تجمع اتفاقی میکربها نیست ، بلکه میکربهای مختلف ، مرحله به مرحله وارد می شوند و فعل و انفعالات داخل سلولی و خارج سلولی آنها همراه با تجزیه و ترکیب موادی که از راه غذا ، به سطح دندان می رسد ، سبب می شود که پردهای بر روی سطح دندان ایجاد و به مرور ، تغییراتی در آن حاصل کنند و مشکلات بعدی به وجود آید .
پلاکهای دندانی علاوه بر سطح دندان ، روی پُرکردگیها و سطح دندانهای مصنوعی نیز بوجود می آیند .
پلاک دندانی باعث آسیب به دندان و بافتهای اطراف آن و در نهایت ، باعث پوسیدگی دندان و بیماری لثه می شود .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

پیشگیری از پوسیدگی دندان

پیشگیری ، یعنی محافظت دندانها قبل از بروز بیماری ، که این از درمان ساده تر و راحت تر است .
به طور کلی سه عامل در پوسیدگی دندان دخالت دارد :
1 مستعد بودن سطوح دندان و ضعیف بودن آن در مقابل اسید;2 پلاک میکربی;3 کربوهیدراتها (= قند) .
بهترین راه پیشگیری از پلاک ، مسواک زدن مرتب دندانها بعد از صرف غذا یا شیرینی است .
راه دوم برای مقاوم کردن مینای دندان ، این است که دندان را در مقابل اسید مقاوم کنیم که این امر با استفاده از فلوراید صورت می گیرد .
برای رسانیدن فلوراید به دندان ، دو راه وجود
دارد :
1 راه سیستمیک ، یعنی اضافه کردن فلور به آب یا شیر و غیره که از قرص فلوراید استفاده می شود ، و این کار موقعی صورت می گیرد که مصرف فلور آب مصرفی ، از 7/0 p . p . m . (واحد اندازه گیری فلوراید) کمتر باشد و گرنه نیاز به آن نیست; زیرا مصرف زیاد فلوراید ، بیماری فلئوروزیس را به وجود می آورد .
2 تجویز موضعی فلوراید ، که اگر میزان فلوراید از 7/0 p . p . m . کمتر باشد ، به صورت دهان شویه از فلوراید استفاده می شود .
مسواک کردن دندانها
مسواک کردن ، یک عادت و رفتار بهداشتی است و باید از هر وسیله ، برای شستن دندان و دهان ، مثل قرقره ، آب نمک ، محلولهای ضد عفونی و مسواک استفاده نماییم .
با مسواک زدن ، از پوسیدگی و بیماریهای لثه و دندان جلوگیری می شود .
بوی دهان
گاهی بوی بد دهان ، همیشگی و حتی ارثی است ، که نکته مهمی نیست و با مواد خوشبو کننده و شست و شوی مرتب دهان و خوردن زیاد میوه تا حد زیادی می توان از بوی بد دهان کاست ، اما بوی بد دهان ، علتهایی دیگر نیز دارد که عبارتند از :
عفونت لثه و دندان; عفونت گلو; سینوزیت; عفونت ریه; بیماریهای کبدی .
در بعضی موارد ، علت بوی بد دهان ، میکربی به نام «هلیکو باکترپیلوری» است که در جهاز هاضمه باقی می ماند و گاهی باعث زخم معده و اثناعشر نیز می شود و با آنتی بیوتیک بهتر می شود .
در مواردی که از وجود بیماریهای فوق الذکر مطمئن هستیم ، می شود از قرص نعناع یا برگ خشک نعناع ، یا دهان شویه با بتادین 1/0 (به نسبت نصف و نصف با آب) استفاده کنیم .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

3 بهداشت آب و هو

اگر آب آلوده باشد یا از نظر املاحی زیادتر یا کمتر داشته باشد ، باعث بروز مشکلاتی در مصرف کننده می شود .
بیماریهای ناشی از کمبود املاح در آب
گواتروکرتینیسم :
چنانچه میزان یُد موجود در آب ، کمتر از یک میلی گرم در لیتر باشد ، یا زمانی که نیاز بدن به ید از طریق غذا و آب تأمین نشود ، کرتینیسم به وجود می آید که همان کم کاری غده تیروئید است .
بیماریهای عروقی ، قلبی و مغزی :
اگر سختی آب (املاح) ، از 100 تا 150 میلی گرم در لیتر کمتر باشد ، این بیماریها شایع ترند .
پوسیدگی دندان :
چنانچه میزان فلوراید در آب آشامیدنی ، کمتر از 5/0 میلی گرم در لیتر باشد ، موارد پوسیدگی دندان شایعتر است .
بیماریهای ناشی از افزایش املاح در آب
نوزاد کبود :
مقدار یون نیترات آب باید کمتر از 1/0 میلی گرم در لیتر باشد .
اگر بیشتر از آن باشد و به میران 10 میلی گرم در لیتر برسد ، باعث مت هموگلبینما (یک نوع بیماری با کبودی) می شود .
فلئوروزیس دندان :
اگر میزان فلئور موجود در آب مشروب ، بیش از 2 تا 3 میلی گرم در لیتر باشد ، در دوره کاسیفی کاسیون دندان (= سنین رشد دندان) باعث فلئوروزیس می شود .
همچنین ، احتمال تشکیل مادّه سرطانزای فتیروزاین از نیترات و آرسنیک ، در صورتی که مقدار آنها بیشتر از حد مجاز باشد ، بیشتر است .
مسمومیت با فلزات :
چنانچه آبی از نظر املاح فلزی ، بیش از حدّ مجاز ، و فلزاتی از قبیل سرب را داشته باشد ، احتمال مسمومیت با آن فلز را ممکن می سازد .
سختی آب
آب آشامیدنی ، باید دارای حد مناسبی از املاح محلول باشد .
سختی آب عمدتاً مربوط به یونهای کلسیم و منیزیوم است ، امّا وجود یونهای آهن ، مس ، باریوم ، روی و سرب نیز ممکن است باعث سنگینی آب شود .
سختی آب آشامیدنی ، نباید خیلی زیاد یا خیلی کم باشد .
بیماریهایی که توسط آب منتقل می شوند
وبا ، حصبه ، اسکاریس ، اکسیور ، تریکوسفال ، ژیاردیا ، کرم قلاب دار ، آمیب ، شیستوزویها یهمه توسط آب می توانند منتقل شده ، ایجاد بیماری کنند .
اصو نباید در آب آشامیدنی باکتریها و کلرفرمها موجود باشند ، اما اگر ناگزیر در آب باشند ، چنانچه تعداد آنها ، از ده عدد در cc100 آب بیشتر باشد ، این آب قابل
شرب نیست .

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

بهداشت هوا

علاوه بر اکسیژن ، که حیات بخش است ، هوا فوایدی دیگر نیز دارد و آن این که :
جریان هوا باعث خنک شدن بدن انسان می شود و ضمناً حس های ویژهای مانند شنوایی و بویایی ، به وسیله محرّکهایی که از راه هوا منتقل می شوند ، کار می کنند .
اما متأسفانه آلودگی هوا می تواند مشکلاتی عدیده به وجود آورد .
آلودگی هوا ، در اثر گرد و غبار ، گازهای سمی ، بخارهای شیمیایی به وجود می آید و این عوامل می توانند عوارض مهلکی در انسان به وجود آورند .
هوا به طور متوسط از 1/78 درصد ازت و 93/20 درصد اکسیژن و 03/0 درصد دی اکسید کربن و بالاخره مقادیری ناچیز از گازهایی مثل آرگون ، نئون ، کریپتون ، زنون و هلیوم تشکیل می شود .
هوا ، علاوه بر این گازها ، بخار آب و مقدار ناچیزی آمونیاک و مواد معلّق نیز دارد; مثل گرد و غبار ، میکربها ، هاگها و نخاله ها .
علت ناخالصی هوا عبارت است از :
1) تنفس انسان و جانوران;2) سوختن زغال ، گاز و فرآورده های نفتی;3) تجزیه مواد آلی و بازرگانی .
معمولا پاکی هوا ، به عللی مثل حرکت هوا ، دمای هوا ، نور خورشید ، بارندگی ، اثر شیمیایی اکسیژن و بالاخره زندگی گیاهان ، تأمین می شود .
هرگاه درجه آلودگی هوا ، زیاد شود یا فرآیند پاک کنندگی و کارسازی خود را از دست بدهد ، خطرات آلودگی هوا به وجود می آید .
بیش از یک صد ماده آلاینده هوا ، شناسایی شده اند که مهمترین آنها عبارتند
از :
دی اکسید و منو اکسید کربن ، دی اکسید گوگرد ، سولفید هیدروژن ، سولفیدهای آلی ، ترکیبات فلوئور ، اکسیدهای ازت ، آمونیاک و عوامل سرطان زا (مثل بنزبیرنها و مواد پرتوزا) .
اثرات آلودگی هوا بر سلامتی
اثرات فوری :
پایین آمدن کیفیت تنفس و نارسا شدن تنفس;
اثرات دیر رس :
برونشیت و سرطان ریه .
4 سیگار و اعتیاد
سیگار و اعتیاد
اصولا هر نوع اعتیاد در انسان ، خطرات زیادی برای سلامتی تن و روان درپی دارد .
باید سعی کنیم هیچ نوع اعتیادی در خود ایجاد نکنیم .
بدترین نوع اعتیاد ، اعتیاد به مواد مخدر است که معمولا این نوع اعتیاد ، به علت مسائل عمیق جسمی و روانی و اخلاقی و بالاخره انحرافات فراوانی که در پی دارد ، قطعاً انسان را از مسیر عادی حیات خارج می کند و در نهایت ، او دچار وضعیت هایی خانمانسوز می شود; من جمله :
ارتباط با افرادی که خود در این راه به انحراف کشیده شده اند و برای تأمین مسائل اقتصادی و به دست آوردن مواد مخدر ، ممکن است در باندهای قاچاق مواد مخدر وارد شود و خلاصه پایان راه اعتیاد ، هولناک است و قطعاً انسان را از مسیر حیات متعالی خارج می کند ، بلکه در ورطه جنایات و بدبختی هایی عظیم می اندازد .
انسان معتاد ، معمولا دچار دوستانی می شود و در جلساتی شرکت می کند که راه و روش آنها ، دور از حقایق زندگی ، تحرک و اعتقادات صحیح است ، بلکه به تنبلی و سستی و دور از واقعیات کشانده می شوند و آخر و عاقبت این راه معمولا از خود و خانواده و همه حقیقتها و واقعیتها دور شدن است .
چنین کسانی در یک زندگی منزوی وارد می شوند و خلاصه زندگی شان در مواد مخدر خلاصه می شود .
اما بعد از مواد مخدر ، اعتیاد به سیگار ،
یکی از عادات شایع است که آن هم خطرات و پی آمدهای زیادی دارد که در زیر به آنها اشاره می کنیم :
1 سیگاریها بیست برابر بیش از افراد غیر سیگاری ، به برونشیت مزمن گرفتار می شوند و آن نارسایی تنفسی ایجاد می کند ، که یک بیماری رنج دهنده و عذاب آور است .
2 در افرادی که سالها اعتیاد به سیگار دارند ، سرطان ریه و بیماریهای ریوی ، شایعتر از افراد غیر سیگاری است .
3 بیماریهای قلبی و عروقی و تصلّب شرائین ، در سیگاریها دو برابر افراد معمولی است .
4 سرطان مثانه ، در سیگاریها ، 50% بیشتر از افراد معمولی است .
5 خطر انواع بیماریهای چشمی در افراد سیگاری ، بیشتر از افراد معمولی است .
6 خطر ابتلا به زخم معده ، در سیگاریها بیشتر از افراد معمولی است .
7 زنان سیگاری ، با زایمانهای مشکل و آنومالی های جنین بیشتر از افراد غیر سیگاری رو به رو می شوند .
8 دود سیگار ، برای اطرافیان سیگاری ، مثل همسر و فرزندان و یا افرادی که در آن اتاق که فرد سیگاری در حال سیگار کشیدن است زیان آور است; مثلا همسران فرد سیگاری بیشتر از دیگران در معرض سرطان هستند .
9 سیگار ، از عوامل فعّال کننده ژنهای سرطانی است .
10 به علت این که سیگار ، مانع کالسیفیکاسیون استخوانها و به خصوص دندانها می شود ، دندانهای افراد سیگاری ، 25% شکننده تر از افراد غیر سیگاری است .
11 سیگاریها ، سه برابر بیشتر از غیر
سیگاری ها در معرض انواع سرطان هستند .
(البته این امر ، غیر از سرطان ریه است که شیوع بیشتری در سیگاریها دارد . )12 موتاسیونهای ژنی (= آسیب ژنی) ، در اثر سیگار شایع است و این امر ، می تواند باعث بروز بیماریهای ژنتیکی و بیماریهای مختلف بشود .
قهوه و چای

[مریم منتظر*خادمه مولای منتظران*]

قهوه و چای

اصولا برای مصرف قهوه و چای ، مذمّت عمومی و کلّی نداریم ، اما در مورد مصرف این دو نیز نکاتی چند باید رعایت شود :
اوّلا در مصرف آنها زیاده روی نکنیم;ثانیاً چای کمرنگ و قهوه کمرنگ مصرف کنیم .
خوردن چای و قهوه غلیظ ، اثرات سوء این دو را زیادتر می کند .
5 پیشگیری از بیماریها
پیشگیری از بیماریها
گرچه در این مبحث ، درباره پیشگیری از همه بیماریهای بحث نمی شود ، اما لازم به ذکر است که اصولا امر پیشگیری ، در همه مشکلات زندگی از تدابیر بسیار ارزشمند است .
هر نوع پیشگیری در زندگی ، کار اولیا و برگزیدگان است; یعنی پیشگیری از چیزی که در زندگی انسان ممکن است پیش آید و مشکل آفرین باشد .
بایستی علاج واقع قبل از وقوع باشد و همین است که حضرت علی(علیه السلام)در نامه 31 نهج البلاغه خطاب به امام حسن(علیه السلام)می فرماید :
وامسک عن طریق إذا خفت ضلالته فإنَّ الکفّ عند حیره الضّلال خیرٌ من رکوب الأموال .
به راهی که می ترسی در آن گمراه شوی وارد نشو که وارد شدن به بیراهه بهتر از افتادن به ورطه هلاکت است .
خلاصه آن که ، سوار شدن بر اسب چموش ، که هر آن ممکن است انسان را بر زمین زَنَد ، کار آدم عاقل نیست و به اضطراب این سواری و رسیدن نمی ارزد .
پیش از این ، پیشگیری از بیماریهای عفونی و بهداشتی را شرح دادیم .
در این مبحث ، از پیشگیری چاقی ، بیماریهای قلب و عروق و بالاخره سرطانها سخن می گوییم :