تار و پود عاشقی : چگونگى تعامل همسران با یكديگر، خانواده ها، خويشاوندان و دوستان

[مهراوه* باران اشک *]

بی نیازی حالتی درونی است که باید انتخابش کنید و بخش دوم این انتخاب، این است که به نیازهای خودتان اکتفا کنید تا بی نیاز شوید.
با کمال احتیاج از خلق استغنا خوش است
با دهان تشنه مردن بر لب دریا خوش است(4)
مزیّت عمدۀ اظهار بی نیازی و استغنا، کسب عزت نفس است. کسی که هیچ نیازی به دیگران ندارد، عزت نفس مطلوبی دارد و مانند
ص: 56

---

1- محمدبن یعقوب کلینی رازی، الاصول من الكافی، ج 3، ص358و359.
2- نک: عبدالواحدبن محمد تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص391.
3- حسن بن علی بن شعبۀ حرّانی، تحف العقول عن آل الرسول (صلی الله علیه و آله و سلم) ، ص388.
4- سرودۀ محمدعلی صائب تبریزی، شاعر قرن یازدهم هجری.
سایر مردم با اتکا به نیروی خودش زندگی را اداره می کند؛ اما اگر پایۀ زندگی را بر کمک والدین بنا کردید، در واقع به فرزند بودن خودتان ادامه داده اید. حق بدهید که در این وضعیت، آن ها بگویند: «باید دور و بَرشان را گرفت: بچه اند دیگر!» مشخص است که همین مطلب، باب مداخلۀ آن ها را به زندگی شما باز می کند.

[مهراوه* باران اشک *]

2. کمک فرزندان به والدین

همان طورکه در کودکی، پدر و مادر هزینه های فرزندشان را متقبّل می شوند، زمانی هم که پدر و مادر نیازمند باشند، فرزند موظف است تا حد امکان به آن ها رسیدگی کند. اگر پدر و مادر نیاز به پرداخت های مالی داشته باشند، برعهدۀ فرزندان است که این هزینه ها را بپردازند و این جزو حقوق و احکام قطعی در اسلام است. این قاعده به صورت ضرب المثلی در روایات اسلامی آمده و تکرار شده است که: «اَنْتَ وَ مَالُکَ لِاَبِیک»(1)
(تو و دارایی ات، از آنِ پدرت هستید.)
حمایت های فرزند از والدین باید به گونه ای باشد که حرمت و کرامتشان حفظ شود و احساس حقارت و زیردستی به آن ها دست ندهد؛ ازاین رو در تمامی کمک ها قبل از آنکه والدین رنج درخواست را تحمل کنند، خود فرزند باید پیش قدم شود. همچنین نیاز نیست همسر و فرزندان، از کمک های مالی انسان به پدر و مادر خبردار شوند؛ چراکه ممکن است ارزش والدین فرد در نظرشان کم شود و چه بسا مخالفت کنند و مانع شوند.
ص: 57

---

1- محمدبن یعقوب کلینی رازی، الاصول من الكافی، ج 9، ص718.

[مهراوه* باران اشک *]

3. مشارکت مالی با خانواده ها

قدیمی ها می گفتند: «معامله با خودی غصه داره»؛ برای همین بهتر است تا حدّ ممکن، مشارکت اقتصادی یا معامله و خریدوفروشی با خانواده و بستگان خود یا همسرتان نداشته باشید؛ چراکه اختلاف و ناراحتی هایی که احیاناً در خلال هر معامله ای یا بعدازآن به وجود می آید، در روابط خانوادگی شما تأثیر خواهد گذاشت. به طورخاص، این نکته را در چند سال اول زندگی در رابطه با خانوادۀ همسرتان رعایت کنید؛چراکه هنوز با روابط و اخلاق اقتصادی آن ها آشنا نیستید و بروز اختلافات طبیعی در مسائل اقتصادی ممکن است به روابط زندگی نوپای شما ضربۀ جدی بزند.
معمولاً در معاملات، این انتظار وجود دارد که طرف مقابل به دلیل آشنایی و قرابتی که با او دارند، از بخشی از حق و حقوق مالی اش صرفِ نظر کند؛ مثلاً فلان مقدار پول را نگیرد یا فلان هزینه را حساب نکند؛ درحالی که طرف دیگر، چنین انتظاری ندارد یا حداقل معتقد است که: «حساب، حساب است و کاکا، برادر.» گاهی نیز افراد، بعد از معامله احساس می کنند کالا یا خدماتی که دریافت کرده اند، آن گونه که باید، نیست و در حقشان اجحاف شده است. همین عوامل باعث ناراحتی و دلخوری و گلایه از طرف مقابل یا همسر او و درنهایت، اختلاف و تنش خانوادگی می شود.
در سال های اخیر، نمونۀ رایج در تعاملات مالی با خانوادۀ همسر، تعاملی است که دربارۀ وام ازدواج صورت می پذیرد. در حالت عادی، قاعدتاً هرکس باید سهم خودش را از این وام بردارد و اقساط آن را هم
ص: 58
پرداخت کند؛ ولی چنانچه یکی از طرفین به این مبلغ نیاز نداشت و خواست حقّش را به طرف مقابل بدهد، باید این اتفاق به طور کامل صورت پذیرد؛ یعنی پرداخت قسط و ضمانت و تحویل چک و سفته ها، همه برعهدۀ همان کسی است که وام را دریافت می کند.
در جاهایی که پسر با پدر و برادرش مشارکت شغلی دارد، باید مراقب بود مسائل کاری به خانه کشیده نشود و البته همسر هم نباید دربارۀ مسائل کاری پدر و فرزند و برادران نظر بدهد یا مداخله کند. اگر در این مشارکت ها شئونات رعایت شود، همان طوری که در بخش صلۀ رحم اشاره خواهد شد، می تواند فرصت های اقتصادی خوبی را برای طرفین به وجود آورَد.

[مهراوه* باران اشک *]

بعضی اوقات پیش می آید که خانوادۀ دختر می خواهند از داماد خودشان حمایت کنند. در این مواقع باید به نکات زیر توجه کرد:
* حمایت ها به گونه ای نباشد که استقلال و عزت پسر زیر سؤال برود؛ مثلاً این طور برنامه ریزی شود که قرض با واسطۀ قرض الحسنه ها داه شود. برای نمونه، به اعتبار پولی که در قرض الحسنه یا بانک دارند، برای دامادشان وام بگیرند و داماد به قسط قرض الحسنه را بپردازد.
* نوع مشارکتی که می خواهند داشته باشند، کاملاً شفاف و دقیق بوده و با مشورت بزرگ ترها و افراد باتجربه تنظیم و حتماً مکتوب شده باشد.
* به خصوصیت های شخصیتی و فرهنگی طرف مقابل توجه کنید. بعضی ها اصلاً خوش معامله نیستند؛ هرچند در تعاملات خانوادگی خوب باشند. بعضی نیز وقتی به فردی کمک می کنند، منّت گذاشته و به خود حق می دهند در کارهای دیگر او دخالت کنند. اگر چنین
ص: 59
زمینه هایی را دیدید، به این حمایت تن ندهید؛ هرچند حمایتی چشمگیر در کار باشد؛ زیرا به تلخی های بعدی اش نمی ارزد.

[مهراوه* باران اشک *]

تعاملات خانوادگی در دوران عقد

دوران عقد، فرصت شیرین و مغتنمی است که زوج می توانند در دو جنبه از آن بهره گیرند: یکی تأمین نیازهای روحی و عاطفی و دیگری شناخت بهتر همسر و خانواده اش. این دو جنبه، به شرطی رخ می دهد که میزان ارتباط در دوران عقد، بنابر وضعیت و فرهنگ طرفینمتعادل باشد: چنانچه زیاد از حد باشد، شیرینی و لذتش به تلخی و نگرانی سوق داده می شود و اگر کم باشد، نگرانی و ناراحتی ایجاد می کند؛ پس در این زمینه، تعادل، شرط اول است. از این شرط مهم که بگذریم، بایسته های دیگری هم وجود دارد که نباید از آن ها غفلت کنید:
1. در ارتباطات دوران عقد، باید بین «با هم بودن» و «با اطرافیان بودن»، تعادل برقرار کنید؛ هرچند بهتر است سهم بیشتری از زمان را به همسرتان اختصاص دهید. افراط وتفریط در این مسئله، این است که عمدۀ وقتتان را در میان جمع یا برعکس در کنار همسرتان به تنهایی بگذرانید؛ درحالی که خانواده ها نیز دوست دارند در کنار شما باشند.
2. چنانچه خانواده ها محدودیت هایی داشتند که عروس و داماد احساس کردند نمی توانند باهم باشند، بهتر است به جای ناراحت شدن از این موضوع، همین فرصت های کم را غنیمت شمرده و کیفیت
ص: 60
ارتباطشان را بیشتر کنند؛ مثلاً اگر خانواده ها موافق نبودند که عروس و داماد، شب پیشِ هم بمانند، ساعت های روز را زیاد کرده و کیفیت ارتباط را تقویت کنند.
3. به تدریج هریک از عروس و داماد با خانوادۀ خودش صحبت کند تا زمینۀ ارتباطِ بیشتر فراهم شود؛ حتی می توانید از کمک افرادی که حرف و نظرشان بر پدر و مادر تأثیر دارد، به طور شایسته و حساب شده ای استفاده کنید.
فضای مجازی هم می تواند این خلأ را به خوبی تأمین کند. از ابراز علاقه به همسرتان در فضای مجازی غافل نشوید. از فضای مجازی خیلی خوب می توان برای تقویت ارتباط های خانوادگی استفاده کرد، مثل ارتباط با پدر و مادر، خواهر و برادر، همسر و فرزند.
4. درگیری های شغلی و تحصیلیِ شما، نباید آن قدر زیاد باشد که نتوانید از شیرینیِ دوران عقد بهرۀ کافی ببرید. ازطرف دیگر، مواظب باشید که دوران عقد، شما را چنان به خودش مشغول نکند که مسائل اساسی زندگیتان مثل شغل و تحصیل را تحت الشعاع خود قرار دهد.
5. وقت هایی که باهم هستید، چه در فضای خانوادگی و چه در فضای اجتماعی، مواظب ابراز محبت های خودتان در جمع باشید. بعضی از ابراز محبت ها، فقط مناسب محیط دونفره و خلوت شماست. ابراز محبت های زیاد از حد و خارج ازعرف در جمع، نشانۀ خامی و رفتارهای بچگانه بوده و ممکن است تأثیر منفی بر روحیۀ دیگران بگذارد؛ همچنین موجب حساسیت و حسادت و چشم زخم و عاملی برای ایجاد محدودیت ازطرف اطرافیان خواهد شد.
ص: 61
6. دربارۀ تعداد و محل دیدارهایتان نیز باید تناسب و تعادل را رعایت کنید. در هفته دو تا سه مرتبه دیدار خوب است. این دیدارها بهتر است یکی در خانۀ عروس و یکی در خانۀ داماد و یکی نیز به صورت دونفره و بیرون از خانه باشد؛ البته متناسب با موقعیت و محدودیت های احتمالی، ممکن است این دیدارها کمتر شده یا به شکل دیگری انجام شود.
7. گاهی دیدارهای بیرون از خانه را با حضور سایر اعضای خانواده برقرار کنید؛ مثلاً با حضور خواهر یا برادر کوچک تری که به همسرتان وابسته است یا با حضور پدر یا مادری که در خانه تنها بوده و علاقه مندند با شما بیرون بیایند.
8. گاهی از اوقات، پسر یا شاید هم دختر نمی خواهد فرصت های بیرون از خانه را به تنهایی و با همسرش سپری کند؛ مثلاً بعضی از پسرها دوست دارند که حتماً با پدر و مادر و خواهر و برادر خودشان پارک بروند و وقتی هم که همسرش می خواهد دونفره در پارک باشند، از بقیه برای همراهی دعوت می کند؛ درحالی که زن و مرد، هردو نیاز دارند فرصت هایی را برای مسافرت یا بیرون رفتن های دو نفره اختصاص دهند. بسیاری از حرف هاد و سهم مهمی از آرامش حاصل از ازدواج در همین ساعت های دونفری برای شما پیش خواهد آمد.
9. چنانچه در زمینۀ روابط دوران عقد، تفاوت های فرهنگیِ چشمگیری بین دو خانواده وجود دارد، دوران عقد را تاحدّامکان کوتاه کنید تا خدشه ای به زندگی شما ایجاد نشود.
ص: 62

[مهراوه* باران اشک *]

احترام و صمیمیت
اشاره
حریم هایی در زندگی وجود دارد که محافظت از آن ها را احترام می گویند. احترام یعنی رعایت حریم خود و دیگران و به تَبعِ آن، بی احترامی یعنی حریم شکنی. احترام رکن مهمی است که رعایت آن، روابط ما انسان ها را به بهترین نحو ممکن سامان می دهد. اگر پردۀ حرمت ها از میان برداشته شود، «صمیمیت» و «مودّت» نیز از زندگی رخت برمی بندد. به تعبیر دیگر، تیر زهرآلودِ شکسته شدن حریم ها بیش از همه، احترام و به تبعِ آن صمیمیت و مودّتِ میان افراد را نشانه می رود؛ درحالی که کم شدن محبت، باب ورود آسیب های جدّی در زندگی زناشویی است.

[مهراوه* باران اشک *]

1. احترام؛ محور ارتباط با خانوادۀ همسر

زن و شوهر باید آن چنان با یکدیگر ممزوج و صمیمی باشند که نهایتاً به یگانگی برسند؛ اما کسی این ارتباط را با خانوادۀ همسر توصیه نمی کند؛ یعنی اشتباه است اگر بخواهید این حالت صمیمیت فوق العاده را با خانوادۀ همسر خود نیز داشته باشید. در چنین حالتی، به طور طبیعی در استقلال شما اختلال ایجاد می شود؛ چراکه درصورت صمیمیت بسیار با آن ها، طبیعتاً باید تا حدّ زیادی تابع تصمیماتشان نیز بشوید؛ همچنین اگر به سبب صمیمیت، خانوادۀ همسر شما ملاحظاتی را به جا نیاورند، دچار رنجش و دل شکستگی می شوید؛ پس منطقی است که به جای صمیمیت، احترام را در صدر ارتباط با آن ها قرار دهید؛ یعنی تاآنجاکه می توانید حرمت و احترام خانوادۀ همسرتان را نگه دارید.
ص: 63
نحوۀ ارتباط با خانوادۀ همسر متفاوت از نحوۀ ارتباط با خودِ اوست. ارتباط با خانوادۀ همسر ارتباطی تنگاتنگ و پیوسته نیست؛ بنابراین هرچه بیشتر احترام و حرمت ایشان را داشته باشیم، بیشتر می توانیم از مزایای ارتباط با آن ها بهره ببریم. گفته می شود که: «تَسْقُطُ الْآدابِ بَیْنَ الْاَحْبَابِ»(1)؛
یعنی در فضای صمیمیّت خیلی از ملاحظات و آداب کنار می رود؛ مثلاً در فضاهای خیلی صمیمی، اگر دامادی وارد خانۀ پدرِ همسرش شود، ممکن است که خانه را درهم ریخته ببیند یا پدرزنش فقط با تکان دادن سر، جواب سلام او را بدهد؛ حتی ممکن است در چنین وضعیتی، دعوایی هم میان پدر و برادر همسرش رخ بدهد و بی پروا از حضور او، بر سرِ یکدیگر دادوبیداد هم بکنند! در این حالت، او احساس می کند آن چنان که باید حرمتش حفظ نشده است. خب واضح است که قبل از هرکس، باید خود را سرزنش کند.

[مهراوه* باران اشک *]

تاکنون فکر کرده اید که چرا غالباً به معلّمان و استادان محبوبمان عشق پایدارتر و قوی تری نسبت به همکلاسی های خود داشته ایم؟ می توان گفت که در این عشق، همواره حرمت استاد خود را حفظ کرده ایم و به هر نحوی محبتمان را به او ابراز نکرده ایم؛ یعنی صمیمیت باید در فرآیندی زمانی، با حفظ کرامت و رعایت حریم ها شکل بگیرد تا پایدار بماند.
خلاصۀ کلام اینکه از ضروریات حفظ استقلال، حفظ حرمت خانوادۀ همسر است و توصیۀ مهم در این زمینه، این است که بیش ازحد به همدیگر نزدیک و صمیمی نشوید. در این وضعیت، بی آنکه مجبور
ص: 64

---

1- عباس قمى، نزهة النواظر فی ترجمة معدن الجواهر، ص23: البته این تعبیر در متن کتاب های روایی وجود ندارد و در این کتاب هم، بدون استناد به امام معصوم (علیه السلام) بیان شده است.
به گستاخی یا حریم شکنی باشید، دخالت های آن ها را نیز به حداقل می رسانید.

[مهراوه* باران اشک *]

2. صمیمیت تدریجی

صمیمیت با خانوادۀ همسر باید به تدریج و در بازه ای زمانی شکل بگیرد و با کرامت و احترام حفظ شود. همگی به تجربه دیده ایم فردی که با دیگران زود صمیمی و خودمانی می شود، زود هم با آنان درگیر می شود. یکی از مصادیق هوش عاطفیِ زیاد در هر فرد، آن است که با هرکسی زود صمیمی نمی شود.
قبل از صمیمیت با افراد، باید ظرفیت عاطفی خود و دیگران را بشناسیم و مرزهای روابط و حریم ها را تشخیص دهیم. چنین شناخت و تشخیصی حاصل نخواهد شد، مگر به تدریج و در بستر زمان؛ ازاین رو آن هایی که دامادشان را در اوایل آشنایی، نزد خود نگه می دارند و همان هفته های اول، بدون شناختن ظرفیت هایش با او به مسافرت می روند، ممکن است آیندۀ خوشی را تجربه نکنند یا دامادی که همان روزهای اول با پدرزن خود فوتبال بازی می کند، ممکن است با او به صمیمیت واقعی نرسد؛ چراکه در میان بازی، شاید حرف یا رفتاری ناخواسته، پایۀ روابط بینشان را خراب کند. خطای این افراد، آن است که قبل از تشخیص ظرفیت های طرفین، به رفتاری دست می زنند که می تواند پیامدهای ناگواری به همراه داشته باشد؛ بنابراین توصیۀ صریح به پدرها و مادرها، همچنین تازه عروس و دامادها این است که خیلی زود خودمانی نشوند.
ص: 65
آن هایی که خیلی باهم صمیمی می شوند، به همان میزان، رنجیدگی و ناراحتی هایشان از یکدیگر را نیز خیلی زود ابراز می کنند و دراین میان، ممکن است هردو یا یکی از آن ها، این ابراز ناراحتی ها را تاب نیاورد و صمیمیت روابطشان تهدید شود؛ بنابراین زوج های جوان می توانند با شناخت توقعات و انتظارات والدین خود و همسرشان، در طول بازه ای از زمان، درک بیشتری از رابطه با آن ها به دست آورند و با کمی صبر و تحمل، به تدریج روابط بهتری را تجربه کنند.

[مهراوه* باران اشک *]

3. رعایت احترام در گروِ زبان

بسیاری از اوقات، ما با زبان خود، بی آنکه چیزی به دست آوریم یا به حقّی برسیم، فقط با بیان یک یا چند جمله، حریمی را می شکنیم که گاه برای جبرانِ آن، مجبور به پرداخت هزینه و خسارت های سنگینی می شویم؛ درحالی که همین زبان اگر با توجه به حریم ها، درست و بجا سخن بگوید، می تواند منفعت های بسیاری برای صاحب خود به دست آورد؛ بنابراین بخش اعظمی از رعایت احترام، در گروِ زبان است.
امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) توصیه فرموده اند که هنگام عصبانیت، باید سکوت کرد؛(1) همین توصیه، ارزش دقت در سخن گفتن را آشکار می کند. شخص عصبانی قدرت کمتری در حفظ و رعایت حریم های کلامی دارد(2)اگر توصیه می شود در هنگام خشم سخنی نگوییم وتصمیمی نگیریم یا محل را ترک کنیم، به سبب پاسداشت حرمت حریم هایی است که شکسته شدن آن ها لطمه های جبران ناپذیری به زندگی ما وارد می کند.
ص: 66

---

1- «داوُوا الْغَضَبَ بِالصَّمْتِ» (على بن محمد ليثى واسطى، عيون الحكم و المواعظ، ص250).
2- نک: «لا اَدَبَ مَعَ غَضَبٍ» (عبدالواحدبن محمد تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص770).